Bókastaðir

Þessi stefna hófsk Óláfs-vǫku. Var konungr fyrir í Bjǫrgyn, ok Hávarðr biskup, Heinrekr biskup af Stafangri, Sǫrkvir biskup af Færeyjum. Ok þessir lærðir menn: Nikulás erkidjákn, Sigurðr ábóti. Ok þessir lendir menn: Páll fliða, Pétr son hans, Brynjólfr Knútsson, Jón Stál, Gautr af Meli, Ívarr nef. Þar var ok kominn Jón jarl af Orkneyjum, Bjarni biskup; Gregorius kíkr af Hjaltlandi. Þar vóru lǫgmenn ór Gula-þings-lǫgum: Dagfinnr bóndi, Ámundi remba. Nefndir vóru ór hverju fylki enir vildustu bœndr ok enir beztu. Ábótar kómu þar allir ok sýslumenn.

En ór Þrœnda-lǫgum kómu þessir: Guttormr erkibiskup, Sveinn prior af Elgi-setri, Ásgautr ábóti af Hólmi, Sigurðr ábóti af Tautru; Meistari Bjarni, Pétr af Húsastǫðum, Eysteinn ræðismaðr. Þessir lendir menn: Gregoríus Jónsson, Páll vaga-skalm, Ásólfr af Austrœtt. Þessir vóru lǫgmenn: Gunnar grjónbakr, Bjarni, Marðarson, Þorsteinn Ásmundarson.

Ór Víkinni austan kom: Skúli jarl, Arnbjǫrn Jónsson, Loðinn Gunnason, Loðinn Pálsson, Símon kýr, Eysteinn lǫgmaðr, Þórðr skolli. Af Upplǫndum vóru þessir lǫgmenn: Saxi af Haugi, Þórðr Guðmundarsson. Ok sýslumenn: Hallvarðr bratti, Gunnbjǫrn Jóns-bróðir, Kolbjǫrn rauði, Haraldr véseti. Þessir flestir hǫfðu þat tjáð ok ráðit Skúla jarli, at hann væri rétt kominn til Noregs eptir Inga konung. Þar kom Nikulás biskup af Osló, Askatín ábóti af Hǫfuðey, Ormr ábóti ór Túnsbergi. Þessir prófastar: Ívarr geslingr af Osló, Jófreyr af Túnsbergi, Ámundi af Grenlandi, Óláfr af Konungahellu, Þorgeirr erkidjákn. Af Upplǫndum: meistari Þorleifr, Bárðr prófastr. Ok þessir sýslumenn: Óláfr mókr, Haraldr stangar-fylja, Áslákr, Þorgeirr biskups-maðr, Hávarðr í Sandbúi, Friðrekr slafsi, Einriði bækill, Eilífr keikr.

Svá hafa vitrir menn mælt, þeir er þá vóru í Bjǫrgyn, at eigi hafi á þeirra dǫgum betra mannval komit saman í Noregs-konungs-ríki. Hǫfðingjar finnask iðuliga, en stundum áttu þeir stefnur sín í milli, hverr við sína ráðgjafa.

Þessir vóru ráðgjafar konungsins með lendum mǫnnum hans: Marteinn í Kinnarvík, Sigurðr af Ónarheimi, Áskell Jónsson kapalín hans er síðan varð biskup í Stafangri, bróðir þeirra Arnbjarnar ok Gauts á Meli, ok Ívarr boddi. Þessir báru boð af konungs-hendi til erkibiskups, at þeir skyldi finnask í tré-hǫllinni, ok allir aðrir hǫfðingjar, lendir menn ok lǫgmenn. Þessi stefna skyldi vera Sunnu-daginn eptir Máríu-messu ina fyrri.

Sem þeir kómu í hǫllina, ok hǫfðu setit um hríð, þá hóf Hákon konungr fyrst rœðu með þessum hætti: "Herra erkibiskup! yðr er kunnigt ok svá ǫðrum biskupum ok flestum góðum mǫnnum þeim er hér eru komnir: þeir eru sumir hér er þræta vilja til Noregs-ríkis; en ek hugða at þat væri mínu fǫður-arfr, ok ek væra sannr óðals-maðr at fornu ok nýju til Noregs. En með því at þessi stefna er hingat lǫgð af ǫllum inum vitrustum mǫnnum er í eru landinu, þá berr yðr vel, herra erkibiskup, at hafa nǫkkura órferð á málinu, þá er bæði væri til skunda ok þó með sannindum til skynsemðar; því at þér erut skipaðr bæði af Guðs álfu ok manna hǫfðingi. Jafnaðar-menn eigu þér at vera allra manna í milli; ok óttask øngan at því, at segja sem þér vitið satt er, hvárt sem er ljúft eða leitt. Þér vitið ok mjǫk allra manna tilkall þeirra sem til ríkis þessa kalla."

Erkibiskup svarar á þessa lund: — "Þat er víst satt, herra, at vér erum skyldir millum allra manna rétt at gera, ef vér kynnim; ok [svá] vili Guð at sé. Vér hǫfum heyrt margra manna tilmæli, er sik telja til Noregs, ok eru oss kunnig flestra þeirra málefni; ok þó vilju vér enn gjarna til hlýða, ok þat til leggja sem Guð kennir oss, með góðra manna ráði, er hér eru við staddir. Þess biðjum vér ok bjóðum af Guðs hálfu, at allir menn segi þat sem þeir vitu sannast fyrir Guði hér um.

Þér sitið nú, Hákon konungr, í ríkinu, ok segit svá, ok allir yðrir vinir, at þér erut erfingi til Noregs eptir fǫður yðvarn; ok allt yðart forellri hefir áðr þessu ríki ráðit, maðr eptir mann, svá at aldri hefir kven-kné í milli komit; ok væntir mik, at flestir menn fylgi því, at þat sé satt er þér segit. Skúli jarl er austan kominn ok margir góðir drengir með honum, ok kallask hann erfingi Inga konungs. Marga hǫfum vér heyrt hans vini sanna þat með honum. Hér er ok Guttormr, sonr Inga konungs, ok kallar til Noregs eptir fǫður sinn. Hér er ok Sigurðr Ribbungr með jarli, son Erlings steinveggs, er Víkverjar héldu konung sinn; ok kallask til kominn Noregs eptir Magnús konung [Erlingsson] er hann kallar fǫður-fǫður sinn. Menn eru hér komnir austan ór Gautlandi frá jungherra Knúti, syni Hákonar jarls; ok flytja svá af hans [hendi], sem menn vitu at satt er, at hann kallask skilgetinn arfi jarls ok svá Inga konungs, eptir einka-málum þeim er gǫr vóru milli þeirra á Eyra-þingi. Eru hér nú bréf þau ok innsigli þeirra brœðra, ok Þóris erkibiskups ok annarra biskupa, er þat vátta, at sá þeirra er skilgetinn erfingja ætti eptir, þá skyldi sá taka arf eptir þá báða.

Nú er þat at mæla til allra manna þeirra, sem hér eru nú, lærðra ok leik-manna, at þeir leggi hverr til sem hann veit sannast fyrir Guði til þessa máls. En þó at vér vitim hverjum [vér] viljum fylgja um þetta mál, þá viljum [vér] þó heyra fleiri manna tillǫgur."

Skúli jarl tók þá til orða: — "Þat er víst, herra erkibiskup, at ek em bróðir Inga konungs [samfeðri ok skilgetinn] ok sannr hans erfingi, at lǫgum ins [helga] Óláfs konungs."

Hákon konungr svarar þessum orðum jarls: — "Þú ert víst arfi Inga konungs til alls þess, er þit tókut réttliga eptir fǫður ykkarn, en eigi til Noregs ríkis; þvíat Ingi konungr [var settr] til at gæta mér til handa minnar fǫður-leifðar."

— Jarl svarar: "Ek kǫllumsk víst erfingi hans til alls þess réttar er hann hafði."

Þá svarar konungr: "Þat skalt þú nú vita, hvárt hann erfði Noreg eptir [Hákon konung] fǫður minn, eða var hann settr til at gæta með góðra manna skipan."

Sem erkibiskup heyrði at [í] nǫkkurar styttingar fór í með þeim, þá bað hann þá af þess kyns orðum létta. Eptir þat lǫgðu til hvárs-tveggja vinir slíkt sem hverjum líkaði.

Síðan stóð upp Jón stál ok mælti: — "Þat hugðu vér fornir Birkibeinar þá er vér þolðum mest erviði með Sverri konungi, ok helldum flestum sveita út, at eigi mundi þurfa þessa tals at sinni; þvíat allir bǫrðusk til þess at frelsa honum sína fǫður-leifð ok hans afkvæmi. En er þat eigi undarligt sums-kostar þó at Skúli jarl fylgi þessu máli; þvíat vér hǫfum heyrt, at þeir lǫgmenn eru hér nú inni, er tjáðu jarli, at hann væri rétt-kominn til ríkis eptir Inga konung; ok er þetta mælt til yðar, Ámundi remba, ok Eysteinn Róason, þar sem þit sitið á pallinum."

Ámundi hljóp upp ok svarar: "Hvar var þú þá, Jón stál, er ek mælta þetta fyrir þér? eða seg mér mann þann, er mik heyrði þetta mæla."

Eysteinn stóð þá upp, ok duldi þessa orða fyrir sik.

Arnbjǫrn Jónsson mælti þá: "Vera kann, at lǫgmenn várir hafi þetta mælt, ok meira verit í þeim af mjaðar-legi en lǫgum ins Helga Óláfs konungs. Má ok vera at fylgt hafi mútu-gjafir."

Hákon konungr stóð þá upp, ok mælti: — "Ekki skulu vér svá at fara um rannsakit þessa máls. Vér skulum fyrst taka þann lǫgmann er fyrstr á at [vera, ór] Þrœnda-lǫgum, þar sem konungs-setr er með réttu; hann er ok ellztr lǫgmanna í landinu, þvíat hann tók við lǫgsǫgn um daga Sverris konungs ok Eysteins erkibiskups. Eigi hafa menn ok hér til fundit með honum fals eða rangindi; ok því hafa allir þat fyrir satt, at hann sé [inn] vitrasti [maðr] í landinu. Ok með því, Gunnarr bóndi, at til þín er skotit, þá seg nú ǫllum áheyrandis þat er þú veizt sannast fyrir Guði um várt mál."