Bókastaðir

Nú leið vetr sá; ok fóru þeir Þorgrímr sunnan um Kjǫl til Skagafjarðar. Drifu þá til þeirra harka-menn þeir er vistlausir vóru. Þá fóru þeir upp í Goðdali, ok it efra inn til Eyjafjarðar; ok kómu á bœ þann er í Leyningi heitir; sá maðr hét Bergr er þar bjó. Þar ræntu þeir, ok tóku þaðan mat, ok lérept ok vaðmál til klæða sér. Síðan fóru þeir víða um héraðit, ok tóku bœndr við þeim.

Ok er þat spurði Eyjólfr norðan af Grenjaðarstað, þá fór hann at hitta Guðmund; ok gat hann komit saman sáttarfundi með þeim; ok kom Kolbeinn til vestan, ok eigi fjǫlmennr. Ok er hann kom til Guðmundar, kvað hann: —

Þeir hǫfðu sáttar-fund við Glerá, ok kómu sínum-megin at hvárir. Þar var brú á ánni, ok gljúfr undir. Eyjólfr gékk þar á milli; ok gat sáttum á komit; ok gengu þá allir menn til sátta þeir er við vóru, svá Vigfúss sem aðrir; ok skyldi gera um víg Þórðar-sona Teitr Oddsson austan ór Fjǫrðum; ok svá um rán þat er rænt var í Arnarnesi. En um víg Arnþrúðar-sona skyldi gera Þorvaldr Gizurarson; ok svá um þat er Guðmundr var ræntr; ok um áverka Valgarðs húskarls Guðmundar. Þorsteinn Urða-steinn var þá heill orðinn, ok skyldi Þorvaldr þar um gera. Síðan fóru menn heim af fundinum.

Þá fór Þorgrímr á Laugaland, ok hafði þar eigi fleiri kýr um sumarit en tíu. Þat sumar fór Vigfúss útan ok Sǫlvi, ok urðu þeir eigi við riðnir þessi mál. En um sumarit nær engi-verki, kom Hallr prestr sunnan á Laugaland; ok galt Þorgrímr honum upp þat er eyzk hafði um vetrinn í búinu. Síðan fór Hallr prestr heim. Ok skildusk þeir all-vel; ok vóru heima nǫkkura stund.

Þá er Hallr prestr hafði skamma stund heima verit, fór hann í Odda, ok vissu menn eigi eyrendi hans. En litlu síðarr fór Þorsteinn Jónsson sunnan, ok ætlaði útan, at því er hann sagði, ok Þórdís kona hans, ok eigi allfáir menn vóru með honum. Hann fór til Eyjafjarðar, ok var fyrst í Mikla-garði með Jóni Ǫrnólfssyni. En er menn spurðu, at Þorsteinn var í Mikla-garði. Þá drifu Innfirðingar til hans flokkum. En er Þorgrímr spurði þat, þá fœrði hann inn bú sitt allt, ok slæsk í sveit með Þorsteini; ok fóru þeir út stundum á Laugaland mjǫk margir saman eða til skipa; ok vóru nótt saman.

Þá bjó í Auðbrekku Kálfr Guthormsson; hann átti Ósk dóttur Þorvarðs ins auðga; ok hafði Guðmundr gefit hana; þvíat Þorvarðr var bróðir hans; ok var Guðmundr ýmist heima á Bakka eða í Auðbrekku, ok þótti þat varlegra ef í nǫkkurn vafa slægi.

En þat var um helgan dag at þeir Þorsteinn vóru á Laugalandi; ok ríða þeir nú til skips. Þá var Guðmundr í Auðbrekku; ok bjoggusk þeir Kálfr með sinn flokk. Þeir Þorsteinn kómu fyrr með sinn flokk, ok stigu af baki, ok stóðu þar ǫðrum-megin búða. Þá kómu þeir Guðmundr ok Kálfr með flokk sinn, ok stigu þeir af baki ok stóðu gegnt þeim Þorsteini, ok horfðusk á. Þá hlógu Austmenn at þeim; [sǫgðu] at Íslendingar léti brǫstulega. Síðan gengu nǫkkurir menn af hvárum-tveggjum at kaupmǫnnum, ok tóku sér vetr-taks-menn. Tók Guðmundr þann mann er Ásbjǫrn hét, ok var kallaðr lýri; en þeir Þorsteinn tóku við þeim manni er Þorbjǫrn hét, ok var kallaðr Grænlendingr.

Þá mælti Kálfr við Guðmund: "Hví skulu vér nú eigi at gangask. Er nú vel á komit; ok meiri ván, at ǫðrum muni þykkja nǫkkut undir at eiga nǫkkurn hlut."

Guðmundr svarar: "Eigi vil ek vekja láta ór mínum flokki áhlaup né ákǫst."

Þá stigu þeir á bak, ok riðu milli tjalda ok skipa, ok svá á bak liði Guðmundar, ok keyrðu hart hestana eptir sandinum; en Kálfr skeldi sverð-skapti á skjǫld sinn, ok skirpði við, er þeir riðu í brott. Síðan stigu þeir Guðmundr á hesta, ok ríða. Ok er þeir koma á brekkurnar upp, var þar fyrir flokkr þeirra Þorsteins.

Þá mælti Kálfr: "Nú er einsætt at láta eigi undan líða, at vér eigimsk saman; ok eru vér nú hálfu verr komnir enn áðan."

Guðmundr kvað eigi vekja skyldu ór sínum flokki; en bað taka við sem bezt ef þeir vekði. Síðan ríða þeir Guðmundr heim, ok áttusk ekki við. En þeir Þorsteinn hǫfðu því þar staðar numit, at sumir vildu við taka en sumir eigi.

Þá kom Þorvaldr sunnan um sumarit ok gerði sáttir þar er hann var til tekinn; ok kom þar Þorgrímr til Þorvalds; gerði hann þrjá tigi hundraða þriggja álna aura fyrir hvern þeirra Arnþrúðar-sona, ok kalla þá jafna við Þorfinn Ǫnundarson. En tuttugu hundruð þriggja álna aura fyrir hvern þeirra, ok áverka við Valgarð, ok rán ok heimsókn við Guðmund. Skyldu þeir bera heim allt þat er rænt var, hlífar ok vápn. Hann gerir tólf hundruð þriggja álna aura fyrir áverka við Urða-Stein.

Þorgrímr ríðr brott af sáttar-fundi. Ok er þeir vóru skamt komnir, hleypði maðr eptir þeim niðr frá Auðbrekku. Sá maðr hét Máni, ok var Grímsson. Víga-Starkaðr var á ferð með Þorgrími. Hann spurði Mána, hví hann ganði svá. Máni kvezk leita hests síns.

Starkaðr svarar: "Hyggr þú hann eigi hér vera í várri ferð?" Máni kvezk eigi mundu leita víðara ef hann vissi hvar væri. Síðan hjó Starkaðr á lær hǫnum á søðul-reiminni með handøxi; ok var þat mikill áverki. Síðan rak Þorgrímr hann ór fǫru-neyti sínu, ok kvezk sjá at hann vildi at þeir yrði aldri til friðs. Þá fór Starkaðr austr í Fjǫrðu ok suðr um land.

Þá kom Teitr austan ór Fjǫrðum, ok gerði þær sættir er hann skyldi gera. Hann gerði þrjá tigi hundraða þriggja álna aura fyrir hvern þeirra Þórðar-sona, ok kallaði þá jafn-menni hinna. En bera aptr rán í Arnarnes, er þeir hǫfðu rænt.

Þeir Teitr fóru leið sína, ok gistu Fǫstu-nótt í Imbru-dǫgum at Guðmundar um haustit. Þá létusk þeir Þorvaldr verða varir við kvitt þann, at þeir Innfirðingar ætluðu at gera til hans hratt. Ok fóru þeir þaðan Laugardaginn.

En Dróttins-nóttina var Guðmundr at kirkju, sem hann átti vanða til. En er á leið, þóttisk hann heyra, at riðit var yfir ána hjá túni, ok fóru á kaf hrossin. Veðr var á kyrrt. Þá gékk Guðmundr inn, ok vakði upp húskarla sína. Þá hljópu þeir út, fyrst, Klængr Arnþrúðarson, ok annarr maðr með honum; þeir hljópu á bœinn upp ok fram á dura-veggina, ok hugðu þeir at þaðan mundi at sótt. En þar vóru at komnir Innfirðingar, Þorsteinn Jónsson ok Þorgrímr, með þrjá tigi manna.

Þá hljópu af liðinu fjórir menn, Sigurðr Grikkr, Fálki Dálksson, Þorgeirr Helgason Sunnlenzkr maðr, ok Hallr Þorbjarnarson Skagfirzkr maðr. Hann var sekr. Þeir kómusk upp í virkit allir, ok vildu vitja laun-dura þeirra er vóru út í virkit; ok fundu eigi. En þá gékk út þær dyrr Guðmundr, ok sá maðr næstr honum er Þorkell hét. En þá var dagat; ok áttu þeir at sjá í gǫgn dags-brúninni er til vóru komnir undir húsin. Guðmundr sá mennina vera úti, ok kenndi eigi, þvíat hann var óskygn, ok spurði hverir þar væri.

Fálki svarar: "Gestir eru hér."

Guðmundr svarar: "Ok munu eigi ǫfusu-gestir."

Guðmundr hafði skjǫld fyrir sér, ok sviðu í hendi, ok var gyrðr sverði. Þá sótti Guðmundr at þeim, en þeir hǫrfuðu undan í einn garðs-krók í virkinu. Ok þegar urðu þeir Klængr varir við, at ókyrrleikinn var á bak húsum, ok hljópu þeir þangat til. Þá féll Fálki, ok varð Guðmundr skaða-maðr hans. Þá vá Klængr Hall Þorbjarnarson. Þar féll ok Þorgeirr. Þá mœttusk þeir Sigurðr Grikkr ok Guðmundr; ok sóttusk um hríð; ok vá hvárrtveggi með sverði; ok varð hvárrgi sárr. Þá drifu út menn Guðmundar; en Sigurðr opaði út af virkinu.

Þá féll ofan af virkinu húskarl Guðmundar í lœk er féll undir virkinu; sá hét Grímr. En þeir sá er fyrir útan vóru; ok ætluðu þeir sinn mann hafa ofan fallit. Síðan gékk Grímr til dura, ok vóru konur þar at byrgja dyrrin; ok gékk hann þar inn. Síðan veittu þeir atsókn snarpa er til vóru komnir; ok urðu þeir sárir, Guðmundr ok Klængr, ok nǫkkurir menn aðrir.

En þá er ljóst var orðit, gaf þeim glám-sýni er til vóru komnir, ok sýndisk þeim sem menn fœri hvaðan-æva at þeim. En þar sá þeir bæði torf-hrauka ok stakk-garða; þvíat hélu-þoka var um mýrarnar at sýn, ok heiddu upp ór kollarnir. Ok leystusk þeir svá í brott, at þar lágu eptir fǫru-nautar þeirra þrír.

Síðan riðu þeir ofan eptir dal, ok ætluðu í Langahlíð, ok taka þann mann með sér er Þorgeirr hét; hann var frændi Guðmundar. Þeir riðu hvatlega; ok vissu eigi fyrr en þeir vóru komnir langt um bœinn. Þá gerðu þeir þat ráð af, at fara í Auðbrekku ok taka Kálf Guthormsson af lífi. Þá reið frá þeim Sigurðr Grikkr, ok kom Kálfi í kirkju; ok síðan stóð hann fyrir kirkju, ok kvezk verja mundu meðan hann mætti uppi standa. Þá vildi Þorsteinn Jónsson láta brjóta kirkjuna eða brenna, en Þorgrímr vildi þat eigi. Síðan brutu þeir upp búr, ok tóku hesta; ok klyfjuðu hestana af mat; ok fóru með þat inn í Fjǫrð.

En Guðmundr lét fœra Fálka til Bægisár ok jarða þar. En Hallr ok Þorgeirr vóru fœrðir þangat er Halls-grafir heita ok jarðaðir þar.

Annan morgun er lýsti, kómu þeir í Auðbrekku, ok ætluðu at taka Kálf, en hann var farinn upp til Guðmundar; en þar kom í staðinn Þórðr ór Laufási ok níu tigir manna; ok vóru allir uppi í virkinu með hesta sína. Þeir veittu þar atsókn er til vóru komnir, ok fengu ekki fǫng á þeim er [fyrir] vóru. Þeir fóru þá til fjóss, ok leiddu í brottu kýr átta, ok hǫfðu með sér. Þat máttu þeir eigi banna er í virkinu vóru; þvíat þeir hǫfðu ekki lið til ofan-gǫngu. Þá fóru þeir upp á Grund, ok hǫfðu þar setu.

Þá samnaði Guðmundr mǫnnum þeim er hann fékk. Hann sendi orð Kolbeini, ok þeim ǫllum er honum þótti vænlegast. Ok nú ferr hann inn á Grund með lið sitt, ok reisti þar tjald í túni. Sátu þeir fyrir tilfǫngum ǫllum þaðan frá er þeir kómu. Þar kom Ǫgmundr sneis til liðs við Guðmund með fjóra tigi manna. Þeir Guðmundr léttu at þeim atsóknum þar til er Kolbeinn kom. Þá vóru með Guðmundi nær sex hundruð manna.

Þá gerðu þeir fleka yfir sér; ok hǫfðu ljá í lang-orfum ok kraka, ok krœkðu í virkis-garðana, ok brutu svá virkit, ok þeir brenndu hús eitt eða tvau af virkinu. En þeir hǫfðu [fyrir] í virkinu nær hundrað manna ok vel búna. En þat vafði fyrir þeim, at þeir réðu allir jafn-miklu, ok var einginn fyrir þeim annarr heldr en annarr. Þá tóksk atlaga fyrir þeim greiðlega er allir vóru komnir; ok gengu menn þá til skots er þar til vóru fœrir. Ok er skot-hríðin tóksk, mælti djákn einn er í virkinu var: at þyrma skyldi honum Guðmundi. En lítlu síðarr brast honum ǫr, djáknanum, er mælt hafði; þat var lás-ǫr, ok malla í, ok kom í brúnar-beinat, ok hljóp í gǫgnum þegar; ok gátu þeir eigi í brott komit áðr þeir hétu á Þorlák biskup. Þá sá þeir, at þeir mundi unnir verða, ok beiddu þá Guðmund at sættask.

Guðmundr svarar: "Eigi stoðar við yðr at sættask, ok øngar munu nú verða nema ek ráða einn."

Síðan sættusk þeir at því, at þeir handsǫluðu Guðmundi allir sjálfdœmi. Ok þá er sæzk var, gékk Þorsteinn Jónsson ofan ór virkinu til fundar við Kolbein ok tǫluðu þeir um stund. Síðan lauk Guðmundr upp gerðum; ok gerði sáttir þær allar til gjalda fyrst, er gǫrvar vóru um sumarit, ok ekki hafði verit af goldit. En þá gerði Guðmundr fyrir þat er síðan hafði til gǫrzk; ok vóru þá goldnar sakir þær allar; enda var þá Þorgrímr kallaðr félauss. Ok þeir guldu allir nǫkkut er þar hǫfðu verit, ok nǫkkurr mið-mundi var at. Hann gerði ór héraði brott Þorstein Jónsson ok Þorlák Ketilsson; ok fór hann suðr í Hítardal, þvíat hann átti þar við staðfestu at taka. Síðan fór Þorgrímr vestr til Skagafjarðar, ok var með Ísleifi í Gelding-holti inn næsta vetr.

Þórðr kom heim af fundi í Laufás með húskarla sína. Ok þann sama aptan hitti hann Þorvarð hús-karl sinn, úti hjá lœk, er kallaðr var kamphundr. Hann hafði hvatt øxi sína ok sýndi Þórði. Hann mælti: "Bíta mun nú, af þú þorir at neyta."

Þar vóru á vist með Þórði brœðr tveir; hét annarr Sǫrli, en annarr Þorkell; þeir vóru Bassa synir er kallaðr var handar-Bassi; þeir hǫfðu verit ílla við Þorvarð um sumarit, ok haft hann at athafnar-manni.

Þá gékk Þorvarðr inn, ok sátu menn við elda. Þá hjó Þorvarðr Sǫrla banahǫgg. En er Þorvarðr vildi út hlaupa, þá sat Þórðr bóndi á stóli ok rétti sik heldr langt, ok féll Þorvarðr um fœtr honum. En Þorkell Bassason hljóp at, ok vann á honum, ok annarr maðr með honum. En Þorvarðr komsk út ok til skips, ok kom því á sjó, ok røri yfir fjǫrð; ok komsk í Auðbrekku, ok lá þar í sárum; ok varð grœddr.

Þórðr hét maðr, ok bjó á þeim bœ er heitir í Fagra-skógi; hann hafði kú þá eina, er Guðmundr inn Dýri átti, at búi; en hann bjó um haustit þá kú er Guðmundr átti, en markaði honum aðra fyrir; ok lofaði Guðmundr þat.

En um várit sendir hann eptir þann mann er Hafr hét ok var Þórarinsson, ok annan mann er Guðmundr hét, vígðan, ok eigi alls tvítǫgr. En er þeir kómu í Fagra-skóg, þá vildi Þórðr eigi fara láta þá kúna er mǫrkuð var, ok bauð fram aðra þá er feng-minni var, ok kallaði þá betri en gjald-fang. En Hafr vildi þá hafa er Guðmundi var mǫrkuð. Þórðr var maðr mikill ok sterkr, ok ójafnaðar-maðr í skapi. Síðan kipðusk þeir um kúna, ok náðu eigi. Þá hljóp Guðmundr at, ok vann á Þórði mikinn áverka; ok skildusk þeir við þat hjá torfgrǫfum þeim er þar vóru skamt frá húsi. En þeir hǫfðu kúna með sér, ok sǫgðu til Þórðar á ǫðrum bœ, hvers hann þurfti við. Ok lifði Þórðr frá dagmálum til miðs dags.

En þeir fóru heim um kveldit til Guðmundar, ok sagði Hafr tíðendin.

Guðmundr svarar: "Þat var auðsætt at þit vilduð eigi ǫrend-laust fara." Síðan bœtti Guðmundr inn Dýri víg Þórðar.

Þeir Arnþrúðar-synir, Brandr ok Klængr, vóru at Sǫkku í Svarfaðardal; en Eyjólfr faðir þeirra hafði búit á Vǫllum; ok hafði svá tekit handsǫlum staðinn, at í erfð skyldi hverfa. En þá er Eyjólfr andaðisk, kallaði Brandr biskup sonu hans ekki til fœra; ok bygði hann þá Þorsteini Þraslaugar-syni; hann átti frændkonu biskups. Nú kalla Arnþrúðar-synir til staðarins; en Þorsteinn vill eigi lausan láta.

Þat var Dróttinsdag einn á Vǫllum, at hvárr þeirra hljóp til annars, Brandr ok Þorsteinn; ok gættu menn svá til, at hvárrgi varð fyrir áverkum. Síðan fór Þorsteinn vestr til Hóla ok sagði biskupi til; en biskup bað hann fara heim, ok fékk honum mann til fylgðar þann er Snorri hét, ok var Þórðarson; en hann var systur-son Víga-Starkaðar; en Starkaðr hafði vegit Þorstein Arnþrúðarson.

Þá áttu þeir hrepp-stefnu, Kross-messu um haustit, á Hálsi í Svarfaðardal. Ok um daginn er menn sátu í stofu, hjó Klængr fót undan Snorra fyrir ofan kné. Þá vann á Snorra annarr maðr sá er Grímr hét; ok lét Snorri þar líf.

Þá fór Þorsteinn enn vestr til Hóla, ok sagði biskupi hvat í gerðisk. En Arnþrúðar-synir fóru til fundar við Guðmund inn Dýra, ok báðu hann fara til at sitja með þeim á staðnum; en hann kvezk eigi mundu til fara, ok bað at þeir skoraði Ǫgmundi sneis, því at hann var þeim jafn-skyldr; en hann lézk mundu fá til Þorvald son sinn með honum.

Þá fóru þeir fundar við Ǫgmund; ok hann fór með þeim, ok lét bera ór húsum allt þat er fémætt var í kirkju; ok í kirkju-garðinn, þat er eigi mátti í kirkjunni vera. Kirkju-garðrinn var bæði góðr ok mikill, ok eigi svá nær húsum, at þaðan mætti sœkja. Síðan víg-gyrðluðu þeir kirkju-garðinn með rǫptum, ok bjoggusk þaðan til varnar. Síðan skiptu þeir garðinum með sér, hvar hvárir skyldu verja, ef þyrfti, ok vóru þar þrír tigir manna; ok hafði Ǫgmundr forráð fyrir þeim.

En Brandr biskup lét safna mǫnnum í ǫðrum stað, ok var Hjálmr Ásbjarnarson lengst vestan, þeirra manna er nǫkkut merki var at. Biskup ætlaði at fara með þeim sjálfr. En þá nótt er þeir vóru þar at Hólum, þá laust verk í andlit honum, ok var hann eigi fœrr. Síðan fóru þeir þaðan nær hálfu ǫðru hundraði manna; var Kolbeinn Arnórsson, kalda-ljós, fyrir liði því ok Hafr Brandsson, fóstri hans.

Þeir kómu á Vǫllu, ok áttu tal við Ǫgmund; hann kallaði þar ván viðnáms af þeim er fyrir vóru, ok kǫlluðusk eigi mundu ganga af staðnum. Hafri sýndisk ok ekki efnilegt at sœkja kirkju-garðinn; ok taldi til þeirra koma, er til sóttu, þótt saurgaðisk kirkju-garðrinn, en eigi til þeirra er hendr sínar ætti at verja.

Þeir vóru þar við tvær nætr; ok fengu sér eigi gistingar, þvíat héraðs-menn allir vóru meirr með Ǫgmundi. Þá gaf Ǫgmundr þeim kú til slátrs, ok fengu þeir sér eigi katla til at sjóða, ok steikðu þeir kúna við elda. En þeir sýstu þat eitt at, at þeir sættusk á víg Snorra; ok var hann fé bœttr; ok fóru við þat í brott.

Síðan fór Guðmundr inn Dýri til, ok tók brott Arnþrúðar-sonu af staðnum; ok fór til fundar við biskup; ok sættusk þeir á þat, at biskup skyldi fá mann til at varðveita staðinn meðan hann lifði, en þá skyldu þeir við taka Arnþrúðar-synir. En Þorsteinn skyldi ok eigi hafa stað. Þá rézk til staðarins sá maðr er Þorkell hét ok var Bergðórsson, ok bjó hann [þar] meðan biskup lifði. Síðan tóku þeir við Arnþrúðar-synir.