Bókastaðir

Hákon konungr sat í Bjǫrgyn mjǫk fámennr. Hann hafði ekki ráðit um ferð sína, hvárt hann skyldi austr eða eigi; þvíat hann vænti hversdagliga orðsendinga norðan um þá hluti er hann hafði ritat til hertoga. Þótti honum mjǫk undarligt er engi orð kómu; ok því var honum grunr á, at eigi mundi allt tryggt.

Kallaði hann þá til sín ráðgjafa sína, ok átti tal við þá; ok réðu þeir þat, at hann skyldi hafa varygð á sér. Síðan gerði hann skútu norðr í Sogn-sæ, en aðra lét hann fljóta við Folld-hellu hverja nótt, er Vættan hét, allra skipa skjótast; vóru þar á kertis-sveinar, ok aðrir konungs-menn. Røru þeir hvern dag til bœjarins, ok út um kveldum.

Eina nótt, er þeir vóru á þessum verði, urðu þeir varir við, at áttæringr einn røri norðan með landi ákafliga. Þeir stefndu fyrir þá, ok hugðu at þat væri njósnar-skúta. En þar var á Grímr keikan. Hann bað þá fylgja sér til konungs, ok lézk hafa mikil tíðendi at segja konungi. Þar røru at konungs-bryggjum, [ok] gengu þar upp. Þá mundi vera eptir þriðjungr nætr. Þeir kǫlluðu at herberginu, ok létusk vilja finna konung.

Stóð hann upp þegar, ok klæddisk, ok gékk inn í málstofuna til þeirra. Var þar Grímr fyrir, ok heilsaði konungi. Konungr bað hann vel kominn, ok spurði tíðenda.

"Tíðendi eru mikil, [herra,] at segja; — Skúli hertogi, mágr yðarr, hefir látit gefa sér konungs-nafn, ok sagt í sundr ǫllum griðum milli yðvar."

Konungr mælti í móti.

Grímr mælti: "Hann hefir ok gǫrt lið á alla vega frá sér, bæði norðr ok suðr, ok á land upp, at láta drepa menn yðra, hvar sem staddir væri. Hann hefir ok sent at yðr fjórtán skútur, ok þar á lenda menn sína ok hirðmenn. Ok gerit skjótt ráð fyrir; þvíat hér koma þeir brátt. Segisk þetta með øngu móti aptr; þvíat ek reið þá út um Gaular-ás er þeir vóru á Eyraþingi; en síðan dvǫldumk ek í skógum í Gaulardal þar til ek vissa sannliga þessi tíðendi. Nú hefi ek verit níu nætr á leið norðan."

Konungr spurði at sýslu-mǫnnum sínum, er norðr hǫfðu farit.

En Grímr lézk fundit hafa alla, útan Þóri; "Ok vóru þeir heilir, ef þeir gæta sín héðan í frá; en Þórir var um farinn, ok þykki mér mjǫk hættligt hans mál."

Fátt var manna hjá konungi er hann spurði þessi tíðendi. Hann þagði nǫkkura stund, ok mælti síðan: "Guð sé lofaðr, er ek [veit] hvat ek skal at hafask héðan af; þvíat þetta var fyrir lǫngu ætlat sem nú er fram komit."

Síðan gékk hann til herbergis drótningar, ok bað upp láta. Var svá gǫrt; gékk konungr í herbergit; brann þar ljós. Þar sváfu sveinar nǫkkurir, ok þjónustu-meyjar drótningar. Konungr gékk at rekkjunni; en drótning stóð í silki-serk, ok kastaði yfir sik tugla-mǫtli rauðum. Hon fagnaði konunginum. Hann tók því blíðliga. Hon tók einn silki-kodda, ok bað konunginn sitja. Hann kvezk þat eigi vilja. Hon spurði, ef konungrinn hefði frétt nǫkkur ný tíðendi.

"Smá eru tíðendin," segir hann, "tveir eru konungar í Noregi í senn."

Hon sagði: "Einn mun vera réttr konungr, ok erut þér þar; ok svá láti Guð vera ok inn helgi Óláfr konungr."

Þá sagði konungr, at faðir hennar hefði látit gefa sér konungs-nafn á Eyra-þingi.

"Betr mun vera," segir hon, "ok gerit fyrir Guðs sakir, trúit þessu eigi, meðan þér megit við dyljask." Kemr þá upp grátr fyrir henni, ok mátti hon ekki fleira um tala.

Konungrinn bað hana vera káta; sagði, at hon skyldi ekki gjalda frá honum tiltækja fǫður síns. Lítlu síðarr gékk konungr í brott.

En þegar sem dagr var, fór konungr til tíða. Síðan kallaði hann til sín ráðgjafa sína; var þar Grímr við [staddr], ok sagði þau tíðendi, sem hann fór með. Varð þat ráð gǫrt, at skorin var upp herǫr norðr ok suðr frá Bjǫrgyn, ok þangat stefnt almenningi. Konungr gerði orð lendum mǫnnum sínum: Gauti Jónssyni, Gunnari frænda sínum, Nikulás Pálssyni, Brynjólfi Jónssyni, Ísaki í Bœ.

Þann sama dag átti konungr þing í Krists-kirkju-garði, ok [sagði] ǫllum mǫnnum þar tíðendi sem hann hafði spurt, ok bað menn eigi vera í kúrhuga fyrir þetta; þvíat honum kvazk svá hugr um segja, at af þessu mundi nǫkkurr góðr útvegr gerask.

Um morguninn eptir átti konungr vápna-þing; ok kannaði konungr lið sitt; ok sagði at sú skipan skyldi á vera, at kaupmenn skyldi vera, hverr í sinni skytnings-stofu með alvæpni; en konungs-menn skyldu liggja í konungs-garði; en hann lézk svá skyldu ráð fyrir gera með Guðs miskunn, at engi ófriðr skyldi þeim at óvǫrum koma.

Síðan lét hann fram setja skip sín þau en stœrri: Hugróna, Óláfs-súðina, Fitja-brandinn, Gull-bringuna, Rygja-brandinn. Ok þá er Hugróin var fram sett, gengu undan henni undir-hlutirnir, ok var þat skip þegar upp sett, ok bœtt at tómi; en ǫllum ǫðrum var flotat, ok búin sem bezt. Lágu skip konungs fyrir endilǫngum bryggjum inn eptir bœ.

Eptir þetta kómu hvers-dagliga lendir [menn] ok sýslumenn með stórar sveitir. Versir kómu einn dag með sjau skipum. Þá er þeir kómu norðan Pétr ok Ásólfr, ok Sigurðr biskupsson, sǫgðu þeir, at hertoginn hafði skipat allar sýslur fyrir norðan Staði.

Hákon konungr gerði þá sveitar-hǫfðingja norðr at þeim Várbelgjum: Pétr ór Gizka, Ásólf bónda, Gunnar frænda sinn, með fimm skip ok tuttugu. En áðr þeir fóru ór bœnum, talaði hann við þá, ok bað þá fara svá langt norðr sem [þeim] væri vel fært. Hann bauð þeim at halda kirkju-grið ok kvenna-grið, svá sem allt hans forellri hafði gǫrt fyrir honum. Síðan fóru þeir. Ok er þeir kómu til Borgundar, þá vóru þar fyrir sýslu-menn Várbelgja: Óláfr kábeinn, Snækollr, ok Andrés skæla. Þar féllu nǫkkurir menn af Várbelgjum áðr þeir kómusk í kirkju. Birkibeinar tóku leiðangr þann er þeir hǫfðu saman-dregit. En þeim vóru gefin grið til konungs-fundar. Þá kvað Snækollr þetta:

Þeir Pétr spurðu, at øngvir [Várbelgir] vóru norðan á leið; en hertuginn sat fjǫlmennr í Niðarósi, svá at þeim var ófœra þangat at fara. Snøru þeir þá suðr aptr til Bjǫrgynjar með fé ok mǫnnum þeim sem þeir hǫfðu tekit. Hákon konungr gaf ǫllum grið, þeim sem á hans vald kómu.

Konungr gerði Klemet af Hólmi suðr á Agðir at þeim Várbelgjum sem þar vóru. Hann drap Óláf Þóruson, fornan Begling. Bórðr í Hestbœ hafði sýslu í Rygja-fylki af hendi hertogans; ok þegar sem hann spurði þau tíðendi, at hertoginn hafði látit gefa sér konungs-nafn, þá fór hann þegar til Hákonar konungs, ok gafsk á hans vald; en konungr gaf honum góð grið.

Hákon konungr átti hversdagliga tal við sína lenda menn, hvat til ráðs skyldi taka. Fýstu þeir, er norðr vóru komnir, at hann héldi norðr með allan herinn; þvíat þeir hǫfðu látit fyrir Várbelgjum, bæði frændr ok vini, ok fé. En allir þeir, er fyrir sunnan Stað vóru, fýstu þess, at hann væri kyrr, meðan hæst væri vetrar. Ok var þat ráðs tekit, at konungr sat í Bjǫrgyn með ǫllu liði sínu.

Nikulás Pálsson var með konungi. Hann var yngstr allra lendra manna, ok þótti manna vænstr til vits ok fremdar. Hann lagðisk sjúkr; ok af þeim sama sjúkleik andaðisk hann um daginn fyrir Jóla-aptan. Var lík hans nátt-sett.

Um morguninn var Hugróin bœtt, ok vildi konungr at hon væri út sett fyrir Jólin. Ok meðan sungnar vóru tíðir, lét konungr búa skipit. Var þá blásit. Ok er fólkit var til komit skipsins, þá [hafði] konungr allt í einni rœðu, at hann sagði fyrir skipinu, ok setti grið milli manna. Var þá skipit fram sett, ok tóksk þat sem bezt.

Eptir þat gékk konungr móti líki Nikulás, ok þakkaði sjálfr sǫng á grafar-bakka. En meðan líkit var niðr-sett, var reipat tréit á skipinu ok borinn reiði á skipit. Eptir þetta átti konungr hirð-stefnu, ok fagnaði sjálfr hirð sinni. Hafði konungr mikit starf þann dag.

Ǫgmundr kræki-danz kom til Bjǫrgynjar fyrir Jólin, ok dvaldisk með konungi til ens níunda dags. Hákon konungr fékk honum þá lið, hirð-menn sína ok gesti, hundrað manna. Síðan fór Ǫgmundr inn í Sogn, ok svá upp um fjall. Var þá kyrt; øngir Várbelgir vóru þá í Dǫlum.

Munan biskups-son hafði þá sýslu á Heiðmǫrk. Hann hafði farit af Heiðmǫrk fyrir Várbelgjum ok út á Valdres, ok var þar um Jólin. Þeir fundusk, Ǫgmundr ok Munan, ok fóru síðan út til Oslóar. Þar vóru fyrir margir konungs-menn, ok sǫgðu þeir, at Ǫgmundr fœri því ofan af landi, at hann þorði eigi at vera á Upplǫndum fyrir Várbelgjum. Ǫgmundr sagði, at hann þóttisk lið-fár, ef hertoginn kœmi norðan. Síðan fóru þeir Munan á land upp, ok dvǫldusk um hríð norðr í Dǫlum.

Árni biskup hafði sent klerk einn norðr til erkibiskups um haustit, áðr ófriðr hófsk, með bréfum. Ok er hann kom norðr, þá lét hertoginn taka ǫll bréfin. En síðan [er hann] bjósk suðr aptr, bað hertoginn hann taka við sínum bréfum, ok var lesit fyrir honum, ok var þar ekki á nema skulda-ferði til manna í Bjǫrgyn. Ok er innsigla skyldi bréfit, lét hertoginn skipta; hafði klerkrinn ǫnnur suðr. Hákon konungr komsk at þessum bréfum, ok varð [viss] alls fals þess sem á var [til hans] ok hans manna.

Hákon konungr lét búa til virðuligrar Jóla-veizlu í Bjǫrgyn þvíat þá þurfti miklu meira við en vanði var til. Sat hann um Jólin með miklum kostnaði, ok var þessi vetr inn þriði ok tuttugti konungdóms hans. Hann hafði sent austr í Vík eptir land-skyldum ok leiðangri til mála-gjafar; en ekki kom sunnan. Ok [at] inum Átta degi lét konungr brjóta í sundr gersemar sínar, silfr-ker ok silfr-diska, ok gerði hirðinni eigi síðr góð skil.

Þat var níu nóttum eptir Jól [at] konungr gékk um kveldit út, ok var heiðviðri á. Hann sá undarliga stjǫrnu, miklu meiri ok ógurligri en aðrar, ok út af sem skapt væri. Konungr lét kalla til sín meistara Vilhjálm.

Ok er hann kom ok sá stjǫrnuna, mælti hann: "Guð gæti vár! Þetta er mikil sýn! Þessi stjarna heitir kometa; ok sésk hon fyrir fráfalli ágætra hǫfðingja, ella fyrir stórum bardǫgum." Þessi stjarna var sén á mǫrgum lǫndum um vetrinn.