Bókastaðir

Þá er liðnir vóru tveir vetr frá andláti Hákonar jarls, ok inn þriði var kominn, ok á þann leið, fékk Ingi konungr sótt, ok fór eigi skjótt mjǫk í fyrstunni. Lét konungr jafnan vera með sér Hákon konungs-son, því at hann hafði jafnan skemtan af hans orðum. Sveinninn var mjǫk gamansamr ok hlægi-málugr. Níkulás hét maðr, dróttseti konungs; hann var kátr maðr ok gamansamr. Konungr hafði þá hjá sér um daga, ok lét þá við talask konungs-son ok Níkulás, ok hendi sér gaman at orðum þeirra; ok þótti þá léttari sótt sín.

Konungrinn lá lengi; ok svá sem á leið sóttina minnkaði stórum megn hans. Skúli bróðir hans sat yfir honum.

Vinir konungs ok hirðin tǫlðu milli sín, at konungr skyldi fá þeim hirðstjóra þann er þeim væri styrkr í; ok kom þat ásamt með þeim, at Skúli konungs-bróðir væri [bezt] til fallinn. Ok er konungrinn þóttisk finna at megin hans gerðisk svá lítit, at hann mundi eigi fá stjórnat ríkinu, þá gerði hann eptir vilja frænda sinna ok vina, ok leiddi Skúla frænda sinn til sætis ok gaf honum jarls-nafn. Tók jarl þá [við] allri hirðstjórn.

En litlu síðarr andaðisk Ingi konungr. Var þat inn níundi kal. Maii.

Þá var Hákon konungs-son þrettán vetra er Ingi konungr andaðisk, en Guttormr son Inga konungs ellefu vetra. Þá vóru áttar hirðstefnur, ok talat um konungs-tekju, ok sýndisk þat misjafnt. Snerusk þeir menn [þá saman] er þjónat hǫfðu fyrr Sverri konungi ok þar með mestr hluti hirðarinnar. Kom þat ásamt með þeim, at þeir vildu taka til konungs Hákon, son Hákonar konungs; en Skúli jarl vildi, at hans frændi væri til konungs tekinn, Guttormr son Inga konungs. Þeir vóru enn sumir vinir jarls er því fylgðu, at Skúli væri nær-komnastr konungdóminum; þar sem hann var skilfenginn bróðir konungsins ok átti arf at taka eptir hann, bæði land ok lausa-fé. En þó at þetta væri eigi hátt talat í fyrstu, þá fór þó hæra ok hæra, ok kom í fjǫlmæli um síðir; ok þar næst [vóru] at áttar þing-stefnur ok gesta-stefnur, ok gerðisk hér af sveitar-dráttr. En jarl vildi eigi vera við stefnur, því at hann vissi vilja Birkibeina.

Þá kómu þeir bœndr Út-þrœndir ok Inn-þrœndir, ok sǫgðu flestir ellri menn fyrir sik ok sína sonu þá er heima sátu, at þeir vildu þann til konungs er konungborinn var at faðerni allt til heiðni, svá at ekki kven-kné hefði milli komit. Þeir vóru ok margir af bóndum er fylgðu Skúla jarli ok Guttormi konungs-syni.

En Guttormr erkibiskup var farinn norðr á Hálogaland. Skúli jarl hafði þat í sínu málefni, at hann vildi bíða erkibiskups er hann kœmi norðan; ok hǫfðu Birkibeinar þat fyrir satt, at hann vildi at erkibiskup yrði berr at því er jarl vildi at væri. Þeir vóru ok sumir Kórsbrœðr ok nǫkkurir lærðir menn, er gjarna vildu fyrir-koma ætt Sverris konungs, ef þeir mætti, ok þjóna heldr ǫðrum konungum. En þá er jarl kom á hirðstefnur, þá lézk hann gera vilja ráð með hirðinni; en þó drósk þat undan svá þat varð at øngu.

Sem hirðin sá þetta, at svá mjǫk var undan dregit, þá létu þeir einn dag blása til hirðstefnu í hǫllina. Gengu síðan til jarls, ok báðu hann ganga á stefnuna.

Ok er jarl kom, þá stóð upp Végarðr veradalr ok mælti, eptir því sem ǫll hirðin hafði áðr ráð fyrir gǫrt: "Herra jarl," sagði hann, "vér viljum eigi lengr hafa drátt í þessu máli um konungs-tekjuna; vilju vér hafa þenna morgin þing í konungs-garði, ok þér, jarl, takit við Hákoni konungs-syni, ok setið hann í hásæti hjá yðr, ok kalli hann konungs-efni þar til er Eyra-þing er átt. En ef [þér] vilit eigi þetta, þá drǫgu vér út skip vár á morgin ok fǫrum til Bjǫrgynjar suðr til þeirrar hirðar er þar er, ok stefnum þar þing um ǫll Gulaþings-lǫg, ok tǫkum [hann] þar til konungs. Leggjum vér hans mál ok várt á Guðs vald ok ins helga Óláfs konungs."

En er hirðin var svá fast-ráðin í þessu ok þeir létu þetta øngan veg [draga] fyrir sér, þá sagði jarl at svá skyldi vera sem þeim líkaði. Eptir þessa hirðstefnu kallar jarl á tal við sik alla sína vini, lærða menn ok leikmenn; ok vóru þeir allan dag á tali ok nóttina með um þetta mál. En ekki urðu menn vísir um ráða-gerð þeirra.

Um morguninn eptir þá létu hirðstjórar blása til þings ǫllu fólkinu upp í konungs-garð; ok lét jarl gera hásæti fyrir sunnan Níkulás-kirkju. Stóð þá Végarðr upp, ok mælti af því sama efni sem talat var [inn] fyrra dag á hirð-stefnu.

Eptir þat stóð upp Gregorius Jónsson, lendr maðr, ok mælti: "Vér hugðum þat," sagði hann, "at þetta skyldi eigi gera með áhlaupum; væri ráðligra at beðit væri erkibiskups, ok svá væri hingat stefnt ǫðrum, biskupum ok ǫllum inum vitrustum mǫnnum í landinu, ok væri þeirra ráð við slík stórmæli."

Þá mælti Ǫnundr merkismaðr: "Eigi man oss Birkibeinum hæfa at bíða langræðu biskupanna at þessu máli; þvíat munu þeir lítit fylgja lǫgum ins [helga] Óláfs konungs eða landsins þurft um þetta mál, þegar nokkurr á hlut í af ætt Sverris konungs. Þá er sá annarr í þessu máli, er ǫllum er kunnigt, at Baglar sitja í Vík austr með her mikinn, ok kallask hafa konung yfir sér. Ok ef þeir verða þess varir, at [vér] sitjum með hǫfuðlausan her, ok þó eigi sáttir vár í millum, þá man þeirra eigi langt at bíða, ok munu margir leikinn styrkja með þeim á hendr oss; en lærðir menn eru litlir várir vinir; ok hǫfu vér øngvan annan til, er fylgja viljum konunga-ættinni, enn fylgja oss sjálfir meðan Guð vill fylgja oss."

Eptir þetta nefndu þeir tólf menn á þinginu at ganga þangat sem konungs-son var, en hann var þá [í skóla] upp við Krist-kirkju; gengu þeir inn í skólann.

Sá er fyrir þeim var mælti þessum orðum til konungs-sonar: "Allir fornir Birkibeinar ok bœjar-menn ok bœndr, þeir sem hér eru staddir, senda yðr, konungs-son, kveðju Guðs ok sína. Sitja nú í konungs-garði Birkibeinar ok bíða yðar."

Þeir tóku í hǫnd konungs-syni, ok hǫfðu hann með sér. Ok er þeir kómu þangat [á þingit] sem jarl var ok sat á stóli fyrir, ok lézk eigi mega svá bráðliga setja hann í hásæti, "þvíat þeir eru margir, er eigi þykkjask sann-fróðir hvárt hann er son Hákonar konungs eða eigi."

Þá var svarat af hendi konungs-sonar: "Þann fyrsta vetr er hann kom til Inga konungs tók hann við honum sem sǫnnum sínum frænda, ok hann hafði aldri ef á, at hann var son Hákonar konungs Sverris-sonar; slíkt sama gerði ok Hákon jarl, jafnan meðan þeir lifðu báðir, konungrinn ok jarlinn, þá sýndu þeir þat í sínu yfirlæti ok viðrværi, at hann var sannr þeirra frændi. Man þetta vera komit af rótum ok ráðum þeim sem nú hafa verit um hríð, ok af fornum fjándskap þeirra er fyrir-koma vildu konunga-ættinni hér í Noregi, en fram draga þá sem ekki eru til komnir."

Eptir þetta stóðu upp frændr konungs-sonar ok aðrir þeir er hér var mest kunnigt um, ok sǫgðu at þeir vildu glaðliga ganga til skírslu fyrir sveininn heldr enn hann misti sinnar fǫður-leifðar.

Þeir gengu nú af þinginu; en Inga móðir konungs-sonar til Pétrs-kirkju ok fastaði hon þar til járns, sem siðr er til. En meðan þetta var, vóru nógar náttsetur með jarli af nokkurum Kórsbrœðrum ok enn fleirum lærðum mǫnnum, þeir [er] í móti vóru konungs-syni. En þá er járnit skyldi bera, var því brott skotit, ok vissi engi hvar þat var komit. Sumir Kórsbrœðr sǫgðu, at þeir þorðu eigi at járn veri borit fyrr enn erkibiskup kœmi til.

Sem hirðstjórar ok Birkibeinar sá hversu fór, þá héldu þeir fram eigi at síðr sínu máli; ok sendu mǫnnum orð um ǫll Þrœnda-lǫg; ok stefndu Eyra-þing, at vera skyldi á mánaðar-fresti. Þeir nefndu ok menn til, at fylgja skyldi konungs-syni hvern dag, ok kǫlluðu æ konungs-efni sitt; ok létu hann sitja í hásæti hjá jarli, þó at honum væri þat eigi mjǫk at skapi.

Þá er þetta var tíðenda er nú [var] frá sagt, kom sunnan ór landi Dagfinnr lǫgmaðr ok stallari konungs. Hann hafði bréf frá Hávarði, er þá var biskups-efni í Bjǫrgyn ok frá lendum [mǫnnum] ór Gulaþings-lǫgum.

Þá er Dagfinnr var nýkominn til bœjarins var blásit til hirðstefnu, ok vóru þar bréf upp lesin þau er þetta stóð á: — "Vér hǫfum spurt fráfall Inga konungs várs; var þat miklum mun fyrr enn várr vili stóð til ef vér mættim ráða. Svá hǫfum vér [ok] heyrt, at nǫkkut leikr á tveim tungum hverr í konungs stað vill koma, ok er þat undarligt, at vitrir [menn] sem þér erut, skolu vera tvídrœgir um þat er vér hugðum at ǫllum skyldi auðsýnt vera. Segju vér því svá, at øngvan vitu vér til fallinn konungs-nafn at bera nema Hákon son Hákonar konungs; þvíat hans ætt hefir jafnan fyrir Noregi ráðit, maðr eptir mann. Nú vilju vér, at þér vitið sannliga várn vilja um þetta, at vér munum øngum konungi þjóna nema honum; ok sjálfa oss, ok allt þat er vér eigum, fram leggja fyrir hans sakir [ok hann verja] ok hans fǫður-leifð. En hvern annan sem þér takit til konungs, þá skulu vér í mót vera, bæði liðs-menn, ok allir aðrir þeir sem Gulaþings-lǫg byggja. En ef þér Þrœndir vilit nǫkkut fram draga þá menn er yðrir frændr eru eða fóstbrœðr, þótt þeir eigi nǫkkura frændsemi eða ættartǫlu til konunga, ok skulu svá hvárir sínum frændum ok fóstbrœðrum fylgja, þá kann verða at margir verði brátt nes-konungarnir. En vér hugðum þat, þó at nǫkkurir væri aðrir tvídrœgir um konungs-tekjuna, þá skyldu þeir þó vera einarðir, Þrœndir; ok svá væntu vér at sé hvat sem hverrgi segir. Dagfinnr bóndi ok Hróarr konungs-frændi kunnu at segja yðr allan várn vilja um þetta mál ok þeir aðrir er bréfum várum vilja fylgja."