Bókastaðir

Síðan sigldu þeir konungr ok jarl út til Jarlseyjar, ok bjoggusk þaðan norðr til Bjǫrgynjar. Loðinn Pálsson var eptir á berginu. En Guttormr Gunnason á Grenlandi, ok sýslumenn austr við Elfina. Arnbjǫrn Jónsson ok Loðinn Gunnason fóru norðr með konungi.

Þeir lágu nokkurar nætr í Hornboru-sundi, ok tóku þaðan út eitt kveld ok vóru mjǫk drukknir. Um nóttina gerði mjǫk hvasst ok regn í móti þeim. Þeir sigldu inn til hafna ok vissu þá eigi hvar þeir fóru. Um morgininn í dagan sigldu þeir inn um Tregðasund. Þeir kómu við sker ok brutu stýri sitt. Síðan greiddisk þeim vel norðr til Bjǫrgynjar. Síðan kómu þeir til bœjarins.

Þá vóru þær norðan komnar, jungfrú Margrét, ok frú Ragnhildr móðir hennar, ok Sigríð jarls-systir er síðan var abbadís á Reini. Þær fóru því norðan, at þá fékk Loðinn Gunnason Ingibjargar Erlingsdóttur, systur jarls. Var þá gǫrt brúðlaup í konungs-garði.

Í þenna tíma kómu norðan af Hálogalandi sveitungar Végarðs veradals, ok sǫgðu konungi þau tíðindi, at Andrés skjaldar-band frændi konungs hafði látit drepa Végarð inn mesta hǫfuðvin konungs ok mág. Konungr spurði hvat til saka var. Þeir segja, at hann gaf honum øngar sakir, ok at þeir [sátu] norðr í Hinn, Andrés þar sem Hǫfn heitir, en Végarðr litlu ofarr í bygðinni.

Végarðr kom þá til Hafnar ok bauð Andrési til borðs, en Andrés játaði. Þá sendi Végarðr heim suma sveina sína at setja borðit. Andrés bað Végarð ganga til húss þess er Finn-skattr var í, ok bað hann at hyggja at eigi spiltisk. Végarðr gékk at húsinu. Þar var fjǫl ein sigin ofan yfir durunum. Végarðr tók ofan stálhúfuna ok sá inn. Þá hljópu fram tveir sveinar Andréss, Bótólfr limr ok annarr Ǫzurr gnit, ok særðu hann bana-sárum.

Þetta líkaði konungi stór-illa; ok þóttisk í þessu verki hafa tvá menn látit þá er honum vóru hollastir; en vita þóttisk hann af hverjum rótum þetta hafði risit. Konungr gékk þá til [jarls] ok sagði þessi tíðendi; ok fannsk honum svá í orðum jarls, at honum þótti eigi verr þó þessa væri hefnt á Andrési.

Konungr kallar nú til sín vini sína, ok spurði ráðs um þetta mál. Hann fékk þat ráð af þeim, at Andrés missti sœmð sína af konunginum; en eigi léti hann lífit, þótt þess væri vert; þvíat þeir fundu, at þess vǫld gengu til eigi minnr, er báða vildi þá dauða.

Litlu [seinna] kom Andrés til bœjarins ok hafði tvítug-sessu vel skipaða nýja. Andrés iðraðisk þessa verks, ok þóttisk sjá hverjar snǫrur fyrir hann vóru lagðar. Konungr tók af honum sýsluna, en gaf honum sætt. Konungr [fékk] Ívari útvík sýsluna; en jarl fékk Andrési sýslu um vetrinn af sinni hendi.

Þá er á leið haustit, gengu þeir [til] konungs, Arnbjǫrn Jónsson, Hallvarðr bratti, Loðinn Gunnason, ok aðrir Víkverjar, ok sǫgðu at þeir hǫfðu spurt at Ribbungar styrktusk mjǫk í Víkinni. Sem konungr ok jarl heyrðu þetta, þá bjoggu þeir ferð sína skyndiliga. Tók konungr tvítug-sessu er Ívarr nef hafði gera látit; en jarl tók biskups skip.

Þeir fóru þar til er þeir kómu austr fyrir Agðir. Þá spurðu þeir at nǫkkurar sveitir af Ribbungum vóru austan komnar þar í nánd. Þá tóku þeir menn af skipum sínum ok létu fara at þeim á létti-skipum. Þar féllu nǫkkurir menn af Ribbungum, en aðrir flýðu undan. Bú [mikit] var tekit fyrir þeim; ok létu þeir í byrðing einn, ok vildu svá sigla með út til skipa. Þeir fengu veðr hvasst ok sigldu í boða, ok lézk þar byrðingrinn ok margir góðir menn. Slítandi hét forn Birkibeinn er þar lézk, Hjaltlendzkr maðr. En þeir er af kómusk, hulpusk með því, at þeir lǫgðusk á nauta-búkana dauða. Fluttusk svá til lands.

Hákon konungr ok Skúli jarl sigldu þann dag á Grenmar ok inn fyrir Nesjar, ok fengu all-mikinn storm; var veðrit bæði stórt ok þvert; var ausit bæði aptr ok fram, ok var búit við váða sjálfum. Konungs-skipit ok jarls-skipit ok Arnbjarnar skip, þau ein drógu fram; en ǫll ǫnnur skipin viku inn af leið til hafnar.

Þeir lǫgðu at við Áreyjar, ok spurðu at Sigurðr Ribbungr ok Beni vóru á Raumaríki með miklu liði, en sumar sveitir Ribbunga vóru suðr í Víkinni. En er lið kom til konungs, gerðu þeir þat ráð, at jarl skyldi fara suðr í Víkina ok leita Ribbunga, en konungr var eptir í Túnsbergi með sínu liði.

Gunnarr Ásuson hét maðr; hann hafði verit forn Beglingr ok mikill óvin Birkibeina; hann gerðisk handgenginn Hákoni konungi, þá er Baglar gáfusk upp. En því at hann fékk øngva sœmð af konungi sem hann vildi, þá hljóp hann til Ribbunga, ok tók þegar lén af þeim; ok fékk hann mikla sveit; ok gerði [engi] maðr einn verr enn hann.

Jarl sigldi austr ok spurði at Gunnarr var í Vettar-héraði. Hann fékk njósn af hvar hann var, ok tvær sveitir aðrar af Ribbungum. Ok þá er myrkvast var nætr, kómu þeir at Gunnari þar sem heitir Apaldrs-setr. Birkibeinar kringðu bœinn ok húsin, ok kómusk fáir menn út, [ok] vóru þegar drepnir. En Gunnarr ok þeir sem með honum vóru bjoggusk [við] sem bezt; hann hafði mikla sveit. Ámundi ákafr hét merkis-maðr jarls; hann var lostinn ǫru í óstinn ok fékk þegar bana. Þar varð hǫrð svipan, þvíat Ribbungar vǫrðusk drengiliga. Þar [féll] Gunnarr Ásuson ok níu [tigir] manna með honum. Svá kvað Snorri Sturluson í Háttatali.

Enn kvað hann: —

Eptir þetta snøri jarl norðr aptr til Túnsbergs, ok hitti þar konunginn. Var þá þat ráð gǫrt at jarl var eptir í Víkinni; en konungr fór norðr aptr til Bjǫrgynjar, ok kom þar fyrir Jól ok sat þar um vetrinn. Þessi var inn fimti vetr ríkis Hákonar konungs.

Vónu bráðara er þeir hǫfðu skilizk, konungr ok jarl, þá spurði jarl at Guðólfr blakkr var í Oslóarhéraði með mikla sveit manna. Hann var í bœnum um daga, en um nætr í héraði á ýmsum bœjum. Jarl tók skútur nǫkkurar ok sigldi inn til Hǫfuðeyjar. Hann spurði þá at Guðólfr var at Fossi at munka-búi skamt frá bœnum. Kom jarl í dagan at Guðólfi, ok kringðu bœinn, ok skipaði til atgǫngu. Þar féllu sjau tigir manna af Ribbungum, en Guðólfr, komsk undan.

Optliga gerði jarl til Ribbunga um vetrinn ok drap menn af þeim. Svá kvað Snorri Sturluson:

Haðar ok Heinir hǫfðu haft samnað móti Ribbungum síðan þeir hófusk, ok varit svá drengiliga hvárt-tveggja fylkit, at Ribbungar þrifusk þar ekki. Þeir Gunnbjǫrn ok Þorbjǫrn biskups-maðr hǫfðu þá sýslu á Haðalandi ok um Þótn. Sigurðr Ribbungr hafði fengit Bergþóri lokk ok Eysteini ring sýslu á Haðalandi af sinni hendi.

Ribbungar drógu skip ór Dramni ok upp í Týri ok svá upp í Rǫnd. En er þat spurðu sýslumenn Birkibeina, fóru þeir í móti þeim ok bœndr; ok mættusk þeir við strǫnd þá er Leina heitir, ok ortusk þeir þegar til. Gékk Ribbungum betr í fyrstu; en síðan snøri mannfallinu á hendr þeim; ok féllu vel tvau hundruð af Ribbungum; en Sigurðr flýði, ok tóku Birkibeinar ǫll skip þeirra.

Eptir þetta slag dreifðusk bœndr mjǫk ok hǫfðu øngvar gæzlur á bygðum sínum. Ok er Sigurðr spurði þetta, fór hann upp á Haðaland ok kom á óvart at Jóni kút á bœ þeim er Hlunnar heitir, ok drápu hann þar. Eptir þat sættusk þeir bœndr við Sigurð ok guldu stór gjǫld. Sigurðr lét þá búa fyrir sér í eynni Fróðung í Týri, ok tók gísla af bóndum, ok skipaði sýslu um Haðaland. Þilir gengu þá mjǫk til handa Sigurði ok svá Verdœlir.

Þá er Heinir spurðu þetta slag sem Haðar hǫfðu fengit, þá gættu þeir því betr sinna bygða, svá at Ribbungar kómu þar ekki fram; heldr riðu bœndr eptir Ribbungum upp á Raumaríki ok gáfu þeim mǫrg slǫg. Hér eptir urðu margir þeir hlutir milli Birkibeina ok Ribbunga at ymsir urðu brǫgðum fegnir.

Um várit eptir Kyndil-messu spurði jarl at Ribbungar vóru í vestra hlut Oslóar-sýslu með nǫkkurar sveitir. Skúli jarl gerði Eirek cirizo með sveitungum sínum, ok gerði orð til Oslóar Haraldi stangar-fylju ok þeim sveitar-hǫfðingjum er þar sátu, at þeir fœri at Ribbungum. Þeir Eirekr ok Haraldr fóru at leita þeirra, ok mættusk þar sem Svans heitir, ok bǫrðusk þar. Þeir gengusk at svá fast, at merkis-menninir mættusk, ok fengu Birkibeinar tekit merkis-mann Ribbunga er Herbjǫrn hét; en þar féll Ásti er verit hafði merkismaðr Sigurðar, ok nǫkkur sveit manna af Ribbungum. Eptir þetta flýðu Ribbungar; en Birkibeinar fóru út til jarls, ok hǫfðu Herbjǫrn með sér; var hann síðan hirðmaðr Skúla jarls.