Bókastaðir

Austr í Vermalandi hafði Sigurðr Ribbungr lǫngum verit þá er hann stríddi við Birkibeina, ok gǫrt þaðan óspekt á ríki Hákonar konungs. [Hákon konungr] sendi bréf austr um várit, ok stefndi til betr en tuttugu mǫnnum, þeim er beztir vóru þar, til umbóta þessa máls. Þeir kómu til konungs á Túnsbergi. Þá kómu þar ok margir af bóndum, ok kærðu á þá afarkostu ok rán er þeir hǫfðu fengit af Vermum. Vermar lǫgðu á konungs vald allt. En konungr lagði á þá mikit gjald, en gaf þeim upp fyrir myskunnar sakir; en eiða sóru þeir konungi, at þeir skyldi honum jafnan tryggvir vera, ok láta hans óvini aldri þrífask í sínu landi. Konungr gerði menn austr með bréfum. Ok var þessum sættum lýst á ǫllum þingum ok játat.

Hákon konungr bjósk um várit ór Osló ok til Túnsbergs. Ok Trinitatis-dag, er hann veitti sveitungum sínum, gerðisk hark mikit í bœnum með hirðinni ok gestum ok húskǫrlum. Féllu þar fimm menn, en margir urðu sárir. Konungr kom þar í mikinn háska, áðr hann fengi skilit þá.

Eptir þat fór konungr til Bjǫrgynjar. Þar kom til móts við hann vestan um haf Gilli-christr ok Óttarr Snækollsson, ok margir Suðreyingar; ok hǫfðu mǫrg bréf um nauðsyn þeirra landa. Þá kom Jón jarl af Orkneyjum; ok sættisk við konunginn um þau mál er þeirra vóru í millum, ok setti Harald son sinn í gisling; ok var hann um sumarit með konungi.

Þetta sumar fór Skúli jarl norðr á Hálogaland, ok kom at stefnu í Vága. Með honum var Sigurðr Ribbungr. Ívarr útvík var á skipi jarls í stafni. Hann lagði at í Kirkju-vógum.

Um morguninn er jarl vaknaði, þá vóru í brott allir menn af skipi hans fyrir framan austr-rúm. Hann spurði hvar þeir vóru. Honum var sagt, at þeir hǫfðu stefnur í Vógum ok vóru flestir með vápnum. Jarl hljóp [upp] með sverði í lín-klæðum. Þeir fóru með honum er eptir vóru á skipinu. Sem hann kom út í Vága, var þat þar tíðenda, at Bárðr flekkr ok Þórðr prestr, son Eireks bága, hǫfðu vegit Árna, systur-son Páls vaga-skálms, ok hirðmann, fyrir þat er hann hafði vegit Auðgrím agðanes, lǫgunaut þeirra, saklausan. Jarl varð illa við þetta. En Ívarr útvík hafði til farit með þeim, ok hélt upp svǫrum af hendi hirðarinnar. Páll bóndi hafði komit út um nóttina, [ok] líkaði stór-illa.

Um morguninn er þingit var, bauð Ívarr boð fyrir vígit.

En Páll bóndi svarar; kvað Ívari meiri nauðsyn at hafa betr gætt siglingar sinnar, er hann fór af Bjarmalandi, ok hafa eigi þar týnt inum beztum bónda-sonum, en gerask fyrir-maðr at þessu, at drepa hirð konungs ok jarls, en lǫgu-nauta sína; ok kvað eigi boð mundu þegin af honum. Ok sleit svá þessu þingi.

Þá er Skúli jarl hafði lukt ørendum sínum á Háloga-landi, hélt hann norðan. Ok er hann kom til Niðaróss, þá vóru komin leyndar-bréf austan af Vermalandi til Sigurðar Ribbungs frá þeim sumum Vermum er áðr hǫfðu svarit Hákoni konungi trúnaðar-eiða, ok þeim sumum er Sigurði hǫfðu fyrr þjónat: at hann skyldi leita í brott ór valdi jarls ok austr til þeirra. Erlingr rúm-stafr var þá ráðgjafi hans, er fyrr hafði verit merkis-maðr hans. Þeir gerðu þat ráð, at um morguninn snemma fyrir Óláfs-vǫku-aptan fengu þeir sér kórkápur af klerkum, ok gengu svá út um akra, ok út um Steinbjǫrg, ok upp á Gaularás, ok leyndusk þar um hríð.

Þá [er] sungnar vóru tíðir í bœnum, var jarli sagt, at Sigurðr var í brottu. Jarl lét menn fara á alla vega, bæði á skipum ok hestum; ok fannsk hann eigi. Jarl lét taka einn Íslenzkan mann, er verit hafði með Sigurði, Andrés Þorsteins son, bróður-son Sæmundar í Odda, ok sagði at hann mundi nǫkkut vita hvar hann var. En hann vildi ekki frá segja. Ok lét jarl hengja hann. Hann gaf ok sǫk klerk þeim er Bárðr hét, [er] kápurnar hafði léð. Guðmundr biskup var þá þar í bœnum; ok gaf hann mǫrg hǫrð orð jarli fyrir aftǫku Andrés, þvíat hann hafði jafnan verit með biskupi.

Jarl gerði nú bréf til konungs, ok sagði at Sigurðr var með því móti brott hlaupinn; at hann hafði áðr jafnan kyrrliga ok spakliga með sér verit; ok kvazk hann hyggja at hann vildi ófrið hefja. Konungr lét þá gera bréf bæði it efra ok it ytra austr í Víkina, ok bað menn gæta sín.

Sigurðr Ribbungr fór austr yfir fjall, ok kom í Eystri-dali. Þá kom í mót honum mart hans manna eptir því sem þeir hǫfðu áðr ráð fyrir gǫrt; ok hóf hann þá flokk ok reisti merki, ok fór svá austr á Vermaland. Dreif þá mikit lið til hans. Þessir sveitar-hǫfðingjar kómu til hans í Vermalandi: Þórðr aust-maðr, Eirekr lati, Oddr son hans, ok Hallvarðr svaði, Þorbjǫrn rígr ok Þorgeirr rígr. Þeir vóru alls tólf sveitar-hǫfðingjar ok hǫfðu allir marga menn. Þá kómu þeir ok mót [honum], Haraldr af Skotun, Álfr Styrsson, ok Gjarðarr bróðir hans, Ámundi á Folavelli, [með] myklu liði. Vermar tóku við ǫllum þeim er þangat kómu, ok gerðu honum sjálfir mikinn styrk ok alla liðveizlu, svá [sem] þeir máttu framast.

Síðan lyptu þeir ferð sinni í Noreg, ok kómu fram á Raumaríki. Þeir kómu á óvart Óláfi mók, frænda konungs, í byggð þeirri er Skaun heitir. Hann var at brúðlaupi á bœ þeim er Leorin heitir. Þeir tóku hús yfir honum, ok byrgðu hann inni. Óláfr hafði mikla sveit ok góða, hirðmenn konungs ok gesti, ok marga aðra góða menn. Ribbungar buðu Óláfi grið, en øngum ǫðrum; en hann kvazk eigi með því móti grið þiggja, nema allir hefði þeir grið. Þeir játuðu honum því. Síðan, er Óláfr gékk út, þá tóku þeir hann, ok héldu honum; en drápu hvern hans mann sem út gékk. Þar féllu sex tigir manna, ok tuttugu hirðmenn. Svá kvað Sturla: —

Ribbungar báðu Óláf sverja sér eið, at hann skyldi aldri móti þeim vera, ella dræpi þeir hann. Hann sór eiðinn; ok sagði þó, at eigi mundi vel særr vera.

Þegar sem Óláfr komsk í brott sǫmnuðusk menn til hans; fékk hann sér í annat sinn mikla sveit ok góða, ok fór at Ribbungum, ok drap af þeim nǫkkura menn. En fyrir því at Ribbungar áttu frændr í hverju húsi á Raumaríki, þá urðu þeir skjótt varir við hvar hann var, ok kómu þeir á óvart Óláfi. Óláfr komsk út, ok féll þar skamt frá húsunum. Þeir drápu flesta alla sveitunga hans, er hann hafði þá ný-fengit.

Þessir menn hǫfðu sýslu á Heiðmǫrk af hendi Hákonar konungs: Ívarr af Skeðju-hofi, Friðrekr slafsi. Heinir lýstu þá mikinn drengskap, skáru upp herǫr, ok nefndu menn ór þriðjungum, ok héldu vǫrðu á sér nótt ok dag, ok tóku samheldi sitt um alla Heiðmarka-sýslu, at sá skyldi vera landráða-maðr við konung er eigi var þegar uppi, er nauðsyn krafði. Þeir hǫfðu hundrað manna ór hverjum þriðjungi at gæta bygðanna. Kómusk Ribbungar þar aldri fram; heldr reistu þeir ferð ór bygðum sínum at Ribbungum austr í Vermaland ok út á Raumaríki, ok gerðu þeim marga bakelda.