Bókastaðir

Hákon konungs-son var með jarli þá sem jafnan. En [dag] þann er þingit var, fékk sveinninn leyfi at fara yfir til Bakka til Ástríðar sifkonu sinnar. Hann kom heim um kveldit eptir mat.

Sá maðr var í hirð jarls er hét Helgi hvassi, forn Birkibeinn; hann hafði verit hirðmaðr Sverris konungs. Helgi elskaði mjǫk sveininn, ok vandisk hann jafnan at vera [hjá] honum.

Hann gékk enn til Helga at skemta sér. Helgi hratt sveininum frá sér, ok bað hann í brott fara. Sveinninn svarar: "hví ertú reiðr, Helgi minn?" Hann hratt honum í annat sinn frá sér. Sveinninn svarar með sama hætti sem fyrr.

Helgi var nǫkkut stirðlyndr ok mælti: "Brutt nú" sagði hann, "því at í dag var dœmðr af þér fǫður-arfr þinn; ok því hirði ek ekki um þik."

Sveinninn svarar: "hvar var þat gǫrt, eða hverir gerðu þat?"

"Þat var gǫrt á Eyra-þingi," segir Helgi, "en þat gerðu þeir brœðr, Ingi konungr ok Hákon jarl."

Sveinninn svarar sem vitr ok vaxinn maðr: "Ver eigi mér reiðr, Helgi" sagði hann, "ok gef eigi gaum at þessu, því at vant er at sjá, at sjá, dómr haldisk eða eigi, því at þar var engi minn umboðs-maðr at svara af minni hendi."

Helgi sá til sveinsins ok mælti: "hverr er þinn umboðs-maðr?"

Hann svarar: "Guð ok inn helgi Óláfr konungr, þeim hefi ek fengit mitt mál í hendr, ok þeir skulu sjá hlut til handa mér um landa skipti ok hamingju."

Þetta heyrðu allir þeir er hjá vóru, ok fannsk ǫllum mikit um. Helgi tók sveininn til sín, ok kysti blíðliga ok mælti: "Tala heill, konungs-son; betr er slíkt talat enn eigi."

Þetta var skjótt [sagt] jarlinum, ok hafði hann fátt um; en frú Kristín var mjǫk reið ok mælti hart við sveininn.

Jarl fór braut eptir þingit suðr til Bjǫrgynjar ok konungs-son með honum. Allir fornir Birkibeinar elskuðu því meirr sveininn sem þeir sá at honum óx meirr vit ok afl; ok af því var frú Kristín nokkuru stirðari til sveinsins enn áðr hafði hon verit.

Híði hét maðr; hann var bróðir Sigurðar skjálga; þeir þjónuðu báðir Sverri konungi lengi. En þá er Filipus Bagla-konungr fékk frú Kristínar, dóttur Sverris konungs, þá fór Híði norðr með henni, ok var þar meðan hon lifði. En eptir andlát hennar fór hann aptr til Hákonar jarls. Hann var þenna tíma með jarlinum. [Híði varð varr við] at frú Kristín var nǫkkut móti skapi til konungs-sonar, ok hugði hann at jarl hefði slíkt skaplyndi.

Híði hóf upp rœðu sína einhvern dag fyrir jarli með þeim hætti: "Hér er sveinn með yðr, er kallaðr er son Hákonar konungs; ok kann þat vera, at hann vaxi hér upp, at margir menn elski hann, bæði fyrir sakir fǫður ok fǫður-fǫður; ok man yðrum syni eigi auðvelt at stíga til ríkis eptir yðr, ef hann stendr í móti. Nú veit ek, ef svá væri útan-lands við vaxit, þá mundi þar ráð fyrir gǫrt, at eigi þyrfti lands-hǫfðingi at óttask um sitt afspringi; ok mundi þessi vera sendr í ǫnnur lǫnd til þeirra hǫfðingja er ønga vináttu ætti honum at gjalda; ok mundi hann þá vera annat-hvárt [meiddr] eða inn settr, at eigi þyrfti hræðask hann optarr. Ok ef þér vilit, þá bjóðumsk ek til þessarar ferðar; ok mun ek svá sýst fá at yðr líki."

Jarl hafði fyrst fátt um; en frú Kristín svarar nǫkkurum orðum. En síðan er jarl hafði þagat nǫkkura stund tók hann svá til orðs. "Vili [eigi] Guð þat," sagði hann, "at ek kaupa með því móti ríki mínum syni, at ek fyrir koma þess manns syni eða sonar-syni er ek ætta bezt at gjalda."

Þessa rœðu sagði jarl fám mǫnnum. En aldri var honum jafn-vel við Híða sem áðr.

Þá var Hákon konungs-son tíu [vetra] er Hákon jarl fékk sótt þá sem hann leiddi til bana. Lét hann sveininn jafnan vera hjá sér. Ok þeim sinnum er hann sat upp, þá lét jarl hann matask með sér; ok fá menn kenndi jarl síðarr í sótt sinni enn sveininn. Jarl andaðisk, ok var gǫr virðulig útleizla hans.

En um várit eptir andlát jarls kom Ingi konungr suðr til Bjǫrgynjar ór Þróndheimi. Ok er hann kom til bœjarins, fór Hákon konungs-son til Inga konungs ok var með honum jafnan síðan í góðu yfirlæti.

Þeir vóru í skóla saman, Hákon konungs-son ok Guttormr son Inga konungs, ok urðu þar margir ok ymissir atburðir um þeirra athœfi ok bernsku, þeir er minniligir mundu þykkja ef ritaðir væri. Guttormr var jafnan bráðari ok ákafari í sínu skaplyndi, en Hákon var fálátari ok eigi mjǫk óspakr, ok þokka-sælli af flestum mǫnnum. Konungrinn hélt jafnt báða at klæðum ok ǫðrum hlutum.

Þat var eitt sinn at Ingi konungr var sjúkr. Var þá nær honum staddr Skúli bróðir [hans] ok margir aðrir hirðstjórnar-menn; vóru menn mjǫk hræddir um sóttar-far konungsins hversu skipask mundi. En fyrir því, at ǫll stjórn hirðarinnar var þar sem Skúli bróðir konungs var, næst konunginum, þá kallaði hann til sín þá menn sem gǫfgastir vóru þar við staddir, Gregorius Jónsson, Eyvind prests-mág ok Ívar bodda, Dagfinn bónda.

Skúli hóf tal sitt á þessa leið: "Þér hafit heyrt," sagði hann, "sóttar-far konungsins bróður míns, at megn hans er minna enn várr vili væri til; ok ef Guð kallar hann frá oss, várn ást-vin, þá þurfu vér heilla ráða, hvern vér skulum til konungs taka eptir hann."

Þá svarar Dagfinnr bóndi: "hver efni eru til?"

Skúli svarar, "Þér vituð þat sjálfir," sagði hann, "at hér er fyrst son Inga konungs er vel er til fallinn eptir fǫður sinn; þá eru vit sam-feðra brœðr ok báðir skilfengnir; ok viti þér hversu lǫg mæla þar um. Þá er Hákon, son Hákonar konungs Sverrissonar; en í Gautlandi austr er Knútr, sonr Hákonar jarls; ok er hann lǫgliga til kominn eptir sinn fǫður. En þó vænti ek þess, at flestir þeir sem þjónat hafa Inga konungi fǫður hans, at helzt vili þeir þjóna hans syni."

Þeir tǫluðu þetta um hríð, ok lagði hverr til þat er líkaði. Eyvindr hafði fæst um. Þeir [spurðu] hví hann var svá fátalaðr.

Hann svarar: "Því talaða ek fátt um, at ek var eigi fyrr spurðr; en lízk mér undarligt er [þér] vitrir menn efisk í svá mjǫk um þetta mál, er svá ljóst liggr fyrir augum ǫllum mǫnnum, þeim er rétt vitu ok satt vilja segja, at son Hákonar konungs Sverris sonar er einn rétt kominn til alls ríkis í Noregi, ok eigi þú, Skúli, né bróðir þinn, ok eigi son Hákonar jarls eptir fǫður sinn. Ok ef báðir þeir brœðr lifðu, Hákon jarl ok Ingi konungr, þann dag er Hákon son Hákonar konungs væri fulltíða, þá mætti hann ganga til ok krefja [þá] arfs síns ok ór hásæti, en setjask sjálfr í staðinn."

Ok er Eyvindr hafði veittan þenna or-skurð, þá urðu øngvir til mótmæla þeir sem inni vóru; ok féll þessi rœða þar niðr. Konunginum batnaði af sóttinni; ok varð hann heill sem áðr.

Ingi konungr var missáttr við Þrœndi fyrir þat er þeir héldu leiðangrum fyrir honum ok ǫðrum út-vinnum. Konungr barðisk við þá á Rauma-þingi, sem ritat er í sǫgu hans.

En it næsta sumar eptir andlát Hákonar jarls, fór Ingi konungr suðr til Bjǫrgynjar, ok tók undir sik ríki þat er jarl hafði fyrir ráðit. Konungr stefndi þá til sín ǫllum lendum mǫnnum sunnan ór landi, ok fór norðr til Þróndheims með miklu liði. Þar vóru þá með konungi allir sveitar-hǫfðingjar Birkibeina. Sem konungr kom norðr til Þróndheims hélt hann her þessum ǫllum á hendr Inn-Þrœndum ok fann þá inn við Vágsbrú. Þar sættusk þeir. Þetta var kallat Vágsbrúar-sumar.

En er þeir kómu út aptr til Niðaróss, þá gengu frændr Hákonar konungs-sonar til Inga konungs; ok beiddu, at konungr skyldi fá Hákoni konungs-syni lén nǫkkut at halda sik við ok frændr sína. Konungrinn spurði hvers þeir beiddisk. Þeir svara, at þeir beiddusk Jamtalands; "þvíat þat vann Sverrir konungr, fǫður-faðir hans, með sínu sverði undir Noregs konungs-ríki."

Konungrinn sá til þeirra reiðuliga ok mælti: "Svá lízk mér Nóregr stórum brytjaðr áðr austan af Bǫglum, at eigi munu vér fá honum svá stór lén; ok ekki fæ ek skipt landi víðara enn nú er."

Þeir báðu þá konunginn fá honum eina skipreiðu eða tvær.

Konungr svarar svá: "ekki lén fæ ek honum, þvíat hann er svá vel [haldinn] með [oss] at hann skortir ekki." Gengu brott við svá búit, ok unðu lítt við sinn hlut.

Fám dǫgum síðarr leiddu þeir konungs son, frændr hans, á tal við sik fyrir sunnan Kross-kirkju í Kaupangi. Þeir hófu svá sína rœðu: "Lítt þykkir oss, konungs son, sem Ingi konungr vili [miðla] yðr af Noregi, ok sitr hann nú í ǫllu því ríki sem þinn faðir vann. Svimma þeir nú margir í fullsælu ok í þínum fǫður-arfi, er til einkis eru komnir; en frændr þínir fara sem útlagar af ǫllu góðu því sem þér ættið. Nú er þat várt ráð, at vér hlaupimk á brott með yðr ok safnim liði, því at vér heyrum nú marga Birkibeina forna um rœða, at minna gott þykkjask upp taka enn til hafa þjónat spyrjum vér ok slíkt [it], sama austan frá Bǫglum, at þeir mundi skjótt undir snúask ef þeir fengi nǫkkurn þann er fyrir vildi bindask." En konungs-son hlýddi á ok svaraði øngu.

Andrés skjaldarband tók þá til orðs ok mælti svá: "Nú vilju vér, frændr þínir, konungs-son, hafa þik í brott með oss frá konunginum; ok mun eigi langt líða áðr aðrir manu biðja þik sœmðarinnar eigi síðr enn þú þarft at biðja aðra." Slíkt sama mælti hverr at ǫðrum til sveinsins þeirra frænda.

Konungs-son svarar: "Mjǫk em ek bernskr undir slík stórræði at ganga; væri þat ok eigi sannligt, at ek berðimsk í móti Birkibeinum; því at þat veit ek sannliga, at þat er mikill fjǫlði af Birkibeinum, at eigi skilsk frá Inga konungi; ok er þat óráðligt at etja þeim saman er allir ætti eins skjaldar at vera. Vil ek heldr þess biðja, at Guð gefi mér slíkt af mínum fǫður-arfi sem hans er mildi til, hvern tíma sem þat kemr fram; ok er þess engi ván, at ek reisa nǫkkurn herflokk í Noregi at svá skipuðu sem nú er." Þessi rœða var eigi lengr at sinni.