Bókastaðir

Þann sama vetr er nú var frá sagt, ok Hákon konungr sat í Bjǫrgyn, ok Órœkja kom útan af Íslandi, þá kom ok útan Gizurr Þorvaldsson á fund Hákonar konungs. Ok þat sama sumar fékk orlof til Íslands Þórðr kakali; ok átti hann þá miklar deilur við Kolbein Árnórsson þá þrjá vetr er hann sat í Vestfjǫrðum.

Þá er Hákon konungr hafði setit tvá vetr í Bjǫrgyn, sem fyrr var ritat, þá fór hann um várit norðr til Þróndheims, ok sat þar nǫkkura hríð. Þat vár kom Bjǫrn ábóti aptr í land. Hann sendi menn fyrir sér til Hákonar konungs, ok bað at hann skyldi í friði fyrir honum vera, ok létzk hafa góð tíðendi at bera. Konungr játaði honum þat blíðliga, ok bað hann til sín koma þegar honum líkaði. Ok er hann fann Hákon konung, bar hann honum kveðju pávans ok blezan, með bréfum, ok svá fǫgrum orðsendingum, at varla hefir komit jafn-fagrt bréf í Noreg af pávanum. Ábóti var með konungi um sumarit. En er á leið, bjósk konungr norðr. Fór þá ábóti með honum.

Hákon konungr fór allt í Vík austr um haustit. Ok þá andaðisk Ormr biskup í Osló. Hákon konungr sat um vetrinn í Víkinni; en Bjǫrn ábóti fór norðr, ok ætlaði heim í Hólm; en hann komsk eigi lengra en norðr í Selju, ok andaðisk þar.

Þessi var inn átti vetr ok tuttugti ríkis Hákonar konungs. En er Hákon konungr hugsaði eptir um bréf þat it fagra, er Innocentius pávi hafði ritat til hans, þá sendi hann orð Sigurði erkibiskupi ok ǫðrum biskupum. En er þeir fundusk, bað konungr biskupana rita með sér til páva, ok biðja orlofs at kóróna konunginn. Biskupar tóku þessu vel. Ok vánu bráðara gáfu þeir andsvǫr, ok létusk gjarna vilja rita með honum, með því, at hann gæfi þeim góðar réttarbœtr, ef þetta sýstisk framarr enn aðrir hǫfðu sýst. Þat létu þeir ok fylgja, at hann skyldi þann sama eiðstaf hafa undir kórónu, er Magnús konungr [Erlingsson] hafði haft þá er hann var kórónaðr.

Þá svarar Hákon konungr: "Svá hafa konungar áðr játat yðr réttar-bótum, at varla veit ek at vér megim á þat auka; en þó hafi þér enn framar nýttar en gefnar hafa verit. En ef vér sverjum slíkan eið sem Magnús konungr sór, þá virðisk oss svá sem minnkaðisk vár sœmð í því heldr en yxi; því at Magnús konungr hirti ekki hvat hann vann til, ef hann fengi þat er hann var ekki til kominn. En með Guðs miskunn þá þykkjumsk vér þat eigi af yðr þurfa at þiggja [eða kaupa], er Guð hefir oss réttliga til kosit eptir várn fǫður ok forellri. Ok þat skulu þér vita, [at] með Guðs miskunn skal ek svá frjálsliga at kórónu komask, ok án allra afar-kosta, at vér síðan megim hana frjálsliga bera sem góðir konungar, ella skal hon aldri á várt hǫfuð koma, ef Guð vill at svá sé."

Nǫkkuru síðarr gerði Hákon konungr menn til pávans, ok beiddisk af [honum, at] hann sendi nǫkkurn sinn kardinála at gera konungi þá sœmð at vígja [hann] undir kórónu.

Hákon konungr sat í Bjǫrgyn um vetrinn eptir biskupa-fundinn, ok [var] þessi inn níundi vetr ok tuttugti konungdóms hans. Þetta [sumar eptir] kómu þeir af Íslandi, Gizurr ok Þórðr, ok hǫfðu þá sæzk [í konungs dóm] á ǫll sín mál. Þá hafði Þórðr barizk í Skagafirði við Brand Kolbeinsson um várit fyri, ok féll þar mart manna af hvárum-tveggjum, ok gott mannval. Hákon konungr fór um haustit norðr til Þróndheims, ok efnaði þar til vetr-setu.

Ok er á leið vetrinn, kómu orðsendingar útan frá Roma af sendimǫnnum konungs, ok sǫgðu, at [á] því sama ári mundi koma einn-hverr af kardinálum í landit, ok gera alla sœmð konungs sem mesta eptir páva boði. Ok þá birti konungr þetta erkibiskupi, ok bað hann senda eptir biskupum ǫllum ok ábótum, ok inum skynsǫmustum lærðum mǫnnum. Konungr sendi ok orð lendum mǫnnum, ok lǫgmǫnnum, [ok] hirð sinni, ok inum beztum bóndum; bað þá búask sem sœmiligast, ok koma til Bjǫrgynjar á því sumri. Hákon konungr gerði skip vestr til Englands ok til annarra landa um várit, at afla fanga þeirra sem honum þótti mest skorta í Noregi, at fagna kardinála eptir því sem hann vildi, ok báðum þeim samði. Knútr jarl var í Þróndheimi, ok hafði þar setit nǫkkura þrjá vetr eða fjóra, ok hafði jafnan fjogur fylki í Þróndheimi, ok Naumudal, ok Sogn hálfan.

Hákon konungr fór um várit ór Þróndheimi, ok Knútr jarl, ok margir aðrir góðir menn ok gǫfgir, norðan ór landi. Þá hafði Hákon konungr verit þrjá tigi vetra. Ok er hann kom til Bjǫrgynjar þá hugleiddi hann með vitra manna ráði, hversu hann skyldi fyrir búask þess er sœmiligast væri.

En um kardinála ferð er þat at tala, at hann kom um várit sunnan í England, ok fagnaði Heinrekr konungr honum vel. Honum var ok þat sagt af Enskum mǫnnum, fyrir sakir ǫfundar við Nóregs-menn, at hann mundi þar øngvar sœmðir fá, ok eigi nær mat, ok øngan drykk, útan blǫndu, ok lǫttu Enskir menn sem mest at hann fœri í Noreg, ok ógnuðu honum bæði hafinu ok grimmleik fólksins, ef hann kœmi fram.

Kardináli svarar á þessa leið. "Þá er ek var firr meirr Noregi, en nú em ek, þá heyrða ek sagt betr frá því fólki, er þar byggir, en svá sem þér segit. Er mér sagt, at þar ero margir góðir Kristnir menn, ok vitr konungr ok skynsamr. Erkibiskup þeirra hefi ek séð, ok sýndisk mér hann líkr til góðs hǫfðingja; svá hefi ek ok heyrt, at þar eru skynsamir biskupar; ok vænti ek, at þessu fylgi mart annat gott. En hefi ek til þeirra þau tvenn ørendi, er ek vænti at ǫllum mǫnnum man vel at getask. Þat er at birta þeim Jesus Christ, sannan Guðs son; annat at kóróna konung þeirra, með Guðs miskunn ok pávans forsjá. En því kvíði ek eigi, at mik skorti þar mat eða drykk." — Eptir þat bjó kardináli ferð sína til Noregs, ok gékk á skip.

Vilhjálmr kardináli kom til Noregs Bótólfs-vǫkudag útan at ey þeirri er Síri heitir, ok gerði menn fyrir sér at segja konunginum kvómu sína. Var þat mjǫk allt í senn, at sendimenn kómu til konungs, ok kardinálinn kom þegar eptir þeim siglandi á váginn skipi sínu, ok [var] þá mjǫk síð dags. Konungr gerði menn í móti honum, at bjóða honum alla hluti sem sœmiligast. En hann svarar svá sendimǫnnum, at hann vildi konungs ráðum hlíta um ferð sína.

En um morguninn, er sungnar vóru tíðir, gékk konungr til skipsins; þat var hálf-þrítøgt með gylldum hǫfðum vel búit. Þat skip var kallat drekinn. Konungr gékk þar á með hirð sína, en allir sýslumenn, þeir er í vóru bœnum, lǫgðu út skipum sínum ok þangat sem kardinálinn lá. Kardinálinn hafði eina snekkju Enska. Konungr kallaði með sér lenda menn ok hirðstjóra, ok fór síðan í skip til kardinála, ok vóru þar all-blíðligar kveðjur, ok fóru þeir svá inn at bryggjum. Fǫgr processia var gǫr móti kardinála af biskupum, ok lærðum mǫnnum, ok klaustra-fólki.

En hér eptir lét konungr blása til þings út í Krist-kirkju-garði. Ok er kardinálinn kom á þingit, þá hóf hann ørendi sitt á þessa leið: —

"Ek vil ǫllum mǫnnum kunnigt gera, at með Guðs miskunn ok pávans forsjá kom ek í þetta land, at boða mǫnnum nafn Jesú Crists, ok kóróna konung yðvarn; eru þessi mín ørendi tvenn. Eigi sendi hann til þessa ørendis prest einn, eða lærðan mann með litlu valdi, ok øngvan nema mik af kardinalibus sínum, með [biskups-nafni], ok svá miklu valdi at binda ok leysa ǫll mál sem sjálfr pávi væri hér; þvíat hann vildi, at þetta væri svá gǫrt sem konunginum [væri mest til sœmðar]." Síðan talaði [hann] margfalda trú [fyrir] fólkinu; en síðan gaf hann ǫllum blezan sína ok gott heimleyfi.

Eptir þat tǫluðu þeir optliga, konungr ok kardínáli; ok var ekki annat í rœðu kardinála en sem mest sœmð konungsins. Kardináli talaði opt við biskupa þá er þar vóru. Erkibiskup kom síðast allra þeirra; en síðan er þeir hǫfðu við talask, þá þóttisk konungr finna, at þá var annat fyrir honum talat en fyrr hafði verit í ætlan hans sjálfs.