Bókastaðir

Skúli jarl fór austan ór Konunga-hellu at liðinni Fǫstu. Hann gerði [orð] fyrir sér til Arnbjarnar Jónssonar, at hann skyldi koma til móts við hann, ok skyldu þeir eiga þing þar sem Eiðsberg heitir. Arnbjǫrn sótti þingit, ok með honum Eirekr stilkr, Munann biskupsson, ok margir aðrir sýslu-menn af Upplǫndum. Þeir hǫfðu vel þrjú hundruð manna, ok alt vel búit; ok kómu þeir fyrri til Eiðsbergs en jarl, ok settusk útan undir kirkju-garðinn. Sagði Arnbjǫrn svá, at fyrri skyldu þeir berjask við jarl, en játa þeim hlutum sem þeim væri ósœmð í.

Skúli jarl kom á þingit, ok hafði hálft fjórða hundrað manna, ok var þat lið eigi jafn-vel búit sem hitt er fyrir var. Jarl hafði hvítan þófa-hatt á hǫfði, ok sat á fríðum hesti. Arnbjǫrn hafði svá mælt við sína menn, at hann skyldi einn svara ǫllum ákóllum jarls.

Þá er þingit hafði skamma stund staðit, tók jarl til orða: "Hví raktú, Arnbjǫrn, sýslu-menn mína ór Borgar-sýslu, þá er ek hafða setta í þann þriðjung sem konungr skipaði mér at hafa í vetr?"

"Því," sagði Arnbjǫrn, "at ek em øruggr í, at láta fyrir øngum laust þat lén sem konungr hefir mér fengit, [fyrr] en ek vissa með sannleik at konungr vildi af mér taka."

Þá svarar jarl: "Tóktu eigi af mér í fyrstu Borgar-sýslu, ok þátt hálfa? Ok hétzú mér þá góðu í mót, hvernig sem þú hefir ent."

"Satt var þat," segir Arnbjǫrn.

Jarl mælti: "Eigi var Hákon þá síðr konungr en nú, þótt hann sé nú meirr þroskaðr; ok virði ek því nú eigi minna orð hans, en þá um þau lén, er hann skipar mér. En þó at þú sért fyrir ǫðrum mǫnnum í Noregi, þá þykkir ǫllum þat of-rausn at halda því fyrir mér sem konungr játar at ek skula hafa."

Arnbjǫrn svarar: "Satt er þat; ek ætla [at] engi lendr maðr skal taka þat af mér er Hákon konungr fær mér. Ok fyrir øngum manni ætla ek háls at beygja, nema fyrir Hákoni konungi; ok eigi fyrir þeim inum hvíta hettinum er nú er hér á þinginu."

Þá mælti Bjǫrn ábóti; ok sagði, at hann hafði þar bréf þat, er Hákon konungr mælti svá fyrir, at þeir skyldu tveir einir heyra er upp væri lesit, jarl ok Arnbjǫrn; ok bað at þeir gengi inn í kirkjuna, ok talaðisk þar við. Ok er þeir kómu í kirkjuna, innti ábóti upp orðsendingar þær sem konungr hafði með honum gǫrt, bæði til Arnbjarnar ok annarra formanna; sagði hann, at konungr vildi, at allir ætti í því hlut at draga saman sætt með þeim mágum. Sagði hann sannliga hafa konunginn upp gefit þriðjung af sýslum á Upplǫndum ok í Víkinni jarli til kostnaðar um vetrinn.

Eptir þat tók Arnbjǫrn at snúask í rœðunni; ok fór þaðan af allt álitliga með þeim; þvíat Skúli jarl tók undir sik þriðjung Borgar-sýslu. Fór jarl þá norðr í Víkina. Þeir Bjǫrn ábóti fara þá norðr til konungs með sættarboðum. Var þat þá mælt, at þeir skyldu finnask um sumarit í Bjǫrgyn, ok skyldi hvárr selja ǫðrum gísla til þess fundar.

Skúli jarl var í Víkinni um sumarit; ok gerðusk honum þá margir menn handgengnir. Dró hann þá mikit lið at sér. Hann réð þá til skipa, ok tók skip ólofuð fyrir bóndum, ok lét búa norðr. Hann hafði Borgar-þing um sumarit Margrétar-messu. Þá lét hann taka skip Arnbjarnar Jónssonar, ok ætlaði norðr at hafa; en Arnbjǫrn hafði látit bora skipit, ok hǫggva inn-viðuna; ok fylldi þegar sem flotat var. Ok var síðan upp sett.

Þenna tíma kómu norðan frá konungi, Sigurðr son hans ok Ingimundr puss, gíslaðir jarli. En áðr hafði farit til konungs Ásólfr jarls-frændi ok Játgeirr skáld í gísling.

Ok er jarl var búinn, fór hann norðr til Bjǫrgynjar. Ok lagði í konungs-hǫfn. Fóru menn þá í milli þeirra. Ok sagði jarl, at [hann] mundi eigi leggja til bœjarins, nema þat væri skilt um þann hlut sem honum væri skiptr af landi, at Pétr son hans skyldi taka eptir hans dag. En er þetta var flutt konungi, þá neitaði hann því berliga; ok sagði svá, at aldri skyldi hans afspringr erfa Noreg, nema sá er kominn væri af Margrétu drótning. Eptir þetta fóru menn milli þeirra. Þá var Sigurðr erkibiskup, ok átti hann mestan hlut í at sætta þá.

Lagði jarl þá til bœjarins; ok vóru þá stefnur at áttar; ok gékk þá enn saman sættin með ráði erkibiskups ok bœn annarra góðra manna. Þá var þat ráðit, at þeir skyldu sitja um vetrinn báðir í Bjǫrgyn, ok halda eitt borð, með því móti, at jarl skyldi leggja fram kostinn þriðja hvern dag. Fóru þann vetr ǫll skipti vel milli þeirra, sem jafnan er þeir vóru báðir saman, því at þá vóru færi lygðir milli bornar, er svá skamt var at reka, at þeir máttu þegar prófa sjálfir.

Þetta sumar kom Órœkja Snorrason af Íslandi, ok sagði þaðan mikinn ófrið af Sturlu frænda sínum; ok virði konungr svá, sem Sturla hefði harðara at farit, en hann hafði honum ráð gefit.

Þessi var inn tuttugti vetr ríkis hans er þeir jarl sátu báðir saman í Bjǫrgyn. Þeir bjoggu ferð sína um várit í Fǫstu norðr til Þróndheims, ok siglði konungr fyrir Staði, Kæru-sunnu-aptan, ok bægði honum veðr svá at hann varð at leggja at í Angri. En jarl sigldi Sunnudaginn ór Síld, ok fékk [svá] mikit hraðbyri, at hann lagði at norðr við Sǫndólfsstaði. Hann sat á Reini um Páskir. Konunginum byrjaði seint; hann kom í Niðarós um Páskir, ok fundusk þeir jarl þar eptir Páskir, ok vóru báðir samt í Kaupangi um várit.

Þá vóru orð gǫr Páli biskupi í Hamri, með ráði Sigurðar erkibiskups, at hann skyldi norðr [koma] til sættar-stefnu við Hákon konung. Ok er biskup kom norðr, vóru stefnur [at] áttar at málum þeirra konungs, ok gékk seint saman sættin. Var biskup jafnan harðari á þeim stefnum sem jarl var við. En þó kom þar, at þeir sættusk, með því móti, at konungr tók við eynni, ok lagði aðrar eignir í móti til staðarins þær sem konungi líkaði, ok biskup játaði at hafa.

Um várit varð einn lítill hlutr í Þróndheimi, er sjá mátti, hve nær um-spillendr stóðu um þeirra skipti, konungs ok jarls. En þat varð með því móti, at þá var Gunnarr konungs-frændi með konungi. Hann hafði skilt á við gesti jarls, ok þóttusk þeir hafa fengit harð-leikit af honum. En lítlu síðarr fór Gunnarr út á Nes, ok ætlaði í sýslu þá er konungr hafði fengit honum. Ok um nóttina er Gunnarr hafði í brott farit, var konungi sagt, at Gunnarr veri drepinn, ok jarl hefði sent honum gesti ok látit drepa hann.

Konungr lét þegar kalla lúðr-sveininn, ok klæddisk sjálfr; hljópu allir til vápna. Konungs-menn gengu út í garðinn ok settu upp merki.

Jarl svaf í ǫðru húsi skamt í frá. Hann vaknaði við gnýinn, ok hljóp upp, ok gékk út í svalirnar. Hann sá at drótning stóð þar út í garðinum. Jarl spurði hana hverju gegndi þetta. Hon segir honum hvat títt var. Jarl bað hana vera káta, ok sagði at ekki mundi saka. Jarl klæddisk þá. Þar kom Sigurðr konungs-son í herbergi til hans, ok gengu þeir þá báðir út. Var þá ok víst orðit, at þetta var ekki nema lygð ok upplost vándra manna.

Þetta sama vár hafði Hákon konungr þing á Eyrum; ok kom þar mikit fjǫlmenni; ok á því þingi jók hann nafn-bœtr Skúla jarls, ok gaf honum hertuga-nafn. Þat tignar-nafn hafði engi fengit fyrri í Noregi. Um þetta kvað Óláfr hvíta-skáld:

Með þessari nafnbót gaf konungr hertoganum margar sœmiligar gjafir. Ok hófsk þá af nýju blíða með þeim mágum.