Bókastaðir

Hákon konungr sat í Þróndheimi, sem fyrr var sagt. Þat var siðr konungs-manna, at ganga til Elgi-setrs um daga til frú Ragnildar, ok þeirra mœðgna, ok manna hertogans er þar vóru. Ok einn dag, er konungs-menn kómu þar, sá þeir at allt fólk hló at þeim þat er þar var, sem þeir gerði gyss nǫkkurn, en vildu engi tíðendi segja. Þeir sǫgðu konungi, at víst vóru þar tíðendi nǫkkur þau er þeim hló hugr við.

Ok þann sama dag kom austan gestr einn til Hákonar konungs. [Konungr] spurði tíðenda. Hann stóð ok þagði. Konungr bað hann segja slík tíðendi [sem vóru, ok] sem Guð hafði fyrir sett at verða skyldu; "Því at vér munum spyrja af ǫðrum, þó at þú segir eigi."

Hann svarar: "Þat er skjótt at segja, at Knútr jarl, ok lendir menn yðrir í Víkinni, fundusk, ok hertoginn, á Raumaríki á bœ þeim er á Láku heitir, ok áttu þar bardaga; ok hǫfðu yðrir menn betr enn fyrra daginn; en inn síðara flýðu þeir; ok féllu þá margir ágætir menn af Birkibeinum;" ok sagði konungi allt sem farit hafði, þvíat hann var í bardaganum.

Konungi þóttu þetta mikil tíðendi. En jafnan síðan skorti eigi gabb, af þeim mǫnnum er vóru vinir hertogans, til Birkibeina. Ok svá mikit bragð var at þessu, þegar þeir þorðu, at þeir, sem austan kómu til vina hertogans, sǫgðu, at drjúgum var hirð Hákonar konungs ǫll látin, sú er í Víkinni var; ok eigi víst at jarl héldisk við í landinu. Ǫllum konungs-mǫnnum var mikil hryggð í þessum tíðendum. Þá kvað Óláfr vísu þessa: —

Hákon konungr gerði eptir þetta orð sínum mǫnnum ǫllum, at þeir skyldu búa ferð sína sem ákafast.

Eptir þetta kom erkibiskup einn dag í Nikulás-kirkju, ok með honum Lambi prior af Helgi-setri. Erkibiskup mælti til konungs: "Vit hǫfum spurt, [herra,] at þér hafit fengit mikinn ok marg-faldan skaða í láti yðarra manna í Víkinni fyrir Skúla hertoga. Er þat nú hræðilikt, ef yðrir óvinir skulu ganga svá mjǫk fram, ef svá ferr nǫkkura hríð sem nú horfisk á: ok því þœtti oss þat ráðligt, at væri leitat um sættir milli yðar ok hertogans, bæði fyrir sakir landsins ok allrar alþýðu. Vilju vér gjarna mœða oss til þessarar ferðar, ok ríða suðr um fjall, ef yðr þykkir nǫkkur ǫfusa á. Kann vera, at því síðr nái góðum sættum af honum sem nú gengr honum betr."

Nú svarar Hákon konungr: "Guð þakki yðr, herra, yðarn góðvilja er þér birtið í þessu. Má þat ok finna, at þér vildut at vel fœri með þessu fram-lagi yðars starfs. En þó at vér hafim fengit skaða nǫkkurn um menn vára, þá kann vera, at þar sé meira frá sagt en satt er. En þó satt sé, þá segjum vér, með Guðs miskunn ok ins helga Óláfs konungs, at þat er várr enn mesti styrkr í landinu, sem sjálfra vár fǫru-neyti er. Ok því líkar oss þat varla, at svá búnu, at gera nǫkkura sætt við hertoga fyrr en nǫkkut er meirr reynt af vórum viðskiptum; þvíat vit hǫfum enn ekki fundisk sjálfir, né barizk undir vórum merkjum. En ef þess er auðit, at vit finnimk, ok hafi Guð svá fyrir sét, ok inn helgi Óláfr konungr, at ek fá lægra hlut, þá man þess kostr at gera sættir okkar í milli. En með øngu móti líkar oss svá búit at sættask, [at] óreyndum okkrum fundi. Ok sjásk skulu vér áðr, mágar, ok þá við-talask; ok vita, hvárt betr vili vegna, eða þá er aðrir berjask af várri hendi." Skilðu þeir at svá mæltu konungr ok erkibiskup.

Eptir þetta kómu hversdagliga Várbelgir til konungs, bæði Jón af Suðrheimum, frændi hans, ok Þorfinnr á Gyrfi, ok margir aðrir, ok tóku grið af konungi. Þá lét hann rannsaka eptir skipum þeim er hertoginn hafði átt, ok tók þau til [sín] sem honum þóttu sér bezt fallin. En þau in stóru, er uppi stóðu, vóru annathvárt brennd eða upp hǫggin.

Þá er Hákon konungr var al-búinn, lét hann blása til Eyra-þings eptir því sem áðr var stefnt. Var þá út borit skrín ins helga Óláfs konungs ok kross sá er í er lignum Domini. Þat var Sunnu-dag hálfum mánaði fyrir Páska. Var þá gefit Hákoni unga konungs-nafn. Gaf honum sá maðr er Einarr smjǫrbakr hét, er síðan var erkibiskup. Var þar við Sigurðr erkibiskup ok allir inir beztu menn ór Þrœndalǫgum. Konungr inn ungi sór eið at skríni ins helga Óláfs konungs eptir réttri siðvenju. Sóru eptir honum allir lendir menn ok hirð-stjórar. Svá sóru ok átta bœndr ór hverju fylki.

Eptir þat talaði Hákon konungr sjálfr, ok sagði svá; at bœndr hǫfðu gǫrt meira styrk í mót honum en hann lézk vara, ok þeir ætti at gera við sinn konung; en þó kvezk hann eigi þeim þat mest kenna. Gat hann ok þess, at eigi væri ørvænt, at ǫðrum hvárum mislíkaði, konunginum eða bóndunum.

Þann sama dag var erkibiskup í boði konungs; en konungr var Mánadag í boði erkibiskups, ok gaf hvárr ǫðrum góðar gjafir.

Týrsdaginn lagði konungr út til Hólms. En eptir þat gaf honum hœgja byri suðr. Kom hann Týrsdaginn eptir Pálm-Sunnudag til Hegraness í óttu, ok svaf þar til þess er ljóst var. Kom þá lið eptir honum norðan.

Lét konungr þá blása ǫllu liðinu af skipum, ok átti húsþing. Kurr nǫkkurr hafði verit í herinum síðan slagit varð á Láku, ok mest af leiðangrs-mǫnnum. Beiddusk þá margir orlofs heim, ok var nǫkkurr ótti á at fara lengra suðr.

Hákon konungr talaði þá fyrir hernum ok mælti svá: "Vér hǫfum heyrt kurr nǫkkurn, at mǫnnum leiðisk rekstr þessi er vér hǫfum haft í vetr; svá eru menn ok nǫkkut ótta-fullir síðan þeir spurðu atburði þá sem gǫrzk hafa í Víkinni. Mun þat þó flestum mǫnnum kunnigt, at opt hafa menn meira rekstr haft ok vásbúðir fyrir konungi sínum; allra helzt er eigi hefir einn maðr skeinu fengit af ǫllum várum mǫnnum, ok øngvan vápna-burð hafi þér sét í móti yðr. Mundi slíkt þykkja forðum daga lítil þraut, er hér hefir enn í gǫrzk með oss; ok eigi mundi fornir Birkibeinar skiljask við sinn konung í þvílíkri raun sem enn hefir verit. Ok því er sú bón mín til allra manna, at þér hafizk vel við, ok skilisk eigi við oss svá búit; þat man ódrengiligt þykkja yðarrar handar. En þat man ek segja yðr, sem vér væntum at sannask man: Áðr en héðan sé liðinn mánaðr, þá skal sumum vera rýmra um hendr [innan-lands ok] innan-hirðar en nú er."

Bóndi einn gamall stóð upp, ok svarar máli konungs: "Ek var í þrimr bardǫgum með Sverri konungi, fǫður-fǫður þínum; ok ef hann mælti svá, þá mundi mǫnnum eigi mikil raun í þykkja at fylgja honum. Er þat ok mitt mál, at sá verði allra manna armastr er við skilzk sinn konung, þó at meiri raun sé en nú er."

Síðan stóð upp Hákon konungr, ok bað menn búa ferð sína sem ákafast til bœjarins. Þegar sem konungr kom til Bjǫrgynjar, lagði hann til bœjarins; ok var gǫr processia í mót honum; ok urðu allir fegnir hans tilkvómu.

Þá er Hákon konungr kom til Bjǫrgynjar, lét hann rannsaka bréf þau er Bjǫrn ábóti fór með. Var þar bréf til pávans ok keisarans ok margra hǫfðingja út í lǫndum af hertogans hendi, er hann ætlaði at fram skyldi hafa dregit hans mál sem mest. Ok svá mikit far var at því, at varla mundi nǫkkurr maðr trúa, at slíkr hǫfðingi skyldi svá mart vilja segja, ósatt ok logit. Þau vóru sum bréf, at ábóti væri verðr lífláts fyrir; en þó gaf konungr honum grið, þegar hann fékk ǫll bréfin, ok hann vissi ǫll ørendi hans. Fór ábóti austr með konungi.

Þá er konungr var í Bjǫrgyn, gengu til hans lendir menn ok ráðgjafar; ok sǫgðu ráð, at hann sæti þar um Páskana, ok á várit fram, ok gæfi þeim heimleyfi er áðr hǫfðu verit með honum; en byði út leiðangri um ǫll Gula-þings-lǫg at mǫnnum ok vistum, ok tœki svá mikinn styrk at [hann] þyrfti ekki at óttask.

Hákon konungr svarar: "Með ǫllu þykki mér ekki þat ráð, at gefa þeim heimleyfi sem nú eru með oss; þvíat vér vitum varla, hvárt vér fám meira styrk af Gula-þings-lǫgum, en nú hǫfum vér. Þykkjumk vér þá dýrt kaupa þann styrk, ef vér týnum þeim í Víkinni, er várri sœmð vilja fylgja ok sjálfa sik fram leggja fyrir oss, ef vér komum bráðliga til þeirra. Man ok því minni vera várr styrkr sem vér komum seinna til sjálfir. Ok því munu vér fara austr sem skyndiligast með því liði sem vér fám; ok þó man ek austr fara, at ek hafa eigi meira en þrjú skip. Ok þó munu vér fram halda, at vér farim ein-skipa. En þeir sem eigi vilja fylgja oss, þá láti Guð oss verða svá langhenda, at vér fáim umbonat þeim svá at þeir kenni."

Konungr sagði, at hann vildi láta endrnýja konungs-nafn unga konungs; ok líkaði þat ǫllum vel. Var þá blásit til þings, Skíri-Þórsdag, út í Krists-kirkju-garði, var þá gefit Hákoni unga konungs-nafn. Sór hann þá eið eptir réttri siðvenju ok lendir menn eptir honum. Svá sóru ok eiða bœndr ór ǫllum Gula-þings-lǫgum ok af Orkneyjum, Hjaltlandi ok Íslandi.

Eptir þat talaði Hákon konungr nǫkkur orð; ok lýsti því fyrir mǫnnum, at Langa-Frjádag skyldu þeir brott fara skipunum; en lagði þeim við landráð er þá dvelðisk eptir.

Frjádaginn lét hann leggja skipunum í Flóru-vága, ok var þar um nóttina. Hann fór um morguninn út til bœjar, ok heyrði tíðir; ok fór þegar út aptr, ok lagði þá suðr í Græningja-sund, ok hafði eigi meira en tíu skip, ok lá þar Páska-daginn. Lét konungr reisa tvau landtjǫld ok lét veita tíðir sem sœmiligast. Þar vóru Predikarar, ok gerðu rœðu langa um skriptir manna ok nauð-synjar.

Sunnan-veðr var á hvasst; ok sǫgðu flestir menn svá, at eigi mundi vel byrja, með því, at konungr vildi eigi dveljask í kaupstað þvílíka hátíð. Af þessu var konungr nǫkkut hryggr, er menn drápu þann veg orði á um hans tiltæki. Ok er messur vóru sungnar, kallaði hann nǫkkura menn til [sín] ok sýndi sik blíðligan, ok bað menn vera í góðum hug. Sagði, at Guð mundi vel greiða þeirra ferð.