Bókastaðir

Þegar um morgininn í ár er Gunnarr á fótum ok gengr at Þorkatli ok bað þá klæðast. Þeir gera svá, ganga síðan til snæðings. Eru þá ok búnir hestar þeira, ok stíga þeir á bak. Ríðr Gunnarr fyrir inn með firðinum. Þá váru íslög mikil.

Eigi létta þeir fyrr en þeir koma í Hvamm til Þórðar gellis, ok fagnar hann þeim vel ok spurði tíðenda. Þeir sögðu slíkt, er þeim líkaði.

Gunnarr heimtir Þórð á mál ok segir, at þar er í för Hersteinn, sonr Blund-Ketils, ok Þorkell trefill. " Er þat erendi þeira, at Hersteinn mælir til mægða við mik, en til samfara við Þuríði dóttur mína, eða hversu ráðligt lízt þér þat? Maðr er vænn ok gerviligr. Hann skortir ok eigi fé, því faðir hans hefir þat mælt, at hann myndi af hendi láta búit, en Hersteinn tæki við. "

Þórðr svarar: " Vel er mér við Blund-Ketil, því at einn tíma, er við Tungu-Oddr deildum á alþingi um þrælsgjöld, er dæmðust á hendr honum, ok fór ek at heimta í foraðsillu veðri ok vér þrír saman ok kómum um nótt til Blund-Ketils, ok var oss þar allvel fagnat, ok þar várum vér viku. Hann skipti við oss hestum, en gaf mér góð stóðhross. Slíkt reynda ek af honum, en þó lízt mér svá á, at eigi muni því misráðit, þó at eigi sé þessu keypt. "

" Svá máttu til ætla, " segir Gunnarr, " at eigi mun hon föstnuð öðrum manni, þó at henni bjóðist, því at mér lízt sjá maðr vaskligr ok vel boðinn ok mikil hætta í, hversu til tekst, ef þessum manni er frá vísat. "

Eftir þat gengr Gunnarr til fundar við dóttur sína, því at hon var með Þórði á fóstri, ok fréttir hana eftir, hversu henni var um gefit.

Hon svarar, at eigi er henni svá mikil manngirnð í hug, at henni þætti jafngott at sitja heima, - " því at ek á kost góðrar forsjá, þar sem Þórðr er, frændi minn. En ykkarn vilja mun ek gera um þetta ok annat. "

Nú elr Gunnarr á málit við Þórð ok segir, at honum lízt þetta ráð allsæmiligt.

Þórðr svarar: " Hví skaltu eigi gefa honum dóttur þína, ef þér líkar? "

Gunnarr svarar: " Því at eins gef ek hana, at þat sé jafnvel þinn vili sem minn. "

Þórðr kvað beggja þeira ráð þetta vera skyldu.

" Ek vil, " sagði Gunnarr, " at þú, Þórðr, fastnir Hersteini konuna. "

Þórðr svarar: " Sjálfr skaltu þat gera at fastna dóttur þína. "

Gunnarr svarar: " Mér þykkir meiri virðing í, at þú fastnir hana, því at þat samir betr. "

Þórðr lét nú þetta leiðast, ok fóru nú festar fram.

Þá mælti Gunnarr: " Bið ek enn, at þú látir hér vera boðit í Hvammi, ok mun þá gert verða með mestri sæmð. "

Þórðr bað hann því ok ráða, ef honum þætti svá betr.

Gunnarr segir: " Svá munum vér til ætla, at vér látim þegar vera á viku fresti. "

Eftir þat stíga þeir á bak ok snúa á ferð, ok víkr Þórðr á götu með þeim ok spurði enn, ef nökkut væri nýtt at segja.

Gunnarr svarar: " Ekki höfum vér nú nýligar frétt en brennu Blund-Ketils bónda. "

Þórðr spurði, hversu þat varð. En Gunnarr sagði allan atburðinn um brennuna ok hverr henni olli ok svá, hverir þat gerðu.

Þórðr mælti: " Eigi myndi þessu gjaforði svá skjótt ráðit hafa verit, ef ek hefða þetta vitat, ok þykkizt þér nú allmjök hafa komizt fyrir mik í viti ok beittan brögðum í þessu. En þó þykkir mér eigi víst, at þér séð yðr einhlítir at þessu máli. "

Gunnarr mælti: " Þar er gott til trausts at ætla sem þú ert, enda er þér nú skylt at veita mági þínum, en vér erum skyldir at veita þér, því at margir heyrðu, at þú fastnaðir konuna ok þetta var allt við þitt ráð gert, ok er nú vel, at þér reynið eitt sinn, hverr yðar drjúgastr er höfðingjanna, því at þér hafið lengi úlfsmunni af etizt. "

Nú skiljast þeir, ok er Þórðr inn reiðasti, ok þykkir honum þeir hafa gabbat sik. En þeir ríða nú fyrst á Gunnarsstaði ok þykkjast allvel leikit hafa, at þeir höfðu komit Þórði í málit með sér, ok váru nú allkátir. Eigi ríða þeir nú suðr at sinni, en bjóða mönnum til boðs ok sækja í Hvammi at ákveðnum tíma.

Hafði Þórðr þar margt fyrirboðsmanna ok skipar mönnum í sæti um kveldit. Sat hann sjálfr á annan bekk ok Gunnarr, mágr hans, ok hans menn, en Þorkell trefill hjá brúðguma á annan bekk ok þeira boðsmenn. Brúðir skipuðu pall.

Ok svá sem borð váru sett ok allir menn í sæti komnir, þá stökk Hersteinn brúðgumi fram yfir borðit ok gengr þar at, sem einn steinn stóð. Hann steig öðrum fæti upp á steininn ok mælti: " Þess strengi ek heit, " sagði hann, " at áðr alþingi er úti í sumar, skal ek hafa fullsekðat Arngrím goða eða sjálfdæmi ella. "

Síðan stígr hann í sæti sitt. Gunnarr stökk þá fram ok mælti: " Þess strengi ek heit, " sagði hann, " at áðr alþingi er úti í sumar, skal ek hafa sótt til útlegðar Þorvald Oddsson eða hafa sjálfdæmi ella. "

Upp stígr hann undir borð ok mælti til Þórðar: " Hví sitr þú, Þórðr, ok mælir eigi um? Vitum vér, at slíkt er þér í hug sem oss. "

Þórðr svarar: " Kyrrt mun þat at sinni. "

Gunnarr svarar: " Ef þú vill, at vér talim fyrir þik, þá er þat til reiðu, en vitum vér, at þú ætlar þér Tungu-Odd. "

Þórðr mælti: " Þér skuluð ráða yðrum ummælum, en ek mun því ráða, hvat ek tala. Endið þetta vel, sem þér hafið um mælt. "

Eigi var til nýlundu fleira at boðinu, en þó fór þat allsköruliga fram, ok er þat þraut, fór hverr, sem fyrir lá, ok líðr vetrinn af hendi.

Ok er várar safna þeir at sér mönnum ok fara suðr til Borgarfjarðar ok koma í Norðrtungu ok stefna Arngrími til þings í Þingnes ok Hænsa-Þóri.

Nú skilst Hersteinn frá liðinu með þrem tigum manna, þangat sem hann sagði inn síðasta náttstað verit hafa Þorvalds Oddssonar, því at hann var þá farinn af vist sinni.

Nú er ókyrrt í heraðinu ok mikil umræða ok samandráttr liðs af hvárratveggja hendi.

Þat varð til tíðenda, at Hænsa-Þórir hvarf brott ór heraðinu við tólfta mann, þegar hann spurði, hverir í málit váru komnir, ok fréttist alls ekki til hans.

Oddr safnar nú liði um dalina, Reykjardal hvárntveggja ok Skorradal, ok um allar sveitir fyrir sunnan Hvítá, ok þó hafði hann margt ór öðrum sveitum.

Arngrímr goði safnaði mönnum um Þverárhlíð ok Norðrárdal at sumum hluta.

Þorkell trefill safnaði mönnum it neðra um Mýrar ok Stafholtstungur, ok suma Norðrdæla hefir hann með sér, því at Helgi, bróðir hans, bjó í Hvammi, ok hefir hann hann með sér.

Nú safnar Þórðr gellir liði vestan ok hefir eigi margt lið. Hittast nú þessir allir, er í váru málinu, ok hafa alls tvau hundruð manna, ríða nú ofan fyrir útan Norðrá ok yfir á at Eyjavati fyrir ofan Stafholt ok ætla yfir Hvítá, þar sem heitir Þrælastraumr.

Þá sjá þeir mannaferð mikla fyrir sunnan ána. Er þar Tungu-Oddr ok nær fjögur hundruð manna, gæða nú ferðina ok vilja fyrr koma til vaðsins, hittast nú við ána, ok hlaupa þeir Oddr af baki ok verja vaðit, en þeim Þórði gengr ógreitt framreiðin ok vildu gjarna komast á þingit. Slær nú í bardaga, ok verða þegar áverkar. Fellu fjórir menn af Þórði. Þar fell Þórólfr refr, bróðir Álfs ór Dölum, virðuligr maðr, ok hverfa nú frá við svá búit. Einn maðr féll af Oddi, en þrír urðu mjök sárir.

Þórðr snýr nú málinu til alþingis. Þeir ríða nú heim vestr, ok þykkir mönnum mjök hallazt hafa metorð vestanmanna.

Nú ríðr Oddr á þingit. Hann sendi heim þræla sína með hross. Jórunn, kona hans, spurði tíðenda er þeir kómu heim. Þeir kváðust engi segja kunna önnur en þau, at sá maðr var einn kominn vestan ór Breiðafirði, at svara kunni Tungu-Oddi, ok var hans hljómr ok rödd sem griðungr gelldi. Hon kvað þat engi tíðendi, þótt honum væri svarat sem öðrum manni, en kvað þó þat hafa gerzt at tíðendum, at eigi væri líkligra til.

" Var þar ok bardagi, " sögðu þeir, " ok fellu fimm menn alls, en margir urðu sárir. " En áðr gátu þeir þess at engu.

Nú líðr þingit, ok verðr þar eigi til tíðenda. En er þeir mágar koma heim vestr, skipta þeir bústöðum, ferr Gunnarr í Örnólfsdal, en Hersteinn tekr Gunnarsstaði. Eftir þetta lætr Gunnarr færa til sín vestan við þann allan, sem Örn austmaðr hafði átt, ok flytja heim í Örnólfsdal. Tekr hann til síðan ok húsar upp bæinn í annat sinn, því at Gunnarr var allra manna hagastr. Hann var ok um allt atgervismaðr ok manna bezt vígr ok inn vaskasti í öllu.

Nú líða stundir fram allt til þess, at menn ríða til þings. Er nú mikill viðbúnaðr í heruðunum. Ríða nú hvárirtveggju ákafa fjölmennir.

Ok er þeir Þórðr gellir koma á Gunnarsstaði, er Hersteinn sjúkr ok má eigi fara til þings. Selr hann nú öðrum í hendr sakirnar. Eftir váru hjá honum þrír tigir manna.

Nú ríðr Þórðr til þings. Hann safnar at sér vinum sínum ok frændum ok kemr snemma til þings, en þingit var þá undir Ármannsfelli. Ok svá sem flokkar koma, hefir Þórðr liðsdrátt mikinn.

Nú er sén ferð Tungu-Odds. Ríðr Þórðr þá í mót honum ok vill eigi, at hann nái þinghelginni. Oddr ríðr með þrjú hundruð manna. Þeir Þórðr verja þingit, ok slær þá þegar í bardaga. Tekst brátt mannfall, en allmargir urðu sárir. Þar fellu sex menn af Oddi, því at Þórðr var miklu fjölmennari.

Þetta sjá góðgjarnir menn, at þau vandræði myndi af standa, ef þingheimrinn berðist, at seint myndi bætr bíða. Er þá gengit í milli, ok verða skildir, ok snúit málum til sættar, ok var Oddr ofrliði borinn ok varð undan at láta, fyrir því at bæði var, at hann þótti þyngra málahlut eiga at flytja, enda varð hann aflvani fyrir liðs sakar. Var þá þat mælt, at Oddr myndi tjalda á brottu ór þinghelgi, en ganga til dóma ok at nauðsynjum sínum, fara með sik spakliga, sýna enga þrjózku né hans menn. Sitja menn nú yfir málum ok leita at sætta þá.

[ Þórðr gellir talaði þá langa tölu ok snjalla at Lögbergi ok tjáði þat, hversu illa at mönnum gegndi þat at fara í ókunnig þing at sækja um víg eða harma sinna at reka, ok sagði nú, hversu mikit at honum varð fyrir, áðr hann gat þessu máli til skila komit, ok kvað mörgum manni mein mundu at verða þessu vandræði, ef eigi væri bætr á ráðnar, - " fyrir því, " sagði hann, " at hér til hafa þat lög verit, at sakar skal sækja á því þingi, er næst er vetfanginu. "

En þá er landinu var skipt í fjórðunga, var svá skipat, at þrjú váru þing í fjórðungi hverjum, nema í Norðlendingafjórðungi váru fjögur ok því svá, at þeir urðu eigi á annat sáttir. Þeir, er váru fyrir norðan Eyjafjörð, vildu eigi þangat sækja þing, enda eigi í Skagafjörð, þeir er fyrir vestan váru. En þó skyldi jafnan dóm nefna á alþingi ór þeira fjórðungi sem ór einhverjum öðrum. Af því skal einn maðr þaðan sitja fyrir forráðsgoðorð, at þeir goðar vildu allir setit hafa. En síðan váru sett fjórðungsþing. Svá sagði mér Úlfhéðinn Gunnarsson.

Nú er setit at málunum], ok horfir Oddi þungliga fyrir þat mest, at mikit ofrefli var í móti.

En nú skal segja nökkut af Hersteini, at honum létti brátt sóttarinnar, er þeir riðu til þingsins. Ferr hann þá í Örnólfsdal.

Þat var einn morgin snemma, at hann var í smiðju, því at hann var manna hagastr á járn.

Þá kemr þar bóndi einn, sá er Örnólfr hét, ok sagði svá: " Sjúk er kýr mín, " sagði hann, " ok bið ek þik, Hersteinn, at þú farir at sjá hana. Þykkir oss nú gott, at þú ert aftr kominn, ok höfum vér þá nökkut svá iðgjöld föður þíns, er oss varð at mestu gagni. "

Hersteinn svarar: " Eigi hirði ek um kú þína, ok kann ek eigi at sjá, hvat henni er til meins. "

Bóndi svarar: " Mikill er þó munr, at faðir þinn gaf mér kúna, en þú vill eigi sjá hana. "

Hersteinn svarar: " Ek gef þér aðra kú, ef þessi deyr. "

Bóndi svarar: " Þat vil ek fyrst þiggja, at þú sjáir þessa. "

Hersteinn sprettr þá upp ok verðr hermt við ok gengr út ok bóndinn með honum, snúa síðan í veg til skógar. Liggr þar ein sneiðigata ok skógrinn á tvær hendr. Ok er Hersteinn ferr klifgötuna, nemr hann staðar. Hann var allra manna skyggnstr.

Hann mælti þá: " Kom þar fram skjöldr í skóginum. "

Bóndi þagði.

Hersteinn mælti: " Hefir þú svikit mik, hundrinn þinn? Nú ef þú ert í nökkurum særum at leyna, þá leggst þú niðr í götuna ok tala eigi orð, en ef þú gerir eigi þetta, þá mun ek drepa þik. "

Bóndinn leggst þá niðr, en Hersteinn snýr heim ok kallar á menn sína. Þeir taka vápn sín ok fara þegar í skóginn ok finna Örnólf í götunni. Þeir biðja hann fara með sér þangat, sem mælt var, at þeir skyldu finnast. Nú fara þeir, þar til er þeir koma í eitt rjóðr.

Þá mælti Hersteinn til Örnólfs: " Eigi vil ek skylda þik til at tala, en far nú sem fyrir þik var lagit. "

Bóndi hleypr þá upp á hól einn ok blístrar hátt. Síðan hlaupa þar fram tólf menn, ok var þar Hænsa-Þórir fyrir flokki, en þeir Hersteinn taka þessa menn höndum ok drepa. Höggr Hersteinn sjálfr höfuð af Þóri ok hefir með sér, ríða nú síðan suðr til þings ok segja þar þessi tíðendi. Verðr Hersteinn ágætr mjök af þessu verki ok fær af virðing mikla, sem ván var at.

Nú er setið yfir málum manna, ok verða þær málalykðir, at Arngrímr goði verðr sekr fullri sekð ok allir þeir, er at brennunni váru, nema Þorvaldr Oddsson, hann skyldi vera útan þrjá vetr ok eiga þá útkvæmt. Gefit var fé fyrir hann ok svá til farningar öðrum mönnum. Þorvaldr fór útan um sumarit ok var leiddr upp á Skotlandi ok þjáðr þar.

Nú eftir þetta var slitit þinginu, ok þykkir mönnum Þórðr vel ok sköruliga hafa fylgt þessum málum.

Arngrímr goði fór ok útan um sumarit, ok er þat eigi á kveðit, hversu mikit fé goldit var. Lýkr á þá leið þessum málum.

Ríða menn síðan heim af þingi, en þeir fara útan, svá sem mælt var, er sekir váru.