Bókastaðir

Einn dag er konungr var á tali við lenda menn sína ok ráðgjafa, þá kómu sendimenn frá erkibiskupi ok jarli. Vóru þar þeir Hávarðr biskup af Bjǫrgyn ok meistari Bjarni ór Þróndheimi.

Bar biskup fram ørendi með þessum orðum: "Herra," sagði hann, "erkibiskup ok jarl báðu þess yðr, herra, at járnburðr sá er boðinn var af yðarri hendi þat vár er þér vórut kosnir til ríkis, at hann skyldi nú fram koma, til þess at þeirra manna sǫgn sé ónýtt er áðr hafa nǫkkurn efa á um yðart faðerni. Nú ef þér vilit svá gǫrt hafa, [ok] beri Guð yðr gott vitni um þetta mál, þá vilja þeir yðr tigna sem sinn sannan herra, ok veita yðr alla konungliga tign."

Konungrinn svarar svá: "Ek [veit] eigi hvárt mér þykkir því kaupandi tign yðr, at ganga undir slíka afarkosti."

Þá rœddu lendir menn ok ráðgjafar mjǫk misjafnt um þetta mál. En þær lyktir féllu á, at um morguninn eptir skyldu þeir finnask í skrúðhúsi, konungr ok erkibyskup, jarl ok ljóðbiskupar. Ok er þeir fundusk, talaði erkibiskup þat sama sem áðr var sagt.

Síðan talaði Dagfinnr bóndi svá: "Varla munu dœmi til finnask, at bónda synir ok kotkarla skulu gera einvalds-konungi [ok konungssyni] afar-kosti slíka ófriðarlaust ok þreyngva honum til járnburðar, síðan hann var konungr gǫrr yfir allt landit ok allir menn hafa honum eiða svarit; ok ætla ek oss þykkja litlu verra vera at bera ekki járn, nema þeim kalt er hans óvinir eru, ok láta allsvaldanda Guð skipta í millum hans ok óvina hans, sem hann skipti í milli Sverris konungs ok hans mótstǫðu-manna."

Eptir þetta svarar konungr sjálfr með þessum orðum: "Þat [er] víst satt, Dagfinnr bóndi, at þetta mundi þykkja mikill afar-kostr mǫrgum konungi at taka nú járnburð á hendr sér eptir staðfest ríki. En þá er ek bauð þetta af minni hendi ok móðir mín, — var ek ok eigi fastliga þá til konungs tekinn, — en [þá] var því ǫllu niðr drepit, ok vóru inir sǫmu þá er því ollu ok nú þessu. Kunnigt er ǫllum mǫnnum ok, þeim er þá vóru með Inga konungi er ek ok móðir mín kómum fyrsta sinn norðr til Þróndheims til Inga konungs, ok svá þá er hon fann Hákon jarl: bauð hon af sinni hendi, at þessar [inar] sǫmu skírslur skyldu fram fara, ef þeim væri [nǫkkut] mistrúnaðr á mínu máli. En þeir vildu þat með øngu móti heyra. Ok Hákon jarl sagði svá, at honum var allt kunnigt ok þurfti ekki skírslu við. Optliga mælti hann þat mǫrgum mǫnnum áheyrǫndum síðan, at hann ok þeir brœðr sátu í mínum fǫðurarfi. Nú skulu vér þó þetta eigi til afar-kosta virða; því at þenna járnburð vil ek gjarna láta fram fara þegnum mínum til sœmðar. Sá hlutr gengr ok annarr til, at margir menn munu þat hyggja, at þetta sé því undan dregit, at vér sjálfir hafim nǫkkurn efa á um várt faðerni. En þessi er inn þriði hlutr er mest dregr til, at ek em øruggr um þann dómarann er þetta mál er undir skotit er aldri brásk nǫkkurum manni til réttinda sinna; ok hann óttask øngan at satt at segja. Ok geng ek því svá glaðliga undir hans réttdœmi."

Þetta eyrendi váttuðu allir vel er við vóru.

Eptir þessa stefnu gékk konungs-móðir til kirkju at fasta til járns. Þessir menn fǫstuðu með henni: Sigurðr konungs-frændi, Dagfinnr bóndi, Andrés skjaldarband, ok enn fleiri bæði lærðir ok ólærðir. En tólf menn vóru fengnir til at gæta útan kirkju, bæði nætr ok daga, at øngir spillendr kœmi til. Jarl var miklu blíðari til konungsins en fyrr, þessa daga; en eigi vissu menn hvat þessu ølli.

Sá maðr var með jarli er Sigarr hét; hann var ættaðr af Brabant, ok var vel hagr ok marga hluti kunnandi, ok vitr til ráðagerðar. Sigarr lézk vera vin konungs mikill; Hann gékk um morguninn til Dagfinns bónda, ok kallar hann á einmæli. Þat var Óðinsdag áðr en bera skyldi járnit.

Hann mælti svá: "Veit ek, at þér erut hugsjúkir mjǫk um yðart mál. En fyrir því at ek vil konunginum gott, þá vil ek fá til eina list þá [er] ekki skal til saka. Ek hefi þat eitt gras, ef ek ríð því á hǫnd konungs-móður, at ekki skal til saka, ok hon skal ørugg bera mega þetta járn, ok skír verða."

Dagfinnr svarar: "Guð þakki þér sannan góðvilja, þú ert vitr ok skynsamr; seg mér hvar þetta gras vex, er svá mikinn krapt hefir með sér."

Sigarr svarar: "Þetta vex á þínum húsum ok hvers annars manns [hér], í Bjǫrgyn."

Dagfinnr svarar: "Engin lyf eða lækningar skulu vér til þessa hafa, nema þær einar er Jesús Christus vill gera með sinni miskunn ok árnaðar-orði innar helgu meyjar Márie, ok ins helga Óláfs konungs, ok innar helgu Sunnifu, ok allra Guðs heilagra manna. En þú far brott með skrum þitt; ok vit þat sannliga, at þú skalt fara [nǫkkura], vánda ferð ef þú mælir þetta optarr."

Síðan gékk Dagfinnr bóndi til konungs-móður ok þeirra manna er næstir henni vóru, ok mælti til hennar leyniliga: "ef Sigarr kemr hér eða annarr maðr, at bjóða yðr [nokkur] lyf eða aðrar vélar, þá varizk sem inn versta andskota; þvíat ek veit sannliga at fals ok flærð er undir þessu máli ok opinber svik."

Um daginn eptir príma-mál bar konungs-móðir járn eptir réttum tíma. Gerðisk þat it bezta [af] hennar hendi. Þar var við konungr ok erkibyskup, jarl ok aðrir lands-hǫfðingjar. Þar var ok Jón jarl af Orkneyjum.

En þann dag er hǫndina skyldi leysa, var konungi sagt, at jarls-vinir hǫfðu kurr nǫkkurn á at bera vápn um daginn leyniliga. Ok af því bauð konungr Jóni stál, Guttormi Gunnasyni, Végarði veradal, Bárði bristeini, at þeir léti vápnask sveitir sínar allar; ok gera orð gestum, at þeir vápnaði sik, ok væri út við Krist-kirkju meðan hǫndin væri leyst.

Um daginn at réttum tíma þá kom konungr ok erkibiskup, jarl ok allir biskupar ok hǫfðingjar, með ǫðru fólki út til Krist-kirkju. Ok sem leyst var hǫnd konungs-móður, þá gerði Guð þar miklar jartegnir með sinni miskunn, at hon var vel skír; ok sǫgðu þat allir þeir er sá, at miklu var þá fegri hǫndin en áðr hon tók undir járnit. Sǫnnuðu [þat] bæði vinir ok óvinir.