Bókastaðir

Gunnarr tók seint til orða: — "Þér ánefnit mik til þessa, herra konungr, at ek skula segja í milli yðar hǫfðingja, hverr yðar Noreg á. En þat er mikil byrðr einu kotkarls-barni, at skipta svá miklum ríkdóm, at segja af einhverjum ok til annars; ok kenni ek á mik, þat sem [ek] vænti at fleirum fylgi, at skjálfandi ok hræddr mun ek þat gera; þvíat þá er Sverrir konungr fékk mér þetta starf, bauð hann mér at skipa málum milli kotkarla, en eigi milli hǫfðingja; allra helzt, er þeir heyra á sjálfir, er varðar. Ek heyrða nú um hríð, at lǫgmenn dulðu þess er þeim [var] kennt. Ok með því at flestir eru hræddir fyrir valdinu, þá vil ek [eigi] þessa byrði á mik binda, at leysa um þetta mál. En því at flestir kotkarla-synir kunnu lítla skynsemð til þess, at skipa svá stórum málum, sakir kunnáttu-leysis — má ok vera, at sumir sé nǫkkut vin-hallir — þá látum þann fram segja, er veit hvat satt er; ok satt segir, hvárt sem á heyrir ríkr eða óríkr, en øngvan óttask þó at einhverjum mislíki: en þat er lǫgbók ins Helga Óláfs konungs, er eptir hans skipan [var] gǫr um allan Noreg, ok allir Noregs-konungar hafa síðan haldit, þeir er réttu vilja fylgja.

En ef ek skal fyrir fram segja, hvat hon skýrir mér, sem framast hefi ek skyn til; þá segi ek svá: at Hákon konungr er einn rétt kominn til Noregs af ǫllum þeim mǫnnum er nú kalla til í dag. Ok þó at þeir sæti báðir í ríki í dag, Ingi konungr ok Hákon jarl, þá segi ek svá, at Hákon konungr ætti at stíga til fǫður-leifðar sinnar, ok krefja þá ór ríkinu, ef hann skyldi lǫgum ná. Ok því segi ek svá, at hvárki Skúli jarl eptir Inga konung bróður sinn, ok eigi jungherra Knútr eptir Hákon [jarl] fǫður sinn, né Guttormr eptir fǫður sinn Inga konung, á at kalla til Noregs meðan Hákon konungr lifir. En syni Erlings steinveggs segi ek engi lǫg, ok eigi kann ek; segi Víkverjar honum lǫg; þeir hófu hann ok hans fǫður; munu þeir vita hvert hann skal síns fǫður-arfs leita. Mun ek nú hér fella mína rœðu at sinni."

Þá orti konungr á Dagfinn bónda, er næst hafði lǫgsǫgn í Gula-þings-lǫgum, ok bað hann segja þeim [hvat] hann vissi sannast fyrir Guði.

Dagfinnr hóf svá sína rœðu: "Ek kom ungr til Sverris konungs; ok var ek í tveimr bardǫgum með honum, þeim ǫðrum er hann barðisk í Flóruvágum við Eyjar-skeggja, ok annan á Jónsvǫllum við Bagla; ok skilði hann svá fyrir áðr hann barðisk: ‚Guð gæti vár, ok heilǫg María ok inn helgi Ólafr konungr; gefi Guð mér svá sigr í dag, sem ek hefi rétt at mæla, ok at verja mína fǫður-leifð, en þeir rangt er móti mér eru.’ — Ok því [veit ek] at hann ok hans afspringi eru rétt komnir til konungdóms; ok þat segi ek lǫg, ok því vil ek Guði svara, at Hákon konungr er rétt kominn [til] Nóregs, en engi annarr, sá er hér kallar nú til; ok þat legg ek til þessarar lǫgsǫgu, at ek vil með honum berjask, ok með honum lífit láta, ef þǫrf gerisk." — Þetta rómuðu flestir vel.

Hákon konungr mælti þá til Ámunda rembu, lǫgmanns af Rygja-fylki: — "Með því, Ámundi bóndi," segir hann, "at svá er sagt, at þú hafir nǫkkut orðum til hallat, at ek væra rétt kominn til ríkis í Noregi, þá seg nú þat [er] þú veizt sannast fyrir Guði."

Ámundi svarar: "Margar fagrar [gjafir] á ek at launa Skúla jarli; ok svá opt hefi ek verit vel haldinn með honum, at eigi fæ ek tǫlu á komit. En eigi hefi ek drukkit frá mér vit né einorð, at ek hafa fyrir því látit manndóminn eða sannyndi; þvíat þat veit ek fyrir Guði, at Hákon konungr er rétt kominn erfingi [í Noregi] eptir [Hákon konung] fǫður sinn, ok borinn til alls Noregs eptir sitt forellri. En þat hefi ek opt mælt, at Skúli jarl er réttr lǫgarfi eptir Inga konung bróður sinn til allra þeirra arfa er hann fékk réttliga.

En til yðar biskupanna sumra at mæla, ok sumra lendra manna; gangit nú við þeim bermælum er þér hafit mælt, þá er vér hǫfum allir setit hjá jarli, ok verit vel haldnir, ok þegit af honum fagrar gjafir. Þér hafit ok nafnbœtr með miklu valdi; ok skyldu þér nú eigi undan smeykjask sannindunum, þvíat þér hafit optarr ok með fleirum fortǫlum eggjat Skúla jarl, at halda til Noregs, en lǫgsǫgn Ámunda; ok lǫngu mundi hann ófrið upp hafa hafit, ef þér hefðit ráðit. En Guð gefi þeim góða sætt, konungi ok jarli. Ok eigi kann ek fleira at leggja til þessa máls at sinni. En þess vil ek Guð biðja, at hverr sá, sem verra hefir til þessa máls lagt, en Ámundi remba, hafi nú horn í hǫfði, ok eigi sem biskups-mítr."

Arnbjǫrn svarar, ok mælti þá til Eysteins Róasonar: "Eysteinn, fóstbróðir ok lǫgunautr! vit erum fornir Beglingar, ok hǫfum lengi í búð saman verit; látum nú þat uppi er vit hǫfum jafnan mælt fyrir jarli."

Eysteinn svarar: "Ek vænti, at margir vér hafim þau orð mælt fyrir jarli, at eigi gangi nú allir við; en þat veit ek sannliga, at eigi mælta ek þat fyrir þér né honum, at eigi væri Hákon konungr rétt kominn til Noregs eptir feðr sinn ok forellri."

Þá bað konungrinn Þórð skolla segja lǫg um mál þeirra jarls. Hann hafði lǫgsǫgn austr frá Svínasundi.

Hann hóf svá sitt ørendi: "Ekki em [ek] því lǫgmaðr, at ek kunna nǫkkut í lǫgum; en opt hefi ek skipat málum milli kotkarla; en fátt kann ek um konunga at tala; ok ekki ætlaða ek, at þat væri mín yfirseta at dœma milli þeirra. En Þórðr faðir minn hét lǫgmaðr; ok sagði hann svá, at hans faðir sagði honum svá, ok aðrir forellrismenn várir, at æ skyldu allir Nóregs-menn fylgja konungs-syni meðan hann væri til. Þat létu þeir ok fylgja, at þeir mundi aldri þrífask er móti þeim væri."

Eptir þetta bað konungrinn Saxa á Haugi at segja lǫg. Hann var af Heiðmǫrk. Saxi tók svá til orðs: "Ek var með Hákoni konungi, fǫður þessa konungs; ok heyrða ek þat alla segja, bæði biskupa ok alla alþýðu, þá er konungr var frá fallinn, at gjarna vildu hans syni þjóna, ef til væri. Ok eigi segi ek ǫnnur lǫg, en hann er rétt kominn til Noregs eptir fǫður sinn."