Bókastaðir

Oddr hét maðr Ǫnundarson breiðskeggs, Úlfarssonar, Úlfssonar á Fitjum, Skeggjasonar, Þórissonar hlammanda. Hann bjó á Breiðabólsstað í Reykjardal í Borgarfirði. Hann átti þá konu, er Jórunn hét; hon var vitr kona ok vel látin. Þau áttu fjǫgur bǫrn: sonu tvá vel mannaða ok dœtr tvær. Annarr son þeira hét Þóroddr, enn annarr Þórvaldr. Þuríðr hét dóttir Odds, enn ǫnnur Jófríðr. Hann var kallaðr Tungu-Oddr. Eingi var hann kallaðr jafnaðarmaðr.

Torfi hét maðr ok var Valbrandsson, Valþjófssonar, Ørlygssonar frá Esjubergi; hann átti Þuríði Tungu-Oddsdóttur; þau bjuggu á ǫðrum Breiðabólsstað.

Arngrímr hét maðr, Helgason, Hǫgnasonar, er út kom með Hrómundi; hann bjó í Norðrtungu; hann var kallaðr Arngrímr goði. Helgi hét son hans.

Blund-Ketill hét maðr, son Geirs hins auðga ór Geirshlíð, Ketilssonar blunds, er Blundsvatn er við kennt. Hann bjó í Ǫrnólfsdal; þat var nǫkkuru ofar enn nú stendr bœrinn. Var þar mart bœa upp í frá. Hersteinn hét son hans. Blund-Ketill var manna auðgastr ok bezt at sér í fornum sið; hann átti þrjá tigu leigulanda. Hann var hinn vinsælasti maðr í heraðinu.

Þórkell trefill hét maðr; hann var Rauða-Bjarnarson; hann bjó í Svignaskarði fyrir útan Norðrá. Helgi var bróðir Þórkels, er bjó í Hvammi í Norðrárdal. Annarr var Gunnvaldr faðir Þórkels, er átti Helgu, dóttur Þórgeirs á Víðimýri. Þórkell trefill var vitr maðr ok vel vinsæll, stórauðigr at fé.

Þórir hét maðr; hann var snauðr at fé ok eigi mjǫk vinsæll af alþýðu manna. Hann lagði þat í vana sinn, at hann fór með sumarkaup sitt heraða í milli, ok seldi þat í ǫðru, er hann keypti í ǫðru, ok grœddisk honum brátt fé af kaupum sínum. Ok eitt sinn, er Þórir fór sunnan um heiði, hafði hann með sér hœns í fǫr norðr um land, ok seldi þau með ǫðrum kaupskap, ok því var hann kallaðr Hœnsa-Þórir.

Nú grœðir Þórir svá mikit, at hann kaupir sér land, er at Vatni heitir upp frá Norðrtungu; ok fá vetr hafði hann búit áðr hann gerðisk svá mikill auðmaðr, at hann átti undir vel hverjum manni stórfé. Enn þó at honum grœddisk fé mikit, þá heldusk þó óvinsældir hans, þvíat varla var til óþokkasælli maðr enn Hœnsa-Þórir var.

Einn dag gørir Þórir heiman ferð sína ok ríðr í Norðrtungu ok hitti Arngrím goða ok bauð honum barnfóstr: "vil ek taka við Helga syni þínum ok geyma sem ek kann; enn ek vil hafa vináttu þína í mót ok fylgi, til þess at ek nái réttu af mǫnnum".

Arngrímr svarar: "svá lisk mér sem lítill hǫfuðburðr muni mér at þessu barnfóstri".

Þórir svarar: "ek vil gefa sveininum hálft fé mitt, heldr enn ek nái eigi barnfóstrinu; enn þú skalt rétta hluta minn ok vera skyldr til, við hvern sem ek á um".

Arngrímr svarar: "þat ætla ek mála sannast, at neita eigi því, er svá vel er boðit".

Fór þá Helgi heim með Þóri, ok heitir þar nú síðan bœrinn at Helgavatni. Arngrímr veitti Þóri umsjá, ok þykkir þegar ódælla við hann, ok náir hann nú réttu máli af hverjum manni. Grœðisk honum nú stórmikit fé ok gørisk hinn mesti auðmaðr. Helsk honum enn óvinsældin.

Þat var eitt sumar, at skip kom af hafi í Borgarfjǫrð, ok lǫgðu þeir eigi inn í ósinn, enn lǫgðu útarliga á hǫfnina. Ǫrn hét stýrimaðr; hann var vinsæll maðr ok hinn besti kaupdrengr.

Oddr frétti skipkomuna; hann var vanr í fyrra lagi í kaupstefnur at koma ok leggja lag á varning manna, þvíat hann hafði heraðsstjórn. Þótti engum dælt fyrr at kaupa enn vissi, hvat hann vildi at gøra.

Nú hittir hann kaupmenn, ok fréttir eftir, hversu þeir ætla sína ferð, eða hve skjótar sǫlur þeir vildu hafa, ok sagði þann vanda, at hann legði lag á varning manna.

Ǫrn svarar: "sjálfir ætlum vér at ráða vorri eigu fyrir þér, þvíat þú átt øngan pening með vorum varnaði, ok muntu ráða at sinni eigi meira enn þú mælir".

Oddr svarar: "þat grunar mik, at þat gegni þér verr enn mér, ok svá skal ok vera. Er því at lýsa, at vér bǫnnum ǫllum mǫnnum kaup við yðr, at eiga ok svá flutningar allar, svá at ek skal fé af þeim taka, sem yðr veita nǫkkura bjǫrg; enn ek veit at þér flytisk eigi ór hǫfninni fyrir misgǫngin".

Ǫrn svarar: "ráða máttu ummælum þínum, enn eigi látum vér kúgask at heldr".

Oddr ríðr nú heim, enn Austmenn liggja þar í hǫfninni, ok gefr þeim eigi í brottu.

Annan dag eftir reið Hersteinn Blund-Ketilsson út á Nes. Hann fann Austmenn, er hann reið útan; kannask hann við stýrimann, ok varð vel at skapi.

Ǫrn sagði Hersteini, hversu mikinn ójafnað Oddr bauð þeim, "ok þykkjumsk vér eigi vita, hversu vér skulum með fara voru máli".

Þeir talask við um daginn ok at kveldi ríðr Hersteinn heim, ok segir fǫður sínum frá farmǫnnum ok hvar nú er komit þeira máli.

Blund-Ketill svarar: "viðkennumsk ek mann þenna at þinni frásǫgu, at því at ek var með fǫður hans, þá er ek var barn, ok hefir ek eigi nýtari dreng fundit enn hans fǫður, ok er þat illa, at hans kosti er þrǫngt, ok þat mundi faðir hans ætla, at ek mundi nǫkkut líta á hans mál, ef hann þyrfti þess við, ok á morgin snemma skaltu ríða út í Hǫfn, ok bjóða honum hingat með svá marga menn sem hann vill; enn ef hann vill annat heldr, þá skal flytja hann hvert er hann vill, suðr eða norðr, ok skal ek leggja á allan hug, sem ek hefir fǫng á, honum við at hjálpa.

Hersteinn kvað þat gott ráð ok drengilegt, enn þó er meiri ván, at þarfyrir hafim vér óvingan annarra".

Blund-Ketill svarar: "þar sem vér berum eigi verra mál til enn Oddr, þá kann vera at oss falli þat létt".

Nú líðr nóttin; enn þegar um morgininn snemma lætr Blund-Ketill safna hrossum ór haga, ok er þá búin ferðin, ok rekr Hersteinn hundrað hrossa í móti kaupmǫnnum, ok þurfti einkis á bú at biðja. Hann kemr út þangat, ok sagði Erni tillag fǫður síns. Ǫrn kvaðsk gjarna þenna kost þiggja vilja, enn kvaðsk þó hyggja at þeir feðgar mundi fá óvingan annarra manna fyrir þetta. Hersteinn kvað þá eigi verða farit at því.

Ǫrn mælti: "þá skulu hásetar mínir flytja sik í ǫnnur heruð, ok er þó œrit í ábyrgð, þóat vér sém eigi allir í einu heraði".

Hersteinn flytr nú Ǫrn heim með sér ok varning hans, ok skilsk eigi fyrr við enn allir kaupmenn eru í brottu, ok búit um skip ok ǫllu til skila komit. Blund-Ketill tekr æfarvel við Ǫrni; sat hann þar í góðum fagnaði; komu nú tíðindi þessi fyrir Odd, hvat Blund-Ketill hefir ráðs tekit; ok tala menn nú um, at hann hafi sýnt sik í mótgangi við hann.

Oddr svarar: "kalla má þat svá, enn þar er sá maðr, er bæði er vinsæll ok kappsamr, ok vil ek enn vera láta svá búit".

Ok er nú kyrrt.

Sumar þetta var lítill grasvǫxtr, ok eigi góðr fyrir því, at lítt þornaði, ok varð alllítil heybjǫrg manna.

Blund-Ketill fór um haustit til landseta sinna, ok segir, at hann vill heyleigur hafa á ǫllum lǫndum sínum: "eigum vér margt fé at fóðra, enn hey fásk lítil; ek vil ok ráða fyrir, hversu miklu slátrat er í haust á hverju búi allra minna landseta, ok mun þá vel hlýða".

Nú líðr sumar af hendi ok kemr vetr, ok er snemma nauðamikill norðr um Hlíðina, enn viðrbúningr lítill; fellr mǫnnum þungt. Ferr svá fram um jól; ok er Þorri kemr, þá ekr hart at mǫnnum, ok eru margir þá upptefldir.

Ok at kveldi eins dags kemr landseti Blund-Ketils, ok segir sik vera í heyþroti, ok krefr órlausna.

Bóndi svarar: "hverju gegnir þat? ek þóttumsk svá til ætla á hausti, at ek hugða at vel mundi hlýða".

Sjá svarar: at færra var slátrat enn hann sagði fyrir.

Blund-Ketill mælti: "vit skulum eiga kaup saman; ek mun leysa þik ór vandræði þessu um sinn, enn þú seg þetta engum manni, þvíat ek vil eigi venja menn upp á mik, allrahelst síðan þér hafit þó eigi haft mín tillǫg".

Sá fór heim ok sagði sínum vin, at Blund-Ketill sé afbragð annarra manna í ǫllum viðskiftum, ok kvað hann sik ór vandræði leyst hafa; enn sá sagði sínum vin, ok verðr þat svá víst um alt heraðit.

Líðr stund ok kemr Gói; þá koma tveir landsetar hans ok segja sik heyþrota.

Blund-Ketill svarar: "illa hafit þér gert, at þér hafit afbrugðit mínum ráðum, þvíat þat er þann veg, þóat vér hafim nú hey mikil, þá hǫfum vér ok fé því fleira; nú ef ek miðla yðr, þá hefi ek ekki til míns fjár; er nú hér um at kjósa".

Þeir ala á málit ok tjá vesǫld sína, enn honum þótti hǫrmuligt at heyra þeira veinan, ok lét reka heim fjóra tigu hrossa ok hundrað, ok lét drepa fjóra tigu hrossa, þau er verst váru, enn gaf landsetum sínum þat fóðr, sem hrossunum var ætlat áðr; fara þeir heim fegnir.

Vetrinn gørisk því verri sem meir leið á, ok verðr ørkola fyrir mǫrgum.