Bókastaðir

Nú skal segja frá, hvat Þórir hafðist at. Hann býr heiman ferð sína ok Helgi, fóstri hans, með honum. Þeir ríða í Norðrtungu, ok var þar tekit við þeim afar vel. Spurði Arngrímr tíðenda.

Þórir svarar: " Ekki hefi ek nú nýligra spurt en ránit. "

" Hvat var ránit? " sagði Arngrímr.

Þórir svarar: " Blund-Ketill hefir rænt mik öllum heyjum, svá at eigi ætlak forkast eftir nautum í köldu veðri. "

" Er svá Helgi? " segir Arngrímr.

" Engu gegnir þat, " segir Helgi, " fór Blund-Ketill vel með sínu máli. "

Sagði Helgi þá, hversu farit hafði með þeim.

Þá sagði Arngrímr: " Þat var líkara. Betr er þat hey komit, at hann hefir, en hitt, er fúnar fyrir þér. "

Þórir svarar: " Illu heilli bauð ek þér barnfóstr. Skal oss aldri þat illbýli gert, at oss sé hér tilgangr at heldr ok at várr hlutr sé réttr, ok eru slíkt firn mikil. "

Arngrímr svarar: " Þat var þegar ófyrirsynju, því at ek ætla þar vándum manni at duga, sem þú ert. "

Þórir svarar: " Eigi em ek orðsjúkr maðr, en illa uni ek, at þú launar svá mína gerð eða þat, þó at menn ræna mik, því at eigi er þetta síðr frá þér tekit, " - ok skilðust við svá búit.

Ríðr Þórir á braut ok koma á Breiðabólstað, ok heilsar Oddr honum vel ok spyrr tíðenda.

" Ekki hefi ek nýligra frétt en ránit. "

" Hvat ráni var þat? " sagði Oddr.

Þórir svarar: " Blund-Ketill tók hey mín öll, svá at ek em nú með öllu óbirgr. Vildi ek gjarna hafa þína ásjá, en þetta mál kemr ok til þín, þar sem þú ert forráðsmaðr heraðsins, at rétta þat, sem rangt er gert, ok máttu þat áminnast, at hann gerðist þinn fjandmaðr. "

Oddr spurði: " Er svá, Helgi? "

Hann sagði, at Þórir affærði stórmjök, greinir nú allt, hversu fór.

Oddr svarar: " Eigi vil ek mér af skipta. Mynda ek svá hafa gert, ef ek þyrfta. "

Þórir svarar: " Satt er þat, er mælt er, at spyrja er bezt til váligra þegna, ok án er illt um gengi, nema heiman hafi. "

Ríðr Þórir í brott við svá búit ok Helgi með honum ok ferr heim ok unir illa við.

Þorvaldr, sonr Tungu-Odds, hafði út komit um sumarit fyrir norðan land, ok þar vistaðist hann um vetrinn. Hann fór norðan, er leið at sumri, á fund föður síns ok gisti um nótt í Norðrtungu í góðum beina.

Sá maðr var þar fyrir á gistingu, er Víðfari hét. Hann var reikunarmaðr, hljóp hann á milli landshorna. Hann var frændi Þóris náinn ok áþekkr honum í skapsmunum.

Þetta sama kveld tekr Víðfari föt sín ok stökkr á brott ok léttir eigi fyrr en hann kemr til Þóris.

Hann tekr við honum báðum höndum: " Veit ek ok, at nökkut gott mun mér leiða af þinni Kvámu. "

Hann svarar: " Gerast mætti þat, því at nú er Þorvaldr Oddsson kominn í Norðrtungu ok er þar nú á gistingu. "

Þórir svarar: " Þat vissi ek at sjá, at mér myndi nökkut gott at höndum koma, því at mér varð allgott við, er ek sá þik. "

Nú líðr nóttin af hendi, ok þegar um morgininn ríðr Þórir ok þeir fóstrar í Norðrtungu. Er þar fjölði manna kominn, ok var sveininum gefit seturúm, en Þórir reikar á gólfinu.

Þat getr Þorvaldr at líta, er hann sitr á pallinum ok þeir Arngrímr ok töluðu sín á milli.

" Hverr er sjá maðr, er reikar um gólfit? " segir Þorvaldr.

Arngrímr svarar: " Hann er barnfóstri minn. "

" Já, " segir Þorvaldr, " hví skal honum eigi rúm gefast? "

Arngrímr kvað hann eigi varða.

" Eigi skal svá vera, " sagði Þorvaldr ok lætr kalla hann til sín ok gefr honum rúm at sitja hjá sér, spyrjast síðan almæltra tíðenda.

Hann svarar Þórir: " Raun var þetta, er Blund-Ketill rænti mik. "

Þorvaldr spurði: " Er sætzt á? "

" Fjarri ferr um þat, " segir Þórir.

" Hví gegnir þat, Arngrímr, " sagði Þorvaldr, " at þér höfðingjar látið þá skömm fram fara? "

Arngrímr svarar: " Lýgr hann mestan hlut frá, ok er alllítit til haft. "

" Var þat þó satt at hann hafði heyit? " segir Þorvaldr.

" Hafði hann víst, " segir Arngrímr.

" Bærr er hverr at ráða sínu, " sagði Þorvaldr, " ok kemr honum fyrir lítit vinfengi við þik, ef hann skal þó undir fótum troðinn. "

Þórir mælti: " Allvel lízt mér á þik, Þorvaldr, ok svá segir mér hugr um, at þú munir nökkut leiðrétta mitt mál. "

Þorvaldr mælti: " Ek hefi lítit traust undir mér. "

Þórir mælti: " Ek vil gefa þér fé mitt hálft til þess, at þú réttir málit ok hafir annathvárt sekðir eða sjálfdæmi, svá at óvinir mínir siti eigi yfir mínu. "

Arngrímr mælti: " Ger eigi þetta, Þorvaldr, því at eigi er góðum dreng at duga, þar sem hann er, en þú átt við þann um, er bæði er vitr ok vel at sér ok at öllu vinsæll. "

" Sé ek, " segir Þorvaldr, " at þér leikr öfund á, ef ek tek við fé hans, ok anntu mér þess eigi. "

Þórir mælti: " Svá er at at hyggja, Þorvaldr, at fé mitt mun reynast frítt, ok aðrir menn vitu, at mér er eigi fé goldit víða fyrir mitt eigin. "

Arngrímr mælti: " Letja vil ek þik enn, Þorvaldr, at þú takir við máli þessu, en þú munt gera sem þér líkar. Uggir mik, at mikit hljótist af. "

Þorvaldr svarar: " Eigi mun ek neita fjárviðtökunni. "

Nú handsalar Þórir honum fé sitt hálft ok þar með málit á hendr Blund-Katli.

Arngrímr mælti þá enn: " Hversu ætlar þú með at fara máli þessu, Þorvaldr? "

" Ek mun fara fyrst á fund föður míns ok hyggja þaðan at ráðum. "

Þórir mælti: " Eigi hugnar mér þat, vil ek eigi hinkr. Hefi ek mikit til unnit, ok vil ek þegar á morgin láta fara ok stefna Blund-Katli. "

Þorvaldr svarar: " Þetta mun vera reyndar, at þú munt vera engi gæfumaðr ok illt mun af þér hljótast. En svá mun nú vera verða. " Ok binda þeir Þórir at hittast í ákveðnum stað um morgininn.

Þegar snemma um morgininn ríðr Þorvaldr ok Arngrímr með honum með þrjá tigu manna. Hitta þeir Þóri, ok var hann við þriðja mann. Þar var Helgi Arngrímsson ok Víðfari frændi Þóris.

Þorvaldr mælti: " Hví ertu svá fámennr, Þórir? "

Hann svarar: " Ek vissa, at þik myndi eigi lið skorta. "

Þeir ríða nú upp eftir Hlíðinni. Mannferðin var sén af bæjunum, ok hleypir hverr af sínum bæ. Þykkist sá bezt hafa, er fyrst kemr til Blund-Ketils, ok er þar margt manna fyrir. Þeir Þorvaldr ríða at garði ok stíga þar af hestum sínum ok ganga heim at bænum.

Þegar Blund-Ketill sér þetta, gengr hann móti þeim ok býðr þeim þar at þiggja allan greiða.

Þorvaldr mælti: " Annat er erendi hingat en eta mat. Ek vil vita, hverju þú vilt svara fyrir mál þat, er þú tókt upp hey Þóris. "

Blund-Ketill svarar: " Slíku þér sem honum. Ger einn fyrir svá mikit sem þér líkar, ok þó skal ek gefa þér gjafar ofan á, því betri ok meiri sem þú ert meira verðr en Þórir, ok svá mikinn skal ek þinn sóma gera, at þat sé allra manna mál, at þú sér vel sæmðr af. "

Þorvaldr þagnar ok þótti vel boðit.

Þórir svarar þá: " Eigi er þetta at þiggja, ok þarf eigi at hugsa um þat. Löngu átta ek þenna kost, ok kalla ek mér lið eigi veitt, þó at slíkt sé, ok til lítils kom mér at gefa þér fé mitt. "

Þá mælti Þorvaldr: " Hvat viltu þá gera fyrir lögmálsstaðinn? "

Blund-Ketill mælti: " Eigi annat en þú gerir ok einn skapir, slíkt er þú vill. "

Þá svarar Þorvaldr: " Svá lízt mér sem engi sé annarr á gerr en at stefna. "

Hann stefnir þá Blund-Katli um rán ok nefnir sér vátta ok hefir þau orð ok umkvæði, sem hann fekk frekust haft.

Nú snýr Blund-Ketill heim at húsum ok mætir Austmanninum Erni, er hann gekk at varnaði sínum.

Örn spurði: " Ertu sárr, bóndi, er þú ert svá rauðr sem blóð? "

Hann svarar: " Eigi em ek sárr, en eigi er þetta betra. Þau orð eru töluð við mik, sem aldri hafa áðr töluð verit, ek em kallaðr þjófr ok ránsmaðr. "

Örn tekr boga sinn ok lætr koma ör á streng ok kemr þá út í því er þeir stigu á bak. Hann skaut, ok varð maðr fyrir ok lætr sígast niðr af hestinum, ok var þat Helgi, sonr Arngríms goða. Þeir hlaupa at honum.

Þórir otar sér fram milli manna ok hratt mönnum frá sér ok biðr gefa sér rúm, - " því at mér mun mest umhugat. " Hann laut at Helga niðr, ok var hann þá dauðr. Þórir mælti: " Er lítill máttrinn, fóstri minn? "

Þórir réttist þá frá honum ok mælti: " Talaði sveinninn við mik. Sagði hann tysvar it sama, þetta hérna: " Brenni, brenni Blund-Ketil inni. "

Arngrímr svarar þá: " Nú fór sem mik varði, at oft hlýtr illt af illum, ok grunaði mik, at mikit illt myndi af þér hljótast, Þórir, ok eigi veit ek, hvat sveinninn hefir sagt, þó at þú fleiprir eitthvert, en þó er eigi ólíkligt, at slíkt verði gert. Hófst þetta mál illa. Kann ok vera, at svá lúkist. "

Þórir svarar: " Eiga þykkir mér þú nökkut nauðsynligra en ávíta mik. "

Þeir Arngrímr ríða nú brott undir skógarnef eitt ok stíga af hestum ok eru nú þar, til þess at náttar. En Blund-Ketill þakkar mönnum vel sitt liðsinni ok bað hvern mann ríða heimleiðis sem bezt gegndi.

Svá er sagt, at þegar er náttaði, ríða þeir Þorvaldr at bænum í Örnólfsdal. Váru þar þá allir menn í svefni. Þeir draga viðarköst at bænum ok slá í eldi. Vakna þeir Blund-Ketill eigi fyrr en húsin loguðu yfir þeim. Blund-Ketill spurði, hverir þar kveikti svá heitan eld. Þórir sagði, hverir váru. Blund-Ketill frétti, ef nökkut skyldi ná sáttum. Þórir sagði, at engi er kostr annarr en brenna. Þeir skiljast nú eigi fyrr við, en hvert mannsbarn er þar inni brunnit.

Hersteinn, sonr Blund-Ketils, hafði farit um kveldit til fóstra síns, er Þorbjörn hét ok var kallaðr stígandi. Þat er mælt, at Þorbjörn væri eigi allr jafnan, þar sem hann var sénn.

Hersteinn vaknar um morgininn ok spurði, hvárt fóstri hans vekði. Hann kveðst vaka, - " eða hvat viltu? "

" Mik dreymði, at mér þótti sem faðir minn gengi hér inn, ok loguðu um hann klæðin öll, ok allr þótti mér sem hann væri eldr einn. "

Þeir standa upp ok ganga út ok sjá skjótt logann. Þeir taka vápn sín ok fara hvatliga, ok váru þá allir menn á brottu, er þeir kómu þar.

Hersteinn mælti: " Hér eru orðin hörmulig tíðendi, eða hvat er nú til ráða? "

Þorbjörn svarar: " Nú skal neyta þess boðs, er Tungu-Oddr hefir oft mælt, at ek skylda til hans koma, ef ek þyrfta nökkurs við. "

Hersteinn svarar: " Eigi þykkir mér þat vænligt. "

En þó fara þeir ok koma á Breiðabólstað ok kalla út Odd. Hann gengr út ok tekr við þeim vel ok spurði tíðenda. Þeir sögðu slík, sem orðin váru. Hann lætr illa yfir.

Þorbjörn karl tekr þá til orða: " Á þá leið er, Oddr bóndi, " sagði hann, " at þú hefir heitit mér ásjá þinni, ok vil ek nú til þess taka, at þú leggir til nökkur góð ráð ok komir til. "

Oddr kvaðst svá gera mundu. Ríða þeir nú í Örnólfsdal ok koma þar fyrir dag. Váru þá fallin húsin ok fölskaðr mjök eldrinn. Nú ríðr Oddr at húsi einu, því er eigi var allt brunnit. Hann seilist til birkirafts eins ok kippir burt ór húsinu, ríðr síðan andsælis um húsin með loganda brandinn ok mælti: " Hér nem ek mér land, fyrir því at hér sé ek nú eigi byggðan bólstað. Heyri þat váttar, þeir er hjá váru. "

Hann keyrir síðan hestinn ok ríðr í brott.

Hersteinn mælti: " Hvat er nú til ráða? Eigi reyndist þessi vel. "

Þorbjörn mælti: " Þegi þú, ef þú mátt, hvat sem í gerist. "

Hersteinn svarar ok kvaðst þat eina talat hafa, er eigi var við of.

Útibúr var óbrunnit, þat sem varningr Austmanns var inni ok mikit fé annat.

Í þessu hverfr Þorbjörn karl. Nú lítr Hersteinn heim til bæjarins ok sér útibúrið opit ok út borit féit, en engan sér hann manninn. Þar eru bundnar klyfjar. Þar næst heyrir hann hark mikit í túnit, sér nú, at heim eru rekin hross öll, þau er faðir hans hafði átt, sauðir ok naut ór fjósi ok allt ganganda fé. Síðan eru klyfjar upp hafðar ok því næst öllu á ferð snúit ok allt fémætt á brott fært.

Hersteinn víkr nú eftir ok sér, at Þorbjörn karl rekr féit. Þeir snúa leið sinni ofan eftir heraði í Stafholtstungur ok svá út yfir Norðrá.

Sauðamaðr Þorkels trefils ór Svignaskarði gekk þenna morgin at fé sínu. Hann sér, hvar þeir fara ok reka alls kyns fénað. Hann segir þetta Þorkatli, en hann svarar: " Veit ek hverju gegna mun. Þat munu vera Þverhlíðingar, vinir mínir. Þeir hafa vetrarnauð mikla, ok munu þeir reka hingat fé sitt, skal þeim þat heimilt, ek hefi hey ærin, eru hér ok nógar jarðir útifé. "

Hann gekk út, er þeir kómu í tún, ok fagnar þeim ok býðr allan greiða, slíkan sem þeir vilja þegit hafa. Varla náðu þeir at stíga af baki, svá var bóndi beinn við þá.

Þorbjörn mælti: " Mikit er nú um beina þinn, ok væri mikit undir, at þú efndir þetta allt vel, er þú hefir heitit okkr. "

" Veit ek erendi þitt, at féit mun hér skulu eftir vera, ok skortir hér eigi jörð nóga ok góða. "

Þorbjörn mælti: " Þiggja munum vit þat. "

Þá víkr hann Þorkatli hjá húsunum ok mælti: " Tíðendi mikil eru at segja. "

Þorkell spurði, hver þau væri.

" Blund-Ketill bóndi var brenndr inni í nótt, " sagði Þorbjörn.

" Hverjir gerðu þat níðingsverk? " sagði Þorkell.

Þorbjörn sagði þá allt, sem farit hafði, - " ok þarf Hersteinn nú þinna heillaráða. "

Þorkell mælti: " Eigi þætti mér ráðit, hvárt ek mynda svá skjótt á boð brugðizt hafa, ef ek hefða þetta vitat fyrr. En mínum ráðum vil ek nú láta fram fara, ok förum nú til matar fyrst. "

Þeir játtuðu því. Þorkell trefill var þá mjök fámáligr ok nökkut hugsi, ok er þeir váru mettir, lætr hann taka hesta þeira. Síðan taka þeir vápn sín ok stíga á bak. Ríðr Þorkell fyrir þann dag ok mælti áðr, at vel skyldi geyma fjárins í haganum, en gefa vel því, sem inni var.

Þeir ríða nú út á Skógarströnd á Gunnarsstaði. Þat er innarliga á Ströndinni. Þar bjó sá maðr, er Gunnarr hét ok var Hlífarson, mikill maðr ok sterkr ok inn mesti garpr. Hann átti systur Þórðar gellis, er Helga hét. Gunnarr átti tvær dætr. Hét önnur Jófríðr, en önnur Þuríðr.

Þeir koma þar síð dags og stíga af baki fyrir ofan hús. Vindr var á norðan ok heldr kalt.

Þorkell gengr at durum ok klappar, en húskarl gengr til hurðar ok heilsar vel þeim, sem kominn var, ok spyrr, hverr hann væri.

Þorkell kvað hann eigi vita mundu at gerr, þó at hann segði honum, - " ok bið Gunnar út ganga. "

Hann kvað Gunnar kominn í rekkju. Hann biðr hann segja, at maðr vill hitta hann.

Húskarl gerir svá, gengr inn ok segir Gunnari, at maðr vill hitta hann. Gunnarr spurði, hverr hann væri.

Húskarl kvaðst þat eigi vita, - " en mikill er hann vexti. "

Gunnarr mælti: " Far þú ok seg honum, at hann sé hér í nátt. "

Húskarl ferr ok gerir sem Gunnarr bauð, en Þorkell kvaðst eigi vilja þiggja boð af þrælum, heldr at bónda sjálfum.

Húskarl segir, at þat væri sannligra, - " en eigi hefir Gunnarr vana til þess at standa upp um nætr. Gerðu annathvárt, " sagði húskarl, " at þú far á brott eða gakk inn ok ver hér í nátt. "

" Gerðu annathvárt, " segir Þorkell, " at þú rek erendi duganda eða ek lek sverðshjöltin á nasir þér. "

Húskarl hleypr inn ok rekr aftr hurðina. Gunnarr spurði, hví hann færi svá óðliga.

Hann sagðist eigi vildu tala fleira við inn komna mann, - " því at hann er mjök hastorðr. "

Gunnarr reis þá upp ok gekk út í túnit. Hann var í skyrtu ok línbrókum, möttul yfir sér ok svarta skó á fótum, sverð í hendi. Hann fagnar vel Þorkatli ok biðr hann inn ganga. Hann segir, at þeir váru fleiri saman.

Gunnarr gengr út í túnit, en Þorkell þrífr í hurðarhringinn ok rekr aftr hurðina. Þeir ganga þá á bak húsunum. Gunnarr heilsar þeim.

Þorkell sagði: " Setjumst vér niðr, því at vér eigum margt at tala við þik Gunnarr. "

Þeir gera svá, setjast niðr á tvær hendr honum ok svá nær, at þeir sátu á skikkjunni, er Gunnarr hafði yfir sér.

Þorkell mælti þá: " Svá er háttat, Gunnarr bóndi, at hér er sá maðr í ferð með mér, er Hersteinn heitir, sonr Blund-Ketils. Er eigi því erendi at leyna, at hann vill biðja dóttur þinnar, Þuríðar. Hefi ek ok fyrir þessa sök með honum farit, at ek vildi eigi, at þú vísaðir manninum frá, því at mér sýnist happaráð it mesta. Þykkir mér ok miklu varða, at eigi sé óvirt þetta mál ok mín tillög eða seint svarat. "

Gunnarr mælti: " Eigi em ek einhlítr um svör þessa máls, ok vil ek ráðast um við móður hennar ok svá við dóttur mína ok einkum við Þórð gelli, frænda hennar. En góðar einar fréttir höfum vér til þessa manns ok svá til föður hans, ok er þetta ásjámál. "

Þá svarar Trefill: " Svá skaltu til ætla, at vér munum eigi lengi vánbiðlar vera konunnar, ok þykkjumst vér eigi minnr sjá fyrir þinni sæmð en várri. Þykkir mér ok kynligt um svá vitran mann sem þú ert, at þú virðir slíka hluti fyrir þér, svá vel sem boðit er. Höfum vér ok svá at eins heiman gert ferð vára, at eigi mun til einskis ætlat, ok mun ek, Hersteinn, veita þér slíkt lið, sem þú vill, at þetta fari fram, ef hann kann eigi at sjá, hvat honum sómir. "

Gunnarr svarar: " Þat fæ ek eigi skilit, hví þér látið svá brátt at þessu eða haldið við heitan sjálfa, því at mér lízt þetta mjök jafnræði, en einskis ills örvænti ek frá yðr, ok mun ek þat ráð upp taka at rétta fram höndina, " - ok svá gerir hann, en Hersteinn nefnir sér vátta ok fastnar sér konu. Eftir þetta standa þeir upp ok ganga inn. Er þeim veittr beini góðr.

Nú spyrr Gunnarr tíðenda. Þorkell segir, at þeir hafi nú eigi annat nýligar frétt en brennu Blund-Ketils. Gunnarr spurði, hverr því olli. Þorkell segir, at Þorvaldr Oddsson var upphafsmaðr at ok Arngrímr goði. Gunnarr svaraði fá, lastaði lítt, enda lofaði eigi.