Bókastaðir

Í þenna tíma réð Eirekr konungr Valdimarsson Danmǫrk. En eptir andlát Valdimars gerðisk sundrþykki með þeim brœðrum, Eireki konungi, ok hertoga Abel, er þá var hertogi yfir Jótlandi. Þá héldu Danir ok stríð við Lybiku-menn; ok var af [því] gǫrr ófriðr mikill kaupmǫnnum þeim er sigldu gegnum Danmǫrk. Í Græninga-sundi hǫfðu Danir tekit Norðmanna-skip nǫkkur, ok rænt ǫll; ok víðara vóru Norðmenn ræntir, bæði af Dǫnum ok Lybiku-mǫnnum.

En sumar þetta er Vilhjálmr kardináli var í Bjǫrgyn, þá hafði Hákon konungr látit taka ǫll skip þau, er komin vóru af Danmǫrk, ok Vindlands-fǫr, ok nǫkkura kugga Þýðeskra manna, ok var tekit fé þeirra í vald konungsins. En þeir menn sem fé áttu, gengu til kardinála, ok báðu hann miskunnar, at hann skyldi biðja konunginn, at þeir næði fé sínu. Kardináli flutti þetta við konunginn; ok bað hann miskunna þeim fyrir sakir hans; ok lét þess meiri ván, at þeir væri eigi sakaðir um þetta mál, "Þó at ráns-menn í Danmǫrk eða Lybiku ræni menn þá er sigla um [með] varning sinn."

Hákon konungr segir svá, at hann mundi fyrir kardinála orð láta þessa menn ná fé sínu; en [þess] kvað hann eigi ván, at hann mundi jafnan [þola] Dǫnum þann ófrið ok ójafnað, er þeir tóku upp við Norðmenn í ránum, ok þó enn í manndrápum. Ok tóku kaupmenn við fé sínu; ok líkaði þeim vel við konung ok kardinála.

Sumar þat er Vilhjálmr kardináli var í Bjǫrgyn var vígðr Heinrekr Kársson til biskups til Hóla-staðar á Íslandi.

Þá var ok sú skipan [gǫr] til Íslands með ráði kardinála, at sú þjóð, er þar byggði, þjónaði til Hákonar konungs; þvíat hann kallaði þat ósannligt, at land þat þjónaði eigi undir einhvern konung sem ǫll ǫnnur í verǫldunni.

Var þá sendr út Þórðr kakali með Heinreki biskupi. Skyldu þeir flytja þat ørendi við lands-fólkit, at allir játtaðisk undir ríki Hákonar konungs, ok slíkar skatt-gjafir sem þeim semðisk. Þetta sumar var sendr til Grœnalands Óláfr biskup. Óláfr biskup skyldi ok þangat hafa slíkt ørendi. Gizurr Þórvaldsson var eptir í Noregi.

Þeir kómu til Íslands um haustit, Heinrekr biskup ok Þórðr kakali; ok fór Þórðr til Borgarfjarðar; ok tók Þórðr undir sik ríki þat er átt hafði Sturla Sighvatsson, [ok Snorri Sturluson] fǫður-bróðir hans, ok it sama féit. Hann tók ok undir sik af konungs-valdi ríki Þorleifs í Gǫrðum, fyrir þat hann hafði farit út í banni konungs, sem fyrr var ritat.

Ok er Þórðr kom norðr um vetrinn, þá hǫfðu þeir menn, er helzt vóru óvinir Þórðar, kært sín mál fyrir biskupi; ok hafði hann tekit þeirra mál á sinn varnað. Ok af þessu tók at spillask vinátta þeirra biskups ok Þórðar, þar til er þeir urðu á øngvan hlut sáttir. Var biskup tvá vetr á Íslandi; ok fór eptir þat útan á fund konungs, ok var inn mesti [óvin] Þórðar jafnan síðan; en þeir slógu þá saman vináttu, Heinrekr biskup ok Gizurr, ok fluttu þat fyrir konungi, at hans mál mundi betr fara á Íslandi ef þeir væri til sendir.

Nú eru sǫgð nǫkkur tíðendi af fundi þeirra Vilhjálms kardinála ok Hákonar konungs; en mǫrg var sú skipan á fundi þeirra til nytsemdar, er eigi er hér ritat. En ǫll sú skipan er þeir gerðu, þá setti kardináli þar fyrir bréf sitt ok innsigli, ok lagði við bann ok Guðs reiði hverjum er eigi héldi.

Ok eptir þetta sagði kardináli at hann vildi hafa orlof ór landinu. Gaf konungr honum þá gott orlof, ok flestum mǫnnum heimleyfi. Síðan lét konungr búa tvítøgsessu, ok tvær skútur, ok byrðing einn. Ok fór kardináli með þessum skipum í brott, ok fékk konungr Gunnar frænda [sinn] til skips-stjórnar með honum. Hákon konungr gaf kardinála stór-gjafir ok hans mǫnnum; hann gaf ok erkibiskupi, ok ǫðrum biskupum, góðar gjafir, ok ǫllum lendum mǫnnum, ok inu bezta mannvali. [Sem] Sturla kvað: —

Hákon konungr fylgði kardinála út í Flóruvága með ǫllum skipum sínum, ok skilðusk þeir með inum mesta kærleik. Kardinála byrjaði heldr seint austr til Stafangrs, ok dvalðisk þar um hríð. Þaðan fór hann til Túnsbergs, ok síðan til Oslóar. Ok í ǫllum stǫðum, þar sem hann kom, skipaði hann málum manna. Ór Osló fór hann til Konunga-hellu. Ok lét hann stemna [þar] almenniligt þing, ok kómu þar margir menn af Gautlandi í móti honum; ok var in sama rœða hans sem fyrr, at hann þakkaði Guði er hann kom í Noreg. Síðan fór hann austr í Svíaríki. Ok þaðan út til páva; ok var síðan inn mesti vin Norðmanna.

Hákon konungr byrjar ferð sína um haustit eptir vígsluna til Víkrinnar, ok ætlaði þar at sitja um vetrinn. Þá kom vestan af Suðreyjum Haraldr Manar-konungr, son Óláfs Guðrøðar sonar, ok fór austr með konunginum. Hákon konungr sat um vetrinn í Osló, ok var þessi einn vetr ins fjórða tigar konungdóms hans.

Í þenna tíma var konungr í Svíþjóð Eirekr Eireksson, systurson Valdimars konungs í Danmǫrk. En Úlfr jarl fasi var mestr landráða-maðr í Svíþjóð með konunginum; hann var sonr Karls jarls daufa, ok var mikill vin Hákonar konungs ok Norðmanna, ok af talði mjǫk at Eirekr skyldi sér láta um finnask brennu þá er verit hafði á Vermalandi. En vóru margir aðrir Svía-hǫfðingjar er þess eggjuðu, at hann skyldi þar nǫkkurar hefndir móti láta koma. Herra Birgir, son Magnúss minni-skjaldar, er átti Ingibjǫrgu systur Eireks konungs; hann var þá inn þriði mestr ráðs-maðr í Svíþjóð.

Þenna vetr er Hákon konungr sat í Osló, kom austan af Svíaríki Ívarr Þorsteinsson af Dali; hann var sendr af Svía-hǫfðingjum, at spyrja eptir, hvern órskurð konungr vildi gefa Svíum fyrir ófrið þann er hann hafði gǫrt á Vermalandi.

Konungr svarar svá: at [hann] kallar sér øngva ofkæti til hafa gengit at brenna Vermaland; ok kallaðisk hann eigi mundu komit hafa yfir Eiða-skóg þess ørendis, ef eigi hefði Vermar eflt margan óaldar-flokk í Noreg til rána ok manndrápa. Sagðisk konungr fyrir þat margan góðan dreng látit hafa. "En með því," sagði Hákon konungr, "at hvárir-tveggju telja nǫkkut á við aðra, þá sé ek þann útveg helzt til, at vér finnimsk sjálfir hǫfðingjarnir, ok talim um vár mál. Verðr þá annat-hvárt, at vér sættumk, eða verðr annarr órskurðr á, sá er Guð hefir fyrir sett; ok mun ek þenna fund sœkja austr til lands-enda, þar sem mætask ríkin, þó at nú vili þér [þegar] í sumar er kemr."

Fór Ívarr við þenna órskurð aptr. Ok kómu þau svǫr austan um várit, at Svíar vildu þetta stefnu-lag.

Þá er Hákon konungr sat í Víkinni, flutti Haraldr konungr bónorð sitt, ok bað frú Ceciliu konungs dóttur, er átt hafði herra Gregorius. Konungr tók þessu [vel]. Ok með því at þess var auðit, þá festi hann sér Ceciliu konungs dóttur; ok var ætlat, at brúðlaup skyldi vera í Bjǫrgyn um sumarit.

Um várit býr Hákon konungr ferð sína til Bjǫrgynjar; ok er hann kom þar, dvaldisk hann þar um sumarit, ok gerði orð þeim mǫnnum sem hann vildi at fœri með honum í stefnu-leiðangr.

Þá kómu þeir vestan um haf, Jón Dungaðar son, ok Duggall son Rudri; ok stunduðu báðir til þess, at Hákon konungr skyldi þeim konungs-nafn gefa yfir nyrðra hlut Suðreyja. Vóru þeir með konungi um sumarit.

Fjórtán nóttum fyrir Jóns-messu-vǫku urðu mikil tíðendi í Bjǫrgyn: Þá varð eldr lauss mjǫk svá í miðjum bœnum, í garði þeim er Straumrinn heitir, um nóttina í þann tíma er hringdi yfir; en áðr hǫfðu verit þurr-viðri, ok lék eldrinn skjótt. Konungr kom til fyrir innan Pétrs-kirkju, ok fátt manna með honum. En skjótt kom þó hirðin ok bœjar-menn, ok ætluðu þar at verja eldinum í fyrstunni; en þá var svá mjǫk leikit, at þeir máttu þar ekki við festask. Fóru þeir þá um Máriu-kirkju ok ætluðu þar at verja. Gékk þá [eldrinn] svá fast, at Máríu-kirkja tók [at] brenna, ok stǫplarnir. Þá varð svá mikill elds-gangr, at honum kastaði upp í borgina, ok tók hon at loga. Fór þá konungr þangat, ok mart manna með honum. Brunnu þar margir menn inni áðr út kómusk.

En er konungr kom til bœjarins, var þar mikill elds-gangr; varði [fólkit] þar út við Sandbrú. Fór konungr þangat, ok kom þar í mann-háska [mikinn] þá [var] sem jafnan, í mann-raunum, at konungr fór djarfliga ok þó ráðliga at koma því fram sem hann vildi. Þar flutu ferjur ok kuggar nǫkkurir komnir af Gotlandi. Konungr fór í bát út til kugganna, ok fékk þar stóra katla. Þeir vóru fylldir af sjó ok fluttir svá upp á bryggjur; var síðan sjónum steypt í eldinn, ok varð svá sløktr með Guðs miskunn ok konungs giptu.

Þar í Bjǫrgyn varð ok fám dǫgum síðarr undarligr atburðr, at þar gékk reiðar-duna með eldingu, ok laust í þekju þess lopts er juncherra [Magnús] var inni son Hákonar konungs, ok reif ráfit upp um nǫkkura faðma. Var þat mikil guðs miskunn er eldingunni laust eigi inn; en hon flaug síðan út á váginn ok laust í siglu-tré, á kjól einum er flaut fyrir bœnum, ok tók tréit í sundr í smá flísir svá at náliga sá þess øngva staði. Einn hlutr af trénu varð at skaða einum manni er kominn var á kjólinn ór bœnum at kaupa glys; en ønga skaðaði aðra þá er á kjólnum vóru. Bœrinn var allr brunninn fyrir innan Sandbrú, fyrir útan fá garða inn við Vágs-botninn.

Nǫkkuru eptir bœjar-brunann veitti Hákon konungr ríkuliga veizlu í konungs-garði, ok gipti Ceceliu dóttur sína Haraldi Suðreyja-konungi. Ok eptir þetta kómu til Hákonar konungs þeir menn er hann hafði til sín stefnt, ok fara skyldu meðr honum til stefnu-lags við Svía. Bjó konungr þá ferð sína, ok hafði mikit lið ok mart skipa. Ok þá er hann lá í Salteyjarsundi þá gaf Hákon konungr konungs-nafn Jóni Dungaðar syni, ok fór hann þaðan norðr aptr til Bjǫrgynjar, ok var ætlat at hann skyldi fara vestr með Haraldi konungi ok þeir Duggall báðir; en þeir settusk þó aptr báðir, ok sat Jón konungr í Bjǫrgyn um vetrinn; en Duggall fór austr með konungi, ok var með honum þann vetr.