Bókastaðir

En er þetta tíðenda, þá kómu þeir upp á bryggjurnar, Dagfinnr bóndi ok Guttormr Gunnason, Végarðr veradalr, Andrés skjaldarband, með sveitum sínum mjǫk fjǫlmennum; ok viku þeir þegar at konungsskipinu. Sem jarl sá þat, sneri hann í mót Végarði, ok lagði til hans sverði; þat lag kom í kinnina. Végarðr bar af sér, ok skar út ór kinninni. Eptir þetta gékk jarl af bryggjum ok þangat sem Eilífr lá, ok var þar um stund.

Nú vissu þetta, Arnbjǫrn Jónsson, Loðinn Pálsson ok mestr þori liðs hans; tóku nú til vápna sinna, þvíat allir hǫfðu skjǫldu fyrir stǫfnum fyrir ófriðar sakir. Þeir gerðu menn á bátum til konungs, ok sǫgðusk honum allir vilja fylgja. Dagfinnr bóndi ok Guttormr með sínum félǫgum gengu út á skip til konungs, enn létu sveitir [einar] með vápnum.

Þá kom jarl út á skipit reiðr mjǫk. Konungr stóð upp í móti honum, ok bauð boð fyrir Gunnólf frænda sinn, bæði jarli ok svá Eilífi. Jarl æmti því lítt.

Þá mælti Dagfinnr bóndi: "Ef þér, herra jarl, vilit eigi láta vera grið á þessu máli í nótt til allra manna. Þá megu þit eigi vera báðir á þessu skipi, konungr ok þér; ok skal konungr oss fylgja."

Konungr svarar þegar: "Fyrir øngvan mun flý ek mitt skip í nótt né sveitunga mína." Þá mælti hirðin, at þeir vildu þar vera sem konungr var.

Jarl svarar þá með mjúkum orðum; sagði allt þat skyldu standa með griðum til morgins. En vǫrðu hǫfðu hvárir-tveggju um nóttina sem sterkasta.

Um morguninn eptir, er sungnar vóru formessur, gékk konungr til Eilífs, ok bauð honum boð af hendi Gunnólfs. Eilífr svarar vel, ok seldi grið til þess er menn sæi hversu mál hans skipaðisk.

Konungr lét þá blása til hirðstefnu, ok sagði þá Dagfinni bónda hvat um hafði liðit. Lǫgðu menn mjǫk misjafnt til. Végarðr veradalr stóð þá upp, ok birti fyrir hirðinni hverja vanvirðing hann hafði saklauss fengit. Þat lét hann ok fylgja, at hann mundi þetta fyrir øngum kæra, ef honum væri nǫkkur sœmð fyrir boðin. Lendir menn ok hirðmenn sǫgðu, at þeir vildu með øngu móti at svá búit væri.

Kom þá svá, at jarl festi góðra manna dóm. Var Végarði dœmt bæði fé ok eiðar eptir þat til bókar, en Végarðr gaf upp bæði fé ok eiða. Ok unði þó jarl verr sínum hlut, ok lagði mikinn fjándskap á Végarð, sem síðan man sagt verða.

Hákon konungr ok Skúli jarl skipuðu sýslur allar á Upplǫndum. En af því at ófriðar-vænt var mjǫk, þá vǫlðu þeir menn mjǫk til. Var þeim skipat yfir Haðaland, Gunnbirni Jóns-bróður ok Þorgeiri biskups-manni; en yfir Raumaríki, Haraldi stanga-fylju ok Þóralla Ǫgurssyni; yfir Heiðmǫrk, Óláfi mók ok Friðreki slafsa; en í Guðbrandsdǫlum, Eindriði bækill ok Bárðr hali.

Hákon konungr ok Skúli jarl fóru til Túnsbergs, en sendu menn til Bjǫrgynjar at segja at [þeir] ætluðu at sitja at Túnsbergi um vetrinn. Skipaði konungr þar Dagfinn bónda at búa til Jólaveizlu af sinni hendi; en jarl Grunda féhirði fyrir sik. En þeir fóru í Víkina austr til Elfar, ok rann-sǫkuðu eptir fornum málum ok nýjum konungdómsins. Síðan fóru þeir norðr til Túnsbergs, ok sátu þar um Jólin.

Þat sama haust varð Gautr Jónsson aptr-reka ór Jórsala-ferð. Konungr gerði vel til hans, ok fékk honum Elfar-sýslu hálfa, ok var hann með konungi um vetrinn.

Þessi var annarr vetr ríkis Hákonar konungs. Þá gerði hann lenda menn, Guttorm Gunnason, Pál vaga-skálm. Gregorius Jónsson var þann vetr fyrir Þrœnda-lǫgum af konungs hendi. Hann ritaði til konungs ok jarls um vetrinn eptir Jól, ok sagði at upp hafði brunnit bœrinn í Niðarosi.

Þessir vóru þá ráðgjafar konungs, Marteinn konungs-frændi, Gunni Loðinsson, Guthormr son hans, Dagfinnr bóndi, Bárðr bristeinn. Konungrinn var þá fimtán vetra. Þessir ráðgjafar konungs gerðu orð Arnbirni Jónssyni ok Gunnbirni bróður hans, [Páli vagar-skalm].

Þeir tǫluðu á þessa lund: "Oss þykkir mál konungs vera mjǫk hættligt svá búit, þvíat jarl hefir forsjá bæði fyrir ríkinu ok honum sjálfum, ok þeir eru margir er þeirra ganga verr í millum enn vera skyldi; ok stundum verða þeir eigi við staddir, er konunginum eru øruggir; ok [fyrir] því vildu vér gjarna fá svá saman komit þeirra vináttu, at þeir þyrfti øngvan mistrúnað á [at] bera." Sǫgðu þeir þat líkast [efni] til þess at konungrinn bæði dóttur jarls, frú Margrétar; sǫgðu at þá mundi allt óruggt vera, ok jarl mundi þá unna konunginum sem sínum syni.

Þeir tǫluðu þetta fyrir konunginum, ok hafði hann fátt um í fyrstu; en hann létzk þetta vilja, ef þá væri allt trútt ok traust um alla hluti. "En um þat em ek hræddr," sagði hann, "at allt komi til eins; en þat líkar mér vel, sem þér vilit fyrir sjá."

Síðan gengu þeir til jarls ok fluttu þetta fyrir honum. Jarl tók þessu vel, ok skaut þó til móður hennar ok til hennar sjálfrar ok annarra þeirra frænda. En þær féllu lyktir á, at konungr festi sér jungfrú Margrétu. Sǫgðu þá bæði vinir ok svá aðrir, at ekki mundi mega skilja þeirra vináttu, ef þessar tengðir tœkisk.

Um haustit áðr kom útan af Íslandi Snorri Sturluson. Þá kom útan Sǫrli ok Grímarr með knǫrr þann inn mikla er þeir hǫfðu haft í Vestmanna-eyjar; ok sǫgðu þau tíðendi, at þeir hǫfðu tekit af lífi gǫfgan mann, [Orm] Jónsson, bróður Sæmundar í Odda, ok Jón son hans, ok Skeggja prest; ok mest fyrir þann ójafnað er Sæmundr hafði gǫrt Austmǫnnum. Ok var þó Ormr þess eigi valdr; því at hann hafði jafnan bœtt um með þeim.