Bókastaðir

Hákon konungr sat um vetrinn í Osló eptir brúðlaups-gerðina Hákonar konungs unga. Á þessu sama ári hafði andask áðr um várit Páll biskup í Hamri. Hákon konungr hélt Jólin í Osló um vetrinn, ok var þessi fimti vetr ins fjórða tigar ríkis hans. Um várit í Fǫstu urðu mikil tíðendi í Þróndheimi, þá andaðisk Sigurðr erkibiskup secundo Nonas Martii; en í stað hans var kosinn sira Sǫrli, er áðr var kórs-bróðir í Hamri. Fór hann þetta sumar ór landi á fund Innocentii páva, ok fékk vígslu af honum. Sǫrli erkibiskup vígði tvá biskupa á páva-garði, annan Pétr biskup til Hamars; hann var áðr Prédikari; en annan Rikarð biskup til Suðreyja.

Um várit í Fǫstu bjó Hákon konungr ferð sína ór Osló, ok fór austr til Elfar, ok fann þar Birgi jarl; ok tǫluðu þeir þá marga hluti sín í milli. Kærði þá Hákon konungr fyrir jarli, hvert lausmæli Abel konungr hafði sýnt við hann, er hann hafði rofit stefnulag við hann. Jarl sagði, at Danir hǫfðu gǫrt Svíum inn mesta skaða í ránum ok manndrápum; ok þat mest, at Danir hǫfðu eflt þá herrana upp á Svíaríki. En með því, at hvárir-tveggju þóttusk eiga mikit á at telja við Dani, þá gerðu þeir þat ráð, at þá tólf mánuðr skyldu þeir búa her af hváru-tveggja ríkinu; skyldi Hákon konungr hafa skipa-her af Noregi, en jarl skyldi hafa fimm þúsundir af Svíaríki, ok skyldu þeir finnask um várit eptir við Elfina, ok fara þá suðr í Dana-veldi. Skyldi Hákon konungr sigla skipa-hernum í Eyrar-sund; en Birgir jarl skyldi ríða suðr um Halland ok Skáney, ok gera þar slíkt hervirki sem honum líkaði; ok finnask síðan í Eyrarsundi, ok taka þá þat ráð, er vænst þótti sér til framkvæmðar, ef Danir vildi eigi sœmilig boð bjóða af sinni hendi.

Eptir þessa ráða-gerð fór Hákon konungr norðr í Noreg til Túnsbergs; en Birgir jarl upp í Svíaríki. Hákon konungr fór um sumarit til Bjǫrgynjar, ok sat þar.

Þetta sumar fóru þeir út til Íslands: Heinrekr biskup ok Gizurr, Þorgils ok Finnbjǫrn; ok tóku þeir þau ríki á Íslandi sem Hákon konungr hafði þeim skipat. En þó gerðisk þá brátt mikill ófriðr á Íslandi milli Gizurar ok þeirra annarra er Þórðr hafði í skipat í ríkin. Hǫfðu þeir ok eigi lengi verit á Íslandi, Heinrekr biskup ok Gizurr, áðr biskupi þótti hann eigi enda þat sem hann hafði konungi heitit. Kom þá svá brátt, at biskup vendi sinni vináttu til þeirra manna er mestir vóru óvinir Gizurar. Sagði biskup svá, at engi var fullkomnari í en Gizurr, at rjúfa alla þá hluti er konungi vóru til sœmðar, ok hann hafði [heitit]. Þeim kom ok ekki saman, Gizuri ok Þorgilsi; þvíat Þorgilsi þótti hann lítit vilja af halda þeim trúnaði sem konungr hafði hann í bundit.

Þat sumar er þeir Gizurr fóru til Íslands, fékk Hákon konungr Þórði sýslu norðr í Gaulardal, ok fór hann þangat. Þórðr kakali sendi til Íslands Kolbein grǫn, frænda sinn; ok þótti hann ekki mikill manna-sættir er hann kom til Íslands.

Þetta sumar, er [nú var] frá sagt, hélt Abel konungr stríð við Frísi, ok vildi leggja stríðar skyldir á þá, meiri en fyrr hafði verit. Frísir hǫfðu nǫkkurn samnað, ok létu mjǫk skóga gæta sín. Ok er Abel konungr leitaði eptir þeim, var hann lostinn ǫru, ok fékk af því bana. Eptir hans andlát tóku Danir til konungs Christoforum, bróður Eireks konungs ok Abels. Tók hann þá undir sik allt Dana-veldi.

Hákon konungr lét búa til vetr-setu í Bjǫrgyn. Þessi var inn sétti vetr ins fjórða tigar ríkis hans.

Ok er vára tók, gerði hann útboða-bréf [um] allt land, ok bauð út miklu liði með vistum ok skipabúnaði ok vápna. Gerði hann bert, at hann ætlaði þeim ǫllum her at halda til Danmerkr. Samnaðisk um sumarit saman í Noregi mikill herr.

Hélt konungr þá, þegar hann var búinn, austr til Víkr; ok fór herrinn mjǫk samfast í fyrstunni, þvíat mjǫk sigldu hverir sem búnir vóru. Hákon konungr lagði til Túnsbergs, ok lét þar eptir frú Margrétu, ok Rikizu; en hann sigldi austr um Foldina. Sótti þá mikit lið til hans um Víkina ok norðan ór landi.

Hákon konungr hafði þá Óláfs-súðina; enn inn ungi konungr Drekann; Knútr jarl Dragmǫrkina; herra Sigurðr konungsson Rygja-brandinn; Pétr í Gizka Borgundarbátinn; Ǫgmundr kræki-danz Gunnars-bátinn; Bárðr ór Hestbœ hafði enn mikit skip; ok mǫrg hǫfðu þeir ǫnnur stór-skip. Hákon konungr lagði at í Herviðarsundi; ok kom þar til hans mestr þori hersins.

Konungr fór þaðan inn í Hramns-holt; þar stóð skip þat it mikla, er Gunnarr konungs-frændi hafði gera látit eptir forsǫgn konungs, er eitt hvert hefir mest gǫrt verit í Noregi. Hákon konungr lét þá framm setja skipit af bakka-stokkum, ok tóksk þat all-giptusamliga. Ok áðr skipit var sett, talaði konungr snjallt ørendi, ok gaf nafn skipinu, ok kallaði Krosssúðina. En er flotat var skipit, setti konungr eptirmenn at búa skipit.

En hann fór til móts við herinn, ok sigldi suðr í Ekreyjar, ok lét flestan herinn þar liggja. En konungarnir gengu þá á létti-skip ok flestir lendir menn með þeim, ok lǫgðu inn til Elfarinnar, ok lágu þar sem Lindis-hólmar heita. Spurði Hákon konungr þá, at Birgir jarl var kominn með Svía-her eptir því sem þeir hǫfðu áðr ráðit.

Hákon konungr sendi norðr eptir Kross-súðinni jungherra Magnús son sinn, ok Gaut á Meli; skyldu þeir sigla henni til Ekreyja til annarra skipa. Ok er þeir kómu norðr, bjoggu þeir skipit at því sem óbúit var. En [áðr] þeir fóru ór Hramns-holti, talaði herra Magnús it fyrsta ørendi; ok fannsk mǫnnum mikit um hversu snjallt ørindi þat var, ok óbernsliga fram borit. Ok eptir þat héldu þeir skipinu til Ekreyja.

Ok er þeir kómu í hǫfnina, ok kǫstuðu akkerum, þá varð svá mikit svif á skipinu, at eldr kom í dokkina, er þeir brugðu um kaðlinum. Hugðu menn þá, at strengrinn mundi brenna; ok tóku tjald eitt, ok vættu, ok ætluðu at sløkkva eldinn. En jungherra Magnús varð því skjótari ok betri fanga-ráðs, at hann tók byttu eina fulla af drykk, ok steypði yfir dokkuna, ok kæfði svá eldinn.

Þá er Kross-súðin kom í lægi hjá ǫðrum skipum, þá bar jafn-hátt borðin á henni ok tjaldásana á hinum skipunum ok Óláfs-súðinni. Borðit var níu álna fyrir ofan sjó á Kross-súðinni. Var þetta skip allra þeirra miklu mest er þar vóru; ok var þó þeirra manna mál, er gamlir vóru, at eigi hefði sét jafn-mǫrg stór-skip í einum leiðangri.

Af þessum leiðangri ok skipa-flota fór mikit ógnar-boð suðr um Halland ok Dana-veldi, ok þótti mǫnnum sem í móti þessum her mundi engi rǫnd reisa. Sem Sturla kvað:

Hákon konungr hafði í þessum leiðangri marga ágæta menn með sér. Þar vóru þrír konungar aðrir en Hákon konungr: ungi konungr son hans, Jón konungr af Suðreyjum, Dugall konungr; Knútr jarl, jungherra Magnús, herra Sigurðr. Þessir vóru lendir menn gǫfgastir, Pétr í Gizka, Nikulás son hans, Gautr á Mæli, Brynjólfr Jónsson. Þá er Hákon konungr lá í Ekreyjum, kom þar Sǫrli erkibiskup útan frá páva, ok hafði hann fyrst komit til Túnsbergs, ok fékk drótning honum létti-skip suðr eptir konungum. Var með honum Pétr biskup, en áðr var með honum Árni biskup af Bjǫrgyn, Áskell biskup af Stafangri, Hákon biskup af Osló, ok margir aðrir kennimenn, bæði með konungum ok biskupum.

Þá er Hákon konungr lá við Lindis-hólma, var Birgir jarl fyrir austan ána með her sinn við Gullbergs-eið. Jarl hafði fimm þúsundir manna. Þar var mart gǫfugra manna með honum: herra Karl bróðir Úlfs, ok herra Karl son Úlfs jarls; herra Hólmgeirr sonr Fólka jarls; ok Karl kveisa, son Jóns Engils; ok margir aðrir ágætir hǫfðingjar ór Svíþjóð. Þar var ok með jarli Andrés konungr af Sursdǫlum bróðir Alexandrs konungs af Hólmgarði; hann hafði flýit austan fyrir Tattarum.

Hákon konungr ungi fór ór Lindis-hólma, ok Pétr ór Gizka ok fleiri gǫfgir menn, ok vóru í boði jarls. En Sunnudaginn fyrir Jóns-vǫku fór jarl með Hákoni konungi unga á fund Hákonar konungs ok tǫluðu þeir marga hluti með sér. Sagði Birgir jarl konunginum, at sendimenn Dana-konungs vóru sunnan komnir, ok lágu uppi í ánni við Gullbergs-eið, biskupar tveir af Danmǫrk, ok riddarar fimtán, ok mart annarra [manna]. Eru þeir sendir til þess, at sættask á þær sakir er Norðmenn telja at við Dani. Tǫluðu þeir þar um marga hluti.

Jóns-vǫku-dag fundusk hvárir-tveggju með viðtali. Þótti mǫnnum Birgir jarl flytja meirr mál Dana en þeir ætluðu. En þá sætt tóku Danir, er Hákon konungr kvað á, at standa skyldi með inna vitrastu manna ráði. En sú var sætt, at Danir skyldu fá Hákoni konungi svá mikit fé, sem prófaðisk at Norðmenn væri í øngu skaðaðir af þeim ófriði er þeir hǫfðu fengit af Dǫnum. Dœmt var ok nǫkkut fé á hendr Hákoni konungi fyrir þat er Danir tǫldu at [við] Norðmenn; ok skyldi þat fé fram koma um haustit, ok svá nǫkkurr hlutr af því er Danir skyldu lúka. En fyrir því sem eptir stóð skyldi Halland liggja at veði. En ef Christoforus konungr vildi eigi þetta, þá skyldu riddararnir sumir fara með Hákoni konungi, en sumir með Birgi jarli í Svía-ríki, ok sitja þar til þess er þeir væri út leystir. Ok er þessi sætt var staðfest, vóru þar eptir gǫr bréf, ok sett fyrir innsigli biskupa ok annarra manna ór hváru-tveggja ríkinu. Sem Sturla sagði:

En er þetta var mælt ok staðfest, tóku þeir ráðagerðir sínar, Hákon konungr ok Birgir jarl. Síðan raufsk leiðangrinn. Sneri Hákon konungr norðr, ok kom til Túnsbergs nær Pétrs-messu. Gaf konungr þá ǫllum mǫnnum heimleyfi.