Bókastaðir

Hákon konungr kallaði til sín alla sveitar-hǫfðingja sína, ok skipaði með hverju móti herrinn skyldi ríða í Vermaland; þvíat þau fóru tíðindi, at bæði mundi í móti standa land-herrinn ok svá Ribbungar. Þeir menn vóru, er af eggjuðu, at hann skyldi ríða í annars konungs ríki; ok sǫgðu, at mikill herr væri í Vermalandi. En ef Svía-konungr sjálfr stœði í móti, sǫgðu þeir standa til meira háska.

Hákon konungr talði þá fyrir hernum: "Engi ofkæti dregr oss til þessar ferðar. En þó at Ribbungar ok Vermar standi í móti oss, þá óttumsk ek ekki þeirra mótstǫðu; þvíat vér mælum eptir vóru fé ok frelsi. Kemr ok sjálfr Svía-konungr í móti oss, þá verðr annat-hvárt, at vér sættumsk skjótt, ella skulu vár skipti fara sem Guð vill. En at vissu skulu vér hefna þeirra skaða er oss hafa gǫrvir verit ór Svíaveldi útan várrar tilgerðar."

Þessi skipan var á gǫr ferðinni: at konungs-merkit skyldi fyrst fara, ok þar með átta tigir manna, skutil sveinar ok hirðmenn, vel vápnaðir, ok allir ríðandi; ok fylgdi hverjum hesti hlaupandi sveinn. Njósnar-menn [fóru] fyrstir, ok hǫfðu hverr þeirra tvá hesta. Hér næst fóru tvau hundruð manna. En eptir þat sleða-menn af Upplǫndum, ok vóru þat sex hundruð manna. En þar næst reið Nikulás Pálsson ok Haraldr stangar-fylja, ok hǫfðu þrjú hundruð ríðandi-manna. Þar næst fóru allir sleða-menn útan frá sjó, meirr en átta hundruð manna. Síðast reið Loðinn Gunnason, ok Erlingr ljóðhorn, Haraldr Vesetason, Gunnólfr hvíti, Guttormr Erlendsson, ok hǫfðu fimm hundruð manna. Þá var þessi skipan á gǫr, at ríðandi-menn fóru fyrst, ok þá sleða-menn. Ef ófriðr kœmi móti þeim, þá skyldi ríðandi-menn verjask meðan sleða-menn tœki vápn sín; skyldu hvárir-tveggju sleða-menn hjálpa, ef á aðra yrði hlaupit, þeir sem fyrir fœri ok eptir.

Hákon konungr hafði í Vermaland fimm hundruð ok tuttugu vildis-liðs, ok vel fimm hundruð vápnaðra manna. Þar var ok fjǫldi reiðskjóta-manna, þvíat þat var mikill þori liðsins er tveir hǫfðu þrjá hesta; ok fylgði hverjum hesti reiðskjóta-maðr. Liðit sýndisk þó miklu meira en var, fyrir sleðanna sakir. En þó at íss væri tveggja rasta langr á einhverju vatni, þá var fyrri annarr endir hersins af ísinum en annarr kom á.

Um kveldit, er sveitar-hǫfðingjar skildusk við konung, þá var svá fyrir sagt, at allir skyldu mettir at miðri nótt. Þá lét konungr blása; ok þá fluttisk herrinn eptir því [sem] áðr var ætlan á gǫr. Veðr var vindligt ok mjǫk kalt. Í mót degi gerði konungrinn fram á skóginn miðjan [menn]. Þar var mikil sælu-húss-stofa við kirkjuna. Hann bað þar gera elda stóra í garðinum. Þat var allt senn, at dagr rann upp, ok konungr kom til eldanna, ok vermðu menn sik þar um hríð; þvíat flestir vóru nǫkkut frosnir á hǫndum eða fótum eða andliti.

Hákon konungr reið þaðan fyrr en al-ljóst var með allan herinn. Eiða-skógr er tólf rasta langr, ok er kirkja á miðjum skóginum. Þat er góðr vegr ok sléttr, þá er ísar liggja.

Sem konungr kom af skóginum í Vermaland, þá kómu njósnir hans í móti honum; ok segja, at engi samnaðr var fyrir í landinu, ok allt fólk hafði flýit fyrir honum á merkr út ór bygðinni. Svá vóru Ribbungar allir brottu. Þá fluttisk herrinn til bœja þeirra er Morastir heita — þat er norðast í landinu — þar var allt fólk heima. Þar beið konungr til þess er allr herrinn kom saman; ok var þat um nón-skeið. Þá talaði konungr við sveitar-hǫfðingja.

Ok síðan var blásit til þings; ok lýsti konungr ráðagerð sinni fyrir hernum, at hann vildi með friði fara til allra bónda í landinu, ef þeir vildu á hans vald koma, ok til miskunnar festa sitt mál. "Ok með því," segir hann, "at várir óvinir eru hvergi fyrir oss, þá viljum vér hvergi ákafliga fara; ok vita ef lands-fólkit vili ganga til yfirbóta við oss."

Konungrinn dvalðisk þar lítla hríð, ok gaf þar grið ǫllum mǫnnum. En andvirki gékk upp fyrir hestum. Hann reið um kveldit til byggðar þeirrar er Eiðar heita; ok var um nóttina á bœ þeim er Meðalbœr heitir, er átti Oddr Eireksson. Þetta var Frjádag fyrir Níu-vikna-fǫstu.

Konungr hafði marga sveitar-hǫfðingja í boði sínu um kveldit, þvíat hann hafði haft vel vín norðan með sér, ok var ekki lengra flutt fyrir frosta sakir. Þá gerðisk sá atburðr um nóttina, at ǫllum verplunum var kastat út í garðinn, ok var drjúgum þriðjungr frosinn af hverjum. Reiðskjóta-menn tóku verplana til sín, ok brutu í sundr. Síðan tóku [þeir] jǫklana ok bræddu, en suma átu þeir. Af þessu urðu þeir druknir, svá at þeir bǫrðusk um nóttina; ok [urðu] þar fjórtán menn sárir, en margir lamðir.

Ok var þat fyrst gǫrt um morguninn, at konungrinn fékk menn til, at setja þetta niðr milli þeirra. Sýslu-menn vildu gefa þeim sakir á; en konungr gaf þeim upp.

Laugardag kómu allir sveitar-hǫfðingjar til konungs. Ok var herrinn þá mjǫk ákafr, ok vildu brenna byggðina; en konungr frestaði, ok hugði at bœndr mundi koma til hans, ok biðja miskunnar, ok bjóða yfirbœtr. Ok er honum þótti sú ván þrotin, þá tóku menn ok brenndu allar byggðir þar sem þeir fóru. En svá vendiliga fóru allir menn ór byggðinni, at á øngum bœ fannsk nǫkkurr maðr. Svá kvað Sturla: —

Svá segir Óláfr hvíta-skáld: —

Nær vatni nǫkkuru hljóp út kerling ein gǫmol, ok spurði: "Hvar er konungr Norðmanna?" Henni var sagt. Hon gékk fyrir konunginn djarfliga; ok bað, at hann skyldi eigi láta brenna bœ dóttur hennar, fyrir þat [er] hon þorði ein heima at vera.

Konungr kvað svá vera skyldu. Ok kallaði til sín gest þann er Jón ómagi hét, ok þrjá aðra, ok bað þá þar vera til þess er allir væri um farnir; ok segir, at allt skyldi þar í friði vera, fyrir þat er þessi ein kona vildi biðja hann miskunnar af ǫllum Vermum; ok bað hana fara eptir hjúm sínum, ok hafa þau heima hjá sér; ok segja svá, at fleiri byggðir mundu óbrendar, ef nǫkkurir menn hefði á hans fund komit miskunnar at biðja.

Eptir þetta kómu menn til konungs; ok segja at Vermar hǫfðu fellt mǫrk fyrir hann skamt frá kirkju þeirra er Nýja-kirkja heitir. Þá sendi konungr fram hundruð manna ríðandi ok bogmenn. Ok er þeir kómu til brotans, vóru þar fáir menn fyrir, ok stukku þegar í brott. Var þá brotinn hǫggvinn með boløxum; en konungrinn lét gæta meðan, at øngvar væri gǫrvar bak-slettur. En þeir flestir, er fyrstir riðu með konunginum, kómu skjótt yfir brotann. En síðan leiddu menn tómliga hesta sína þar yfir sem þynnstr var brotinn.

Þat var sagt herinum þeim er síðarr fór, at konungr var [fyrir] framan brotann ok barðisk við Verma. Geystisk þá múgrinn fram at brotanum, ok varð af því mikill gnýr er sleðar brotnuðu. En er konungr heyrði til harksins, þá hugðu þeir at ófriðr væri, ok snéru þeir aptr sem ákafast, ok hafði þar nær miklum váða áðr menn kenndusk. Þeir fóru þá í þá bygð er Arvíkr heita út í landit.