Bókastaðir

Þat bar til einn dag, at Gunnarr átti at ganga á jǫkla. Hann vildi þá fara einn saman. Hann tók vápn sín, ok gekk fram með firðinum, ok þar upp undir jǫkulinn, þar sem fjǫrðrinn þraut. Þar var lukt hǫmrum stórum, svá at þar sá eigi meira en í hálfrokknu húsi. Hann fór svá lengi, þar til er hann sá elda brenna. Hann hafði þar af ljós, ok gekk eptir því, þar til er hann kom at helli stórum. Þá nam hann staðar úti fyrir hellinum; þar sátu trǫll mǫrg um eldinn.

Þá mælti eitt þeirra: "Betr kœmi hér Gunnarr".

Þá svaraði annat þeirra: "Hvat væri oss þat bati, eða vissir þú eigi, hversu hann fór með þær systr, Fálu ok Gálu.

Eitt þeirra svaraði: "Þat vilda ek, at hann kœmi aldrei hér, því at ek ætla, at mér standi af honum hin mesta ógæfa.

Gunnarr gekk þá inn í hellinn ǫðru meginn undir bergit, ok stóð þar nokkra stund, þar til er þau karl ok kerling fóru at sofa. Þá var eptir sonr þeirra ok tvær dœtr. Þá gekk Gunnarr fram at eldinum, ok hjó til eins þeirra, svá at af tók hǫfuðit. Þau hlupu þá upp systkin, ok sóttu at Gunnari með miklu kappi. Hann drap þau bæði skjótt. Síðan settisk hann niðr ok lét renna af sér mœði; þá var dimmt orðit í hellinum, því at eldrinn var slokknaðr.

Gunnarr stóð þá upp, ok gekk innar eptir hellinum, ok vildi finna þau karl ok kerlingu. Fór hann leitandi til þess, er hann fann þau, ok gekk þar at, er þau lágu, ok fletti af þeim klæðunum. Honum sýndusk þau mjǫk svǫrt ok illileg. Hann lagði þá á hann, svá at í gegnum stóð; hann brá þá svá hart við, at hann fell fram úr rúminu; dó hann þá skjótt, en kerling vaknaði við þetta. Hon spratt upp, ok greip eitt sverð, er lá hjá henni, ok sótti at honum í miklum ákafa. Gunnarr varði sik vel, en þóttisk þó í enga raun meiri komit hafa. Hann fekk þá mǫrg sár ok stór. Gunnarr sá þá, at eigi mundi svá búit duga. Hann kastaði þá øxinni, ok réð undir kerlingu; þau glímdu þá lengi ok gekk flest upp fyrir þeirra fótagangi. Sá Gunnarr þá, at eigi mundi svá búit hlýða; hann mælti þá fyrir munni sér: "Hvat mun mér í annat sinn meiri þǫrf Fálu vinkonu minnar en svá".

Nokkru síðar sá hann, hvar hon fór. Ekki var hon þá frýnileg; snýr þar þegar at, sem þau áttusk við. Hon hjó hart ok tíðum með saxi því, er hon helt á, er þrumr hét; veittu þau henni skjótt bana. Þá settusk þau niðr.

Hon mælti þá við Gunnar: "Nú vil ek, at þú farir með mér"; hann gerði þá, sem hon bað.

Síðan bjuggusk þau þaðan í brott, ok báru með sér mikit silfr ok gull, ok marga aðra dýrgripi; síðan fóru þau leiðar sinnar. Gekk hon fyrir, þar til er þau komu í helli stóran. Þau lǫgðu þar niðr byrðar sínar. Þar sá hann allt tjaldat, sem við veizlu væri búit.

Hon mælti þá til Gunnars; "Mál er þér at hvílask, ok taka á þik náðir. Hon leiddi hann þá í afhelli. Þar var borð búit. Gunnarr settisk undir borðit, át ok drakk sem hann lysti. Síðan fór hann at sofa; var hann þar um nóttina.

Fála fór at finna fǫður sinn ok móður. Þau heilsa henni vel.

Þá spurði karl; "Hvat hefir komit í kveld"? sagði hann; en hon sagði sem var, ok bið ek, at þú takir vel við honum, ok látir hann þess njóta, er hann gerði til mín".

Karl svarar: "Láttu mik sjá hann, er þú fylgir honum svá fast.

Hon gekk þar at, er Gunnarr lá, ok bað hann upp standa, því at faðir minn vill sjá þik. Hann klæddisk skjótt, ok gekk með henni, þangat sem faðir hennar var.

Hann heilsaði honum: Skrámr mælti: "Hversu gamall maðr ertu, Gunnarr?"

Hann svarar: "Nú em ek tólf vetra".

"Þú ert efniligr maðr", segir Skrámr, ok skaltu vera vel kominn með oss, ok svá vill dóttir mín".

Þar var Gunnarr um hríð. Leið nú mjǫk á vetrinn.

Þat var einn dag at Gunnarr kom at máli við Fálu vinkonu sína. "Mál þykir mér, at vitja manna minna".

Hon leysti hann brott með gjǫfum, ok fylgdi hon honum á leið, ok bað Fála vel fyrir honum, áðr þau skildu. Gekk Gunnarr þá leið sína unz hann kom heim. Urðu hans menn honum fegnir. Leið svá af vetrinn.

En þegar er váraði, bjuggu þeir skip sitt; en þegar er þeir váru búnir, heldu þeir þegar brott. Gaf þeim vel byri, til þess er þeir komu skipi sínu við Noreg, þar sem Bárðr átti garð fyrir. Þá réð Hákon jarl Sigurðar son fyrir Noregi. Bárðr bauð þeim brœðrum heim til sín. Þeir þekktusk þat; fluttu þangat varning sinn. Bárðr bauð hverjum manni, sem á hans garði var, at allir skyldi þeim þjóna.

Þetta fréttisk skjótt víða um Noreg. Þetta kom ok fyrir jarlinn, ok bauð hann þegar Bárði til veizlu, en hann játaði at fara. Sendimenn fóru aptr ok sǫgðu jarli, at Bárðr hét at koma.

Leið nú at þessari stundu, sem veizlan var sett; kom Bárðr at máli við Gunnar: "Þat vilda ek, at þú værir heima, meðan ek fœri til veizlu þessarrar, sem jarl hefir mér boðit".

Þá mælti Gunnarr: "Fara vil ek með þér; þat þykkir mér betra, en at vera heima".

"Svá skal þá vera", sagði Bárðr.

Þeir bjuggu þá ferð sína, ok váru fimmtán saman, allir vel vápnaðir. Þeir riðu, þar til er þeir komu til hallar jarls; stíga þá af baki hestum sínum, ok ganga fyrir jarl ok kvǫddu hann vel; hann tók Bárði harðla vel, ok setti hann hit næsta sér.

Þá spurði jarl Bárð, hvat manna þat væri, er honum gekk næst. Bárðr segir, at þat væri íslenzkr maðr. Þá spurði jarl hann at nafni; en hann sagðisk Gunnarr heita.

"Hversu gamall maðr ertu?" segir jarl.

Gunnarr segir: "Ek em nú átján vetra", segir hann.

Þá mælti jarl: "Þú ert stórr maðr, eða eru svá margir á Íslandi?"

"Satt er þat", segir Gunnarr, at þar eru margir miklu framar, en ek em".

Fell niðr þessi ræða; leið af veizlan. En eptir veizluna bauð jarl Gunnari eptir at vera; en hann játaði því, ok þá boðit. Bárðr bjósk í brott ok spurði Gunnar, hvárt jarl hefði boðit honum eptir at vera; hann sagði þat satt vera.

"Ekki mun ek þess fýsa þik", sagði Bárðr; "því at jarl vill þik feigan, ok vil ek, at þú farir heim með mér".

"Ekki skal þat vera", sagði Gunnarr, ok skal ek at vísu þiggja þat boð, sem jarl bauð.

Þá mælti Bárðr: "Þat vil ek, at þú vitir mín, ef þú þarft nokkurs með".

Gunnarr kvað svá gera mundu. Síðan skildu þeir; fór Bárðr heim, en Gunnarr var eptir, ok Helgi bróðir hans með hirðinni, ok skjótt vel virðir af hverjum manni; leið svá á vetrinn.

Einn dag var þat, at jarl lét kalla þá til sín, þá brœðr; en er þeir komu, þá kvǫddu þeir hann vel.

Hann mælti til Gunnars: "Þú munt mikill íþróttamaðr", sagði jarl.

"Eigi er þat", sagði Gunnarr.

"Ek vil þó sjá", sagði jarl.

"Helzt munda ek þá glíma", sagði Gunnarr, "ef mennskr maðr væri".

"Þat berr vel til", sagði jarl, "ok skalt þú glíma at hálfsmánaðarfresti".

Þetta var nú statt gert; leið nú at þeirri stundu, sem glíman var sett; hugði jarl nú gott til glímunnar. Kom þar margr maðr.

Þar kom ok Bárðr, vin Gunnars, því at hann hafði heyrt, at glíman var lǫgð, ok vildi hann finna Gunnar, áðr sá dagr kœmi. En er þeir fundusk, spurði Bárðr Gunnar hvárt hann hefði játat glímunni; hann sagði þat satt vera.

"Þat vissa ek snemma", sagði Bárðr, "at jarl vildi þik feigan".

Gunnarr svarar: "Svá verðr nú at vera".

"Hér er einn hjúpr, er ek vil gefa þér", segir Bárðr; "í honum skaltu vera, þá er þú glímir". Skilja þeir nú tal sitt at sinni.

Nú var út borinn stóll jarls, ok hyggr nú margr gott til, at sjá þessa gleði. Var nú framleiddr blámaðr einn; sá hafði mǫrgum góðum dreng at bana orðit. Jarl spurði þá, hvárt Gunnarr væri þar kominn. Hann sagði þat satt vera.

"Þá er nú upp at standa", sagði jarl, "ok glíma við þenna piltunginn, sem þér er nú ætlaðr".

"Ekki á ek at glíma við trǫll", sagði Gunnarr.

"Við þenna skaltu nú glíma", sagði jarl.

Síðan stóð Gunnarr upp, ok gekk fram á vǫllinn, þar sem þeir skyldi glíma. Jarl spurði þá, hví Gunnarr fœri eigi af fǫtum. Í því var sleppt blámanninum. Þeir tókusk þá á heldr sterkliga, en þó var þat ǫllum auðsét, at Gunnarr var ósterkari, ok bar blámaðrinn hann um vǫllinn; en svá var Gunnarr mjúkr, at aldrei kom hann honum af fótunum; þar var ein hella stór á vellinum; þangat bárusk þeir at, svá at fœtr Gunnars námu helluna. Þá sleppti Gunnarr þeim tǫkum, sem hann hafði áðr haldit, en tók báðum hǫndum í axlir honum, en hljóp sjálfr ǫfugr upp yfir helluna, ok í því kippti Gunnarr at sér blámanninum svá snǫggt, at hann tók sundr í tvá hluti á hellunni. Þá varð óp mikit, ok þótti mǫrgum þetta hit mesta þrekvirki.

Þá kallaði jarl á menn sína, ok bað at taka Gunnar hǫndum, en þat fórsk fyrir, því at Bárðr hafði fjǫlmenni mikit, ok veitti Gunnari lið, svá at jarl náði honum eigi. Fór Gunnarr heim með Bárði, ok þeir brœðr báðir, ok váru með honum, þat sem eptir var vetrarins. Þótti Gunnarr unnit hafa mǫrgum manni hit mesta frelsi í drápi blámannsins, en jarl þóttisk fengit hafa hina mestu sneypu, er hann missti blámann sinn, en fekk eigi Gunnar.

Einhvern tíma, sem þeir talask við Bárðr ok þeir brœðr, spurði hann, hvat þeir ætluðusk fyrir.

"Í hernað vilda ek", sagði Gunnarr, "í sumar, ok leita mér fjár ok frægðar".

Bárðr sagði þat til reiðu vera; skal ek fá þér þrjú skip, ok menn, sem þú vilt hafa.

Gunnarr þakkaði honum þetta framlag; váru þessi skip skjótt búin, bæði at mǫnnum, ok vápnum. Bárðr fylgdi þeim til skips, ok bað þá brœðr þangat at halda at hausti, en þeir játuðu því. Síðan heldu þeir í brottu ok herjuðu víða um sumarit; varð þeim gott til fjár ok frægðar.

Einn dag sigldu þeir at eyjum nokkurum. Þeir lǫgðu at landi, ok tjǫlduðu á landi ok sofa af nóttina. Þeir sofnuðu skjótt, er menn váru drukknir ok móðir.

Gunnarr stóð upp skyndilega, ok tók vápn sín, ok gekk upp á eyna einn samt. Þá sá hann mǫrg skip ǫðru megin eyjarinnar. Hann hafði tǫlu á þeim; þau váru þrettán, ok ǫll stór. Hann sá ok tjald á landi. Hann gekk þangat, sem búðir váru, ok hann sá at rauk. Hann vafðisk í dyrunum.

Þeir spurðu at, sem inni váru, hverr sá væri, er sik vildi kæfa. Hann kvaðsk þar af landi ofan vera. Hann spurði þá, hverr skipum stýrði.

Þeir sǫgðu: "Þú ert fáviss maðr. Hefir þú eigi spurt af þeim brœðrum, Svarti ok Jǫkli, er nú eru frægstir, ok hver þjóð er hrædd við?"

Gunnarr fór aptr til manna sinna, ok vakti þá; bað þá at bera fé allt af skipum, en grjót í staðinn. Þeir hǫfðu þessu verki lokit, áðr en lýsti. Þeir sigldu þá þegar brott úr hǫfninni, ok fram fyrir nes. Sjá nú víkingar skipin róa at þeim í nálægð. Gunnarr spyrr þá, hverr fyrir skipunum réði.

Þeir brœðr segja til sín, "ok viljum vér bjóða yðr tvá kosti; er sá annarr, at ganga hér frá skipum, ok annarr sá, at berjask, ef þér þorit".

"Þann skal upp taka", sagði Gunnarr.

"Þat þykkir oss betra", sagði Svartr.

Síðan tóksk þar bardagi hinn harðasti; féllu margir af hvárum tveggja, ok þó fleiri af víkingum. Gunnarr gekk hart fram, ok felldi margan með sverði því, er Fála hafði gefit honum. Þá komusk þeir brœðr upp á skip víkinga; ruddusk þeir þá fast um, til þess at þeir komusk fram at siglu.

Þá kom Jǫkull í móti Gunnari; hann hafði mæki stóran í hendi sér. Jǫkull hjó þá til Gunnars með mækinum. Gunnarr bar af sér hǫggit ok kom þat í bitann, svá at fal báða eggteinana; hann laut þá eptir hǫgginu. Gunnarr leit þá til Jǫkuls með sínu sverði; þat beit allt þat, sem því var boðit, ok tók af hǫndina, ok þar með síðuna, ok renndi ofan á mjǫðmina, ok tók þar undan honum fótinn ok fell Jǫkull þar dauðr niðr.

Gunnarr gekk þá fram um siglu ok kom þar at, sem Svartr ok Helgi bǫrðusk; var Helgi þá bæði sárr ok móðr. Gunnarr bað hann þá hvíla sik, en Helgi vildi þat eigi, ok sagði svá: "Ljá þú mér heldr sverð þitt". Gunnarr gerði sem hann bað, því at þat beit allt þat, sem því var boðit. Sótti Helgi þá í ákafa; þá bárusk sár á Svart. Helgi hjó þá eitt hǫgg svá mikit í hǫfuð Svarti, at hann klauf þat, ok búkinn at endilǫngu, svá at einn veg fell hvárr hlutrinn.

Þá var œpt sigróp; gengu þá víkingar á hǫnd þeim brœðrum. Tóku þeir þar mikit herfang, en gáfu hverjum manni, sem lifði eptir, grið. Fór þá hverr sem vildi, en þeir brœðr heldu í brott, ok ætluðu heim um haustit; hvat eð þeim gekk eptir vilja sínum.

Sem Bárðr fregnar þetta, at þeir brœðr váru komnir, fór hann þá til fundar við þá brœðr, ok fagnaði hann þeim vel, ok lét hann flytja heim þegar fjárhluta þeirra. Þeir gáfu Bárði góðar gjafir; sátu nú um kyrrt, þar til sem leið at jólum.

Þá átti Bárðr at sœkja at vanda veizlu til jarls; hann fór þá fjǫlmennr en þeir brœðr váru eptir báðir. Bárðr kom á veizluna; tók jarl honum vel.

Einn dag var þat, sem þeir sátu glaðir, þá varð þeim margt talat; spurði jarl Bárð, hvárt hann hefði tekit þá brœðr; hann sagði þat satt vera.

"Djarfr maðr ertu, Bárðr", sagði jarl, "at þú heldr þá menn, sem þú veizt at mínir óvinir eru".

"Ekki er þat þann veg, herra", segir Bárðr, "ok vilja þeir sættask við yðr".

Jarl bað Bárð þá láta koma til sín, "ok megum vér þá bezt sættask".

Bárðr játaði því; leið af veizlan, ok fór Bárðr heim, ok sagði þeim brœðrum, at jarl vill, at þeir komi til hans, ok mun ek fara með ykkr". Þeir bjuggusk þegar á fund jarls, ok vǫldu honum góðar gjafir, ok fœrðu jarli. Hann tók því ǫllu vel, gerði þá sína menn, ok váru þeir síðan með jarli, þat er eptir var vetrarins.

Einn dag var þat, at Gunnarr gekk fyrir jarl ok kvaddi hann. Jarl spurði þá at, hvat þeir vildi. Gunnarr bað orðlofs, at fara út til Íslands, at finna fǫður sinn ok vini. Jarl gerði, sem hann bað.

Síðan bjuggu þeir skip sitt, ok báru þar á fjárhlut sinn. Jarl gaf þeim góðar gjafir at skilnaði; en Bárði gáfu þeir ǫll þau skip, sem þeir hǫfðu fengit, ok þann fjárhlut, er þeir komusk eigi með. Báðu hvárir vel fyrir ǫðrum, ok skiljask vinir; létu síðan í haf, ok gaf þeim vel byri, þar til er þeir komu skipi í Skaptárós.

Frétti Þorbjǫrn þat skjótt, ok ríðr til skips, ok finnr sonu sína; varð þar fagnafundr mikill; þóttisk hann þá ungr orðinn í annat sinn. Váru þeir skjótt heimfluttir; fréttisk þetta um heruð, at þeir væri heim komnir.

Gunnarr frétti þat, at Þorgrímr var dauðr; hafði hann sprungit af harmi eptir sonu sína. Gunnarr minntisk þá orða þeirra, er þau Helga hǫfðu mælt; fór hann þá á Hǫrgsland; var honum þar vel fagnat. Hann gekk þegar til fundar við Helgu. Hon varð honum allfegin. Hann bað hennar þegar; því máli var vel svarat af móður hennar, því at hon hafði vitat ǫll ráð með þeim.

Var þegar við boði búizk ok mǫrgum manni tilboðit. Gekk sú veizla vel fram. Gaf Gunnarr ǫllum góðar gjafir, þeim sem þangat hǫfðu sótt. Fór þá hverr heim þangat, sem átti.

Gunnarr reisti bú mikit á Hǫrgslandi, ok tók þar með goðorð, sem Þorgrímr hafði haft áðr, ok þótti ǫllum þat vel skipat. Helgi var heima með fǫður sínum.

Enn er þar til at víkja sǫgunnar, sem var frá horfit; at þau váru systkin Þórdís ok Ǫrn, ok vildi hann þá enn minnask þess fjandskapar, er fyrr hafði verit þeirra á meðal.

Þat var einn dag, at Gunnarr stóð upp snemma um morguninn, ok tók vápn sín. Helga spurði, hvert hann ætlaði; hann gekk út snúðugt ok svaraði henni engu; steig á bak hesti sínum; reið til þess hann kom at Vatnsenda; hann steig þar af baki hesti sínum, ok barði at dyrum. Ǫrn gekk út ok heilsaði Gunnari. Þá mælti Gunnarr: "Nú er at verja sik, Ǫrn".

Þeir bǫrðusk lengi, ok varð hvárrtveggi sárr mjǫk, en Gunnarr mœddisk seinna, af því at hann var maðr yngri, ok beiddi Ǫrn hvíldar; þeir hvíldusk, ok studdusk fram á vápn sín. Gunnarr bað hann þá enn verja sik. Ǫrn spratt upp, ok sótti at Gunnari, svá at hann mátti eigi annat, en at verja sik. Ǫrn hjó þá til Gunnars svá mikit hǫgg, at hann klauf af honum brynjuna, svá at hon féll ǫll af sem fis niðr um Gunnar. Í því hjó Gunnarr í hjálm Arnar, svá at klauf hǫfuðit ok þar með búkinn at endilǫngu, ok féll hann þar dauðr til jarðar.

Gunnarr var þá bæði sárr ok móðr. Hann reið þá heim; varð Helga honum allfegin. Hon batt um sár hans, ok greru þau allskjótt.

Víg Arnar fréttisk nú víða, ok varð hann engum manni harmdauði, nema systur hans; hon undi illa við sinn hlut, ok vildi hon hefna hans með gǫldrum sínum. Henni varð þat eigi lagit, en þó bar hon sik at því lǫngum.

Þat er af Helga at segja, at hann fékk fæð mikla, hann reið þá einn dag at finna bróður sinn, ok sagði honum, at hann vildi biðja Ingibjargar dóttur Geirs bónda. Síðan ríða þeir báðir brœðr á fund Geirs við tólfta mann. Geirr bauð þeim þar at þiggja beina ok náðir. Þeir stigu nú af baki, ok ganga til stofu, ok váru þar um nóttina í góðum beina.

Þeir hǫfðu uppi bónorðit við Ingibjǫrgu fyrir hǫnd Helga, en Geirr bóndi veik þeim svǫrum til dóttur sinnar; en hon kvað vilja hér hlíta fǫður síns ráði. Var þessu nú keypt; skyldi þat boð vera um haustit á Geirslandi um vetrnætr. Þeir riðu heim brœðr báðir til búa sinna.

Leið nú á sumarit, ok kom sá tími, sem á kveðit var at brullaupit skyldi vera; kom þar þá margr ok var engi óboðinn. Stóð veizla sú sjau daga ok sjau nætr; en at endaðri veizlunni fór hverr heim til sinna heimkynna; váru allir meiri háttarmenn með gjǫfum útleiddir. En Helgi fór heim til Keldugnúps með konu sína ok sat nú í kyrrð.