Bókastaðir

Sauðamaðr Þórkels trefils ór Svignaskarði gekk þenna morgin at fé sínu; hann sér hvar þeir fara ok reka allskyns fénað.

Hann segir þetta Þórkeli; enn hann svarar: "veit ek hverju gegna muni; þat munu vera Þverhlíðingar vinir mínir; þeir hafa vetrarnauð mikla ok munu þeir reka hingat fé sitt; skal þeim þat heimilt; ek hefi hey œrin; eru hér ok nógar jarðir útifé".

Hann gekk út, er þeir komu í tún, ok fagnar þeim ok býðr allan greiða slíkan sem þeir vilja þegit hafa. Varla náðu þeir at stíga af baki; svá var bóndi beinn við þá.

Þórbjǫrn mælti: "mikit er nú um beina þinn, ok væri mikit undir at þú efndir þetta alt vel, er þú hefir heitit okkr".

"Veit ek erindi þitt", segir Þórkell, "at féit mun hér skulu eftir vera, ok skortir hér eigi jǫrð nóga ok góða".

Þórbjǫrn mælti: "þiggja munu vit þat".

Þá víkr hann Þórkeli hjá húsunum ok mælti: "tíðindi mikil eru at segja".

Þórkell spurði, hver þau væri.

"Blund-Ketill bóndi var brendr inni í nótt", sagði Þórbjǫrn.

"Hverir gørðu þat níðingsverk?" sagði Þórkell.

Þórbjǫrn sagði þá allt sem farit hafði; "ok þarf Hersteinn nú þinna heillaráða".

Þórkell mælti: "eigi þætti mér ráðit, hvárt ek mundi svá skjótt á boð brugðisk hafa, ef ek hefði þetta vitat fyrr; enn mínum ráðum vil ek nú láta fram fara, ok fǫrum nú til matar fyrst". Þeir játtuðu því. Þórkell trefill var þá mjǫk fámáligr ok nǫkkut hugsi, ok er þeir váru mettir, lætr hann taka hesta þeira. Síðan taka þeir vápn sín ok stíga á bak. Ríðr Þórkell fyrir þann dag, ok mælti áðr, at vel skyldi geyma fjárins í haganum, enn gefa vel því sem inni var.

Þeir ríða nú út á Skógarstrǫnd á Gunnarsstaði; þat er innarliga á Strǫndinni. Þar bjó sá maðr er Gunnarr hét ok var Hlífarson, mikill maðr ok sterkr ok hinn mesti garpr. Hann átti systur Þórðar gellis, er Helga hét. Gunnarr átti tvær dœtr; hét ǫnnur Jófríðr, enn ǫnnur Þuríðr.

Þeir koma þar síð dags ok stíga af baki fyrir ofan hús; vindr var á norðan ok heldr kalt. Þórkell gengr at dyrum ok klappar, enn húskarl gengr til hurðar, ok heilsar vel þeim sem kominn var, ok spyrr hverr hann væri.

Þórkell kvað hann eigi vita mundu at gørr, þóat hann segði honum; ok bið Gunnarr útganga".

Hann kvað Gunnar kominn í rekkju. Hann biðr hann segja, at maðr vill hitta hann.

Húskarl gørir svá, gengr inn ok segir Gunnari, at maðr vill hitta hann. Gunnarr spurði, hverr hann væri.

Húskarl kvaðsk þat eigi vita, "enn mikill er hann vexti".

Gunnarr mælti: "far þú ok seg honum, at hann sé hér í nátt.

Húskarl ferr ok gørir sem Gunnarr bauð, enn Þórkell kvaðsk eigi vilja þiggja boð af þrælum, heldr at bónda sjálfum.

Húskarl segir at þat væri sannligra; "enn eigi hefir Gunnarr vana til þess at standa upp um nætr.

Gerðu annathvárt", sagði húskarl, "at þú far á brott eða gakk inn ok ver hér í nátt".

"Gerðu annathvárt", segir Þórkell, "at þú rek erindi duganda, eða ek rek sverðshjǫltin á nasir þér".

Húskarl hleypr inn, ok rekr aftr hurðina. Gunnarr spurði, hví hann fœri svá óðliga.

Hann sagðisk eigi vildu tala fleira við hinn komna mann; "þvíat hann er mjǫk hastorðr".

Gunnarr reis þá upp ok gekk út í túnit, hann var í skyrtu ok línbrókum, mǫttul yfir sér ok svarta skó á fótum, sverð í hendi. Hann fagnar vel Þórkeli ok biðr hann inn ganga. Hann segir at þeir váru fleiri saman.

Gunnarr gengr út í túnit, enn Þórkell þrífr í hurðarhringinn ok rekr aftr hurðina. Þeir ganga þá á bak húsunum. Gunnarr heilsar þeim.

Þórkell sagði: "setjumsk vér niðr, þvíat vér eigum margt at tala við þik, Gunnarr". Þeir gøra svá; setjask niðr á tvær hendr honum, ok svá nær, at þeir sátu á skikkjunni, er Gunnarr hafði yfir sér.

Þórkell mælti þá: "svá er háttat, Gunnarr bóndi, at hér er sá maðr í ferð með mér, er Hersteinn heitir, son Blund-Ketils; er eigi því erendi at leyna, at hann vill biðja dóttur þinnar Þuríðar; hefi ek ok fyrir þessa sǫk með honum farit, at ek vilda eigi at þú vísaðir manninum frá, þvíat mér sýnisk þetta happaráð hit mesta; þykki mér ok miklu varða, at eigi sé óvirt þetta mál ok mín tillǫg, eða seint svarat".

Gunnarr mælti: "eigi em ek einhlítr um svǫr þessa máls, ok vil ek ráðask um við móður hennar, ok svá við dóttur mína, ok einkum við Þórð gelli frænda hennar; enn góðar einar fréttir hǫfum vér til þessa manns, ok svá til fǫður hans; ok er þetta ásjámál".

Þá svarar Trefill: "svá skaltu til ætla, at vér munum eigi lengi vonbiðlar vera konunnar; ok þykkjumsk vér eigi minnr sjá fyrir þinni sœmd enn vorri; þykki mér ok kynligt um svá vitran mann sem þú ert, at þú virðir slíka hluti fyrir þér, svá vel sem boðit er; hǫfum vér ok svá at eins heiman gørt ferð vora, at eigi mun til einkis ætlat; ok mun ek, Hersteinn, veita þér slíkt lið sem þú vilt, at þetta fari fram, ef hann kann eigi at sjá hvat honum sómir".

Gunnarr svarar: "þat fæ ek eigi skilit, hví þér látit svá brátt at þessu, eða haldit við heitan sjálfa, því at mér lísk þetta mjǫk jafnræði, enn einkis ills ørvænti ek fyrir yðr, ok mun ek þat ráð upptaka, at rétta fram hendina".

Ok svá gørir hann. Enn Hersteinn nefnir sér votta ok fastnar sér konu. Eftir þat standa þeir upp ok ganga inn; er þeim veittr beini góðr.

Nú spyrr Gunnarr tíðinda. Þórkell segir, at þeir hafi nú eigi annat nýligar frétt enn brennu Blund-Ketils. Gunnarr spurði, hverr því volli? Þórkell segir, at Þórvaldr Oddsson var upphafsmaðr at, ok Arngrímr goði. Gunnarr svaraði fá, lastaði lítt, enda lofaði eigi.

Þegar um morgininn í ár er Gunnarr á fótum, ok gengr at Þórkeli ok bað þá klæðask. Þeir gøra svá; ganga síðan til snæðings; eru þá ok búnir hestar þeira, ok stíga þeir á bak, ríðr Gunnarr fyrir inn með firðinum; þá váru íslǫg mikil.

Eigi létta þeir fyrr enn þeir koma í Hvamm til Þórðar gellis, ok fagnar hann þeim vel ok spurði tíðinda. Þeir sǫgðu slíkt er þeim líkaði.

Gunnarr heimtir Þórð á mál, ok segir at þar er í fǫr Hersteinn, son Blund-Ketils, ok Þórkell trefill; "er þat erindi þeira, at Hersteinn mælir til mægða við mik, enn til samfara við Þuríði dóttur mína; eða hversu ráðligt lízk þér þat? Maðr er vænn ok gerviligr; hann skortir ok eigi fé, þvíat faðir hans hefir þat mælt, at hann mundi af hendi láta búit, enn Hersteinn tœki við".

Þórðr svarar: "vel er mér við Blund-Ketil, þvíat einn tíma er vit Tungu-Oddr deildum á alþingi um þrælsgjǫld, er dœmdusk á hendr honum, ok fór ek at heimta í foraðsillu veðri, ok vér þrír saman, ok komum um nótt til Blund-Ketils, ok var oss þar allvel fagnat, ok þar vorum vér viku. Hann skifti við oss hestum, ok gaf mér góð stóðhross. Slíkt reynda ek af honum, enn þó lísk mér svá á, at eigi muni því misráðit, þó at eigi sé þessu keypt".

"Svá máttu ætla", sagði Gunnarr, "at eigi mun hon fǫstnuð ǫðrum manni, þó at henni bjóðisk, þvíat mér lísk sjá maðr vaskligr, ok vel boðinn, ok mikil hætta í, hversu tilteksk, ef þessum manni er frá vísat".

Eftir þat gengr Gunnarr til fundar við dóttur sína, þvíat hon var með Þórði á fóstri, ok fréttir hana eftir, hversu henni var um gefit?

Hon svarar, at eigi er henni svá mikil manngirnd í hug, at henni þætti eigi jafngott at sitja heima; "þvíat ek á kost góðrar forsjá, þar sem Þórðr er frændi minn; enn ykkarn vilja mun ek gøra um þetta ok annat".

Nú er Gunnarr á málit við Þórð, ok segir at honum lísk þetta ráð allsœmiligt.

Þórðr svarar: "hví skaltu eigi gefa honum dóttur þína, ef þér líkar".

Gunnarr svarar: "þvíat eins gef ek hana, at þat sé jafn vel þinn vili sem minn".

Þórðr kvað beggja þeira ráð þetta vera skyldu.

"Ek vil", sagði Gunnarr, "at þú, Þórðr, fastnir Hersteini konuna".

Þórðr svarar: "sjálfr skaltu þat gøra, at fastna dóttur þína".

Gunnarr svarar: "mér þykir meiri virðing í, at þú fastnir hana, þvíat þat samir betr".

Þórðr lét nú þetta leiðask, ok fóru nú festar fram.

Þá mælti Gunnarr: "biðr ek enn at þú látir hér vera boðit í Hvammi, ok mun þá gørt verða með mestri sœmd".

Þórðr bað hann því ok ráða, ef honum þætti svá betr.

Gunnarr segir: "svá munu vér til ætla, at vér látim þegar vera á viku fresti".

Eftir þat stíga þeir á bak ok snúa á ferð, ok víkr Þórðr á gǫtu með þeim, ok spurði enn, ef nǫkkut væri nýtt at segja.

Gunnarr svarar: "ekki hǫfum vér nú nýligar frétt enn brennu Blunds-Ketils bónda".

Þórðr spurði, hversu þat varð. Enn Gunnarr sagði allan atburðinn um brennuna, ok hverr henni olli, ok svá hverir þat gørðu.

Þórðr mælti: "eigi mundi þessu gjaforði svá skjótt ráðit hafa verit, ef ek hefði þetta vitat, ok þykkisk þér nú allmjǫk hafa komisk fyrir mik viti ok beittan brǫgðum í þessu; enn þó þykki mér eigi víst, at þér sét yðr einhlítir at þessu máli".

Gunnarr mælti: "þar er gott til trausts at ætla sem þú ert, enda er þér nú skylt at veita mági þínum, enn vér erum skyldir at veita þér, þvíat margir heyrðu, at þú fastnaðir konuna, ok þetta var allt við þitt ráð gørt, ok er nú vel at þér reynit eitt sinn, hverr yðar drjúgastr er hǫfðingjanna, þvíat þér hafit lengi úlfsmunni af etisk."

Nú skilja þeir, ok er Þórðr hinn reiðasti, ok þykkir honum þeir hafa gabbat sik. Enn þeir ríða nú fyrst á Gunnarsstaði, ok þykkjask allvel leikit hafa, at þeir hǫfðu komit Þórði í málit með sér, ok váru nú allkátir. Eigi ríða þeir nú suðr at sinni, enn bjóða mǫnnum til boðs, ok sœkja í Hvamm at ákveðnum tíma.

Hafði Þórðr þar margt fyrir boðsmanna ok skipar mǫnnum í sæti um kveldit; sat hann sjálfr á annan bekk, ok Gunnarr mágr hans ok hans menn, enn Þórkell trefill hjá brúðguma á annan bekk, ok þeira boðsmenn; brúðir skipuðu pall.

Ok svá sem borð váru sett ok allir menn í sæti komnir, þá stǫkk Hersteinn brúðgumi fram yfir borðit, ok gengr þar at sem einn steinn stóð.

Hann steig ǫðrum fœti upp á steininn ok mælti: "Þess strengi ek heit", sagði hann, "at áðr alþingi er úti í sumar, skal ek hafa fullsektat Arngrím goða, eða sjálfdœmi ella".

Síðan stígr hann í sæti sitt.

Gunnarr stǫkk þá fram ok mælti: "Þess strengi ek heit", sagði hann, "at áðr alþingi er úti í sumar skal ek hafa sótt til útlegðar Þórvald Oddsson eða hafa sjálfdœmi ella".

Upp stígr hann undir borð ok mælti til Þórðar: "hví sitr þú, Þórðr, ok mælir ekki um? Vitum vér at slíkt er þér í hug sem oss".

Þórðr svarar: "kyrrt mun þat at sinni".

Gunnarr svarar: "ef þú vilt at vér talim fyrir þik, þá er þat til reiðu; enn vitum vér, at þú ætlar þér Tungu-Odd".

Þórðr mælti: "þér skulut ráða yðrum ummælum, enn ek mun því ráða, hvat ek tala; endit þetta vel sem þér hafit ummælt".

Eigi varð til nýlundu fleira at boðinu, enn þó fór þat allskǫrugliga fram, ok er þat þraut, fór hverr sem fyrir lá, ok líðr vetrinn af hendi.

Ok er vorar safna þeir at sér mǫnnum, ok fara suðr til Borgarfjarðar, ok koma í Norðrtungu ok stefna Arngrími til þings í Þingnes ok Hœnsa-Þóri.

Nú skilsk Hersteinn frá liðinu með þrem tigum manna þangat sem hann sagði hinn síðasta náttstað verit hafa Þórvaldar Oddssonar, því at hann var þá farinn af vist sinni.

Nú er ókyrrt í heraðinu, ok mikil umrœða ok samandráttr liðs af hvárratveggju hendi.

Þat varð til tíðinda, at Hœnsa-Þórir hvarf brott ór heraðinu við tólfta mann, þegar hann spurði, hverir í málit váru komnir, ok fréttisk alls ekki til hans.

Oddr safnar nú liði um dalina, Reykjardal hvárutveggja ok Skorradal, ok um allar sveitir fyrir sunnan Hvítá, ok þó hafði hann margt ór ǫðrum sveitum.

Arngrímr goði safnaði mǫnnum um Þverárhlíð ok Norðrárdal at sumum hluta.

Þórkell trefill safnaði mǫnnum hit neðra um Mýrar ok Stafholtstungur, ok suma Norðrdœli hefir hann með sér, þvíat Helgi bróðir hans bjó í Hvammi, ok hefir hann hann með sér.

Nú safnar Þórðr gellir liði vestan, ok hefir eigi margt lið. Hittask nú þessir allir, er í váru málinu, ok hafa alls tvau hundruð manna. Ríða nú ofan fyrir útan Norðrá, ok yfir á at Eyavaði, fyrir ofan Stafholt, ok ætla yfir Hvítá þar sem heitir Þrælastraumr.

Þá sjá þeir mannaferð mikla fyrir sunnan ána; er þar Tungu-Oddr ok hafði nær fjǫgur hundruð manna. Greiða nú ferðina ok vilja fyrr koma til vaðsins. Hittask nú við ána, ok hlaupa þeir Oddr af baki ok verja vaðit; enn þeim Þórði gengr ógreitt framreiðin, ok vildu þó gjarna komask á þingit; slær nú í bardaga ok verða þegar áverkar; fellu fjórir menn af Þórði. Þar fell Þórólfr refr, bróðir Álfs ór Dǫlum, virðuligr maðr, ok hverfa nú frá við svá búit. Einn maðr fell af Oddi, enn þrír urðu mjǫk sárir.

Þórðr snýr nú málinu til alþingis. Þeir ríða nú heim vestr, ok þykkir mǫnnum hallask hafa metorð Vestanmanna.

Nú ríðr Oddr á þingit. Hann sendi heim þræla sína með hross. Jórunn kona hans spurði tíðinda, er þeir komu heim.

Þeir kváðusk engin segja kunna ǫnnur enn þau, at sá maðr var einn kominn vestan ór Breiðafirði, at svara kunni Tungu-Oddi, ok var hans hljómr ok rǫdd sem griðungr gelldi.

Hon kvað þat engi tíðindi, þótt honum væri svarat sem ǫðrum manni, enn kvað þó þat hafa gørsk at tíðindum, at eigi væri líkligra til.

"Var þar ok bardagi", sǫgðu þeir, "ok fellu fimm menn alls, enn margir urðu sárir".

Enn áðr gátu þeir þess at engu.

Nú líðr þingit, ok verðr þar ekki til tíðinda. Enn er þeir mágar koma heim vestr, skifta þeir bústǫðum, ferr Gunnarr í Ǫrnólfsdal, enn Hersteinn tekr Gunnarsstaði. Eftir þetta lætr Gunnarr fœra til sín vestan við þann allan, sem Ǫrn austmaðr hafði átt, ok flytja heim í Ǫrnólfsdal. Tekr hann til síðan ok húsar upp bœinn í annat sinn, þvíat Gunnarr var allra manna hagastr; hann var ok um alt atgervismaðr, ok manna best vígr ok hinn vaskasti í ǫllu.

Nú líða stundir fram allt til þess at menn ríða til þings; er nú mikill viðbúnaðr í heruðunum; ríða nú hvárirtveggju ákafa fjǫlmennir.

Ok er þeir Þórðr gellir koma á Gunnarsstaði, er Hersteinn sjúkr, ok má eigi fara til þings; selr hann nú ǫðrum í hendr sakirnar. Eftir váru hjá honum þrír tigir manna.

Nú ríðr Þórðr til þings. Hann safnar at sér vinum sínum ok frændum, ok kemr snemma til þings; enn þingit var þá undir Ármannsfelli; ok svá sem flokkar koma hefir Þórðr liðsdrátt mikinn.

Nú er sén ferð Tungu-Odds. Ríðr Þórðr þá í mót honum ok vill eigi at hann nái þinghelginni. Oddr ríðr með þrjú hundruð manna. Þeir Þórðr verja þingit, ok slær þá þegar í bardaga; teksk brátt mannfall, enn allmargir urðu sárir. Þar fellu sex menn af Oddi, þvíat Þórðr var miklu fjǫlmennari.

Þetta sjá góðgjarnir menn, at þau vandræði mundu afstanda, ef þingheimrinn berðisk, at seint mundi bœtr bíða. Er þá gengit í milli ok verða skildir, ok snúit málum til sættar, ok var Oddr ofrliði borinn, ok varð undan at láta, fyrir því at bæði var, at hann þótti þyngra málahlut eiga at flytja, enda varð hann aflvani fyrir liðs sakir. Var þá þat mælt, at Oddr mundi tjalda á brottu ór þinghelgi, enn ganga til dóma ok at nauðsynjum sínum, fara með sik spakliga, sýna ønga þrjósku né hans menn. Sitja menn nú yfir málum ok reyna at sætta þá. [Þórðr gellir talaði þá langa tǫlu ok snjalla at lǫgbergi, ok tjáði þat, hversu illa at mǫnnum gegndi þat, at fara í ókunnig þing at sœkja um víg eða harma sína at reka, ok sagði nú hversu mikit at honum varð fyrir, áðr hann gat þessu máli til skila komit ok kvað mǫrgum manni mein mundu at verða þessu vandræði, ef eigi væri bœtr á ráðnar; fyrir því, sagði hann, at hér til hafa þat lǫg verit, at sakir skal sœkja á því þingi, er næst er vetfanginu; enn þá er landinu var skift í fjórðunga, var svá skipat, at þrjú váru þing í fjórðungi hverjum, nema í Norðlendingafjórðungi, þar váru fjǫgur, ok því svá, at þeir urðu eigi á annat sáttir; þeir er váru fyrir norðan Eyafjǫrð vildu eigi þangat sœkja þing, enda eigi í Skagafjǫrð, þeir er fyrir vestan váru; enn þó skyldi jǫfn dómnefna á alþingi ór þeira fjórðungi sem ór einhverjum ǫðrum. Af því skal einn maðr þaðan sitja fyrir forráðsgoðorð, at þeir goðar vildu allir setit hafa. Enn síðan váru sett fjórðungsþing. Svá sagði mér Úlfheðinn Gunnarsson]. Nú er setit at málunum, ok horfir Oddi þungliga fyrir þat mest at mikit ofrefli var í móti.