Bókastaðir

Hákon konungr beið á Eiðs-velli svá sem þeir jarl hǫfðu við mælzk. Hann fór síðan í brott með ǫllum sínum her, ok ætlaði út til skipa sinna. Ok er hann kom á Raumaríki var honum sagt, at Ribbungar hǫfðu farit út um Þótn með skipum sínum ok svá út á Haðaland, ok ætluðu at draga skip sín í vatn þat er Týri heitir á Ringaríki.

Nú snøri konungr ferð sinni, ok fór út um Hakadal ok svá á Haðaland. Mestr þori liðsins snøri út til skipanna; vóru þeir sumir er eigi vissu at konungr hafði aptr snúit, en sumir hǫfðu eigi dreng í serk sér at fylgja honum. Konungr var ina fyrstu nótt í Hakadal. En um morguninn at miðjum degi mataðisk hann á Gullyn; þat er á Haðalandi.

Þá var konunginum sagt, at nǫkkurar sveitir af Ribbungum drógu her saman ok skip sín út um bygðina. Konungr sendi þá Ívar nef fyrir ok lið með honum; en konungr fór seinna. Ok er hann kom í bygð þá er Branda-bú heitir, kómu menn í móti honum, ok segja at Ívarr var eltr á skóginum Kjǫlveg, ok margir menn drepnir af honum.

Lítlu síðarr kom Ívarr, ok sagðisk hafa [riðit] austr á skóginn um hríð; "Ok þá kómu menn af Ribbungum; ok vissa ek eigi hversu margir vóru," sagði hann, "ok fóru þeir sam-fleytt; en vér sundr-slita; þvíat oss varði eigi, at svá skjótt mundi at bera með oss. Ok er vér fundumsk, fengu vér varla vápnum fyrir oss komit; þvíat skógrinn var þykkr; ok því næst hljópu mínir menn á skóginn ok hlífðu sér með því; en ek fékk snúit mínum hesti ok nǫkkurir menn með mér; ok riðu vér aptr eptir veginum."

Hákon konungr hélt liðinu á haugi einum um daginn, ok lét skora liðit, ok var þá eigi meirr en þrjú hundrað manna af þeim fimtán er honum fylgðu á land upp. Svá sem á leið daginn, kómu þeir af skóginum er eltir vóru, ok þeir hugðu fallna; ok því beið konungrinn um daginn. Þá var honum sagt, at Sigurðr Ribbungr mundi koma þar með her sinn; ok því hélt konungrinn saman liðinu um nóttina. Þorbjǫrn grómr, hirðmaðr konungs, kom um dagsetrs-skeið, ok nǫkkurir menn með honum; ok vóru sumir flettir klæðum, en sumir særðir af Ribbungum.

Um morguninn í lýsing gerði konungr frá sér hálft hundrað manna með hestum á njósn við Ribbunga; ok kómu þeir aptr at miðjum degi, ok sǫgðu Sigurð hafa snúit út aptr á Haðaland, ok ætlaði upp til Eyjarinnar með skipum sínum ok liði. Konungr þóttisk skilja at ekki mundi tjóa at rekask eptir þeim upp til vatnsins, þar sem hann hafði engi skip; ok því snøri hann upp aptr á Haðaland, ok var um daginn at Bárðar prófasts á Grǫn í góðri veizlu.

Nikulás biskup var þá mjǫk sjúkr. Hann gerði orð konunginum, at hann kœmi til hans. Konungr hafði fundit bréf nǫkkur í þessarri ferð, þau er honum þótti eigi allr trúnaðr á vera af biskupi til sín; ok bar hann þat á hann. En biskup gékk við, ok bað konung fyrir-gefa sér. Hann kvezk þat gjarna vilja fyrir Guðs sakir. Konungrinn þóttisk skilja hvar þá var komit mætti biskups. Ok fyrir því dvaldi hann ferð sína þar til er Guð kallaði hann af heiminum.

Hákon konungr fylgði líki hans til graftrar, ok gerði vel ok virðuliga sem vera átti; þvíat Nikulás biskup var inn mesti ágætis-maðr ok stórræða um fram alla lærða menn í Noregi. Hann var ok kominn af inum stœrstum ættum í Svía-veldi ok Danmǫrk, en þó vel ættaðr innan-lands. En þótt hann væri eigi vin Birkibeina, þá sagði Hákon konungr svá, at varla hefði slíkr maðr verit sem Nikulás biskup til veraldar vits ok sœmðar.

Hákon konungr fór ór Túnsbergi, ok gaf heimleyfi Dagfinni bónda ok Gauti á Meli ok ǫðrum mǫnnum norðan ór landi; en hann bjósk austr til Elfar. Drótning ok konungs-móðir fóru upp á Bergit, ok hafði Gunnbjǫrn þar forsjá fyrir meðan konungrinn var austr.

Sem konungr var í Konunga-hellu kom þar móti honum Áskell Lǫgmaðr, ok Frú Kristín. Lǫgmaðrinn segir svá, at Eirekr konungr ok allir Gautar hǫfðu stórar átǫlur við Nóregs-konung um ferð þá er hann fór í Vermaland. En konungrinn segir, at þat var Lǫgmanni kunnigt, [hversu] opt hann hafði beðit, at Svía-konungr skyldi brott reka þá þjófa ór sínu ríki, er hversdagliga stálu ok ræntu í ríki Nóregs-konungs. Lǫgmaðrinn kvazk þat gǫrla vita; en sagði svá, at Svía-konungr var mjǫk bernskr, "En hefir þá fá ráðgjafa er honum eru fullkomliga trúir; hefði þeir honum verit heilráðir, þá mundi þeir hreinsat hafa sitt land af þessu illþýðis-fólki." Lǫgmaðrinn var í boði konungs; ok fóru allir hlutir vingjarnliga með þeim at þessu sinni.

Þá vóru margir fornir Beglingar með Hákoni konungi: Loðinn Gunnason, Símon kýr, Hallvarðr bratti. Konungr hafði þat til gamans, at hann gabbaði þá um þat, at þeir hefði eigi þjónat réttum konungs-syni þá er þeir vóru með Erlingi Steinvegg; ok áttu margir menn hlut í þessu tali.

En Lǫgmaðrinn hlýddi til, ok mælti til konungsins síðan: "Vili þér, herra, lofa oss Gautum at eiga hlut í gabbi yðru Norðmanna?" En því játuðu allir. Þá mælti hann: "Eigi skiptir mik miklu um gabb yðart, eða [hvat] ferr í Noregi fram; en eigi vilda ek ósatt segja þat er ek vissa. Er mér ókunnigt um þat hvárt Erlingr þessi var son Magnúss konungs, er Baglar þjónuðu; en þat vissa ek sannliga, at eigi var hann sá Erlingrinn er sat í steinvegginum með oss í Vissinsey; en svá segju vér, at sá var son Magnúss konungs. Ok hygg ek [af því] at þér hafit rangt þjónat, at þessi hafi gefit sér nafn hans ok viðrnefni. En þú munt þetta vita, Símon kýr, þvíat þú vart inni byrgðr með honum."

Konungr mælti þá til Símonar: "Seg nú, Símon, þat er þú veizt sannast fyrir Guði um þetta mál."

Símon segir: "Þat veit ek fyrir Guði, at mér er þetta kunnigt, þvíat ek sat í steinvegginum með Erlingi, ok var ekki þessi sá Erlingr. En því þjónuðu vér þessum, at vér vildum fá einhvern þann er móti stœði Birkibeinum."

Konungr skírskotaði þá undir þá menn er hjá vóru, at Símon gékk við með hverju falsi þeir hǫfðu farit, ok þeir allir er síðan þjónuðu afkvæmi þessa Erlings.

Hákon konungr ok Áskell Lǫgmaðr skildusk með myklum kærleikum, ok gaf hvárr ǫðrum sœmiligar gjafir. Þá bauð konungrinn herra Knúti frænda sínum at fara með sér í Noreg, ok hét honum þar myklum sœmðum fyrir sakir fǫður hans ok frændsemi þeirra. En móðir hans réð er hann fór eigi.

Eptir þat fór konungrinn norðr til Túnsbergs, ok kom þar Jólaptan, ok sat um Jólin á Berginu. Þessi var inn níundi vetr konungdóms hans.

Eptir Jólin fór konungrinn ór Túnsbergi norðr til Bjǫrgynjar at afla sér liðs, þvíat Ribbungar styrktusk þá mjǫk í Víkinni ok á Upplǫndum. Konungr setti eptir Gunnbjǫrn á Berginu með hundrað manna. Konungrinn hélt út [it] eystra, þvíat ǫll sund vóru ísuð. Hann lá sjau nætr í Hvǫlum. Þá kom Gunnbjǫrn til konungs, ok sagði at menn vildu eigi sitja á Berginu, þeir sem hann hafði til nefnt. Konungr fór þá aptr it efra til bœjarins; ok átti tal við sína menn, ok lagði þeim við stóra afar-kosti ef þeir gæfi upp Bergit. Síðan fór hann aptr til skipa sinna.

Sá atburðr varð í Túnsbergi, at reisa skyldi tré á konungs-skipinu. Ok þá er reist var, tók tréit at falla fram at stafni eptir stokkinum. Konungrinn stóð undir er tréit reið; ok tók maðr í belti honum ok kipði honum út at borðinu. Gerði Guð þar myklar jartegnir, þvíat øngvan mann sakaði, en margir urðu undir. En þat olli, at íss var í stallinum.