Bókastaðir

Hákon konungr kom til Bjǫrgynjar lítlu síðarr en hertogi var norðr farinn, ok fann þar Sigurð erkibiskup, ok sendi-menn hertoga, Bjǫrn ábóta, ok Játgeir skáld. Sagði erkibiskup svá, at mǫnnum þótti í óvænt efni komit, nema konungr legði nǫkkut gott ráð til. Var þat þá af ráðit, at erkibiskup setti grið í milli þeirra um vetrinn. Fóru sendi-menn við þat norðr. Tók þá erkibiskup umboð konungs til þessa máls; ok ritaði biskup þegar til hertoga, ok bað hann eigi brjóta friðinn þar til er þeir fyndisk, hvat sem síðarr gerisk at. Erkibiskup fór í sýslu sína um haustit suðr á Mœri.

Þá er Hákon konungr hafði dvalizk um hríð í Bjǫrgyn, gaf hann heim-leyfi lendum mǫnnum ok sýslu-mǫnnum, bæði þeim sem austr vóru ok norðr. Þessir fóru norðr í sýslur sínar: Sigurðr son Pétrs erkibiskups, Ásólfr á Austr-átt, Pétr ór Gizka, Þórir ábóti, Ǫgmundr kræki-danz, Árni blakkr; ok man enn verða sagt þá þeim síðarr.

Hertogi fór norðr til Niðaróss, ok lá nǫkkurar þrjár vikur á leiðinni. Ok er hann kom norðr, lét hann upp setja ǫll stór-skipin; kom þá vánu bráðara lið mikit til hans ofan af landi ok austan ór Vík, eptir því sem hann hafði orð til sent. En fyrir því at hann hélt mikinn kost sakir fjǫlmennis, þá lét hann gera útboðabréf inn í Þróndheim, ok bauð [út] almenning allan. En bœndr þóttusk eigi vera við látnir at ganga undir svá miklar álǫgur. Hákon konungr hafði ok gǫrt bréf til Inn-þrœnda, at þeir skyldi eigi ganga undir meiri útboð en hann tœki af þeim er undir honum væri.

Ok með því, at hertogans menn fengu ekki af þessum útboðum, þá bjó hertogi ferð sína í Þróndheim; fór hann á skipum, en margir sveitar-hǫfðingjar fóru it efra með mikit lið. Þessir vóru fyrir þeim: Álfr af Leifa-stǫðum, Véseti litli, Algauti bróðir hans. Hertoginn lagði sínum skipum við Vágs-brú, ok guldu bœndr honum mikit fé, sumir mǫrk gulls, sumir tvær, sumir aleigu.

Skúli hertogi fór eptir þetta inn til bœjar, ok átti optliga tal við sína menn ok ráðgjafa. Þessir vóru lendir [menn] með honum: Álfr af Þornbergi, Ívarr af Sundbúi, Bárðr bratti, Bárðr vargr, Óláfr af Vígdeild, Erlingr ljóðhorn, Véseti litli, Clemet faðir, Guttormr af Suðr-heimi. Hertoginn átti jafnliga tal við þá um þat sem síðan kom fram, at hann vildi láta gefa sér konungs-nafn. Stundum lét hann þá hafa tal sitt eina saman, ok vildi svá verða víss hvers þeirra tillǫgu. En þar vóru hvárir-tveggju: Sumir eggjuðu hann til ranginda, ok sǫgðu hann ræntan bróður-arfi sínum, ok hann átti at bera konungs-nafn eptir Inga konung; en sumir mæltu nǫkkut í móti.

Hann átti ok optliga tal við Kórs-brœðr, ok leitaði ráðs við þá. Ok vóru þeir sumir er eggjuðu hann, ok kǫlluðu hann til kominn, þó at annarr bæri konungs-nafn; ok lásu bœkr fyrir honum, þær er hann átti eigi síðr at taka konungs-nafn í erfð, en eignir ok óðul. Hertoginn hafði jafnan nǫkkurn af Kórs-brœðrum hjá sér. Hǫfðu menn nú pata af, at hann mundi nǫkkura nýja ráða-gerð með hǫndum hafa. Hugr hans sjálfs samþyktisk of mjǫk þessum mǫnnum, sem ónýtt tǫldu fyrir honum. Ok með ágirnd hans, en fortǫlum ráðgjafa hans, lét hann stefna Eyra-þing; ok sendi orð inum [beztum] bóndum, bæði innan ór Þróndheimi ok útan.

Sunnudaginn eptir Allra-heilagra-messu, þat var Leonardus-messu-dag, þá er hringt var til messu, gékk fólk upp til Krists-kirkju eptir siðvenju; ok þá er upp hóf messuna, kom meistari Bergr í kirkjuna, klerkr hertoga, ok skygndisk um sem skyldi hann at nǫkkuru njósna. Ok þá er lesit var guðspjall kom hertogi í kirkjuna, ok mart lið með honum. Hann gékk þegar upp á kór, ok lét kalla sín Kórs-brœðr. Varð þá staðr á messunni meðan þeir tǫluðusk við, ok urðu þeir eigi á eitt sáttir. Í þenna tíma heyrðu þeir blásit í bœnum bóndum ok kaupmǫnnum ok allri [alþýðu, til Eyra-þings.

Eysteinn sýri hét sá kórsbróðir, er fyrir var skipaðr at svara þeim málum er mestr vandi þótti á vera af hendi erkibiskups. Nú beiddi hertogi, at Kórs-brœðr gæfi leyfi til, at út væri borit skrín ins helga Óláfs konungs. Þeim varð staðr á um andsvǫrin; ok þóttusk sjá til hvers ætlat var. Hertogi spurði, hví þeir veitti svá sein svǫr máli hans. Þeir sǫgðu, at þeim þótti mikill vandi til sín horfa, ok létusk vilja tala einir saman sín í milli. Gengu þeir þá suðr í kórinn; ok kom þeim varla á samt. Kunnu vér ok fátt frá þeirra tali at segja [annat] en þeir báðu syngja messuna.

Hertogi spurði, hví þeir gæfi svá sein andsvǫr til þessa máls. Sira Eysteinn bað, at þetta mál biði erkibiskups. En sumir af brœðrum vildu, at út væri borit skrínit.

Hertoginn spurði Eystein: "Hví viltú jafnan standa í móti mínum málum ok várri sœmd, ok vilja annarra Kórs-brœðra þinna?"

Eptir þetta gengu þeir af kórnum ok innar til altaris; en hertoginn gékk út ór kirkju ok í konungs-garð; en eptir í kirkju var Pétr son hans, ok Arnfinnr Þjófsson, ok mart annarra manna. Þeir gengu til, ok vildu ofan taka skrínit.

Ok er sira [Eysteinn] sá þetta, gékk hann fyrir há-altarit ok mælti: "Þat viljum vér, at allir menn viti, at vér kǫllum alla þá menn í banni, er út bera skrínit útan vára samþykt, brœðra."

Pétr svarar: "Svá þykkir oss sem þú bjóðir oss til mjaðar-drykkju; ok mæl heill! Takit nú ofan skrínit, ok berit út."

Þeir tóku til; ok var fast. Pétr hljóp upp á altarit, ok skaut á knjám, ok fœrði svá skrínit ór stað. Síðan tóku þeir umbúnaðinn, ok bjoggu um eptir siðvenju. Þá var ok út borinn kross sá er í var lignum Domini, ok øx ok spjót ins helga Óláfs konungs; ok vóru at þessu fremstir Pétr hertoga-son, ok Arnfinnr Þjófsson. En flestir aðrir vóru í nǫkkurum kúrhuga.

Nú vóru þessir helgir dómar út bornir, ok ofan á strætit til konungs-garðs; kom þar hertogi í mót með alla hirðina alvápnaða; ok fóru svá út á Eyraþing.

Sá maðr stóð fyrst upp, er Ámundi remba hét. Hann fagnaði hertoganum ok hirðinni, ok talaði langt ørendi. Síðan talaði Arnfinnr Þjófsson ørendi, ok þótti mǫnnum ekki mjǫk sannligt þat er hann sagði. Eptir þat stóð upp Erlingr ljóðhorn, ok mælti mjǫk í orða-stað Arnfinns; ok hǫfðu þat efni, at þeir tǫlðu ætt hertogans til ins helga Óláfs konungs, ok þat at hann var [í] annarri erfð eptir Inga konung bróður sinn, en Hákon í enni elliftu; ok þar eptir fóru fleiri rœður þeirra; ok þótti fám sannligar nema hertogans mǫnnum.

Því næst stóð upp sjálfr hertoginn, ok sagði hversu mikla skǫmm ok svívirðu hann hafði haft fyrir sinn góðvilja af Hákoni; ok hann hafði bæði léð honum lǫnd ok þegna; en konungr ǫmbunaði honum nú svá, at hann vildi taka af honum þann þriðjung sem honum hafði ætlaðr verit. Margar sakir aðrar gaf hann konunginum.

Þá er hertoginn lyktaði sinni tǫlu, stóð upp Ívarr lǫgmaðr, ok taldi fyrst ætt hertogans. Síðan lauk hann svá sínu máli, at hann einn væri rétt-kominn til Noregs; ok þar með gaf hann honum konungs-nafn, ok lǫnd ok þegna, með ǫllum skattlǫndum, þeim sem undir Noregs konung liggja. Ok því orði lauk hann á, er honum [var] lítit gagn í, at þat gerði hann svá, at honum kvazk [bezt] líka.

Síðan stóð upp Skúli, er þá var kallaðr konungr, ok talaði nǫkkur orð. Síðan gékk hann til skrínsins, ok lagði á hǫnd sína, ok sór eið, at hann skyldi lǫg ins helga Óláfs halda ok réttindi, sem góðr konungr, við sína þegna. Síðan nefndi hann fram lenda menn sína; ok lét sverja sér trúnaðar-eiða; þar næst skutil-sveina ok hirðmenn. Síðast bœndr ór ǫllum fylkjum. Ok þó at hér sé fáir hlutir sagðir, þá vóru þó margir þeir sem frásagnar væri verðir.

Síðan er lokit var þinginu, fylgði Skúli heim skríninu. Engi processia var móti gǫr, ok ekki hringt. Tveir kórsbrœðr kómu í mót skríninu jafngengt Óláfs-kirkju, ok leiddu þeir Skúla. Minna óþokka þóttusk þeir finna á Kórs-brœðrum en ván þótti á vera. Ok er þessu starfi var lokit, fór hverr heim til sín. En Skúli veitti þann dag sveitungum sínum. Svá segir Óláfr hvíta-skáld:

Ok enn þetta:

Sturla segir svá:

Ok enn: —

Ok enn:

Fáir hirðmenn Hákonar konungs vóru innanbœjar er þingit var, en færi síðan. Grímr keikan hét hirðmaðr Hákonar konungs, er þá var í bœnum er lokit var þinginu. Ok er hann þóttisk sanna njósn af hafa um tiltæki hertogans, fékk hann sér hest, ok reið sem skyndiligast út í Gaulardal, þar sem hann átti bú; ok fann þar lǫgu-naut sinn, er í því hafði bundisk, ef þeir yrði við nǫkkur ný tíðendi varir, at [þeir] skyldu þegar fara á fund Hákonar konungs, ok bera honum njósn um þá hluti er þeir yrði vísir af tiltekjum hertogans. Ok nú vill sá eigi fara. En Grímr fór eigi at síðr, ok kom fram suðr í Súrnadal, ok fór svá til Þingvallar, ok fann þar Ásólf bónda, ok sagði honum þessi tíðendi, ok bað hann fara með sér eða vara sik. Síðan fór hann til Arna blakks, ok bar honum njósn, ok þaðan til Petrs í Gizka, ok sagði honum.