Bókastaðir

Þá er Knútr kom á Raumaríki lét hann taka sik til konungs. Ok dreif þá stór-mikit lið til hans, sem Sturla segir:

Lendir menn ok Birkibeinar þeir sem í Víkinni vóru, hugðu eptir andlát Sigurðar, at engi mundi nýr ófriðr uppi. En er þeir spurðu þessi tíðendi, efldusk þeir at liði, hverr í sinni sýslu. Allir bœndr í Víkinni vildu eigi ganga undir útlenzkan hǫfðingja. Knútr fór út til Oslóar, ok lét þar gefa sér konungs-nafn.

Þeir hǫfðu þá Oslóar-sýslu, Guttormr Erlendsson ok Clemet af Hólmi; þeir vóru vestr í Hlíðum í sýslum sínum. Sem þeir spurðu þessi tíðendi, sǫmnuðu [þeir] at sér ǫllum Birkibeinum þeim sem vóru í nánd. Bœndr stefndu þing, ok nefndu menn ór byggðum at fara at Ribbungum til Oslóar. Þessir menn vóru fyrir bóndum: Steinrøðr prestr, Þorbjǫrn slóði, Eirekr ignar-bakki; hann bar merki bónda. Þeir fóru ferðar sinnar, Birkibeinar ok bœndr.

En er Ribbungar spurðu þetta, fóru þeir móti þeim, ok mættusk fyrir vestan Akr á engjum nǫkkurum. Ok varð þar inn fyrsti bardagi með Gautum ok Norðmǫnnum. Staðr [varð] á bóndum er þeir fundusk, ok vildu varla fram. Sem Birkibeinar sá þat, þá hljópu þeir af hestum sínum ok gengu djarfliga fram. Ribbungar sóttu mjǫk at þeim, þvíat þeir hǫfðu hǫfðingja vaskan. Þeir sóttu svá fast í fyrstu, at þeir felldu Eirik ignar-bakka merkis-mann bónda. Nú er bœndr sá Birkibeina berjask djarfliga, hljópu þeir af hestum sínum ok fylgðu þeim sem bezt. Ok vánu bráðara héldu Ribbungar undan, ok féll þar mikill hluti vildar-liðs þeirra. Þar féllu flestir allir sveitar-hǫfðingjar Gauta.

En Knútr komsk hest ok þrír Ribbungar með honum ok flýði. Hann hleypti yfir brú nǫkkura, ok féll þar hestr hans; en hann dró sem nauðuligast undan, ok fór upp á land; þvíat Ribbungar hǫfðu þá mestan hlut Upplanda ok skip ǫll í vǫtnum, bæði í Mjǫrs ok ǫðrum. Skipuðu Ribbungar þar allar sýslur; þvíat Birkibeinar vóru øngvir á Upplǫndum.

Hákon konungr sigldi suðr til Víkrinnar; hann hafði skip þat er Drekinn hét. Hann sigldi frá ǫllum skipum sínum. Ok er hann kom til Áreyja, lagði hann þar at. Ok er skip kom í lægi, gékk hann í bát, ok fór yfir til bœjarins, ok spurði tíðinda.

Bóndi svaraði: "Segjum vér tíðindi þau er yðr munu góð þykkja; ek átta mér tvá sonu með Ribbungum, ok eru nú báðir fallnir; en mér þykkja þau stórum hǫrð." Síðan sagði hann Hákoni konungi allan atburðinn frá bardaga á Akri. Konungrinn beið þar skipa sinna, ok sigldi síðan inn til Oslóar.

Eptir þat stefndi Hákon konungr til sín lendum mǫnnum ok sýslu-mǫnnum ór Víkinni, ok fór upp á land, ok lét draga þrjá tigi ok fjogur skip ór bœnum. Eptir þat er Knútr hafði flýit, lágu bœndr í samnaði um alla Oslóar-sýslu, ok gættu sin drengiliga, ok biðu svá konungsins. Arnbjǫrn Jónsson ok Símon kýr drógu þrettán skip upp um Elfi. Hákon konungr var tvær nætr á leiðinni áðr hann kom yfir it fyrsta eiðit upp til Stafs-bjarga. Þat eru langar tvær rastir at draga, mýrar ok skóga, áðr hann kœmi í vatnit. Kom þar í mót honum Arnbjǫrn ok Símon kýr ok Loðinn Gunnason. Síðan drógu þeir vel rastar-langt [eið] áðr þeir kómu upp í Elfina.

Birkibeinar fóru heldr óspakliga, ok hafði konungr af því nǫkkut ámæli at hann refsaði lítt. Hann lét þá drepa gest einn þann er óspakastr hafði verit. Eptir þetta gat engi maðr, at óspekt væri gǫr.

Um morguninn er konungrinn kom til Eiðs, gerði hann fyrir nǫkkur létti-skip, ok tóku þeir þar njósnar-menn Ribbunga uppi í Mynni, ok drápu þar sjau menn. Um kveldit fór hann til vatnsins með allan herinn. Hann hafði eigi sanna njósn af hvar Ribbungar vóru, ok skipaði hann svá, at hann røri sjálfr með vestr-landinu. Þeir á konungs-skipinu sá hvar røri eitt skip. Ribbungar lǫgðu þá at landi, en konungr tók skip þeirra. Síðan átti konungr tal við lið sitt, ok bauð ǫllum mǫnnum, at þeir skyldi eigi drepa Knút frænda hans, þóat þeir ætti kost, fyrir sakir Hákonar jarls fǫður hans.

Þá er ljóst var um morguninn, sá Birkibeinar skip Ribbungar róa í móti sér sem ákafligast, ok hugðu at þeir vildu berjask; þvíat þeir hǫfðu skip myklu stœrri en Birkibeinar. En þegar sem Ribbungar sá ferð konungsins snøru þeir at landi ok flýðu upp í bygðina þá er Hun heitir. En konungr tók ǫll skip þeirra ok vistir ok mikit herfang.

Eptir þetta fór konungr austr til Hamars, ok lágu þar margir Ribbungar í sárum, þeir sem barisk hǫfðu á Akri. Konungr gaf þeim ǫllum grið. Eptir þat stefndi hann bóndum til sín, ok áttu þeir þá allir samheldi við konung móti Ribbungum.

Knútr hafði flýit upp á Haðaland. Konungr sendi til hans Guðleik af Aski, frænda hans ok stallara sinn, ok þann mann er Arnþórr hét. Bauð [hann þá enn] Knúti sættir ok góða kosti, ef hann vildi á hans vald ganga. Ok þá er sendimenn fundu Knút, ok Ribbungar urðu varir at Knúti vóru sættir boðnar, þá gættu þeir hans svá, at hann mátti eigi frá þeim komask. Fóru þeir þá aptr sem þeir kómu, ok sǫgðu konungi.

Hákon konungr skipaði eptir þat [Upplǫnd], ok lét ǫll skipin vera í Mjǫrs, ok setti menn til at gæta. En hann bjósk þá norðr til Bjǫrgynjar til stefnu þeirrar er hann hafði gǫrt við erkibiskup ok jarl. Konungr hafði spurt at þeir vóru komnir báðir til Bjǫrgynjar, þá sendi hann Þorstein heimnes, merkis-mann sinn, norðr fyrir, at segja, at þeir skyldu bíða hans. Þorsteinn var átta nætr á leið.

Ok er hann kom norðr, þá þóttusk þeir jarl ok erkibiskup hafa frétt af [at] konungr mundi bera upp bréf nǫkkur þau er eigi mundi honum þykkja allr trúnaðr á vera til sín af þeirra hendi; ok gerðu þeir þat ráð, at erkibiskup fór norðr heim, en jarl beið konungs.

Hákon konungr átti þing í Osló ok í Túnsbergi, ok gengu allir bœndr í samheldi við konung móti Ribbungum. Síðan fór hann norðr. Ok er hann kom í Portyrju, þá kom Þorsteinn heimnes móti honum, ok hafði verit þrjár nætr á leið norðan, en tvær í bœnum; ok segir, at erkibiskup hafði heitit at bíða konungs áðr þeir jarl tǫluðusk við; en síðan var þat allt annars, ok bjó sína ferð, sem ákafast. Þorsteinn sagði svá, at þá vóru margir komnir vestan um haf at finna konung; ok bað hann skynda.

Þá er konungr kom til Bjǫrgynjar, var þar fyrir Skúli jarl, ok Jón jarl af Orkneyjum, Símon biskup af Suðreyjum, ok ábóti af Eynni Helgu. Skipaði konungr fyrst þeirra málum er vestan vóru komnir, ok ǫllum meðr jarls ráði.

Herra Knútr flýði vestr í Dala þá er hann hljóp af skipum í Mjǫrs. En þá er hann spurði at samnaðr var fyrir honum á Heiðmǫrk ok Haðalandi, snøri hann norðr í Guðbrands-dali, ok svá í Eystri-dali ok þaðan á Vermaland. Efldisk þá af nýju at liði ok fór síðan norðr til Noregs; kom fram í sýslu Arnbjarnar Jónssonar þar sem Skaun heitir ok Heggin, ok gerði þar hervirki. En er bœndr vildu verja sinn kost, þá féllu þar margir góðir drengir af bóndum. [Arnbjǫrn] sendi þá bréf til konungs, ok bað hann skynda í Víkina; ok sagði, at Ribbungar styrktisk mjǫk.

Sem konungr spyrr þessi tíðindi, fór hann austr í land, en jarl fór til Þróndheims norðr. Þá er konungr kom til Túnsbergs, setti hann eptir á berginu Erling ljóðhorn at búa til Jóla-veizlu; en konungr fór inn til Óslóar, ok lá um nóttina við Jarlsey.

Þar kom móti konungi Þorgeirr biskups-maðr ok Friðrekr slafsi; þeir hǫfðu sýslu á Haðalandi; ok sǫgðu þau tíðindi, at Ribbungar hǫfðu dregit skipin austan um Eiða-skóg ok komit þeim í Mjǫrs. En þar í eyjunni vóru fyrir sýslumenn Birkibeina, Guttormr pjónkr frændi konungs, ok Árni á Hóli, at gæta skipa í vatninu. Þeir hǫfðu fjǫlmennar sveitir. Ribbungar kómu at þeim óvǫrum, ok felldu Guttorm inni, en [Árni] komsk út, ok féll á Akrinum. Þar féll ǫll sveit þeirra. Síðan tóku Ribbungar skip ǫll, bæði í Mjǫrs ok ǫðrum vǫtnum. En er bœndr spurðu þat, gáfu þeir upp bygðina, ok tóku sér grið af Ribbungum. Tóku nú Ribbungar ǫll Upplǫnd.

Hákon konungr sigldi um daginn inn til Óslóar frá Jarlsey. Þar var þá fjǫlði bónda í bœnum meirr en tólf hundruð með bœjar-mǫnnum. Konungr átti tal við þá; ok segja bœndr svá, at þeir hefði haldit samnaðinum síðan þeir bǫrðusk á Akrinum við Ribbunga, "En nú heita þeir oss afar-kostum ok brenna bygðir várar; ef þeir ná eigi sjálfum oss. Nú viljum vér biðja yðr, herra, at þér sitið hér í vetr, at gæta bygða várra; en vér viljum gera yðr allan almenning, ok annan á bak Jólum. Ok ef yðr þykkir nǫkkut á bresta, þá viljum vér gefa yðr hálf bú vár ok hálfar allar vistir. En ef þér vilit eigi hér dveljask, þá tǫku vér oss grið af Ribbungum ok sættumsk við þá."

Konungr þakkaði þeim boð sitt, en kvezk skyldu gefa þeim órskurð þá er hann hefði átt tal við hirð sína.

Sem konungr ræddi þetta fyrir ráðinu, þá lǫttu allir at hann sæti í Osló undir trúnaði bónda; ok segja, at Sverri konungi gafzk þat eigi vel þá er bœndr fóru at honum til Oslóar.

Konungr segir bóndum, at hann vill sitja á berginu [um vetrinn], "En setja eptir lenda menn í Osló [at gæta] yðars varnaðar." Bœndr áttu tal sín í milli, ok buðu at nefna konungi gísla ór kirkju-sóknum, ina beztu bœndr, ef hann hefði nǫkkurn mistrúnað. Átti konungr þá enn tal við sína menn, ok báðu allir, at hann trýði eigi bóndum.

Konungr gaf þá órskurð; ok segir, at hann mundi þar einskis manns ráð um taka nema sjálfs síns, ok kvazk at vísu skyldu sitja hjá bóndum, er þeir buðu honum svá góða kosti, ok vildu sitt fjǫr ok fé leggja við hans líf.

Ok eptir þat sendi hann norðr til Bjǫrgynjar eptir fǫngum, ok svá til Túnsbergs. Konungr sat í garði Hákonar gríss; en Jólin hélt hann í biskups-garði. Þessi var inn tíundi vetr konungdóms hans. Arnbjǫrn Jónsson sat um vetrinn í Valdishólma til njósnar ok land-gæzlu.

Herra Knútr fór austr í Gautland, ok sat þar á meðan hæst var vetrar, en setti eptir í Mjǫrs nǫkkurar sveitir af Ribbungum, ok drógu þeir skip at sér um ǫll Upplǫnd. Hákon konungr sendi um vetrinn bréf leyniliga í lið Ribbunga til sveitar-hǫfðingja ok margra annarra, ok bauð þeim grið, ef þeir kœmi til hans. En þessi grið tók fyrst Erlingr Rúm-stafr; hann var vaskr maðr ok vel siðaðr. Ok er hann kom á konungs-fund, fékk hann góð grið ok sættir. Konungr gerði nǫkkurar sveitir [austr] í Soleyjar at leita Ribbunga, ok var Erlingr í þeirri ferð. Þar felldu þeir fjóra tigi manna af Ribbungum. Eptir þetta hélt konungrinn Erling fyrir tryggvan mann, ok kvað hann hafa hǫggvit sik í lendan [mann].

Þá var gǫr ǫnnur fǫr austr í Víkina it efra á hestum. Var þar fyrir Símon kýr, ok hafði þrjú hundruð manna; ok kómu austr í Befju; ok vóru þar fyrir margir Ribbungar; ok fengu njósn af Birkibeinum ok flýðu þegar undan, en þó fengu Birkibeinar hér ok hvar menn af [þeim]. Fór Símon aptr til konungs.

Um sumarit eptir andlát Sigurðar Ribbungs skildi Guðólfr af Blakkastǫðum sik frá flokkinum Ribbunga, ok fór heim til bús síns ok gætti sín í kirkju nær bœnum; þar var gott vígi; Guðólfr hafði gǫrt margar óspektir þar í bygðinni þá er hann var með Ribbungum. Ótryggr hét bóndi, sá er hann hafði bart mjǫk, ok tekit hest góðan af honum; hann átti tvá sonu; hét annarr Ásólfr, en annarr Guðleifr. Þeir fengu sér sveit manna, ok fóru at Guðólfi. Þeir tóku stiga, ok settu við kirkjuna, ok hjoggu ræfrit yfir honum, ok hljópu þar inn, ok drápu hann. Guðólfr var lítt harmdauði af mǫnnum fyrir sinn ójafnað.

Um haustit, er Hákon konungr settisk í Osló, gerði Skúli jarl sendi-menn til Valdimars Dana-konungs: Kolbein kettu-hrygg ok Grunda féhirði. En er þeir fóru heim um vetrinn, þá lágu þeir í Mástrǫndum fyrir ísa sakir. [Herra] Knútr var þá í Ljóðhúsum. Ok er hann spurði til þeirra, þá tóku Ribbungar létti-skip ok fóru at þeim ok kómu á þá óvara. Þar lágu margir kaupmenn í hǫfninni, ok vildu eigi hjálpa þeim. En þeir vǫrðusk vel ok drengiliga; ok féllu þar báðir, ok flest allt fǫruneyti þeirra, með drengskap ok miklum hraustleik.

Þá er Hákon konungr spurði þessi tíðindi, lét hann hǫggva ísinn ór Osló ok allt um Slíðhólma; ok var þat sýst á tveimr dǫgum. Síðan skipaði hann mǫrg létti-skip austr til Ljóðhúsa, [ok setti] þessa menn fyrir liðit: Loðin ok Símon kú, Hallvarð bratta, Gunnbjǫrn, Óláf Ínguson.

Ok er þeir kómu fram, var Knútr í brottu, ok allr megin-herrinn, nema fáir menn vóru eptir. Sá hét Bjǫrn packi er fyrir þeim var. Þeir sátu í kastalanum norðr frá bœnum. Birkibeinar settusk um kastalann, ok var hann skjótt upp gefinn þegar þeir fengu grið er í sátu. Þá tóku Birkibeinar mikit herfang, en brutu ok brenndu kastalann. Þeir lǫgðu gjald á bœndr, ok tóku stór-fé fyrir þeim mǫnnum er verit hǫfðu með Knúti. Eptir þetta fóru þeir aptr til konungs. Svá kvað Sturla: