Bókastaðir

Skúli jarl var í Þróndheimi um sumarit. Hann hafði látit reisa skip mikit um várit út á Eyrum. Þat hét Langi-Frjádagr. Þat var meira en ǫnnur skip miklu, ok því varð lítit at gǫrt um sumarit. Jarl bjósk norðan er á leið, ok varð síð-búinn. Hann hafði á þriðja tigi skipa, ok flest stór. Þessir vóru lendir menn með honum: Álfr mágr hans, ok Ásólfr frændi hans, Páll vaga-skálm, Nikulas son hans, Bárðr bratti, Eilífr af Velli; þar vóru ok margir sýslu-menn.

Þá var mjǫk á liðit haustit er jarl kom suðr. Sendi [hann] fyrir sér Pál vaga-skálm á fund konungs. Ok er hann kom í Bjǫrgyn, veittu lendir menn honum stórar átǫlur; ok segja, at þat var undarligt er hann var með jarli en í móti konungi, ok aðrir lendir menn þeir sem norðr vóru komnir; ok báðu þá skilja við jarl ok fara til konungs.

Páll svarar: "Ekki hefi ek verit í móti konungi, þó at ek fœra norðan með jarli, þar sem konungr sendi honum orð. En svá ætla ek flestum lendum mǫnnum gefit, þeim er norðan eru komnir, at ekki munu þeir skiljask við Skúla jarl fyrir sakir ákefðar yðarrar."

Síðan fann Páll konung; ok fóru allar rœður vel þeim. Fór Páll í mót jarli, ok sagði átekjur þær sem vóru í bœnum, ok skip lágu svá þykkt fyrir bryggjum, at engi ván var, at þeir mætti þar at leggja.

Skúli jarl skipaði svá atlǫgu til bœjarins: at hann lét fyrst fara sitt skip; þar næst þau tvau er mest vóru; þá þrjú þá fimm, sex, ok sjau. Þá fór svá í vǫxt æ meðan til vansk; ok var fagrt at sjá til þessarar skipanar. Jarl lagði at við Norðnes út frá Munklífi við Hákarla-strǫnd; ok hǫfðu þar vánt lægi, svá at þar braut nǫkkur skip fyrir jarli áðr en létti. Svá kvað Óláfr hvíta-skáld:

Þá er jarl hafði lítla stund verit í bœnum, áttu þeir þar, konungrinn, fund í skrúðhúsinu í Kristskirkju, ok gaf konungr honum nǫkkurar sakir; ok veitti þar með harðar átǫlur.

Eptir þat var þing sett í Kristskirkju-garði. Var þá stóll settr undir konung, ok sat hann þar á, ok [um-hverfis] lendir menn hans ok ráðgjafar. Gunnarr konungs-frændi stóð á baki konungs við stólinn. Herra Knútr var á þinginu, ok Sigurðr erkibiskup, ok allir hljóðbiskupar þeir er í vóru landinu. Síðan kom Skúli jarl á þingit með ǫllum sínum mǫnnum. Þeir sá, at jarli var ekki rúm ætlat á þeim stóli sem konungr sat. Ok gengu hans menn at setja honum annan stól, ok settu undir hann.

Eptir þat stóð upp Dagfinnr bóndi, ok fagnaði konunginum, sem siðvenja er til, ok talaði langt ørendi; ok lauk svá sínu máli, at hann eggjaði friðar ok sætta með þeim mágum. Þá stóð upp konungr, ok talaði snjallt ørendi; ok lauk því svá, at hann bar á jarl sakir þær er óvinir hans hǫfðu tjáð fyrir honum. Ok er hann hafði lukt sinni rœðu, stóðu upp lendir menn, ok báru sakir á jarl, hverr eptir annan, ok veittu honum stórar átǫlur.

Ok er því létti, stóð jarl upp, ok hóf á þessa leið rœðu sína: —

"Eina kann ek vísu: ‚Ari sat á steini,’ ok ina aðra: ‚Ari sat á steini,’ ǫll er sem ein sé: ‚Ari sat á steini.’ "Hér er svá í dag," segir hann, "at á sína leið hefr hverr ørendi; en lúka einn veg, at bera sakir á mik." Eptir þat talaði hann langt ørendi ok snjallt, ok bar af sér allar sakir þær sem honum vóru kenndar. Hann veik svá til í rœðunni, at hann væri skyldr at vægja til við konung. En þess kvað hann vísa-ván, at hann kunni lendum mǫnnum fulla óþǫkk fyrir sitt róg ok vánda meðal-gǫngu milli konungs ok hans.

Ok er hann lauk sinni rœðu, talaði Gunnarr konungs-frændi: "Oss þykkir þú því at eins skyldugliga hlýðni veita konunginum, at þú leggir af þér yfir-klæðin, ok fallir til fóta konungi, ok gefir þik ok allt þitt mál í konungs vald ok miskunn."

Þá svarar jarl: "Þá kunna ek hǫfðingjum þjóna, [Gunnarr], er þú vannt annat."

Eptir þat stóð konungr upp, ok bað þá alla [menn] með sér ganga inn í kirkju, er honum vildu þjóna. Gékk hann þá af þinginu ok allr múgrinn með honum. En jarl stóð eptir, ok þat lið er norðan hafði farit. Fór hann þá til skipa sinna.

Síðan fór erkibiskup millum, ok aðrir biskupar; ok fengu sætta þá eptir því sem konunginum líkaði; ok seldi jarl þar festu til. Sem kvað Óláfr hvíta-skáld:

Erkibiskup kom svá sinni meðal-gǫngu, at þá fór enn blíðara með þeim mágum at yfir-sýn, ok hvárr var í annars boði. En þat hafa þeir menn sagt, er vita þóttusk hvárra-tveggju skaplyndi, at aldri hafi síðan orðit fullr trúnaðr milli þeirra.

Skúli jarl fór um haustit norðr til Þróndheims, en konungr var eptir í Bjǫrgyn, ok sat þar um vetrinn fram um Jól. Ok var þessi inn sjautjándi konung-dóms hans. Þenna vetr var fœdd Frú Kristín, konungs-dóttir.

Eptir Jól móti Fǫstu fór Hákon konungr norðr í Sogn ok þaðan á land upp. Ok er hann kom á Upplǫnd, hófsk sundr-þykki með þeim Páli biskupi í Hamri. Var þat fyrst til, at konungr veitti ákall til eyjar þeirrar er liggr í Mjǫrs, ok heitir Eyin-Helga. Þessa ey hafði Ingi, er Baglar kǫlluðu konung sinn, gefit til staðarins í Hamri, en Birkibeinar kǫlluðu hann fals-konung; ok sǫgðu, at hann hét Þorgils þúfu-skítr, ok væri Danskr. Nú þótti Hákoni konungi hann ekki eiga at gefa fǫður-leifð sína. En biskup synjaði þverliga at láta lausa eyna.

Hákon konungr fór austr til Túnsbergs, ok var þar um várit. Páll biskup ritaði norðr til erkibiskups ok Skúla jarls um ákall þetta, er konungr hafði haft við hann, ok leitaði ráðs til um þetta mál. Ok af þessum orðsendingum rézk þat af, at Páll biskup byggi, ferð sína ór landi; ok fór fyrst austr í Gautland ok þaðan í Danmǫrk, ok svá suðr í Saxland; ok létti eigi sinni ferð fyrr en hann kom á páfa-fund.

Þá er Hákon konungr sat í Túnsbergi um várit, lét hann efla mjǫk stein-vegginn um Bergit; ok þar lét hann húsa konungs-garð. Ok lét hann reisa skip mikit er hann kallaði Óláfs-súðina. Hákon konungr dvalðisk í Víkinni nǫkkura hríð; ok fór um sumarit norðr til Bjǫrgynjar.

Þá kom jarl norðan; ok vóru þeir báðir samt um sumarit, ok fór allt vel með þeim, sem jafnan er þeir vóru báðir saman. En þó at þeir væri með blíðu, þá gengu þó svá óvinir þeirra milli, at hélt við váða sjálfan, þegar skamt leið frá; sem síðan bar raun á.

Frú Inga, móðir Hákonar konungs, var með honum; ok var konungr ágæta-vel til hennar, sem vera átti. Hon hafði sjúkleika mikinn; ok tók sóttar-far hennar mjǫk at þyngjask; ok andaðisk hon fyrir Jóla-fǫstu um vetrinn.

Skúli jarl fór um haustit norðr til Þróndheims; en konungr fór austr til Víkr, ok sat um vetrinn í Osló. Þessi var inn áttjándi vetr konungdóms hans.

Hákarla-haustit kom útan af Íslandi Sturla Sighvatsson; ok fór þegar af landi brott um vetrinn út til páva. Hann kom aptr þetta sama haust, ok fann Hákon konung í Túnsbergi. Konungr hafði Sturlu í boði með sér, ok talaði við hann marga hluti. Lét konungr illa yfir er Sturla sagði honum mikinn ófrið af Íslandi.

Konungr spurði, hversu mikit mundi verða fyrir at koma ein-valdi á landit; ok lét þá mundu verða frið [betra] ef einn réði mestu. Sturla tók léttliga þessu; ok kallaði lítit mundu fyrir verða, ef sá væri harð-yrkr ok ráðugr, er við tœki. Konungr spurði, ef hann vildi taka þat ráð. Hann kvezk til mundu hætta með konungs ráði ok forsjá, ok eiga slíkra sœmða ván af konunginum sem honum þœtti verðugt, ef hann fengi þessu á leið komit. Konungr sagði svá, at eigi skyldi [hann] með mann-drápum vinna landit; ok bað hann taka menn ok senda útan, eða fá ríki þeirra með ǫðru móti, ef hann mætti. Sturla var optliga fyrir konunginum um vetrinn; ok tǫluðu um þetta mál.

En um sumarit eptir, er Hákon konungr hafði setit í Osló um vetrinn, fór Sturla til Íslands, ok var á Grund með fǫður sínum um vettrinn. En Órœkja Snorrason, brœðrungr hans, hafði gǫrt mikinn ófrið í ríki hans meðan hann var útan. Ok um várit, er Sturla hafði verit einn vetr á Íslandi, þá fóru þeir Sighvatr, feðgar, at Snorra með fjǫlmenni, ok vildu at hann bœtti fyrir íll-virki [þau] sem Órœkja, son hans, hafði gǫrt. Snorri vildi eigi samna mǫnnum móti bróður sínum. En Þórðr, bróðir þeirra, fór milli þeirra, ok fékk ekki samit með þeim. Stǫkk Snorri þá í brott. En Sturla settisk í Reykjaholt, ok tók undir sik alla kosti Snorra.

Eptir þetta fór Sturla í Vestfjǫrðu at Órœkju, ok sættusk þeir þá at kalla; ok hélzk þat lítla hríð. Ok þarf þeirra skipti eigi hér at telja. En sá varð endir á, at Órœkja fór útan þat sumar með ráði Magnúss biskups af Skálaholti.

Eptir þat fór [Sturla] at Þorleifi í Gǫrðum, ok barðisk við hann í Bœ í Borgarfirði. Fékk hann þá vald yfir Þorleifi; ok fór hann útan sumri síðar en Órœkja. Þá fór ok útan Snorri Sturluson, ok Þórðr kakali, ok Óláfr hvíta-skáld, son Þórðar Sturlusonar. En Sturla snøri þá ófriði á hendr Gizuri Þorvaldssyni, ok Kolbeini unga Arnórsyni, frændum sínum; ok fóru þeirra skipti sem enn man getit verða síðarr.