Bókastaðir

Áðr Hákon konungr ok Skúli jarl fóru ór Túnsbergi stefndu þeir til sín ǫllum lendum mǫnnum þeim er í Víkinni vóru. Var þeim varúð mikil á boðin at þeir skyldu varir vera um, at Baglar hefði øngvan óróa uppi; svá ok at gæta sjálfra sín vel, at [øngum svikum] verði at þeim komit.

Eptir þetta sigldu þeir til Bjǫrgynjar konungr ok jarl, ok kómu sjau nóttum fyrir Jól til bœjarins, ok sátu þar um Jólin ok um vetrinn. Um Jól gerðu þeir tvá [lenda menn], Jón stál ok Ívar nef. Þótti þá flestum mǫnnum líkt til, at vel mundi fara milli konungs ok jarls.

Baglar skiptu sýslum með sér þeim er þeir hǫfðu hlotit á Upplǫndum ok í Víkinni. Rǫgnvaldr hlaut sýslu á Fold ok um Osló; en hann hafði áðr haft sýslu uppi á Raumaríki. Raumar kǫlluðu hann heldr harðan í sýslunni; þurfti hann ok mikils við, því at hann hafði sveit mikla.

En er Foldungar spurðu þetta, þá kurruðu þeir illa, ok sǫgðu at eigi mundi hann þeim góðr, er hann var hinum íllr. Rǫgnvaldr fór út í Haugsvík, ok stefndi Foldungum þing, sem siðvenja er til sýslumanna. En er þingboð kom til bygðanna, þá sneru bœndr því í herǫr, ok stefndu saman hverjum manni er vápn mátti bera, ok sóttu þingit með alvæpni. Rǫgnvaldr fór með fá menn til þingsins. Hann bað bœndr setja þingit. En þegar hann vildi nǫkkut tala, œptu bœndr í mót, ok báðu hann þegja; sumir brugðu sverðum ok veittu honum atgǫngu. Rǫgnvaldr vildi þá undan leita; en bœndr sóttu eptir ok drápu hann, ok særðu nǫkkura menn aðra. En allir hans menn leituðu undan til skipa ok fóru í brott. Foldungar fóru heim. En bœndr fluttu lík Rǫgnvalds til Oslóar ok jarða þar.

Um sumarit þá er Hákon konungr ok Skúli jarl vóru í Víkinni, þá var prestr sá með Rǫgnvaldi er Benedikt hét; hann var kallaðr Beni, ættaðr austan af Mǫrkum; hann fór með leika [ok] var maðr kátr. Hann lét þat orð yfir fara, at hann væri son Magnúss konungs Erlingssonar. En Rǫgnvaldr hafði hann með sér, ok virði hann meirr fyrir dára enn frænda.

En þá er Rǫgnvaldr var fallinn, fór Beni austr á Markir ok safnaði sér þar liði. Hann sneri svá nafni, ok lézk [Magnús] heita eptir fǫður sínum. Dreif þá lið mikit til hans. Sá maðr styrkti hann mest í ǫndverðu, er Haraldr prestr hét á Rakkastǫðum. Beni hafði verit leigu-prestr hans. Þat fólk er Bena fylgði, var mjǫk fátækt; þeir vóru bæði lítt klæddir ok vápnaðir. Þeir vóru kallaðir Slittungar. Þeir hljópu um Markir ok óbygðir en sjaldan um héruð. Mjǫk vóru þeir óspakir í ránum ok laun-stuldum.

Um vetrinn réðusk þeir í lið með þeim Slittungum, Þorbjǫrn af Lumalǫndum ok Helgi bróðir hans; þeir [vóru] bæði ættstórir ok féríkir ok sjálfir vel menntir. Rézk þá mart í flokkinn af bóndum með þeim ok bónda-synir; hugðu þeir allir at Beni hǫfðingi þeirra væri sannr son Magnúss konungs, sem hann sagði. Fóru þeir þá víða um byggðir með rán ok stuldi ok marga óspekt aðra.

Baglar vóru í Víkinni um vetrinn ok gættu bœjarins. Vóru þeir fyrir [þeim], herra Andrés ok Arnbjǫrn Jónsson, ok enn fleiri.

Á Fǫstu fengu Baglar njósn af því, at Slittungar vóru á skip komnir ok ætluðu til bœjarins. Baglar bjoggusk at verja bœinn. Ok litlu síðarr héldu Slittungar skipum sínum austan um Foldina til Túnsbergs ok lǫgðu inn at Skeljasteins-grunni, ok gengu upp við Gunnarsbœ. Baglar fengu hér njósn af, ok létu blása liðinu upp á Hauga um kveldit með vápnum. En er myrkva tók, þá fór mart liðit fyrir ofan Thomaskirkju ok svaf þar um nóttina.

Beni sendi menn á fund Arnbjarnar Jónssonar; ok sagði svá, at hann mundi eigi þess vænta, at hann mundi berjask móti bróður Erlings konungs Steinveggs, er hann hafði fyrr þjónat.

Arnbjǫrn svarar svá: "Rétt segir Beni þat, at mér samir illa at berjask í móti bróður Erlings; þat mun ek eigi gera ef ek spyrr með sannindum at hans bróðir [er]; en ek hygg at Beni sé í annarri ættar-tǫlu. Skulu þér svá segja Slittungum, ef þér leitið hingat til bœjarins, at vér Baglar munum koma í móti yðr ok halda upp orrostu við yðr." Fóru sendimenn aptr með þessum eyrendum.

Nǫkkuru fyrir dag urðu Baglar varir við at Slittungar vóru á Gunnarsbœ ok hǫfðu nær fimm hundruð manna. Þá létu Baglar blása; ok gengu upp á Hauga ok hǫfðu nær þrjú hundruð manna. Þeir mættusk við Gunnarsbœ; þar varð hǫrð orrosta; féllu hvárir-tveggju, ok miklu fleiri af Slittungum. Beni var á hesti ok eigi í orrostu. Arnbjǫrn fékk sár; var hann lagðr í hálsinn fyrir neðan eyra.

Herra Andrés varð ok sárr á kinninni. En er [hann] fékk sárit, kastaði hann skildinum; hann var manna sterkastr; hann [tók] vinstri hendi í skjǫlduna, ok dró af þeim skjǫlduna, en hjó inni hœgri hendi hvern þeirra [til] bana með sverði því er Skarði hét, allra sverða bitrast. Arnbjǫrn gékk þá hart fram ok sótti at merki Slittunga. Þar féll Þorbjǫrn af Lumalǫndum ok Helgi bróðir hans. Þar féllu meir en fjórtán tigir manna; en allir flýðu aðrir þeir sem eptir vóru af Slittungum. Beni komsk undan með lítinn orðstír.

Lík Þorbjarnar ok Helga vóru flutt til kirkju; en ǫll ǫnnur lík af liði þeirra vóru þar grafin sem þeir féllu. Eptir ósigr þenna sneri Beni aptr austr á Markir, ok dró þá lið at sér á nýja leik. Herra Andrés ok Arnbjǫrn rituðu til Hákonar konungs ok Skúla jarls; báðu þá skunda í Víkina; sǫgðu at lið dreif hversdagliga til Bena ok hann styrktisk mjǫk at liði.

Um várit eptir Páska kómu Slittungar ofan af landi til Oslóar. Ívarr útvík hafði þá Oslóar-sýslu af hendi konungsins ok jarls. Ívarr ok Birkibeinar ok bœjar-menn ok biskups-menn fóru í mót Slittungum, ok hittusk þeir við Frysju, ok skutusk á yfir ána. Þar féll meistari Stefnir af biskups-mǫnnum, en fáir menn aðrir. Mart varð sárt, ok flýðu bœjar-menn í bœinn. Slittungar hljópu í bœinn ok ræntu mǫrgu.

Þeir tóku langskip er biskup átti ok nǫkkur skip ǫnnur, ok fóru síðan út eptir firði, ok svá suðr í Víkina, ok ræntu hvar sem þeir fóru ok máttu. En er þeir kómu suðr fyrir Elfar-kvíslir, þá lǫgðu þeir í ina eystri kvíslina.

Áskell lǫgmaðr var þá í Ljóðhúsum; hann hafði fengit kvitt nǫkkurn um ferð Slittunga, ok þeir ræntu víða. Hann skipaði skútu eina ok reri út ór ánni; ætlaði hann at banna þeim ránin; vissi hann at eigi mundi lið skorta af héruðum ef hann þyrfti við. Þar var með honum jungherra Knútr. Þeir lágu við land út í ánni. Þeim var sagt at meiri ván væri at langskip nǫkkur fœri út eptir ánni. Hét lǫgmaðr þá jungherra Knút á land, ok rann hann í skóg. Litlu síðar renndu at þeim skútur Slittunga; hljóp lǫgmaðr á land upp undan, en Slittungar tóku þar skip hans ok gott landtjald ok messu-fǫt ok marga aðra góða gripi, ok fóru síðan leiðar sinnar. En menn lǫgmanns leituðu lengi sveinsins Knúts áðr þeir fundu hann.

En Slittungar fóru út til sjófar, ok svá suðr [á Halland], ok fóru heldr óspakliga.