Bókastaðir

Bartholomeus-messu-dagr var á Þórsdegi. Þá skipuðusk Norðmenn til uppgǫngu á Hallandi eptir því sem Hákon konungr hafði ráð fyrir gǫrt áðr. Gengu þeir ok upp við Glaumstein, en Jón hvárrtveggi fóru fyrst inn í Barðfjǫrð, ok brenndu þar eina kirkju-sókn. Síðan héldu þeir suðr til Geit-kjarra, ok gengu þar upp. Þar var fyrir nǫkkurr samnaðr af lands-mǫnnum, ok héldusk þeir lítla stund við; ok féll þar mart af Dǫnum. Síðan tóku Norðmenn at herja á landit. Sem Sturla kvað: —

Norðmenn gengu yfir landit, ok drápu menn, en brenndu bygðir sem við komsk; ok kveðit er: —

Ok enn kvað hann: —

Þeir Ǫgmundr kræki-danz gengu ok á land Bartholomeus-messu-dag við Glaumstein, ok fengu þar øngva við-stoð, en drápu marga menn af Dǫnum. Þeir brenndu bygðina um kveldit ok Frjádaginn; ok fóru allt suðr til ár þeirrar er Edre heitir, ok brenndu þar upp kaup-þorp eitt. Laugar-daginn sneru þeir aptr, ok brenndu þá allar bygðir þær sem fyrir þeim urðu. Sem Sturla kvað: —

Um nóttina fyrir Sunnudaginn lágu Norðmenn á skipum sínum. Þá kom á stormr mikill, ok rak nǫkkur skip frá þeim ór festum; en menn báru áðr af féit, ok gengu sjálfir á þau skipin er fest vóru.

Sunnudaginn kómu Danir ofan með mikinn samnað. Þeir drápu nǫkkura sveina Norðmanna er þeir fundu á landi; ok nǫkkura þá menn er slegisk hǫfðu eptir í bygðinni at óspektum. Síðan tóku þeir skipin þau sem upp hǫfðu rekit, ok gerðu á bál stór, ok ætluðu at þat skyldi reka út at skipum Norðmanna; því at vindrinn hafði gengit á land. Norðmenn røru í móti at landinu, er þeir sá þessa nýlundu, ok kómu á stafn-léam sum skipin, ok drógu at sér; ok varð þeim ekki mein at þessari umbúð. Eptir þat fóru Norðmenn brott frá Glaumsteini, ok brenndu nǫkkuru síðarr staðinn í Aranesi. Svá sagði Sturla: —

Hákon konungr lá í Ekreyjum til þess er herrinn kom eptir sunnan til móts við hann; spurði konungr þá glǫggliga ǫll þau tíðendi sem gǫrzk hǫfðu. Þeir tóku þá herfangit, ok skiptu með konungs ráði.

Hákon konungr hugsaði þá eptir, at Norðmenn hǫfðu gǫrt mikinn ófrið í ríki Dana-konungs. Átti hann þá tal við sína menn, hversu hann skyldi gæta ríkis síns þar [til er] hann spurði tiltæki Dana-konungs. Var þat þá ráð tekit, at senda menn á fund Christoforus konungs, hvert ráð hann vildi gera fyrir þessum málum þar sem komit var, hvárt hann vildi til sætta [snúask] eða vildi hann halda ófrið við Norðmenn.

Með þessum ørendum fóru þeir Símon predicari ok bróðir Sigurðr. Þeir kómu á fund Dana-konungs ok tók hann þeirra málum heldr þungliga; lét sér mikit um finnask er Nóregs-konungr hafði herjat í ríki hans. En øngan fengu þeir órskurð af Dana-konungi þann er þeim þœtti líkligr. Fóru þeir við þat á fund Hákonar konungs, ok sǫgðu honum allar rœður Dana-konungs; ok þeim þótti hann ekki líkligr til nǫkkurra sætta.

Hákon konungr fór ór Ekreyjum. Hann setti eptir við Elfina Hákon son sinn, ok lá hann í Straumsundi með tíu stór-skipum. Þessir vóru skip stjórnarmenn með konunginum: Ǫgmundr kræki-danz, Veseti at Helli, Símon stuttr, Loðinn staurr, Helgi rauði prestr. Gestir hǫfðu tvau skip mikil.

Hákon konungr fór í Víkina, ok hélt fyrst [til] Túnsbergs, ok dvalðisk þar lítla hríð áðr hann fór norðr í land. Ok er hann kom á Austr-Agðir, kom þar til hans Elis prestr, er ungi konungr hafði sent út í Spania. Sagði hann konungi, at í landit vóru komnir sendimenn konungsins af Spania, ok hét sá síra Ferant er fyrir þeim var. Sagði hann at þeir hǫfðu mǫrg ørindi til Hákonar konungs; ok svá þat, at konungrinn af Spania vildi vera vin hans, ok binda þat með hinum sterkastum tengðum, ok sendimenninir lægi þar fyrir þeim í hǫfninni í Rauða-sundi. Ok er konungr kom þar, þá fundu sendimenn hann, ok sǫgðu honum sín ørendi. Konungr gerði þá ráð fyrir þeim, at þeir skyldu sitja í Noregi um vetrinn í Túnsbergi, ok bíða þar til þess er konungr kœmi norðan um várit, ok veitti þann órskurð þeirra ørendum, sem honum sýndisk, með inna beztu manna ráði. Síðan fór Hákon konungr norðr í land; ok kom um haustit til Bjǫrgynjar, ok efnaði þar til vetr-setu.

Þetta sumar kom Ívarr Englason af Íslandi, ok sagði slík tíðendi sem gǫrzk hǫfðu í hans ferðum.

Hákon konungr ungi lá um haustit í Straumsundi, sem fyrr var ritat, ok stóð Dǫnum mikil ógn af honum; þvíat þeir hǫfðu mjǫk hræddir orðit um sumarit við þann ófrið er þeir hǫfðu gǫrt á Hallandi. Konungrinn gerði orðsendingar um haustit suðr á Halland í þau héruð sem eigi vóru brennd, ok lagði á þá mikit fé-gjald; ok kvað á hversu mǫrg hundruð nauta þeir skyldu gjalda honum. En at ǫðrum kosti lézk hann mundu fara til móts við þá, ok gera þeirra kost øngu betra en hinna er brennt var fyrir. Danir gengu undir ǫll álǫg þau sem konungr lagði á þá, ok guldu þeir honum mikinn fjǫlða nauta; en sumt gjaldit leystu þeir með vaxi, ok léreptum, ok silfri, ok ǫðrum [góðum] kaupmanna-eyri. Þetta fé var flutt til Hákonar konungs í Straums-sund. Hann lá á skipum allt fram til Marteins-messu. Sjólendingar lágu í samnaði um vetrinn, ok vóru mjǫk hræddir at konungr mundi herja á þá.

Hákon konungr hafði látit búa fyrir sér til Jóla-veizlu í Túnsbergi, ok fór hann þangat fyrir Jólin, en setti eptir í Konungahellu Ǫgmund kræki-danz ok þá sem sýslur hǫfðu austr þar. Konungr sat um Jólin í Túnsbergi, ok kómu þegar orðsendingar frá Ǫgmundar at konungr skyldi koma austr til styrks við hann, þvíat þeim vóru flutt mǫrg stóryrði af Dǫnum. Hákon konungr býr þegar ferð sína, ok fór þegar til Túnsbergs tveim nóttum eptir Jólin, ok fékk mikit veðr, ok ákafaþvert; ok varð at slaga til, áðr hann náði hǫfninni í Spjǫr fyrir austan Foldina. Síðan gékk konungrinn á skútu, ok lét flytja sik til megin-lands; ok hann fór út it efra at veizlum; en hann lét skipum sigla it ytra austr til Elfarinnar, ok kom hann fyrr til Konunga-hellu en skipin. Hann sat í borginni í hólmanum við Konunga-hellu, var hann þar til Fǫstunnar.

En þá kómu bréf frá Hákoni fǫður hans, at hann skyldi fara norðr [til Oslóar til Hákonar biskups, ok bíða þar til þess er Hákon konungr kœmi norðan, ok þeir fyndisk, ok gerði ráð fyrir, hversu fara skyldi með þessum vanda-málum, er sira Ferant fór með, er konungr af Spania beiddi, at Hákon konungr skyldi gipta honum dóttur sína, jungfrú Kristínu, einhverjum af brœðrum sínum. Hákon [ungi] konungr fór ór Konunga-hellu Ósku-Óðinsdag norðr til Oslóar. Ok er hann hafði dvalizk þar um hríð, kómu til hans bréf austan ór Gautlandi frá Birgis jarls, mágs hans, at hann skyldi koma austr sem skjótast til móts við hann. En með því at faðir hans var eigi norðan kominn, þá býr hann ferð sína ór Osló til Túnsbergs, ok fékk í þeirri ferð nǫkkurn sjúkleik; ok bœtti Guð honum skjótt. Ok er hann kom til Túnsbergs, gékk hann á skip, ok sigldi austr [til] Elfarinnar, ok kom til Konunga-hellu í Dymbil-daga-viku ǫndverðri, ok fór þaðan til Ljóðhúsa, ok var þar fyrir honum Valdimarr Svía-konungr, mágr hans, [ok fagnaði hann] Hákoni konungi meðr inni mestu blíðu. Riðu þeir báðir samt upp í Gautland.

Ok er Birgir jarl spurði, at Hákon konungr, mágr hans, var í Svía-veldi, þá átti jarl tal við sína menn; ok bað þess, at allir menn skyldu við honum taka sem sœmiligast ok hans mǫnnum; ok lagði svá ríkt við, ef nǫkkurr maðr tœki Norðmǫnnum með spotti, eða kallaði "bagga" eða ǫðrum hæðiligum orðum, at hann skyldi engu fyrir týna nema sínu háls-beina.

Þeir mágar vóru allir samt um Páskana í Vestra-Gautlandi á þeim bœ, er í Leinum heitir. Ok Páska-dag inn fyrsta at messu, þá leiddi Valdimar konungr, ok jarl, Hákon konung til altaris, ok veittu honum alla ina mestu sœmð. Fóru ok allir hlutir sem blíðast með þeim mágum; skipuðu þeir Hákoni konungi milli sín. Þeir skilðusk ok með inum mesta kærleik ok blíðu.

Reið Hákon konungr síðan ofan til Konunga-hellu, ok dvalðisk þar nǫkkura hríð um várit, ok bjó þaðan ferð sína norðr í Víkina. Hann reið jafnan ok skemti sér með haukum ok hundum. Ok einn dag er hann fór austr yfir ána í Gulleyna at skemta sér; ok hann fór þaðan, ina næstu nótt, fékk hann sótt; var þá búin ferð hans norðr í Víkina; ok fór hann þá á skip sitt, ok byrjaði [honum] vel.

Ok er hann kom austan at Foldinni, tók sóttin at herða at honum. Gékk hann á skútu eina, ok lét róa með sik yfir Foldina til Túnsbergs, ok fœra sik upp til Munklífis, ok lá þar. Kom þá til læknir sá er farit hafði [útan] af Spania með sira Ferant, ok lagði ráð til um sóttar-far hans. En sóttin þyngði eigi því síðr. Ok andaðisk hann af þeirri sótt. Ok er ártíð hans tveim nóttum eptir Krossmessu.

Þetta þótti ǫllum inn mesti skaði; þvíat Hákon konungr var all-vinsæll af sínum mǫnnum, ok ǫrr af fé. Hann var heldr hár meðal-maðr, vel vaxinn, fríðr sýnum, vel hærðr, ok eygðr manna bezt, vel styrkr maðr, ok manna fimastr, ok um allt inn léttasti á sér; allra manna bezt hest-færr þeirra sem þá vóru í Noregi. Lík Hákonar konungs var fœrt inn til Oslóar, ok var hann jarðaðr í Hallvarðs-kirkju, þar sem Sigurðr konungr Jórsala-fari var grafinn.

Hákon konungr sat þenna vetr í Bjǫrgyn er nú var frá sagt, ok var þessi inn fertugandi vetr ríkis hans. Ok síðan er Predicarar þeir hǫfðu til hans komit, er hann hafði sent um haustit suðr til Danmerkr, fannsk honum svá í orðum þeirra sem Dana-konungr hefði lítinn hug á at sættask við Norðmenn. Ok er Hákon konungr sá, at ekki mundi at sættum verða, þá gerði hann útboða-bréf um allan Noreg. Fóru minnstar nefningar um Hálogaland; en því meiri sem sunnar var. Hann sendi [orð] Einari erkibiskupi ok ǫllum ljóðbiskupum, at þeir skyldu sem skjótast til hans koma, ok fylgja honum í þenna leiðangr.

Hákon konungr lét flota skipi því er hann hafði gera látit í Bjǫrgyn, ok kallaði Máriu-súðina. Þat var allra skipa fríðast. Eldr hraut ór hlunnunum, er fram gékk. Sem Sturla kvað: —

Þá er Hákon konungr var búinn ór Bjǫrgyn, hélt hann fyrst austr til Víkr. Ok er hann kom austr-fyrir Agðir, frétti hann andlát Hákonar konungs unga, sonar síns. Þótti honum þat, sem var, mikil tíðendi ok þungr skaði.

Hélt þá fyrst til Túnsbergs, ok stefndi þangat til sín erkibiskupi, ok ǫllum inum vitrustum mǫnnum er í vóru landinu, til ráða-gerðar, hversu svara skyldi þeim ørendum, er sendimenn konungs af Spania hǫfðu til Hákonar konungs ok jungfrú Kristínar. En er erkibiskup kom, ok hér var um talat, þá sýndisk sumum vitrum [mǫnnum] þetta sœmiligt gjaforð, ef gipta vildi fylgja, eptir því sem von þótti til vera. Var þat konungsins atkvæði, með vina sinna ráði, at játa sendimǫnnum því, at hann mundi senda jungfrú Kristínu, dóttur sína, út í Spaniam, eptir því sem konungrinn hafði orð til sent; ok hon skyldi koma á hans vǫld; með því móti, at jungfrúin skyldi kjósa sér til manns af brœðrum hans, þann sem henni líkaði, ok þeim beztum mǫnnum sem konungrinn fengi [til fǫruneytis] með henni.

Eptir þat lét konungr búa ferð þeirra, ok ætlaði menn til ferðar með henni. Var þar fyrir Pétr biskup af Hamri, Símon prédicari, ok enn fleiri lærðir menn. Þar var ok fyrir settr Ívarr Englason, Þorlaugr bósi, Loðinn leppr, Ámundi Haraldsson, ok margir aðrir ágætir menn. Hǫfðu þeir meir en hundrað manna; ok margar ágætar konur vóru í fylgi með henni.

Hákon konungr gerði hana heiman með svá miklu fé í gulli ok brenndu silfri, ok skinna-vǫru hvítri ok grári, ok ǫðrum dýrgripum, þeim er engi vissi dœmi til at þvílíkt fé hefði greitt verit með nǫkkurri konungs-dóttur fyrr af Noregi. Hákon konungr lét búa þeim eina snekkju mikla, ok vóru þar gǫr í herbergi, á annat borð jung-frúnni, en á annat borð sira Ferant; því at hann mátti ekki vera fyrir sjó-verk uppi. Þessi ferð var búin með inum mesta kostnaði ok hœvesku. Sem Sturla kvað: —

Þegar sem ferð jungfrú var búin, sigldu þau í haf, ok kómu af hafi við Járna-móðu í Englandi. Munu vér þar létta at sinni at segja frá þeirra ferðum.