Bókastaðir

Hákon konungr ok Skúli jarl hǫfðu svá mælt sín í milli, at þann sama vetr skyldi konungr gera brúðlaup í Bjǫrgyn; ok skyldu þeir finnask. Konungr gerði svá ráð fyrir sem þeir hǫfðu talat áðr, fyrst um Jóla-veizlu ok síðan um brúðlaups-veizluna.

En konungrinn fór um haustit austr í Vík, ok fékk hǫrð veðr þá er hann siglði ór Rotti fyrir Jaðar. Konungr kom í dagsetr í Seleyjar. Þeir hǫfðu storm veðrs; en þó hélt konungrinn heilu skipi sínu. Hann hafði Sætta-spillinn. Þegar sem konungrinn kom til hafnar, þá røri hann út í móti skipunum á eptir-báti. Hákon kávis kom fyrst eptir, ok vísaði konungrinn honum til hafnar; hann hafði látit flesta skjǫldu sína, þá er við fram-stafn vóru, ok mjǫk lekit skipit af siglingu. Konungrinn beið til þess í sundinu er ǫll kómu skipin. Um morgininn siglði hann inn um nesit.

Ok er hann kom í Hornboru-sund lágu þar fyrir honum byrðingar; ok sǫgðu menn konungi, at Ribbungar vóru komnir austan af Vermalandi með mikit lið, ok hǫfðu drepit Óláf mók. Þat þótti konunginum skaði mikill; þvíat Óláfr var góðr drengr, ok þó frændi konungsins, svá at fǫður-móðir hans var dóttir Haralds konungs gilla. Óli vargr hafði heitit fǫður-faðir hans, lendr maðr á Raumaríki.

Konungr fór til Túnsbergs, ok kom þar til hans Arnbjǫrn Jónsson, ok Símon kýr, ok aðrir lendir menn ok sýslumenn ór Víkinni. Konungr sagði þeim ætlan sína, at þegar sem hann hefir sýst ørendum sínum, þá vill hann norðr til Bjǫrgynjar at gera brúðlaup sitt eptir einka-málum þeirra jarls. En þeir sǫgðu, at svá mikill ófriðr var í Víkinni, at þeir vildu með øngu móti at hann fœri þaðan, ok sǫgðusk þegar brott skyldu fara ef hann fœri. Þá gerðu þeir þat ráð, at konungr sendi norðr Dagfinn bónda ok Hákon kavis, at segja, hvat tálmaði ferð konungsins.

Þá gerði Hákon konungr annat sinni bréf til Svía-konungs; ok minnti á, hvern skaða hann hafði fengit af Vermum, ok bað hann eigi láta óvini sína styrkjask í hans ríki; talði þau einka-mál verit hafa inna fyrri konunga at hverr skyldi reka annars óvini ór sínu ríki.

Hákon konungr sigldi austr til Konunga-hellu. En allir Ribbungar, er þá vóru í Víkinni, stukku undan upp á Markir. Var þá kyrrt í Víkinni meðan konungr var þar.

Þá kom til hans Áskell lǫgmaðr, er átti Frú Kristínu, móður jungherra Knúts. Konungrinn bauð þá Knúti frænda sínum til sín, ok lézk hans sœmðir myklar gera skyldu, ef hann væri með honum. Lǫgmaðr tók því vel, en beiddisk þó þeirra kosta, er konungr mátti varla játa. Þeir tǫluðu mart um ófrið, er Vermar ok Marka-menn gerðu í Noregi með Ribbungum. Hér vóru ok við lendir menn konungs, ok kærðu fast, hvern skaða þeir hǫfðu fengit af Vermum ok Gautum; sǫgðu þeir ván, at Nóregsmenn máttu með øngu móti þenna skaða lengr þola.

Lǫgmaðr svarar svá: "Þat er ekki mitt ríki eða vald; en þó vil ek, at þér ritið austr til Eireks konungs með mér, at hann segi sínum umboðs-mǫnnum, at þeir reki her þenna ór landi, ok leggi þeim við afarkosti."

Hákon konungr svarar: "Vér hǫfum ritat tveim sinnum til Eireks konungs, ok hafa sǫmu svǫr móti komit, at hann skyldi um bœta; en þó hefir þat ekki orðit; þvíat æ er verr ok verr, ok þeirra afli vex hversdagliga í vórum skiptum; en vér hǫfum látit marga góða menn af þeirra vǫldum."

Lǫgmaðr bað gera it þriðja bréf til Svía-konungs; ok lézk hjá vilja vera er lesit væri, ok leggja til þat er bæri. Hákon konungr gerði þá bréf, með því móti, at Eirekr konungr skyldi fyrir Átta dag Jóla hafa rekit óvini hans ór sínu ríki; ella segir hann efunarlaust, at hann mundi sjálfr hefna síns skaða. Lǫgmaðr hét at hann skyldi sǫnn tíðindi hafa til konungs fyrir inn Átta dag. Hann var tvá daga [með konungi] í sœmiligri veizlu.

Síðan skildusk þeir; ok fór konungr norðr til Túnsbergs; ok kom þar sjau nóttum fyrir Jól, ok stefndi til sín sýslu-mǫnnum af Rauma-ríki ok Haðalandi, ok ǫðrum þeim er vóru á Upplǫndum; ok kom þar mikit fjǫlmenni.

Hákon konungr hafði mikla rausn um Jólin, ok þessa ráðgjafa hversdagliga á tali með sér: Eystein lǫgmann, Símon í Vervíkum. Jafnliga kómu þeir menn til konungs, er kærðu rán ok stuldi er fengit hǫfðu af Ribbungum, Vermum ok Marka-mǫnnum.

Í Jólunum kómu austan bréf frá Svía-konungi; ok fannsk konunginum svá í hans bréfum, sem hann mundi lítlar bœtr á ráða um þat sem konungr talði at. Ok eptir þetta lýsti konungr því, at þegar eptir Jólin mundi hann ríða austr at Vermum ok Ribbungum, ok hefna þess skaða er þeir hǫfðu honum gǫrt.

Gerði hann þá orð Arnbirni Jónssyni, at hann kœmi í mót honum við Eiða-skóg; en Símon kýr, ok Bárðr bristeinn, ok Hallvarðr bratti, skyldu koma til móts við hann á Mǫrkum, ok allir Víkverir. Hann stefndi til sín ǫllum sýslu-mǫnnum er á Upplǫndum vóru. Hann átti hversdagliga stefnur við sína menn, ok bað þá búa sik ok vápn sín. Konungr sendi menn ok boð um alla Foldina, at þeir skyldu búa honum reiðskjóta. En Vestfyldir gerðu svá menniliga, at þeir fluttu tvau hundruð hesta, ok gáfu honum alla fyrir góðvilja sakir.

Hákon konungr byrjaði ferð sína ór Túnsbergi þrimr nóttum eptir Jól. Þeir vóru þar formenn: Nikulás Pálsson, Gunnbjǫrn bóndi, Haraldr stangar-fylja. En konungr skipaði eptir á Berginu: Óláf Inguson, Eystein Róason, Ǫnund Brynjólfsson, ok tvau hundruð vaskra manna, þeirra er þungfœrastir vóru.

Hákon konungr fór it ytra ór bœnum á skútu. Þessi var inn átti vetr konungdóms hans. Hann var þrjár nætr á leið inn til Haugsvíkr. Þar kómu reiðskjótar móti honum; ok reið þar upp með ǫllu liði sínu, ok svá inn í fjǫrðinn Skialdr. Sem hann kom undir Eikabergs-skor, kómu þeir í mót honum, er it efra hǫfðu farit, ok mart bœjar-manna ór Osló. Þá átti konungr þing við lið sitt, ok setti grið, ok lýsti því, at hann mundi eigi lengr dveljask í Osló en tvær nætr. Bað menn svá við búask.

Nikulás biskup var í bœnum; hann hafði spurt at konungr ætlaði austr á Vermaland eptir Jólin. Prestr einn var kominn austan af Vermalandi er Jón hét. Biskup lét kalla hann til sín, ok segir honum svá, at Hákon konungr ætlaði at fara austr með allan Noregs-her, ok brenna bæði konur ok bǫrn, en presta skyldi leggja á stiga ok hýða. Prestrinn ferr nú skjótt í brott, ok segir þessi tíðindi hvar sem hann kom. Hann fór tvá daga ór Noregi í Vermaland; ok fór þessi njósn fyrir konunginum.

Hákon konungr sendi Harald stangar-fylju fyrir sér til biskups; ok bað konungr, at hann skyldi í hans garði hafa kostnað þær tvær nætr er hann væri í bœnum. Biskup sagði, at ekki mátti vera allt samt, úlfar ok kálfar. En þó reið biskup í móti konungi, ok bauð honum alla sœmiliga hluti af sinni hendi; en konungr fór í garð Haralds sýslu-manns síns; en hversdagliga sendi biskup honum vist af sínum garði.

Dagfinnr bjósk skyndiliga; ok fór Jóla-aptan ór Bjǫrgyn ok Haugsvík; ok fór með honum inn til Oslóar, ok bauð honum fylgð sína í Vermaland. En konungr vildi þat eigi, en þakkaði honum margfaldan góðvilja er hann hafði þá birt honum með miklu erviði sem jafnan. Konungrinn talaði þá marga hluti, ok svá hvat ráði hann gerði fyrir Sigurði syni sínum, ef honum yrði eigi auðit aptr-kvámu í Noreg. Hann átti þá øngan son annan. Þau vóru bǫrn Kǫngu ungu, ok Cecilia konungs-dóttir.

Dagfinnr bóndi snørisk þá aptr. Ok er hann kom austr fyrir Nesjar, rak at honum ísa, ok varð hann at snúa til megin-lands; en þar vóru Ribbungar fyrir í flestum bygðum með stórum sveitum. En Suðrmenn lágu fjǫlmennt á kuggum í Sandasundi. Ok er þeir spurðu til Dagfinns, létu þeir hann fara til sín, ok héldu hann vel, en lǫgðu skip hans milli kugganna.

Ísakr í Bœ hafði sýslu í Sogni; hann hafði verit með konungi um Jólin, ok hafði fengit orlof til norðr-ferðar; hann kom í þenna ís-reka inn sama. En fyrir sakir Ribbunga átti hann øngvan kost annan en snúa til Suðrmanna; ok tóku þeir við honum sem bezt; ok setti hann þar upp skip sitt, ok fór inn til Túnsbergs. En Dagfinnr beið til þess er rýmkaði ísana, ok fór síðan norðr til Bjǫrgynjar.

Hákon konungr fór ór Osló Mánadaginn. Hann fór upp á Raumaríki, ok var um nóttina at Gunnars á Bergi; en liðit var um-hverfis [í] bygðinni. Konungr var aðra nótt uppi at Elvi, at þess manns er Kolbeinn á Fyri hét.

Ok um miðnættis-skeið kómu menn af hest-verði til konungs, ok sǫgðu at ófriðr fór. Konungr klæddisk skjótt, ok hljópu menn út. En tunglskin var á bjart, ok máttu menn víða sjá. Vildi konungr því eigi blása láta, at mǫnnum sýndisk ekki ófriðligt; en þó gerði hann menn á alla vega á hestum. En nǫkkurir menn hǫfðu riðit af Haðalandi, ok hugði því hest-vǫrðrinn ófrið.

Um morgininn reið konungrinn við herinn austr með ánni til þess bœjar er Nes heitir, mikill kirkju-bœr. Þar kómu í mót honum sýslumenn af Heiðmǫrk, Friðrekr slafsi, ok Ívarr á Skeðjuhofi, með hálft þriðja hundrað manna vel búit. Um daginn eptir fóru þeir austr með konungi til Elvar; ok var konungrinn á þeim bœ er Straumr heitir, en herrinn um-hverfis.

Þá var konunginum sagt, at Vermar hǫfðu samnað mikinn, ok hǫfðu sann-spurt um ferð hans. Þá kallaði konungr til sín alla sveitar-hǫfðingja; ok vóru þá skipaðir verðir ok njósnir í brott. Klemet í Hólmi fór á fyrstan vǫrð með átta tigi manna, alla riddara. Hann hélt hálfa rǫst frá konunginum. Annarr vǫrðr var nærri, ok vóru þrír tigir manna á þeim; en þar næst vóru sjau [menn], svá at sjá mátti til bœjarins.

Um morgininn eptir fór konungrinn austr í bygð þá er Vingr heitir; ok eru þat skammar tvær rastir. [Konungr] dvalðisk því þar um nótt, at hann vænti, at nǫkkurir menn mundi koma mót honum at bjóða boð af hendi Verma. Þat sama kveld hljópu Ribbungar á nǫkkurar sveitir konungs, ok drápu nǫkkura menn fyrir konunginum.