Bókastaðir

Oddr hét maðr Önundarson breiðskeggs, Úlfarssonar, Úlfssonar á Fitjum, Skeggjasonar, Þórissonar hlammanda. Hann bjó á Breiðabólstað í Reykjardal í Borgarfirði. Hann átti þá konu, er Jórunn hét. Hon var vitr kona ok vel látin. Þau áttu fjögur börn, sonu tvá vel mannaða ok dætr tvær. Annarr sonr þeira hét Þóroddr, en annarr Þorvaldr. Þuríðr hét dóttir Odds, en önnur Jófríðr. Hann var kallaðr Tungu-Oddr. Engi var hann kallaðr jafnaðarmaðr.

Torfi hét maðr ok var Valbrandsson, Valþjófssonar, Örlygssonar frá Esjubergi. Hann átti Þuríði Tungu-Oddsdóttur. Þau bjuggu á öðrum Breiðabólstað.

Arngrímr hét maðr Helgason, Högnasonar, er út kom með Hrómundi. Hann bjó í Norðrtungu. Hann var kallaðr Arngrímr goði. Helgi hét sonr hans.

Blund-Ketill hét maðr, sonr Geirs ins auðga ór Geirshlíð, Ketilssonar blunds, er Blundsvatn er við kennt. Hann bjó í Örnólfsdal. Þat var nökkuru ofar en nú stendr bærinn. Var þar margt bæja upp í frá. Hersteinn hét sonr hans. Blund-Ketill var manna auðgastr ok bezt at sér í fornum sið. Hann átti þrjá tigu leigulanda. Hann var inn vinsælasti maðr í heraðinu.

Þorkell trefill hét maðr. Hann var Rauða-Bjarnarson. Hann bjó í Svignaskarði fyrir útan Norðrá. Helgi var bróðir Þorkels, er bjó í Hvammi í Norðrárdal. Annarr var Gunnvaldr, faðir Þorkels, er átti Helgu, dóttur Þorgeirs á Víðimýri. Þorkell trefill var vitr maðr ok vel vinsæll, stórauðigr at fé.

Þórir hét maðr. Hann var snauðr at fé ok eigi mjök vinsæll af alþýðu manna. Hann lagði þat í vanða sinn, at hann fór með sumarkaup sitt heraða í milli ok seldi þat í öðru, er hann keypti í öðru, ok græddist honum brátt fé af kaupum sínum.

Ok eitt sinn, er Þórir fór sunnan um heiði, hafði hann með sér hæns í för norðr um land ok seldi þau með öðrum kaupskap, ok því var hann kallaðr Hænsa-Þórir.

Nú græðir Þórir svá mikit, at hann kaupir sér land, er at Vatni heitir upp frá Norðrtungu, ok fá vetr hafði hann búit, áðr hann gerðist svá mikill auðmaðr, at hann átti undir vel hverjum manni stórfé.

En þó at honum græddist fé mikit, þá heldust þó óvinsældir hans, því at varla var til óþokkasælli maðr en Hænsa-Þórir var.

Einn dag gerir Þórir heiman ferð sína ok ríðr í Norðrtungu ok hitti Arngrím goða ok bauð honum barnfóstr. " Vil ek taka við Helga, syni þínum, ok geyma sem ek kann, en ek vil hafa vináttu þína í mót ok fylgi til þess, at ek ná réttu af mönnum. "

Arngrímr svarar: " Svá lízt mér sem lítill höfuðburðr muni mér at þessu barnfóstri. "

Þórir svarar: " Ek vil gefa sveininum hálft fé mitt, heldr en ek ná eigi barnfóstrinu, en þú skalt rétta hluta minn ok vera skyldr til, við hvern sem ek á um. "

Arngrímr svarar: " Þat ætla ek mála sannast at neita eigi því, er svá vel er boðit. "

Fór þá Helgi heim með Þóri, ok heitir þar nú síðan bærinn at Helgavatni. Arngrímr veitti Þóri umsjá, ok þykkir þegar ódælla við hann, ok náir hann nú réttu máli af hverjum manni. Græðist honum nú stórmikit fé ok gerist inn mesti auðmaðr. Helzt honum enn óvinsældin.

Þat var eitt sumar, at skip kom af hafi í Borgarfjörð, ok lögðu þeir eigi inn í ósinn, en lögðu útarliga á höfnina. Örn hét stýrimaðr. Hann var vinsæll maðr ok inn bezti kaupdrengr.

Oddr frétti skipkvámuna. Hann var vanr í fyrra lagi í kaupstefnur at koma ok leggja lag á varning manna, því at hann hafði heraðsstjórn. Þótti engum dælt fyrr at kaupa en vissi, hvat hann vildi at gera.

Nú hittir hann kaupmenn ok fréttir eftir, hversu þeir ætla sína ferð eða hve skjótar sölur þeir vildu hafa, ok sagði þann vanða, at hann legði lag á varning manna.

Örn svarar: " Sjálfir ætlum vér at ráða várri eigu fyrir þér, því þú átt engan pening með várum varnaði, ok muntu ráða at sinni eigi meira en þú mælir. "

Oddr svarar: " Þat grunar mik, at þat gegni þér verr en mér, ok svá skal vera. Er því at lýsa, at vér bönnum öllum mönnum kaup við yðr at eiga ok svá flutningar allar, svá at ek skal fé af þeim taka, sem yðr veita nökkura björg, en ek veit, at þér flytizt eigi ór höfninni fyrir misgöngin. "

Örn svarar: " Ráða máttu ummælum þínum, en eigi látum vér kúgast at heldr. "

Oddr ríðr nú heim, en Austmenn liggja þar í höfninni, ok gefr þeim eigi í brottu.

Annan dag eftir reið Hersteinn Blund-Ketilsson út á Nes. Hann fann Austmenn, er hann reið útan. Kannast hann við stýrimann ok varð vel at skapi. Örn sagði Hersteini, hversu mikinn ójafnað Oddr bauð þeim, - " ok þykkjumst vér eigi vita, hversu vér skulum með fara váru máli. "

Þeir talast við um daginn, ok at kveldi ríðr Hersteinn heim ok segir föður sínum frá farmönnum ok hvar nú er komit þeira máli.

Blund-Ketill svarar: " Við kennumst ek mann þenna at þinni frásögn, at því, at ek var með föður hans, þá ek var barn, ok hefi ek eigi nýtra dreng fundit en hans föður, ok er þat illa, at hans kosti er þröngt, ok þat mundi faðir hans ætla, at ek mynda nökkut líta á hans mál, ef hann þyrfti þess við. Ok nú á morgin snemma skaltu ríða út í Höfn ok bjóða honum hingat með svá marga menn sem hann vill, en ef hann vill annat heldr, þá skal flytja hann, hvert er hann vill, suðr eða norðr, ok skal ek leggja á allan hug, sem ek hefi föng á, honum við at hjálpa. "

Hersteinn kvað þat gott ráð ok drengiligt. " Er þó er meiri ván, at þar fyrir hafim vér óvingan annarrra. "

Blund-Ketill svarar: " Þar sem vér berum eigi verra mál til en Oddr, þá kann vera, at oss falli þat létt. "

Nú líðr nóttin. En þegar um morgininn snemma lætr Blund-Ketill safna hrossum ór haga, ok er þá búin ferð, ok rekr Hersteinn hundrað hrossa í móti kaupmönnum, ok þurfti einkis á bú at biðja. Hann kemr út þangat ok sagði Erni tillag föður síns. Örn kvaðst gjarna þenna kost þiggja vilja, en kvaðst þó hyggja, at þeir feðgar myndi fá óvináttu annarra manna fyrir þetta. Hersteinn kvað þá eigi verða farit at því.

Örn mælti: " Þá skulu hásetar mínir flytja sik í önnur heruð, ok er þó ærit í ábyrgð, þó at vér sém eigi allir í einu heraði. "

Hersteinn flytr nú Örn heim með sér ok varning hans ok skilst eigi fyrr við en allir kaupmenn eru í brottu ok búit um skip ok öllu til skila komit. Blund-Ketill tekr æfar vel við Erni. Sat hann þar í góðum fagnaði.

Kómu nú tíðendi þessi fyrir Odd, hvat Blund-Ketill hefir ráðs tekit, ok tala menn nú um, at hann hafi sýnt sik í mótgangi við hann.

Oddr svarar: " Kalla má þat svá, en þar er sá maðr, er bæði er vinsæll ok kappsamr. Þó vil ek um sinn vera láta. " Ok var nú enn kyrrt.

Sumar þetta var lítill grasvöxtr ok eigi góðr, fyrir því at lítt þorrnaði, ok varð alllítil heybjörg manna.

Blund-Ketill fór um haustit til landseta sinna ok segir, at hann vill heyleigur hafa á öllum löndum sínum: " Eigum vér margt fé ganganda, en hey fást lítil. Ek vil ok ráða fyrir, hversu miklu slátrat er í haust á hverju búi allra minna landseta, ok mun þá vel hlýða. "

Nú líðr sumar, ok kemr vetr ok er snemma nauðamikill norðr um Hlíðina, en viðrbúningr lítill. Fellr mönnum þungt. Ferr svá fram um jól. Ok er þorri kemr, þá ekr hart at mönnum, ok eru margir þá upptefldir.

Ok at kveldi eins dags kemr landseti Blund-Ketils ok segir sik vera í heyþroti ok krefr órlausna.

Bóndi svarar: " Hverju gegnir þat? Ek þóttumst svá til ætla at hausti, at ek hugða, at vel myndi hlýða. "

Sjá svarar, at færra var slátrat en hann sagði.

Blund-Ketill sagði: " Vit skulum eiga kaup saman. Ek mun leysa þik ór vandræði þessu um sinn, en þú seg þetta engum manni, því at ek vil eigi venja menn upp á mik, allra helzt síðan þér hafið þó eigi haft mín tillög. "

Sá fór heim ok sagði sínum vin, at Blund-Ketill sé afbragð annarrra manna í öllum viðskiptum, ok kvað hann sik ór vandræði leyst hafa. En sá sagði sínum vin, ok verðr þat svá víst um allt heraðit.

Líðr stund, ok kemr gói. Þá koma tveir landsetar hans ok segja sik í heyþroti.

Blund-Ketill svarar: " Illa hafið þér gert, at þér hafið af brugðit mínum ráðum, því at þat er þann veg, þó at vér hafim hey mikil, þá höfum vér ok fé því fleira. Nú ef ek miðla yðr, þá hefi ek ekki til míns fjár. Er nú hér um at kjósa. "

Þeir ala á málit ok tjá vesölð sína, en honum þótti hörmuligt at heyra á þeira veinan ok lét reka heim fjóra tigu hrossa ok hundrað ok lét drepa fjóra tigu hrossa, þau er verst váru, en gaf landsetum sínum þat fóðr, sem hrossunum var ætlat áðr. Fara þeir heim fegnir.

Vetrinn gerist því verri sem meir leið á, ok verðr örkola fyrir mörgum.

Nú kemr einmánuðr, ok koma tveir landsetar Blund-Ketils. Þeir áttu sér hóti helzt nökkurs kosti í fémunum, en þó váru þeir nú í heyþroti ok biðja hann órlausnar. Hann svarar þá ok kvaðst eigi til hafa, enda lézt hann eigi vilja drepa fleira fé. Þeir fréttu, ef hann viti nökkura þá menn, er hey hefðu til sölu. Hann kveðst eigi víst vita.

Þeir sækja fast eftir ok segja nú, at fé þeira muni deyja, ef þeir fá enga hjálp af honum.

Hann sagði þat af sjálfdáðum orðit, - " en sagt er mér, at Hænsa-Þórir muni hafa hey til sölu. "

Þeir svara: " Af honum munum vér eigi fá, nema þú farir með oss, ok mun hann þá þegar selja, ef þú gengr í vörzlu fyrir oss um kaupin. "

Hann svarar: " Þat má ek gera at fara með yðr, en þat er sannligt, at þeir seli, sem til hafa. "

Þeir fara snemma um morgininn, ok var á norðan strykr sá ok heldr kaldr. Þórir bóndi var úti staddr í þat mund, sér mennina fara at garði, gengr inn síðan ok rekr aftr hurð ok lætr fyrir loku, ferr til dagverðar.

Nú er drepit á dyrr. Sveinninn Helgi tekr til orða: " Gakktu út, fóstri, því at menn munu vilja hitta þik. "

Þórir kvaðst mundu matast fyrst, en sveinninn hleypr undan borðum ok gengr til hurðar ok heilsar þeim vel, er komnir váru. Blund-Ketill spurði, hvárt Þórir væri heima. Hann sagði svá væri.

" Bið þú hann útgöngu, " sagði hann.

Sveinninn gerði svá ok sagði, at Blund-Ketill var kominn úti ok vildi hitta hann.

Þórir svaraði: " Af hverju mun Blund-Ketill draga nasarnar? Kynligt, ef hann ferr at góðu. Ekki erendi á ek við hann. "

Sveinninn ferr ok sagði þeim, at Þórir vildi eigi út ganga.

" Já, " sagði Blund-Ketill, " þá skulum vér inn ganga. "

Þeir ganga til stofu, ok var þeim heilsat, en Þórir þagði.

" Svá er varit, " sagði Blund-Ketill, " at vér viljum kaupa hey at þér, Þórir. "

Þórir svarar: " Eigi er mér þitt fé betra en mitt. "

Blund-Ketill mælti: " Ýmisst veitir þat. "

Þórir svarar: " Hví ertu í heyþroti, auðigr maðr? "

Blund-Ketill segir: " Eigi em ek greiðliga í heyþroti, ok fala ek fyrir landseta mína, er þurfa þykkjast órlausna. Vilda ek gjarna fá þeim, ef til væri. "

" Þat muntu eiga allra heimilast at veita öðrum þitt, en eigi mitt. "

Blund-Ketill svarar: " Eigi skulum vér gjafar at biðja. Láttu Odd ok Arngrím gera verð fyrir þína hönd, en þar á ofan vil ek gefa þér gjafar. "

Þórir kvaðst eigi hey hafa til at selja, - " enda vil ek eigi selja. "

Þá gengr Blund-Ketill út ok þeir félagar ok sveinninn með þeim.

Þá tekr Blund-Ketill til orða: " Hvárt er heldr, at fóstri þinn hefir engi hey til sölu, eða vill hann eigi selja? "

Sveinninn svarar: " Hefir hann víst, ef hann vill. "

Blund-Ketill mælti: " Fylgðu oss þangat til, sem heyin eru. "

Hann gerir svá. Nú gerir Blund-Ketill til fjár Þóris ok hugðist svá at, þó at algjafta væri til alþingis, at þó myndi af ganga fimm stakkar. Ok eftir þat ganga þeir inn.

Blund-Ketill mælti: " Svá hyggst mér um heykost þinn, at góðr fengr mun af ganga, þó at fé þínu öllu sé inni gefit til alþingis, ok vil ek þat kaupa. "

Þórir svarar: " Hvat skal ek þá hafa annan vetr, ef þá er slíkr vetr eða verri? "

Blund-Ketill svarar: " Gera mun ek þér þann kost at fá þér jafnmikinn kost í heyjum í sumar ok þó at engu verri ok færa í garða þína. "

Þórir svarar: " Ef þér hafið nú yðr eigi heybjörg, hvat munuð þér þá heldr hafa í sumar? En veit ek, at sá er ríkismunr okkarr, at þú munt taka mega hey af mér, ef þú vill. "

Blund-Ketill svarar: " Eigi er þann veg upp at taka. Þat veiztu, at silfr gengr í allar skuldir hér á landi, ok gef ek þér þat við. "

Þórir svarar: " Eigi vil ek silfr þitt. "

" Þá tak þú þvílíka vöru, sem þeir gera til handa þér, Oddr ok Arngrímr. "

" Fátt er hér verkmanna, " segir Þórir, " en ek nenni lítt ferðum, ok vil ek eigi vasast í slíku. "

Blund-Ketill svarar: " Þá skal ek láta færa þér heim. "

Þórir mælti: " Eigi hefi ek húsakost til þess, at örvænt sé, at eigi spillist. "

Blund-Ketill svarar: " Ek skal fá til húðir ok búa um, svá at vel sé. "

Þórir svarar: " Eigi vil ek spark annarrra manna í húsum mínum. "

Blund-Ketill svarar: " Þá skal vera hjá oss í vetr, ok mun ek varðveita. "

" Veit ek gjálgrun þína, " segir Þórir, " ok vil ek engu kaupa við þik. "

Blund-Ketill mælti: " Þá mun fara verr, ok munum vér allt at einu hafa heyit, þó at þú bannir, en leggja verð í staðinn ok njóta þess, at vér erum fleiri. "

Þá þagnar Þórir ok gerir eigi gott í skapi. Blund-Ketill lætr taka reip ok binda heyit. Eftir þat hefja þeir upp klyfjar ok bera í brott heyit, en ætla vel til alls fjár.