Bókastaðir

Þá er Sigurðr Ribbungr spurði at konungr hafði sezk á berginu, stefndi [hann] til sín ǫllu liði sínu. En bœndr á Heiðmǫrk lágu í samnaði ok gættu sín vel ok drengiliga; en Ribbungar sátu þess meirr um.

En eptir þat er Hákon konungr hafði elta Ribbunga af Ringaríki, var þat nǫkkura hríð, at ekki spurðisk til þeirra; ok þá slitu bœndr samnaðinn, ok hǫfðu þó vǫrðu um bygðirnar. Er sagt, at þeir vóru nǫkkurir menn, at svá vóru ótryggir bóndum, ok lítlir vinir konungs, at þá sendu orð Ribbungum leyniliga.

Ok fóru þeir þá af Raumaríki með ǫllum her sínum, ok kómu upp á Heiðmǫrk í bygð þá er Skaun heitir [eptir miðja nótt]. En sú bygð var skipuð af kirkjum ok bœjum góðum. En jafn-skjótt sem varðmenn urðu varir við, þá hringðu þeir her-klukkunni at hǫfuð-kirkjunni á Stǫngum. En fyrir því at Ribbungar vóru komnir í miðja bygðina, þá var íllt at samna liðinu; þvíat þeir drápu hvern er til vildi hlaupa samnaðarins. Þeir brenndu tvá bœi mikla, Óttastaði, ok Hvertin; ok bjoggu þar tveir konungs-menn þeir er mestu réðu með bóndum. En [er] bœndr sá brennuna, þá snéru þangat sumir, en sumir til samnaðarins. En Ribbungar riðu um bygðina, ok drápu hvern er þeir náðu. En þar sem sýslu-menn vóru, ok helzt var nǫkkurr samnaðrinn, þá riðu þeir þangat sem þeir sá flesta Ribbunga fyrir.

En sá maðr bar merki bónda er Jónn sandhafri hét, vaskr maðr; hann reið svá ákafliga [at] hann féll áðr en liðit kom saman, ok fleiri menn með honum. En er bœndr sá fall sinna manna, leituðu þeir undan, ok sá hverr fyrir sér. Ribbungar ráku flóttann, ok drápu hvern er þeir máttu. En þegar sýslu-menn kómu lengra norðr í bygðina, þá skáru þeir upp herǫr á nýja-leik. En þá fór sem mælt er, at "illt er flýjanda at hepta." Nǫkkurum tveim sinnum eða þrim kómu bœndr í samnaðinn; en þegar þeir sá fjǫlmenni Ribbunga þá létu þeir undan. Ribbungar vóru því djarfari sem þeir sá at bœndr vóru hræddari.

Eptir þetta leitaðu Birkibeinar fyrir sér. En Hallvarðr biskup fór þá til Ribbunga, ok tók grið af þeim til handa bóndum.

En konungs-menn fóru vestr yfir vatnit, ok út um Þótn, ok svá til Túnsbergs. Ívarr á Skeðju-hofi ok Þorgeirr biskups-maðr sǫgðu konungi þau tíðindi er gǫrzk hǫfðu. Konungi líkaði þetta stór-illa.

Þeir báðu konunginn fara upp á Heiðmǫrk at Ribbungum. En þá var sem fyrr, at inir sǫmu af tǫldu fyrir konungi, ok báðu hann norðr fara eptir einka-málum þeirra jarls.

Ribbungar tóku fé þeirra manna er fallit hǫfðu; en lǫgðu stór gjǫld á bœndr; ok sættusk með því móti. Ribbungar fóru þá út í Víkina heldr mjǫk djarfliga. Nǫkkurar sveitir fóru svá nær bœnum, at eigi [var] meirr en ein rǫst milli.

Sem konungr spurði þetta, þá nefndi hann níu sveitir ór bœnum at fara at Ribbungum; ok vóru þessir formenn fyrir: Gunnbjǫrn, Haraldr stangar-fylja, Ívarr af Skeðju-hofi, Guttormr Erlingsson, Ísakr í Bœ. Þeir fundu Ribbunga inn í Oslóar-héraði á bœ þeim er Angleysa heitir. Þar varð bardagi, ok fengu Birkibeinar sigr. En þar féll Nikulás Reiðars-bróðir, inn mesti maðr af Ribbungum, ok tíu tigir manna með honum. Eptir þetta þorðu Ribbungar ekki at fara svá nær bœnum í Túnsbergi sem þeir hǫfðu áðr farit.

Þórsdag í Páska-viku lét konungr draga skip sín um þvert nesit fyrir útan Skelja-stein, ok síðan út í Hundsund. Var þar þá enn øruggr íss; en hafísar vóru leystir, ok ǫll sund fyrir útan.

Eptir Páska-viku sigldi Hákon konungr norðr til Bjǫrgynjar, ok var fimm nætr á leiðinni. Skúli jarl var í Bjǫrgyn fyrir, ok fagnaði vel konunginum.

Var þá ráðit til brullaups-gerðar Hákonar konungs ok jungfrú Margrétar, ok boðit lendum mǫnnum ok inum beztum bóndum um ǫll Gula-þings-lǫg; þar kómu ok lærðir menn margir. Brullaupit var sett Þrenningar-messu-dag, ok stóð fimm nætr með sœmiligri veizlu, sem til var ætlat. Konungr veitti ǫllum karlmǫnnum í Jóla-hǫllinni; en drótningin var uppi í sumar-hǫllinni, ok konur með henni; en klaustra-menn vóru sér allir í stofu einni, ok vóru fimm ábótar fyrir þeirri sveit.

Fyrir brullaupit sendi konungr átta tigi manna upp á Valdres; ok vóru þessir formenn: Álfr standveykr, Gunnarr sámr, Klemet langi. Þetta var fyrir þá skyld gǫrt, at þeir skyldi halda vǫrð meðan brullaupit væri, svá Ribbungar gerði þeim ekki hark.

En er þeir kómu á Valdres, vóru þar fyrir nǫkkurar sveitir Ribbunga; ok fóru Birkibeinar þegar at þeim, ok bǫrðusk við þá. Þar féllu margir Ribbungar, ok tveir formenn þeirra; hét annarr Úlfr skygnir, en annarr Þórir pæla.

Eptir þat snéru Birkibeinar norðr í Guðbrands-dali. Urðu þá enn árásir með þeim ok Ribbungum, ok hǫfðu Birkibeinar optast betr. En þeir misstu einn formann sinn, Gunnar sám.

Hákon konungr ok Skúli jarl vóru lengi um sumarit í Bjǫrgyn. Þá lét konungr gera út leiðangr, bæði at liði ok vistum, um ǫll Gula-þings-lǫg. Síðan bjósk hann austr í Vík, ok hafði fimm tigi skipa, en Skúli jarl sneri norðr til Þróndheims. Svá var [ráð] fyrir gǫrt, at jarl skyldi þegar [er] hann kœmi norðr, fara á land upp ok finna konung uppi við Mjǫrs. En sá þeirra sem fyrr kœmi, skyldi ráða til skipa-gerðar.

Þá er konungr sigldi fyrir Jaðar, kom þar buza ein af Englandi, er á var Jón stál; hann hafði farit til vǫku til ins helga Thomas erkibiskups. Þeir sigldu nær konungs-skipinu. Konungr spurði eptir erkibiskupi; en þeir sǫgðu hann í Englandi, ok búinn til Noregs. Konungr spurði hverr erkibiskup var.

Jón svarar: "Sá, er þér vilit, herra, Pétr á Húsa-stǫðum." Konungr þakkaði þat Guði. Um kveldit, er konungr kom til Hafnar, gerði hann bréf aptr í móti erkibiskupi hvar sem hann kœmi at, ok hann skyldi vera Guði vel kominn [ok svá honum].

Þá er konungr sigldi inn fyrir Líðandisnes, kom þar móti honum Friðrekr slafsi; ok sagði honum, at Ribbungar vóru þar víða í bygðum, ok gerðu mart íllt, bæði konungi ok bóndum. Konungr veik þá til inn-sunda, ok gerði létti-skip inn í Marna-dal at Ribbungum. Þeir drápu nǫkkura menn af þeim. Síðan fóru þeir austr lengra, ok fengu hér ok hvar menn af Ribbungum.

En er konungr sótti inn í Víkina, var honum sagt, at Ribbungar vóru austr á Nesjum, ok í Skíðunni. Þá gerði sá maðr brullaup sitt, er Grímarr svangi hét. En er konungr spurði þat, þá steig hann á skip, ok fór í Skíðu at Ribbungum. En þeir fengu njósn, ok fóru ór bœnum um nóttina; en konungr kom í dagan. Ok er hann missti þeirra þar, þá sneri hann út eptir firðinum, ok sigldi inn í Víkina, ok austr eptir Grindhólma-sundi, ok þaðan inn til Oslóar.

Krossmessu-aptan kom hann inn til Nes-odda með sextán skútum. Þar skipti hann liðinu; røru sjau skútur inn undir Þrælaberg; var þar fyrir Ívarr á Skeðju-hofi. Þeir gengu upp, ok lágu um nóttina í Elvinar-egg.

En í dagan um morguninn røri konungrinn inn til bœjarins. Ribbungar vóru í bœnum, ok hljópu upp þegar þeir urðu varir at skúturnar kómu at bryggjum. Þeir stefndu upp ór bœnum. Þeir [Ívarr] kómu þar í móti þeim. Hljópu Ribbungar þá aptr í bœinn; varð þá lítil móttakan. Ribbungar féllu þar betr en tuttugu menn, en allir aðrir kómusk í kirkjur. Gaf konungr þeim grið um morguninn. Svá segir Sturla í Hákonar-kviðu: —

Þegar um kveldit fór konungr ór bœnum, ok út til Túnsbergs it beinsta.