Bókastaðir

Hákon konungr sat um vetrinn í Oslo, sem fyrr var sagt. Þá kómu enn upp margar greinir með þeim jarli; ok varð þat enn af sǫmu manna meðalgǫngu, er jafnan vóru vanir at spilla þeirra vináttu. Hákon konungr ritaði norðr um várit til jarls, ok lagði honum stefnu við sik um sumarit í Bjǫrgyn, til tals um greinir þær er milli vóru.

Ok er þessar orðsendingar kómu til jarls, átti hann ráð við vini sína, hvárt hann skyldi stefndan fund sœkja, eða eigi; ok tjáði þat fyrir þeim, at honum þótti fast at sér lagt Hákarla-haustit af eggjan lendra manna: "En mér er sagt, at þeir munu nú ekki óákafari en þá vóru þeir. Eru nú þeir hlutir í orðnir, er þér vituð, at ek em ófúsari at vera í valdi þeirra en fyrr. Þvíat Hákarla-haustit er vér fundumsk í Bjǫrgyn, vóru austan með oss, Arnbjǫrn Jónsson, Gregorius son herra Andrés; ok gerðusk [þeir] þá hand-gengnir konunginum, ok sóru hirðmanns-eið einum saman konunginum. Ok skildi þann eiðstaf mikit, þar sem allir hǫfðu áðr svarit báðum okkr. Svá gerði ok Brynjólfr son Jóns stáls; ok margir menn aðrir hafa þann eið svarit; ok trúi ek þeim mǫnnum verr en þeim sem eru beggja okkar eiðsvarar. Hafa þeir báðir stórar sveitir, Gregorius ok Brynjólfr."

Fleiri hluti fann jarl til þess, at hann af talði ferðina fyrir sér. En þó vóru þeir fleiri vinir hans er fýstu; ok þat var af ráðit. Bjó jarl þá ferð sína. Sendi hann þá orð lendum mǫnnum þeim er norðr þar vóru; ok varð hann mjǫk síð-búinn. Hann hafði nær tuttugu skip. Hann sigldi suðr á Mœri, ok lá lengi um haustit í Steina-vági.

Hákon konungr bjósk ór Víkinni; ok dró saman lið mikit. Hann hafði með sér marga lenda menn þá er þar vóru. Hann lét þá fram setja Óláfs-súðina, er hann hafði gera látit í Túnsbergi. Þat var níu rúm ok tuttugu, all-frítt skip. Sem konungr kom í Gula-þings-lǫg, bauð hann liði út um ǫll fylki, ok stefndi [til Bjǫrgynjar til] móts við sik. Þá sendi hann norðr til Þróndheims Clemet af Hólmi; ok skyldi hann fara til Frostu-þings, ok segja, at Hákon konungr ætlaði sér norðr til Þróndheims um haustit, ef jarl kœmi eigi til móts við hann.

Þá er á leið haustit, fór Hákon konungr ór Bjǫrgyn, ok hafði nær fjóra tigi skipa, ok ǫll stór. Þessir vóru lendir menn með konungi: Arnbjǫrn Jónsson, Loðinn Gunnason, Símon kýr, Hallvarðr bratti, Eirekr stilkr, Ívarr nef, Gautr á Meli, Nikulás Pálsson, Pétr í Gizka, ok margir aðrir gǫfgir menn; hafði konungr bæði mikit lið ok frítt.

Skúli jarl lá í Steina-vági, sem fyrr er ritat. Þar kom til móts við hann Páll vaga-skálm norðan af Hálogalandi. Tók jarl þá þær fréttir, at Hákon konungr hafði dregit saman lið mikit, ok ætlaði at fara norðr til Þróndheims. Jarl átti þá stefnur við sína menn, hvárt hann skyldi fara suðr í mót konungi, eða snúa norðr aptr til Þróndheims. En Páll, ok enn fleiri, fýstu þess, at fara móti konungi; sǫgðu þá mundu bezt fara, ef þeir fyndisk. En þeir vóru sumir trúnaðar-menn jarls er þessa lǫttu, ok sǫgðu ráðligra, at snúa norðr til fóstbrœðra sinna, "Ok bíða þar konungs, ef sýnisk." Þetta var af ráðit, at jarl snøri norðr aptr sinni ferð til Niðaróss. Jarl stefndi þá til sín hestum, ok bjó ferð sína á land upp. En Páll vaga-skálm, ok fleiri aðrir, lǫttu þessar ferðar, ok báðu hann bíða konungs.

Var þat ráðit, at Páll fór suðr í mót konungi á Mœri, ok mætti flota konungs við Solskel; ok fékk eigi þar fundit konung, þvíat konungr var þá segl-búinn, ok sigldu þeir þá allir saman norðr til Þróndheims. Ok er þeir kómu í Leirangra, fann Páll konung, ok tók konungr hans orðum vel, ok lézk ætla at vel mundi fara ef þeir fyndisk konungr ok jarl.

Þá nótt er konungr lá í Leirangrum var Skúli jarl at Meðalhúsum, ok reið þaðan út til Orkadals ok ætlaði suðr um Fjall. Hann hafði þá mikit lið ok frítt. Þá er hann kom upp at Orknar-brú, skilðusk við hann margir vinir hans, ok hand-gengnir menn, bæði [hirðmenn ok] skutil-sveinar; en sumir á Uppdalsskógi. Þessir skilðusk við hann: Ǫndóttr skaka-lokkr, ok Eliu-Bjarni, Reiðarr dyn, ok margir aðrir, þeir er áðr kǫlluðusk kempur jarls. Þá var þetta kveðit: —

Óláfr hvíta-skáld segir svá: —

Hákon konungr kom í Niðarós. Var honum þá sagt, at jarl var í brott riðinn. Hann sendi eptir jarli með ráði vina sinna, Pál vaga-skálm, ok Ívar nef; ok fundu hann í Uppdal; ok sǫgðu, at konungr vildi, at hann hyrfi aptr; ok semði þeir sín í milli, ok sæti báðir saman í Þróndheimi um vetrinn.

Jarl átti þá tal við sína menn; ok fýstu flestir at hann snøri aptr; en þeir vóru sumir, er þat kǫlluðu ómerkiligt, at skipta svá skjótt ráða-gerð sinni.

Jarl svarar: "Sé ek, at ráðligra væri at snúa aptr; en þeir munu ráða er þess eggja at ek fara suðr." Eptir þetta snøri hann upp til fjalls, ok svá suðr um fjallit.

Þá er sýslumenn Hákonar, þeir sem á Upplǫndum vóru, spurðu at jarl var norðan kominn, þá tóku þeir skip ǫll er vóru í Mjǫrs, ok gengu þar á ellifu sveitir hǫfðingja. En þessir vóru fyrir þeim: Gregorius Jónsson, herra Andrés, Hávarðr af Sundbúi, Áslákr smjǫr-stakkr, Jón ketlingr, Ámundi af Folavelli, Dagr af Gróvo, Oddr Eireksson, Saxi blaðspjót; ok hǫfðu þeir fjǫlmennar sveitir. Skúli jarl fór til þess er hann kom á Heiðmǫrk í Hamar-kaupang, ok dvalðisk þar um hríð með ǫllum sínum mǫnnum.

Sem Páll vaga-skálm ok Ívarr nef kómu aptr til konungs, ok sǫgðu um ferð jarls; átti konungr þá tal við Sigurð erkibiskup ok ráðgjafa sína, ok leitaði ráðs við þá hversu með skyldi fara. Þótti mǫnnum þá í óvænt efni komit, er jarl var farinn suðr um fjall með miklu [liði] á ríki þat er konungr átti einn saman. Erkibiskup bað konung gefa til ráð nǫkkut at friðr mætti standa um vetrinn. Konungr tók þá, með ráði erkibiskups ok annarra vina sinna, [þat ráð], at hann sendi þá suðr eptir jarli Bjǫrn ábóta af Hólmi ok Ívar af Skeðju-hofi, Vilmund pilt, ok menn með þeim; ok bað konungr svá segja jarli; at hann skyldi um vetrinn hafa þriðjung af ǫllum sýslum um ǫll Upplǫnd ok Víkina, ok mætti með því móti friðr standa þar til er beggja vinir fœri milli.

Þeir ábóti kómu á Heiðmǫrk; ok gerðu menn til sýslu-manna, ok sǫgðu þeim boð konungs; ok báðu þá eigi fyrri brigða friðinum, en vitat væri hversu jarl tœki þeirra ørendum. En er þeir ábóti kómu í Hamar, þá hafði jarl sent Nikulás af Mói, skutil-svein sinn, upp á Heiðmǫrk at taka þar allar konungs-skyldir. Sýslumenn hǫfðu fengit njósn af þessu, ok ætluðu til móts við Nikulás. Ok ef þeir ábóti hefði komit tveim nóttum seinna, þá mundi brugðit hafa verit friðinum með jarli ok konungs-mǫnnum.

Ábóti fann jarl í Hamri; ok sagði honum konungs boð. Ok jarl tók þá vitrligt ráð, at hann játaði þessum kostum, sem konungr hafði gǫrt, ok hét þar til friði til þess er enn fœri vinir þeirra milli. Eptir þetta snøru þeir ábóti norðr aptr, en sumir þeirra félagar fóru út í Víkina at konungs-ǫrendum.

Skúli jarl skipaði allar sýslur at þriðjungi á Upplǫndum, ok svá í Víkinni. Hann setti í Borgar-sýslu Árna rofu ok Finn knǫtt. Síðan fór jarl út í Osló, ok þaðan til Túnsbergs; ok vóru konungs-menn þar fyrir honum þeir sem norðan hǫfðu farit með ábóta.

Þá er Hákon konungr sendi Bjǫrn ábóta af Niðarósi á fund jarls, lét hann heim fara Arnbjǫrn Jónsson ok alla lenda menn þá sem ór Víkinni vóru, ok bauð þeim svá, at þeir skyldi verja ríki hans, ef jarl gerði nǫkkurn ófrið í Víkinni; ok skyldi Arnbjǫrn vera fyrir þeim; ok bað þá fylgja honum sem bezt, ef nǫkkurs þyrfti við. Þeim byrjaði vel, ok kómu í Víkina lítlu síðarr en jarl; ok lǫgðu þá í Grindhólma-sund er hann var í Túnsbergi. Skúli jarl vildi þá senda til þeirra þá menn [sem] konungr hafði norðan sent með ábóta, ok bað þá stefna til sín lendum mǫnnum ok til Túnsbergs; en þeir sǫgðu, at konungr hafði svá fyrir mælt, at Eirekr stilkr skyldi finna jarl, ok hann fór með konungs-bréfum, en ekki aðrir lendir menn. Sem lendir menn spurðu, at jarl fór með friði, þá skilðusk þeir í Grindhólma-sundi, ok fór hverr í sína sýslu; en Eirekr fór með bréfum til jarls.

Ok er Arnbjǫrn kom heim í Valdis-hólma, sendi hann orð sýslu-mǫnnum er jarl hafði sett þar, ok bað þá brott fara; ok sagði, at hann mundi við øngan mann miðla Borgar-sýslu, fyrr en hann heyrði konungs-orð, at hann skyldi laust láta. Jarls-menn fóru á hans fund, ok sǫgðu orð Arnbjarnar.

Sendimenn konungs, þeir sem í Túnsbergi vóru, tóku mikit fé ór Lafranz-kirkju þat sem konungr átti, svá at jarl vissi ekki til, ok fluttu þat norðr til konungs. Þeir kómu Jóla-aptan til Niðaróss, ok sǫgðu konungi slík tíðendi sem þeir vissu ór Víkinni. Hǫfðu svá sagt vinir konungs, þeir sem austan fóru, at þeir væri margir með jarli er hann eggjuðu ófriðar móti konungi, ok at hann rækisk eigi lengr af eignum sínum ok óðǫlum; ok eigi þóttusk þeir vita, hvárt friðrinn mundi haldask eða eigi.

Skúli jarl fór eptir Jólin suðr til Elfar, ok dvalðisk þar mjǫk lengi í Konunga-hellu. Þar kómu til hans margir menn, ok gerðusk hand-gengnir. Þar kom til hans Álfr af Leifa-stǫðum með nǫkkura sveit manna, ok Þorgils slyðra, ok gerðusk flestir hand-gengnir. Veseti ungi, ok Algauti bróðir hans, kómu fyrri til jarls. Þessa menn, er þá gerðusk hand-gengnir, kǫlluðu Birkibeinar Várbelgi. Álfr hafði áðr verit húskarl Arnbjarnar. Þessir fýstu mjǫk jarl, at hann skyldi hefja ófrið, ok láta eigi Hákon konung yfir sínum bróður-arfi sitja. Jarl veikzk of mjǫk eptir þeirra fortǫlum, sem [síðarr] bar raunir á.

Hákon konungr sat um Jólin í Þróndheimi. Ok var þessi inn nítjandi vetr konungdóms hans. Sigurðr erkibiskup bað enn konung, at hann skyldi gera nǫkkurar orðsendingar til jarls, at friðrinn mætti standa; þvíat erkibiskup þóttisk þá spurt hafa, at mjǫk [var] at komit ófriðinum í Víkinni. Eptir þetta vóru þeir sendir á fund jarls, Bjǫrn ábóti ok Vilmundr piltr, með sáttar-boðum. Hákon konungr gerði orð til Munans biskups-sonar ok sýslu-manna á Upplǫnd, at þeir skyldu allir fara til Arnbjarnar Jónssonar, ok skyldu saman haldask, til þess er vitat væri hver ørendi ábóta yrði til jarls.

Ábóti fann jarl austr í Konunga-hellu um várit í Fǫstu; ok báru upp sín ørendi; ok þetta fluttu margir beggja þeirra vinir fyrir jarli. Ok þá tók at sveigjask hugr jarls; en áðr þeir kómu var búit við berum váða, at jarl mundi ófrið hefja.