Bókastaðir

Þá er þeir réðu Noregi, Hákon konungr ok Skúli hertogi, þá var keisari yfir Rómaborgar-ríki Friðrekr, sonar-son Friðreks keisara; hann var mikill hǫfðingi ok ágætr. Þýddusk í þann tíma til hans margir hǫfðingjar ágætir af ǫðrum lǫndum. Keisari sendi menn norðr til Noregs á fund Hákonar konungs ok Skúla hertoga. Þetta var langri stundu fyrr en þat er nú var frá sagt áðr. Sá hét Vilhjálmr er fyrir þeim var. Þeir fórnuðu konungi ok hertuga margar presentur; en þeir sendu móti þá hluti er með keisara vóru toru-gætir, ok þar þóttu gersimar. Síðan hófusk upp sendi-ferðir milli keisara ok [Hákonar konungs.

Fór fyrstr af] konungs hendi Guðleikr af Aski, ok fann keisarann í Sikiley; ok tók keisari honum vel. Síðan fór Nikulás Pálsson; ok var lengi í keisaragarði, ok þá af honum stórar sœmdir; ok engi maðr var jafn vel tekinn af Norðmǫnnum sem hann í þann tíma.

Nǫkkuru síðarr en þetta var fóru þeir út, Rói konungs-frændi ok Bárðr bróðir Ísaks í Bœ; var Bárðr af jarls hendi; ok þótti Róa hann eigi flytja af skynsemi eða sannendum um skipti þeirra Hákonar konungs ok Skúla hertoga.

Eptir þetta fór sá maðr mest í milli keisara ok Hákonar konungs er Heinrekr hét; hann var fœddr upp í Noregi, en Þýðeskr at ætt; hann var kallaðr Heinrekr sendimaðr. Hann fór margar sendifarir í milli með ágætum sendingum. Af þessu varð in mesta vinátta með keisara ok Hákoni konungi.

Um várit er þeir sátu í Þróndheimi, Hákon konungr ok Skúli hertogi, þá hǫfðu þeir sýslu uppi á Heiðmǫrk af hertogans hendi, Bárðr Ísaks-bróðir ok Hákon dúfa; þvíat svá var þá skipt landinu, at hertoginn hafði þriðjung af ǫllum sýslum um allan Noreg. Þar varð íllr atburðr, með því móti, at Bárðr tók konu nauðga; en hon [var] eigin-kona Þórðar sonar Friðreks slafsa, er alla æfi hafði verit hǫfuð-vin Hákonar konungs. En í ráði ok vitand með Bárði hafði verit Hákon dúfa. Þetta fréttu þeir Hákon konungr ok Skúli hertogi norðr í Þróndheim, ok létu illa yfir, sem ván var at; ok hafði hertogi eigi færi orð um opinberliga en konungr.

Hákon konungr ok Skúli hertogi bjoggu ferð sína um sumarit suðr til Bjǫrgynjar. Ok áðr þeir fóru, sendi konungr Jón prófasts-son á land upp, ok nǫkkura menn með honum, ok skyldi hann fara it efra austr. Ok er þeir vóru búnir, konungrinn ok hertoginn, fóru þeir suðr til Bjǫrgynjar. En áðr þeir kómu suðr hǫfðu bœjar-menn getit Suðr-mǫnnum mikit slag, ok drepit suma, en rekit suma á kaf, ok margir vóru særðir. Þat hafði til orðit, at Suðr-menn hǫfðu lagt kuggum sínum at bryggjum þar sem bœjar-mǫnnum líkaði eigi, ok brotit skip nǫkkur, þau sem lágu fyrir bryggjum. Ok er Hákon konungr kom til bœjarins, setti hann þetta vandræði niðr.

Jón prófastsson fór á land upp. Ok er hann kom á Heiðmǫrk, þá mætti hann í Mjǫrs Bárði Ísaks-bróður þar sem hann lá á skipi. Tóku þeir hann þar hǫndum ok drápu, ok fóru síðan í Vík austr. Þetta sama sumar drap Þórðr Friðreksson Hákon dúfu í Túnsbergi, fyrir þær sakir sem þeir Bárðr hǫfðu gǫrt.

Þessi tíðendi kómu til konungs ok hertoga; lét hertogi sér fátt um finnask; ok þat hǫfðu menn fyrir satt, at honum væri mjǫk í móti skapi aftaka þessara manna.

Um sumarit, er á leið, bjoggu þeir konungr ok hertogi ferð sína ór Bjǫrgyn austr í Víkina. Ok er þeir kómu til Oslóar, efnuðu þeir þar til vetr-setu. Þeir héldu báðir saman Jól um vetrinn. Ok var þessi vetr ens þriðja tigar ríkis Hákonar konungs. En eptir Jólin hélt sinn hjúkólf hvárr þeirra, ok drukku þó jafnan báðir saman á kveldum.

Þetta sumar áðr, hafði komit útan af Íslandi Snorri Sturluson, Þórðr kakali, Þorleifr ór Gǫrðum, Óláfr hvíta-skáld, ok vóru í Þróndheimi.

Skúli hertogi bjósk norðr til Þróndheims um várit, ok fór norðr í Fǫstunni. Fór þá allt vel með þeim mágum er þeir skilðusk; ok var mælt til þess, at þeir skyldi finnask um sumarit í Bjǫrgyn, því at þeir fengu þat skilt, at þá fór jafnan betr með þeim er þeir vóru báðir saman. Hertogi kom norðr fyrir Páskir, ok sat í Þróndheimi um várit, ok ǫndvert sumar.

Þeir frændr, Skúli hertogi ok Ásólfr á Austr-átt, urðu mis-sáttir; ok skildi þá um eignina Austr-átt; því at frú Sigríð abbadís, systir hertogans, er átt hafði Jón á Austr-átt, kallaði þat til-gjǫf sína, en Ásólfr kallaði þat fǫður-arf konu sinnar Baugeiðar, dóttur Jóns. Hér vóru at áttar margar stefnur; ok urðu þeir ekki ásáttir. Bauð Ásólfr at leggja fram aðrar [eignir] til staðarins á Reini; ok því neitaði hertoginn eigi. En þó skilði at þessu þeirra vináttu, ok snørisk Ásólfr eptir þetta til Hákonar konungs í sínum trúnaði.

Hákon konungr sat um várit í Túnsbergi. Þá var fœddr Magnús, son hans, ok skírðr Kross-messu. Síðan fór konungr norðr til Bjǫrgynjar, ok sat þar um sumarit.

Ok um haustit kom norðan Skúli hertogi, ok vóru báðir samt í Bjǫrgyn, ok fór allt álitliga með þeim, ok eigi þó um þá er blíðast var. Hertogi lá jafnan á skipum sínum. Hann bjósk norðr at ǫndverðum vetri, ok varð eigi fyrr búinn en at Marteins-messu.

Róaldr hét maðr, bróðir Ásólfs strycks; hann hafði fyrir konungs-reiði orðit [sakir] óspektar sinnar; vildi konungr ekki at hann væri í landinu. Hann var þá í Bjǫrgyn, ok lá jafnan í kirkju. Annarr maðr hét Sigurðr kerrir; hann hafði vegit víg á Hálogalandi, ok enn gǫrt fleiri óspektir. Hann sat í Krists-kirkju, þvíat hann þorði eigi úti at vera fyrir konungi ok hans mǫnnum. Hertogi gékk út um Krists-kirkju áðr hann lagði ór bœnum. Þá gékk Sigurðr ór kirkjunni ok út á skip hertoga með honum. Þá var ok Róaldr þar kominn; ok fóru þeir báðir brott með honum, ok vóru báðir síðan með hertoga.

Sem hertogi kom norðr [til] Þróndheims, gerðu menn mikit orð á því, at lendir menn Hákonar konungs hafi þá verit miklir umspillendr með þeim hertoga; ok eignuðu þeir þat mest Gauti Jónssyni.

Hertoginn spurði einn dag Snorra Sturluson í skemtan: "Hvárt er þat satt," kvað hann, "at þér segit, at Óðinn, sá er atti forn-konungum saman, héti Gautr ǫðru nafni?"

"Satt er þat, herra," segir Snorri.

"Yrk nú vísu at því," segir hertogi, "ok seg hversu mjǫk þessi líkisk þeim." Þá kvað Snorri þetta:

Mart var þat þá mælt af mǫnnum hertogans er auðsét var, at í annat efni var komit, en vera átti; ok mest til vina konungs.

Hákon konungr sat þenna vetr í Bjǫrgyn. Var þessi annarr vetr ok tuttugti konungdóms hans. Hann sendi orð um vetrinn norðr til hertoga, at þeir skyldi finnask um sumarit í Bjǫrgyn; ok bað hann fara norðan með létti-skipum, ok óhœgja ekki bóndum til þessarar ferðar. Íslenzka menn, þá sem með hertoga vóru, bað konungr ekki út fara, fyrr en þeir hefði ráð fyrir gǫrt með hverjum ørendum þeir skyldu fara; því at áðr um haustit hafði spurzk, at þeir hǫfðu barizk í Skagafirði, Kolbeinn ungi ok Gizurr, við Sturlunga, ok Sturlungar hǫfðu fallit.

Hákon konungr fór um várit austr í Vík, ok dvalðisk lengi í Túnsbergi. Kómu þar til hans vinir hans, bæði ór Víkinni ok [af] Upplǫndum. Konungr tók þar fréttir norðan ór landi ok sunnan. Hann frétti at hertogi hafði gefit Snorra orlof, ok Órœkju syni hans, ok Þorleifi, til Íslands, ok fengit [þeim] skip þat er hann átti hálft, en hálft Guðleikr af Skarta-stǫðum. Þegar sem konungr varð þessa varr, þá gerði hann norðr bréf, ok bannaði at þeir fœri. Þessi bréf kómu til þeirra er þeir lágu við haf. Ok fóru þeir eigi at síðr í banni konungs.

Þá er Hákon konungr sat í Túnsbergi, kom norðan frá hertoga Bjǫrn ábóti, sendr af honum. Spurði konungr þá eptir, hvárt hertoginn mundi koma norðan til móts við hann. Ábóti sagði hann koma mundu at vísu sem konungr hafði orð til sent. Þá [var] spurt hversu fjǫlmennr hann mundi fara. Hann lét þat mundu eptir því sem konungr hafði mælt. Ábóti dvalðisk lengi með konungi meðan bréf þau vóru búin sem konungr sendi [norðr].

Ok er ábóti var búinn, kom norðan ór Þróndheimi Ásólfr bóndi af Austr-átt á skipi með húskarla sína; ok sagði þau tíðendi, at hertogi hafði flotat stór-skipum sínum, Langa-Frjádag, ok Hólm-buzunni, ok Strinda-kollunni, ok mǫrgum stór-skipum. Sagði Ásólfr, at hertogi hafði mikil útboð; ok var þat orð á, at hann mundi ætla til Bjǫrgynjar, ok eiga eigi allt undir ǫðrum, hvat sem í yrði. Dvalðisk nú ferð ábóta; þvíat honum vóru gǫr ǫnnur bréf en þau sem áðr vóru búin.

Hákon konungr gerði þá orð Arnbirni Jónssyni ok ǫðrum lendum mǫnnum, ok lét segja þeim, at hertogi dró saman mikit lið í Þróndheimi. Jók konungr þá stórum útboðit; stefndi til sín lendum mǫnnum ǫllum ok sýslu-mǫnnum; drósk þá saman mikill herr. Bjó konungr þá ferð sína norðr.

Skúli hertogi bjó ferð sína norðan ór Þróndheimi, ok hafði norðan tuttugu skip, ok flest ǫll stór. Hann hafði sjálfr Langa-Frjádag, ok var hann sex rúm ok þrír tigir, ok allra skipa fríðast. Hertogi hafði mikit lið ok frítt ok vel búit. Svá kvað Óláfr hvíta-skáld: —

Hann kom til Bjǫrgynjar um sumarit, ok lá í Flóruvágum með hernum. Þá spurði hann þau tíðendi, at Hákon konungr bjósk ór Víkinni með miklu fjǫlmenni, ok hafði hann með sér alla lenda menn sína; ok svá var honum sagt, at konungr mundi hafa fjóra tigi skipa. Átti hertogi stefnur við sína menn, hvárt hann skyldi bíða konungs, eða skyldi þeir fara norðr undan; þvíat þeir hǫfðu grun af, at konungi mundi eigi líka þeirra meðferðir. Var þat ráð upp tekit, at þeir biðu eigi konungs, ok snøru norðr með ǫllum hernum.