Bókastaðir

Haraldr Suðreyja-konungr fór um haustit ór Bjǫrgvin ok frú Cecelia kona hans. Þau hǫfðu eitt skip [mikit], ok [þar á] mart góðra manna. Þau kómu ekki til Suðreyja á því hausti, ok týndisk skip þat, ok allir þeir er á vóru. Ok er þat flestra manna ætlan, at þau hafi týnzk í Dynrǫst fyrir sunnan Hjaltland, því at rekinn kom af skipinu sunnan á Hjaltland. Þótti mǫnnum þetta inn mesti skaði. Ok þat var Suðreyingum inn mesti skaði ok ógipta er þeir mistu [svá bráðliga] þvílíks hǫfðingja, svá giptusamlig sem hans ferð hafði orðit til [Noregs] af því kvánfangi sem hann hafði fengit, ok ǫðrum sœmðum.

Hákon konungr fór um haustit austr til Víkr eptir því sem fyrr var sagt. Ok er hann kom í Víkina, sótti til hans mikit lið, ok flest á hestum. Hann lá mjǫk lengi í Dyngju, ok beið þar Sigurðar erkibiskups, ok þeirra manna sem ván var eptir honum. Hákon konungr hafði þá meirr en þrjá tigi skipa, ok flest heldr stór, ok mikit lið, ok heldr frítt.

Eirekr Svía-konungr hafði dregit saman her mikinn í Svíþjóð, ok fór um sumarit vestr í Gautland. Var þar með honum Úlfr jarl, ok herra Birgir jarl mágr konungs, ok margir aðrir hǫfðingjar; ok hǫfðu mikit lið ok flest á hestum. Þeir kómu til Ljóðhúsa; ok var þá eigi Hákon konungr kominn. En með því at Svíar hǫfðu lítla vist flutt eptir sér, máttu þeir ekki bíða Norðmanna, ok riðu upp aptr í Svíþjóð.

Þat bar ok til, at Úlfr jarl var nǫkkut sjúkr; ok þat sama haust andaðisk hann; ok þótti þat Svíum inn mesti skaði. Ok skjótt eptir andlát jarls, gaf konungrinn herra Birgi Magnússyni jarls-nafn, ok gerðisk hann þá inn mesti hǫfðingi, ok hafði ǫll landráð með konunginum.

Ok lítlu eptir andlát jarls, létu þeir Eirekr konungr ok Birgir jarl taka af lífi herra Hólmgeir son Knúts konungs langa, frænda Úlfs jarls ok annarra Fólkunga. En þá fór útlægr af Svíþjóð herra Filipus, er áðr hafði verit mestr styrkr herra Hólmgeirs. Hann átti áðr Helenu móður hans, dóttur Pétrs Stranga-sonar. Filipus var dótturson Filipi jarls, er féll á Akri við Osló, ok skyldr frændi Hákonar Nóregs-konungs.

Hákon konungr kom við Konunga-hellu um haustit nǫkkuru síðarr en Svíar hǫfðu brott farit. Lá konungr þar um hríð ok skipaði þeim málum sem honum bar nauðsyn til. En með því, at eigi hafði orðit fundr þeirra Svía-konungs, þá gerði hann menn upp í Svíþjóð, Einar smjǫrbak, ok Óláf prófast, á fund Birgis jarls, at forvitnask af honum, hversu Svía-konungr ætlaði at fara [skyldi] um skipti þeirra Norðmanna. Þeir hǫfðu ok fleiri ørendi til jarls, þau er enn kómu upp síðarr, ok hér mun verða frá sagt.

Hákon konungr fór norðr í Víkina til Túnsbergs ok gaf mǫnnum heimleyfi. En konungr gerði þat bert, at hann mundi þar sitja í Víkinni um vetrinn.

Þetta vár áðr hafði andask Þorkell biskup í Osló. En um haustit, er þeir vóru í Víkinni, Hákon konungr ok erkibiskup, var vígðr til biskups Hákon, er þá var skóla-meistari. Þá var ok vígðr Hervir biskup til Orkneyja. Fór eptir þetta erkibiskup heim norðr. Þetta sumar hafði hann látit setja grundvǫllinn til Krists-kirkju, svá langt vestr sem nú er hann.

Hákon konungr sat um vetrinn í Víkinni, ok var þessi hinn annarr vetr ins fjórða tigar ríkis hans. Þenna vetr kómu austan Einarr ok Óláfr; ok sǫgðu, at jarl hefði vel tekit þeim [ok] þeirra ørendum, ok kallaðisk gjarna vilja vera vin Hákonar konungs. Gaf hann [þat] ráð, at þeir skyldi finnask um sumarit eptir í Elfinni, ok binda sætt sína meðr vináttu ok fast-mælum. Þeir Einarr fluttu ok þat mál fyrir jarli, at mǫnnum sýndisk þat vænst til friðar, ef tengðir tœkisk milli hǫfðingja, ok gipti jarl dóttur sína, er Rikiza hét, Hákoni konungi unga. Jarl tók þessu vel, ok var síðan í ǫllum málum linari en áðr; lét þetta vel tala mega þá er þeir fyndisk sjálfir.

Tíðendi þau fréttusk til sanns, sem áðr hafði nǫkkurr kvittr af farit, at Haraldr konungr, mágr Hákonar konungs, ok Cecelia dóttir hans, hǫfðu týnzk um haustit, sem fyrr sagði. Hugsaði konungr þá um, at Eyjarnar vóru mjǫk hǫfðingja-lausar. Hann sendi orð norðr til Bjǫrgynjar, at Jón konungr skyldi fara vestr sem skjótast, ok gæta ríkis í Suðreyjum þar til er Hákon konungr sendi fleiri hǫfðingja til. Síðan bjósk Jón konungr af Noregi, ok fór vestr um haf.

Alexandr Skota-konungr ágirntisk mjǫk ríki í Suðreyjum, ok sendi jafnan menn til at fala lǫndin við lausa-fé. Svá hafði hann enn gǫrt þetta sumar. En þó hafði hann annat ráð með hǫndum, þat er ekki var kynlekt, at hann dró her saman um allt Skotland, ok bjó ferð sína út til Suðreyja, ok ætlaði at vinna lǫndin undir sik. Hann gerði þat bert fyrir mǫnnum sínum, at hann ætlaði eigi at létta fyrr, en hann hefði merki sitt sett austr um Þursa-sker, ok undir sik unnit allt Nóregs-konungs ríki, þat er hann átti fyrir vestan Sólundar-haf.

Alexandr konungr gerði orð Jóni konungi, at hann vildi finna hann. En sá fundr varð eigi fyrr, enn fjórir jarlar af Skotlandi seldu honum trú sína til þess at hann skyldi fara í griðum af þeim fundi, hvárt sem þeim semði eða eigi. En er þeir fundusk konungarnir, beiddi Skota-konungr at Jón konungr skyldi gafa upp Kjarnaborg í hans vald, ok þrjá aðra kastala er hann hélt af Hákoni konungi, ok þat ríki annat sem Hákon konungr hafði skipat honum. En Skota-konungr kvezk mundu fá honum miklu meira ríki í Skotlandi, ok þar með sitt traust ok vináttu, ef Jón konungr vildi til hans snúask með fullum trúnaði. Þessa eggjaðu allir Jón konung, bæði frændr hans ok vinir. En honum fór vel ok einarðliga, at hann kvezk eigi rjúfa vilja eiða sína við Hákon konung. Fór Jón konungr við þetta í brott, ok nam eigi fyrrstaðar, en hann kom norðr í Ljóðhús.

Þá er Alexandr konungr lá í Kjarbareyjarsundi, dreymði hann draum: At honum þótti koma at sér þrír menn. Þótti honum einn vera með konungligu skrúði. Sá maðr var mjǫk óhýrligr, ok rjóðr í annliti, ok heldr digr, [meðal-maðr] vexti. Annarr sýndisk honum grann-vaxinn ok ungligr, allra manna fríðastr ok tíguliga búinn. Hinn þriði var miklu mestr vexti, ok allra manna ófrýnligastr; sá var mjǫk fram-snoðinn. Sá varp orðum á konung, ok spurði, hvárt hann ætlaði at herja til Suðreyja. Alexandr þóttisk svara, at hann ætlaði víssliga undir sik at leggja Eyjarnar. Draum-maðrinn bað hann aptr snúa; ok kvað honum eigi annat hlýða skyldu.

Konungr segir draum sinn, er hann vaknaði; ok fýstu flestir at hann skyldi aptr snúa. En hann vildi þat eigi. Ok lítlu síðarr tók Alexandr konungr sótt, ok andaðisk. Rufu Skotar þá leiðangrinn, ok fluttu lík konungsins upp í Skotland.

Suðreyingar segja, at þessir menn, er konunginum sýndusk í svefni, vóru þeir: inn helgi Óláfr konungr af Noregi, ok inn helgi Magnús [jarl] af Orkneyjum, ok inn helgi Columba. Skotar tóku til konungs Alexandr, son Alexandrs; ok fékk hann síðan dóttur Heinreks konungs á Englandi, ok gerðisk eptir þat mikill hǫfðingi.