Bókastaðir

Nú er Ribbungar sá, at alla vega þrøngði kosti þeirra, þá sendu þeir menn til Birkibeina, þeirra sem á Upplǫndum vóru, ok beiddusk sættar. En Birkibeinar tóku því vel, ok seldusk þeir gísla milli. En Birkibeinar sendu gíslana, þá er þeir tóku af Ribbungum, austr í mót konungi. En þeir fóru með þeim: Clemetr af Hólmi, Guttormr Erlendsson; ok fundu konunginn í Hornboru-sundi, ok sǫgðu, at allt var á hans valdi ok miskunn, hversu hann vildi fara með gíslunum. Konungrinn tók þeim vel; ok sigldi austr um daginn til Úsviks-eyja; ok sendi menn á nýjaleik til Knúts; ok hét ǫllum Ribbungum griðum, ef þeir vildi á hans miskunn koma.

Eptir þat fór konungrinn til Oslóar. Ok er hann hafði þar lítla hríð dvalizk, kom til hans Haraldr af Lautin, sendr af Knúti; ok beiddisk þá øruggra gísla til fastra sætta við Birkibeina.

Hákon konungr hafði þá hirð-stefnur ok sagði svá: "Flestum mǫnnum er þat kunnigt, hvern rekstr ok vás vér hǫfum haft til Ribbunga, ok margfaldan skaða í láti góðra drengja, þóat þeir hafi fleiri fyrir oss látit, er betr er. Nú biðja þeir oss griða, ok vilja gjarna koma á várt vald. En ef vér viljum grið gefa þeim, þá skulu vér þat með því móti gera, at þeir skulu vera klanda-lausir um alla hluti, þá er þeir hafa við oss misgǫrt, svá sem siðr er góðra hǫfðingja til; ella játum þeim øngum griðum, ok fylgjum þeim nú sem ríkast. Er nú minnkaðr styrkr þeirra. Ok em ek þess ekki ófúsari. En þó skulu þér ráða."

Birkibeinar kvóðusk gjarna vilja fyrir-gefa Ribbungum fjár-tjón ok frænda-lát heldr en rekask eptir þeim lengr. Sendi konungr [nú] eptir Knúti ok Ribbungum: Eystein Róason, Guttorm Erlendsson, Friðrek slafsa. Þeir fundu þá uppi í Eyja-vatni, ok fór hann með þeim til Oslóar á vald Hákonar konungs, ok fjǫlði vildar-liðs með honum. Eptir þetta skipaði konungrinn ríki sitt um ǫll Upplǫnd.

En þeir Ribbungar, er sér væntu øngra griða, stukku ór Noregi [austr] á Markir. Sá maðr hét Magnús blaðstakkr er þá batzk fyrir þeim, ok kallaðisk konungr. En er Hákon konungr spurði þetta, sendi hann austr Harald af Lautin, at vita ef hann næði Magnúsi. En er Magnús spurði til Haralds, hafði hann grun af, at hann mundi honum eigi trúr, ok fór til ok drap hann. Konungrinn hafði ok sent bréf austr í Vermaland, at bœndr skyldu gera annathvárt, at reka óflokk þenna ór bygðum sínum, ella mundi hann fara til at gera þeim bakeld øngum mun minna en fyrr. Sem bœndr sá bréf þetta, sǫmnuðusk þeir saman; ok fóru at Magnúsi, ok tóku hann, ok festu hann upp ok nǫkkura menn með honum.

Ok lýkr þar æfi Ribbunga.

Hákon konungr bjósk ór Osló til Bjǫrgynjar; hann gaf Knúti frænda sínum tvau skip; var annat tvau rúm ok tuttugu, ok fékk honum alla hluti þá er hann þurfti at hafa. Síðan fór konungr norðr í land. Ok er hann kom í Seleyjar, kom í móti honum Skúli jarl með mǫrgum skipum ok stórum. Hann hafði ætlat suðr til Danmerkr. Ok er þeir fundusk, rézk þat af, at jarl snøri norðr með konunginum til Bjǫrgynjar.

Þeir vóru báðir í konungs-garði, ok hǫfðu mikit fjǫlmenni. Þá var blíðligt með þeim, ok gékk sinn dag hvárr til annars til skemtunar. Þá vóru drykkjur miklar í bœnum. Lendir menn hǫfðu stórar sveitir.

Páll vagar-skálm átti son, er Ívarr grettir hét; honum varð eigi betra verk fyrir, en hann drap einn fornan Birkibein um kveldit eptir aptan-sǫng; ok fann þat til saka, at son hans hafði verit at vígi Árna heljar-dals; en þessi hét Eirekr baggi. En hitt víg varð norðr í Vágum, sem fyrr var ritat. En þegar sem hirðin varð vǫr við, her-klæddusk allir handgengnir menn. Þessi tíðendi kómu til Páls ok þeirra Nikulás, feðganna, ok létu þeir illa yfir verkinu, er sá varð fyrir er saklauss var. Þeir feðgar fóru inn í Nikulás-kirkju-stǫpul, ok bjoggusk þar við. Hirðin gékk at kirkjunni, ok vildu upp brjóta.

Þá var sagt konunginum. Jarl var þá í boði konungs; ok gengu þegar til Nikulás-kirkju. En er þeir kómu þar, þá hafði hirðin tekit Ívar nef, — hann var frændi Nikuláss Pálssonar, — ok ætluðu at drepa hann; ok horfði þar til mikilla vandræða áðr konungr kom til. Konungr tók þegar Ívar á sitt vald, ok bað hirðina hætta at ganga at kirkjunni.

En um morgininn lét konungr blása til hirð-stefnu, [ok] sagði hirðinni, at hann vildi með øngu móti, at Nikulás gyldi þessa verks, þar sem hann var hvárki vitandi né valdandi. Gékk þá Nikulás ór kirkju ok á vald konungs; en Ívari, bróður hans, lét hann skjóta yfir til Munk-lífis, ok var þar til þess er hann fór ór landi.

Mart hark varð þar annat um sumarit fyrir ofdrykkju sakir; en allir hlutir fóru þá blíðliga milli konungs ok jarls.

Skúli jarl bað konunginn, at hann skyldi gefa honum orlof at fara til Danmerkr á fund Valdimars konungs, ok lézk hann vilja ríða ór Þróndheimi um várit austr í Vík. Konungr lagði þar leyfi til. Bjósk þá jarl at fara norðr í land.

Herra Knútr var þá þar í góðu yfirlæti af konunginum. Hann lét flytja bónorð sitt við jarl, ok bað jungfrú Ingiríðar dóttur hans með ráði konungsins. Festi hann hana, ok rézk til ferðar með jarli at gera brullaup sitt. Áðr þeir skildisk, konungr ok jarl, var fœddr Óláfr son Hákonar konungs. Jarl fór norðr til Þróndheims; ok skildusk þeir með miklum kærleikum, konungr ok hann, at því sinni.

Pétr erkibiskup hafði andask annat haust áðr, Dionisius-messu, ok var kosinn í stað hans sira Þórir inn Þrœnzki, ok út farinn. Á þessu ári andaðisk Honorius páfi, en Gregorius kom í stað hans. Hákon konungr sat þenna vetr í Bjǫrgyn. Ok var þessi inn ellefti vetr konungdóms hans. Um várit í Fǫstu fór konungr austr í Vík, ok kom til Túnsbergs eptir Páskir. Ok fór þaðan inn til Oslóar. Ok er hann kom, var jarl þar fyrir, ok herra Knútr, Gregorius Jónsson, Ásólfr jarls-frændi, ok margir aðrir gǫfgir drengir, er norðan hǫfðu farit með jarli.

Þá er þeir hǫfðu fár nætr verit í bœnum, konungr ok jarl, kom Þórir erkibiskup þar frá Róma [ný-vígðr]; ok sendi konungr menn í móti honum út til Hǫfuðeyjar, ok fór erkibiskup í konungs-garð. En með því at konungr hafði gnóg fǫng flutt með sér af skipum, en jarl hafði lítit flutt, þá var jarl með konunginum optast á kveldum. Konungr var í garði þeim er Digri-skytningr heitir, en jarl var í Skarthelinum.

Sá atburðr gerðisk, at sá maðr, er Rói Hallkelsson hét, sveitungr jarls, drap eitt kveld handgenginn mann konungs, þann er Óláfr hét hvíti. Ok er Rói hafði gǫrt þetta verk, hljóp hann í þann garð er þeir vóru báðir, konungr ok jarl, ok kallaði at durunum. Konungr bað upp láta. Ok er Rói kom inn, gaf hann sik á vald konungs, ok sagði hvat hann hafði gǫrt.

Konungr svarar svá: "Með því móti, at þú komt á várt vald, þá máttú ná griðum af oss; en þess er eigi [minni] ván, at þeir gjaldi þessa verks, sem einskis eru af valdir."

Lítlu síðarr kvað við konungs-lúðr, ok hljópu saman lendir menn konungs ok handgengnir er í vóru bœnum, ok hljópu at garði þeim er sveit jarls var í. Þessir vóru lendir menn fyrir: Arnbjǫrn Jónsson, Símon kýr, Loðinn Gunnason, Gunnbjǫrn bóndi. Þá er konungr ok jarl spurði þetta, þá bað jarl konung, at hann skyldi nǫkkut ráð til leggja, at betr fœri en til var stofnat. Konungr stóð upp þegar, ok bað hann jarl bíða sín til þess hann kœmi aptr. En er konungrinn kom til garðs-hliðsins, var svá mikil þrǫngin af vápnuðu fólki, at hann komsk þar ekki fram. Þá fór hann á hǫfuð mǫnnum, ok komsk svá fram til jarls-manna. Ok af hans tilkvámu lægðisk harkit, ok stefndi konungr ǫllum mǫnnum til tals norðr til Hallvarðs-kirkju.

En sá maðr, er Sigurðr hét, varð til at mæla þessi orð: "Þá hefðim vér nǫkkut fyrir hark ok ónáðir, er oss eru gǫrvar, at vér drepim fyrst konunginn, ok mundi eigi mikit fyrir verða."

En þeir félagar hans bǫnnuðu honum, ok mæltu: "Vildir þú, vesall maðr, níðask á konunginum ok drepa hann, fyrir þat er hann kom til hjálpar við oss!"

Síðan gékk konungrinn ór garðinum, ok fylgði honum norðr allt liðit til fjala; ok fékk seint stǫðvat, þvíat allir Birkibeinar vildu ganga á jarls-menn. En erkibiskup sendi eptir þetta menn til konungs, ok bað hann sjá svá fyrir, at eigi stœði vandræði af þessu máli. Konungr kvað svá vera skyldu. Síðan kom hann á griðum, ok skyldi standa málit um nóttina til rannsaks um morguninn. Gékk konungr þá heim, ok var jarl þar fyrir, ok sátu þá ok skemtu sér. Ok þá er konungrinn gékk út, tók hann í hǫnd Hróa, ok leiddi hann upp til Hallvarðs-kirkju; ok bað hann sjálfan gæta sín þaðan af. Ok var þessum máli sett um myrgininn.