Bókastaðir

Sem frá leið Jólum, tóku lendir menn at óróask, ok vildu gjarna norðr fara. Konungr lét sér ekki um finnask. Heyrði hann þá mikit ámæli af mǫrgum, ok hann mundi þat sanna, er Várbelgir kǫlluðu hann Hákon svefn. Gaf konungr øngvan gaum hér at.

En þegar at Kyndil-messu [dró], þá bjó konungr ferð sína, ok stefndi til [sín] ǫllu liðinu. Hann hafði fjóra tigi skipa, ok ǫll stór ok vel búin. Þessir lendir menn vóru með konunginum: Gautr Jónsson, Pétr Pálsson, Ásólfr jarls-frændi, Gunnarr konungs-frændi, Ísakr í Bœ. Áðr konungr fór ór bœnum lét hann drótningina fara upp í borgina ok junkæra Magnús; ok var þar forsjá-maðr Guðleikr af Aski, ok fjórir tigir hirðmanna, ok mart fólk annat.

Hákon konungr hafði gǫrt um vetrinn bréf austr í Vík til herra Knúts ok Arnbjarnar Jónssonar; ok var þat á, at Arnbjǫrn skyldi láta gefa Knúti jarls-nafn. Síðan skyldu þeir verja Víkina fyrir Várbelgjum ok hertoga, ef hann bæri þar at eða hans menn.

Þá er Hákon konungr fór ór Bjǫrgyn, var honum sagt, at hertoginn hafði sent menn í sýslur á Sunn-mœri ok í Raumsdal. Ok er konungrinn kom til Keili-straums, lét hann kalla menn til tals við sik, ok nefndi nǫkkur skip til at fara norðr. Vóru þessir stýri-menn: Gunnarr konungs-frændi, Ásólfr, Sigurðr biskups-son, Árni blakkr.

Síðan fóru þeir sem skyndiligast. [Ok] er þeir kómu norðr fyrir Raumsdalsminni, spurðu þeir at Finnr knǫttr var inn í Vé-eyju með sveit sína. [Hann] hafði þar sýslu yfir af hertogans hendi. Snøru þeir þegar inn, ok kómu á óvart, ok drápu Finn ok nǫkkura menn með honum.

Hákoni konungi hafði engi njósn komit norðan um vetrinn, þvíat svá [var] gætt allra vega, at engi komsk norðr, þótt vildi. En þá er konungr fór norðr, fór sá kurr af, at hertoginn byggisk á land upp, ok vildi eigi bíða konungs. Ok er konungrinn fór norðr um Knarrarskeið, þá var hvasst veðr ok snjó-fok, ok lagði hann at við Sǫndúlfs-staði. Var þá konungi sagt til sanns, at hertogi mundi hafa snúit á land upp.

Ok var þá ráðs tekit, at gǫr vóru fyrir fimtán skip; ok vóru þeir þar fyrir, Ásólfr af Austr-átt ok Gunnarr, ok sigldu þeir rakleitt norðr til bœjarins um nóttina. Bergþórr tanni hét maðr hertoga; hann sigldi fyrir þeim á léttiskútu ok bar njósn til bœjarins. Ok er þeir sigldu at bœnum, lagði Gunnarr konungs-frændi í Ils-vík, ok gengu þar upp; en Ásólfr ok sumt liðit reri it beinsta upp í ána, ok gékk þar upp. En með því, at njósn hafði komit fyrir, þá kómusk menn í kirkjur. Þeir drápu þar nǫkkura menn af Várbelgjum, en sumir urðu sárir.

Skúli hertogi hafði farit ór bœnum á Laugardegi í Níu-vikna-fǫstu, ok var hann um nóttina at Meðalhúsum, ok fór þaðan út til Orkadals; ok hafði sett eptir í bœnum at gæta skipa sinna ok allra Þrœnda-laga, Clemet fǫður, ok Guttorm af Suðr-heimum, ok hǫfðu þeir tvau hundruð manna. Hertoginn fór suðr um fjall með fimm hundruð manna, ok et fríðasta lið, ok vel búit at vápnum ok hestum.

Álfr af Leifa-stǫðum hafði fyrr austr farit, sem áðr segir. Þá vóru þeir í Guðbrands-dǫlum, Munan biskups-son ok Ǫgmundr kræki-danz. [Ok] er þeir spurðu at hertoginn var norðan [kominn], þá snøru þeir út á Heiðmǫrk. Ok er þeir kómu til Ringis-akrs þá var þar fyrir Álfr af Leifa-stǫðum, ok varð honum svá [nær] þrǫngt, at hann hleypti inn í kirkju ok allir hans menn; en þeir Munan ok Ǫgmundr settusk um kirkjuna ok sátu þar lengi um daginn. En með því, at hertogans var eptir ván, þá snøru þeir undan ok út til Oslóar til þeirra konungs-manna sem þar vóru. Gerðu þeir þá njósnir Knúti jarli ok Arnbirni Jónssyni, ok ǫðrum lendum mǫnnum í Víkinni, ok drógu saman mikinn her.

Hákon konungr sigldi inn eptir Þróndheimi, ok lagði at við Hólm. Þá var honum sagt, at Várbelgir vóru þar fyrir fjǫlmennir, Clemet faðir, ok Guttormr. Þeir hǫfðu þangat flýit þegar þeir vissu at konungs var þangat ván, ok sátu trúfastliga í kirkju. Hákon konungr vildi fyrir því eigi upp ganga. En Várbelgir gerðu menn til hans ok beiddu griða; en engi kómu annsvǫr móti frá konungi.

Konungr átti ráð við menn sína, ok røri síðan inn til bœjar. Gékk í mót konungi Sigurðr erkibiskup ok Kórsbrœðr, ok fǫgnuðu honum vel. En finna þóttisk hann, at sumir tǫluðu annat en í hug var.

Þeir tǫluðu optliga, konungr ok erkibiskup, um þau stórmæli er stóðu um allt landit. Þeir vóru nǫkkurir vinir hertogans, er þat tǫldu, at þeir skyldu sættask, konungrinn ok hertogi, með því, at hálft ríki hefði hvárr þeirra, ok báðir konungs-nafn. Konungr sagði, at honum gætisk eigi at þeirri sætt svá búit.

Hertoginn [hafði] sent upp til Elgi-setrs í kirkju frú Ragnild, ok frú Ragnfríði, ok margan annan sinn varnað. Erkibiskup bað þeim griða af konungi. En hann svarar svá, at þó mundi hann gefa grið at aðrir menn væri komnir í kirkju en þær; ok sagði, at því heldr skyldi þær hafa grið, at allir þeir skyldu hafa grið, er í sátu kirkju í Hólmi. Ok gengu þeir til griða. Fóru sumir til konungs, en sumir til búa sinna.

Hertoginn hafði svá farit ór Þróndheimi, at bú þeirra manna, er honum fylgðu, [stóðu] kyrr; ok því kómu menn ór ǫllum fylkjum ór Þróndheimi, þeir er gættu búa Várbelgja, ok báðu miskunnar, at konungr léti eigi upp taka búin. Konungr lét þá blása til þings, ok lýsti því fyrir ǫllum mǫnnum at bú Várbelgja skyldu standa til sumar-mála, ok freista ef þeir vildi ganga til sættar við konung ok miskunnar.

Sigurðr erkibiskup varð reiðr Birni ábóta í Hólmi um haustit þá er hertoginn hafði látit gefa sér konungs-nafn; ok bæði fyrir þær sakir er hann hafði sjálfr gǫrt; ok svá fyrir þat, er hann var í ráði með hertoga um hans tiltæki. Ok fyrir þetta allt saman bannsetti erkibiskup ábóta. Honum líkaði þetta stór-illa; ok fyrir því appellaði hann erkibiskup til pávans. Þeir báru saman ráð sín, hertoginn ok ábótinn. Tók ábóti fé af hertoga, ok setti staðinn Hólm í veði. Tók ábóti við ørendum hertogans ok bréfum til annarra landa, Danmerkr ok Þýðeska-ríkis, ok þau lǫnd er þar eru nær, ok svá út til Curiam.

Fór ábóti ór Niðarósi um vetrinn fyrir Jól. Ok er hann kom upp um fjall, þá fór hann sem tómligast, sem hann hefði øngva þá hluti með at fara er varðaði. Ok er hann kom í Hamar-kaupang, var þar fyrir Munan biskups-son. Lét ábóti all-blítt við hann, ok gerði øngvan grun á sér. En Munan hafði spurt áðr um ferð hans; ok fyrir því tók hann ábóta ok allt þat er hann fór með, ok fékk til fjóra hirðmenn, ok fjóra aðra menn at fara með ábóta ofan í Sogn, ok til Bjǫrgynjar. Ok var hann uppi í Borg með drótninginni þar til er Hákon konungr kom norðan.