Bókastaðir

Nú leið vetr sá; ok fóru þeir Þorgrímr sunnan um Kjöl til Skagafjarðar. Drifu þá til þeirra harka-menn þeir er vistlausir vóru. Þá fóru þeir upp í Goðdali, ok it efra inn til Eyjafjarðar; ok kómu á bæ þann er í Leyningi heitir; sá maðr hét Bergr er þar bjó. Þar rœntu þeir, ok tóku þaðan mat, ok lérept ok vaðmál til klæða sér. Síðan fóru þeir víða um héraðit, ok tóku bændr við þeim. Ok er þat spurði Eyjólfr norðan af Grenjaðarstað, þá fór hann at hitta Guðmund; ok gat hann komit saman sáttarfundi með þeim; ok kom Kolbeinn til vestan, ok eigi fjölmennr. Ok er hann kom til Guðmundar, kvað hann: —

Þeir höfðu sáttar-fund við Glerá, ok kómu sínum-megin at hvárir. Þar var brú á ánni, ok gljúfr undir. Eyjólfr gékk þar á milli; ok gat sáttum á komit; ok gengu þá allir menn til sátta þeir er við vóru, svá Vigfúss sem aðrir; ok skyldi göra um víg Þórðar-sona Teitr Oddzson austan ór Fjörðum; ok svá um rán þat er rœnt var í Arnarnesi. En um víg Arnþrúðar-sona skyldi göra Þorvaldr Gizurarson; ok svá um þat er Guðmundr var rœntr; ok um áverka Valgarðz húskarls Guðmundar. Þorsteinn Urða-steinn var þá heill orðinn, ok skyldi Þorvaldr þar um göra. Síðan fóru menn heim af fundinum. Þá fór Þorgrímr á Laugaland, ok hafði þar eigi fleiri kýr um sumarit en tíu. Þat sumar fór Vigfúss útan ok Sölvi, ok urðu þeir eigi við riðnir þessi mál. En um sumarit nær engi-verki, kom Hallr prestr sunnan á Laugaland; ok galt Þorgrímr hónum upp þat er eyzk hafði um vetrinn í búinu. Síðan fór Hallr prestr heim. Ok skildusk þeir all-vel; ok vóru heima nökkura stund.

Þá er Hallr prestr hafði skamma stund heima verit, fór hann í Odda, ok vissu menn eigi eyrendi hans. En litlu síðarr fór Þorsteinn Jónsson sunnan, ok ætlaði útan, at því er hann sagði, ok Þórdís kona hans, ok eigi allfáir menn vóru með hónum. Hann fór til Eyjafjarðar, ok var fyrst í Mikla-garði með Jóni Örnólfssyni. En er menn spurðu, at Þorsteinn var í Mikla-garði. Þá drifu Innfirðingar til hans flokkum. En er Þorgrímr spurði þat, þá færði hann inn bú sítt allt, ok slæsk í sveit með Þorsteini; ok fóru þeir út stundum á Laugaland mjök margir saman eðr til skipa; ok vóru nótt saman. Þá bjó í Auðbrekku Kálfr Guthormsson; hann átti Ósk dóttur Þorvarðz ins auðga; ok Guðmundr gefit hana; þvíat Þorvarðr var bróðir hans; ok var Guðmundr ýmist heima á Bakka eðr í Auðbrekku, ok þótti þat varlegra ef í nökkurn vafa slægi. En þat var um helgan dag at þeir Þorsteinn vóru á Laugalandi; ok ríða þeir nú til skips. Þá var Guðmundr í Auðbrekku; ok bjoggusk þeir Kálfr með sínn flokk. Þeir Þorsteinn kómu fyrr með sínn flokk, ok stigu af baki, ok stóðu þar öðrum-megin búða. Þá kómu þeir Guðmundr ok Kálfr með flokk sínn, ok stigu þeir af baki ok stóðu gegnt þeim Þorsteini, ok horfðusk á. Þá hlógu Austmenn at þeim; [sögðu] at Íslendingar léti bröstulega. Síðan gengu nökkurir menn af hvárum-tveggjum at kaupmönnum, ok tóku sér vetr-taks-menn. Tók Guðmundr þann mann er Ásbjörn hét, ok var kallaðr lýri; en þeir Þorsteinn tóku við þeim manni er Þorbjörn hét, ok var kallaðr Grænlendingr. Þá mælti Kálfr við Guðmund: "Hví skulu vér nú eigi at gangask. Er nú vel á komit; ok meiri ván, at öðrum muni þykkja nökkut undir at eiga nökkurn hlut." Guðmundr svarar: "Eigi vil ek vekja láta ór mínum flokki áhlaup né áköst." Þá stigu þeir á bak, ok riðu milli tjalda ok skipa, ok svá á bak liði Guðmundar, ok keyrðu hart hestana eptir sandinum; en Kálfr skeldi sverð-skapti á skjöld sínn, ok skirpði við, er þeir riðu í brott. Síðan stigu þeir Guðmundr á hesta, ok ríða. Ok er þeir koma á brekkurnar upp, var þar fyrir flokkr þeirra Þorsteins. Þá mælti Kálfr: "Nú er einsætt at láta eigi undan líða, at vér eigimsk saman; ok eru vér nú hálfu verr komnir enn áðan." Guðmundr kvað eigi vekja skyldu ór sínum flokki; en bað taka við sem bezt ef þeir vekði. Síðan ríða þeir Guðmundr heim, ok áttusk ekki við. En þeir Þorsteinn höfðu því þar staðar numit, at sumir vildu við taka en sumir eigi. Þá kom Þorvaldr sunnan um sumarit ok görði sáttir þar er hann var til tekinn; ok kom þar Þorgrímr til Þorvaldz; görði hann þrjá tigi hundraða þriggja álna aura fyrir hvern þeirra Arnþrúðar-sona, ok kalla þá jafna við Þorfinn Önundarson. En tuttugu hundruð þriggja álna aura fyrir hvern þeirra, ok áverka við Valgarð, ok rán ok heimsókn við Guðmund. Skyldu þeir bera heim allt þat er rænt var, hlífar ok vápn. Hann görir tólf hundruð þriggja álna aura fyrir áverka við Urða-Stein. Þorgrímr ríðr brott af sáttar-fundi. Ok er þeir vóru skamt komnir, hleypði maðr eptir þeim niðr frá Auðbrekku. Sá maðr hét Máni, ok var Grímsson. Víga-Starkaðr var á ferð með Þorgrími. Hann spurði Mána, hví hann ganði svá. Máni kvezk leita hestz síns. Starkaðr svarar: "Hyggr þú hann eigi hér vera í várri ferð?" Máni kvezk eigi mundu leita víðara ef hann vissi hvar væri. Síðan hjó Starkaðr á lær hönum á söðul-reiminni með handöxi; ok var þat mikill áverki. Síðan rak Þorgrímr hann ór föru-neyti sínu, ok kvezk sjá at hann vildi at þeir yrði aldri til friðs. Þá fór Starkaðr austr í Fjörðu ok suðr um land. Þá kom Teitr austan ór Fjörðum, ok görði þær sættir er hann skyldi göra. Hann görði þrjá tigi hundraða þriggja álna aura fyrir hvern þeirra Þórðar-sona, ok kallaði þá jafn-menni hinna. En bera aptr rán í Arnarnes, er þeir höfðu rænt. Þeir Teitr fóru leið sína, ok gistu Föstu-nótt í Imbru-dögum at Guðmundar um haustið. Þá létusk þeir Þorvaldr verða varir við kvitt þann, at þeir Innfirðingar ætluðu at göra til hans hratt. Ok fóru þeir þaðan Laugardaginn.

En Dróttins-nóttina var Guðmundr at kirkju, sem hann átti vanða til. En er á leið, þóttisk hann heyra, at riðit var yfir ána hjá túni, ok fóru á kaf hrossin. Veðr var á kyrrt. Þá gékk Guðmundr inn, ok vakði upp húskarla sína. Þá hljópu þeir út, fyrst, Klængr Arnþrúðarson, ok annarr maðr með hónum; þeir hljópu á bæinn upp ok fram á dura-veggina, ok hugðu þeir at þaðan mundi at sótt. En þar vóru at komnir Innfirðingar, Þorsteinn Jónsson ok Þorgrímr, með þrjá tigi manna.

Þá hljópu af liðinu fjórir menn, Sigurðr Grikkr, Fálki Dálksson, Þorgeirr Helgason Sunnlenzkr maðr, ok Hallr Þorbjarnarson Skagfirzkr maðr. Hann var sekr. Þeir kómusk upp í virkit allir, ok vildu vitja laun-dura þeirra er vóru út í virkit; ok fundu eigi. En þá gékk út þær dyrr Guðmundr, ok sá maðr næstr hónum er Þorkell hét. En þá var dagat; ok áttu þeir at sjá í gögn dags-brúninni er til vóru komnir undir húsin. Guðmundr sá mennina vera úti, ok kenndi eigi, þvíat hann var óskygn, ok spurði hverir þar væri.

Fálki svarar: "Gestir eru hér." Guðmundr svarar: "Ok munu eigi öfusu-gestir." Guðmundr hafði skjöld fyrir sér, ok sviðu í hendi, ok var gyrðr sverði. Þá sótti Guðmundr at þeim, en þeir hörfuðu undan í einn garðz-krók í virkinu. Ok þegar urðu þeir Klængr varir við, at ókyrrleikinn var á bak húsum, ok hljópu þeir þangat til. Þá féll Fálki, ok varð Guðmundr skaða-maðr hans. Þá vá Klængr Hall Þorbjarnarson. Þar féll ok Þorgeirr. Þá mættusk þeir Sigurðr Grikkr ok Guðmundr; ok sóttusk um hríð; ok vá hvárrtveggi með sverði; ok varð hvárrgi sárr. Þá drifu út menn Guðmundar; en Sigurðr opaði út af virkinu. Þá féll ofan af virkinu húskarl Guðmundar í læk er féll undir virkinu; sá hét Grímr. En þeir sá er fyrir útan vóru; ok ætluðu þeir sínn mann hafa ofan fallit. Síðan gékk Grímr til dura, ok vóru konur þar at byrgja dyrrin; ok gékk hann þar inn. Síðan veittu þeir atsókn snarpa er til vóru komnir; ok urðu þeir sárir, Guðmundr ok Klængr, ok nökkurir menn aðrir. En þá er ljóst var orðit, gaf þeim glám-sýni er til vóru komnir, ok sýndisk þeim sem menn færi hvaðan-æva at þeim. En þar sá þeir bæði torf-hrauka ok stakk-garða; þvíat hélu-þoka var um mýrarnar at sýn, ok heiddu upp ór kollarnir. Ok leystusk þeir svá í brott, at þar lágu eptir föru-nautar þeirra þrír. Síðan riðu þeir ofan eptir dal, ok ætluðu í Langahlíð, ok taka þann mann með sér er Þorgeirr hét; hann var frændi Guðmundar. Þeir riðu hvatlega; ok vissu eigi fyrr en þeir vóru komnir langt um bæinn. Þá görðu þeir þat ráð af, at fara í Auðbrekku ok taka Kálf Guthormsson af lífi. Þá reið frá þeim Sigurðr Grikkr, ok kom Kálfi í kirkju; ok síðan stóð hann fyrir kirkju, ok kvezk verja mundu meðan hann mætti uppi standa. Þá vildi Þorsteinn Jónsson láta brjóta kirkjuna eðr brenna, en Þorgrímr vildi þat eigi. Síðan brutu þeir upp búr, ok tóku hesta; ok klyfjuðu hestana af mat; ok fóru með þat inn í Fjörð. En Guðmundr lét færa Fálka til Bægisár ok jarða þar. En Hallr ok Þorgeirr vóru færðir þangat er Hallz-grafir heita ok jarðaðir þar.

Annan morgun er lýsti, kómu þeir í Auðbrekku, ok ætluðu at taka Kálf, en hann var farinn upp til Guðmundar; en þar kom í staðinn Þórðr ór Laufási ok níu tigir manna; ok vóru allir uppi í virkinu með hesta sína. Þeir veittu þar atsókn er til vóru komnir, ok fengu ekki föng á þeim er [fyrir] vóru. Þeir fóru þá til fjóss, ok leiddu í brottu kýr átta, ok höfðu með sér. Þat máttu þeir eigi banna er í virkinu vóru; þvíat þeir höfðu ekki lið til ofan-göngu. Þá fóru þeir upp á Grund, ok höfðu þar setu. Þá samnaði Guðmundr mönnum þeim er hann fékk. Hann sendi orð Kolbeini, ok þeim öllum er hónum þótti vænlegast. Ok nú ferr hann inn á Grund með lið sítt, ok reisti þar tjald í túni. Sátu þeir fyrir tilföngum öllum þaðan frá er þeir kómu. Þar kom Ögmundr sneis til liðs við Guðmund með fjóra tigi manna. Þeir Guðmundr léttu at þeim atsóknum þar til er Kolbeinn kom. Þá vóru með Guðmundi nær sex hundruð manna. Þá görðu þeir fleka yfir sér; ok höfðu ljá í lang-orfum ok kraka, ok krækðu í virkis-garðana, ok brutu svá virkit, ok þeir brenndu hús eitt eðr tvau af virkinu. En þeir höfðu [fyrir] í virkinu nær hundraðmanna ok vel búna. En þat vaföi fyrir þeim, at þeir réðu allir jafn-mikllu, ok var einginn fyrir þeim annarr heldr en annarr. Þá tóksk atlaga fyrir þeim greiðlega er allir vóru komnir; ok gengu menn þá til skotz er þar til vóru færir. Ok er skot-hríðin tóksk, mælti djákn einn er í virkinu var: at þyrma skyldi hónum Guðmundi. En lítlu síðarr brast hónum ör, djáknanum, er mælt hafði; þat var lás-ör, ok malla í, ok kom í brúnar-beinat, ok hljóp í gögnum þegar; ok gátu þeir eigi í brott komit áðr þeir hétu á Þorlák biskup. Þá sá þeir, at þeir mundi unnir verða, ok beiddu þá Guðmund at sættask.

Guðmundr svarar: "Eigi stoðar við yðr at sættask, ok öngar munu nú verða nema ek ráða einn." Síðan sættusk þeir at því, at þeir handsöluðu Guðmundi allir sjálfdæmi. Ok þá er sæzk var, gékk Þorsteinn Jónsson ofan ór virkinu til fundar við Kolbein ok töluðu þeir um stund. Síðan lauk Guðmundr upp görðum; ok görði sáttir þær allar til gjalda fyrst, er görvar vóru um sumarit, ok ekki hafði verit af goldit. En þá görði Guðmundr fyrir þat er síðan hafði til görzk; ok vóru þá goldnar sakir þær allar; enda var þá Þorgrímr kallaðr félauss. Ok þeir guldu allir nökkut er þar höfðu verit, ok nökkurr mið-mundi var at. Hann görði ór héraði brott Þorstein Jónsson ok Þorlák Ketilsson; ok fór hann suðr í Hítardal, þvíat hann átti þar við staðfestu at taka. Síðan fór Þorgrímr vestr til Skagafjarðar, ok var með Ísleifi í Gelding-holti inn næsta vetr.

Þórðr kom heim af fundi í Laufás með húskarla sína. Ok þann sama aptan hitti hann Þorvarð hús-karl sínn, úti hjá læk, er kallaðr var kamphundr. Hann hafði hvatt öxi sína ok sýndi Þórði. Hann mælti: "Bíta mun nú, af þú þorir at neyta." Þar vóru á vist með Þórði bræðr tveir; hét annarr Sörli, en annarr Þorkell; þeir vóru Bassa synir er kallaðr var handar-Bassi; þeir höfðu verit ílla við Þorvarð um sumarit, ok haft hann at athafnar-manni. Þá gékk Þorvarðr inn, ok sátu menn við elda. Þá hjó Þorvarðr Sörla banahögg. En er Þorvarðr vildi út hlaupa, þá sat Þórðr bóndi á stóli ok rétti sik heldr langt, ok féll Þorvarðr um fætr hónum. En Þorkell Bassason hljóp at, ok vann á hónum, ok annarr maðr með hónum. En Þorvarðr komsk út ok til skips, ok kom því á sjó, ok röri yfir fjörð; ok komsk í Auðbrekku, ok lá þar í sárum; ok varð græddr. Þórðr hét maðr, ok bjó á þeim bæ er heitir í Fagra-skógi; hann hafði kú þá eina, er Guðmundr inn Dýri átti, at búi; en hann bjó um haustið þá kú er Guðmundr átti, en markaði hónum aðra fyrir; ok lofaði Guðmundr þat. En um várit sendir hann eptir þann mann er Hafr hét ok var Þórarinsson, ok annan mann er Guðmundr hét, vígðan, ok eigi allz tvítögr. En er þeir kómu í Fagra-skóg, þá vildi Þórðr eigi fara láta þá kúna er feng-minni var, ok kallaði þá betri en gjald-fang. En Hafr vildi þá hafa er Guðmundi var mörkuð.

Þórðr var maðr mikill ok sterkr, ok ójafnaðar-maðr í skapi. Síðan kipðusk þeir um kúna, ok náðu eigi. Þá hljóp Guðmundr at, ok vann á Þórði mikinn áverka; ok skildusk þeir við þat hjá torfgröfum þeim er þar vóru skamt frá húsi. En þeir höfðu kúna með sér, ok sögðu til Þórðar á öðrum bæ, hvers hann þurfti við. Ok lifði Þórðr frá dagmálum til miðs dags. En þeir fóru heim um kveldit til Guðmundar, ok sagði Hafr tíðendin. Guðmundr svarar: "Þat var auðsætt at þit vilduð eigi örend-laust fara." Síðan bætti Guðmundr inn Dýri víg Þórðar.

Þeir Arnþrúðar-synir, Brandr ok Klængr, vóru at Sökku í Svarfaðardal; en Eyjólfr faðir þeirra hafði búit á Völlum; ok hafði svá tekit handsölum staðinn, at í erfð skyldi hverfa. En þá er Eyjólfr andaðisk, kallaði Brandr biskup sonu hans ekki til færa; ok bygði hann þá Þorsteini Þraslaugar-syni; hann átti frændkonu biskups. Nú kalla Arnþrúðar-synir til staðarins; en Þorsteinn vill eigi lausan láta. Þat var Dróttinsdag einn á Völlum, at hvárr þeirra hljóp til annars, Brandr ok Þorsteinn; ok gættu menn svá til, at hvárrgi varð fyrir áverkum. Síðan fór Þorsteinn vestr til Hóla ok sagði biskupi til; en biskup bað hann fara heim, ok fékk hónum mann til fylgðar þann er Snorri hét, ok var Þórðarson; en hann var systur-son Víga-Starkaðar; en Starkaðr hafði vegit Þorstein Arnþrúðarson. Þá áttu þeir hrepp-stefnu, Kross-messu um haustið, á Hálsi í Svarfaðardal. Ok um daginn er menn sátu í stofu, hjó Klængr fót undan Snorra fyrir ofan kné. Þá vann á Snorra annarr maðr sá er Grímr hét; ok lét Snorri þar líf. Þá fór Þorsteinn enn vestr til Hóla, ok sagði biskupi hvat í görðisk. En Arnþrúðar-synir fóru til fundar við Guðmund inn Dýra, ok báðu hann fara til at sitja með þeim á staðnum; en hann kvezk eigi mundu til fara, ok bað at þeir skoraði Ögmundi sneis, því at hann var þeim jafn-skyldr; en hann lézk mundu fá til Þorvald son sínn með hónum. Þá fóru þeir fundar við Ögmund; ok hann fór með þeim, ok lét bera ór húsum allt þat er fémætt var í kirkju; ok í kirkju-garðinn, þat er eigi mátti í kirkjunni vera. Kirkju-garðinn var bæði góðr ok mikill, ok eigi svá nær húsum, at þaðan mætti sækja. Síðan víg-gyrðluðu þeir kirkju-garðinn með röptum, ok bjoggusk þaðan til varnar. Síðan skiptu þeir garðinum með sér, hvar hvárir skyldu verja, ef þyrfti, ok vóru þar þrír tigir manna; ok hafði Ögmundr forráð fyrir þeim.

En Brandr biskup lét safna mönnum í öðrum stað, ok var Hjálmr Ásbjarnarson lengst vestan, þeirra manna er nökkut merki var at. Biskup ætlaði at fara með þeim sjálfr. En þá nótt er þeir vóru þar at Hólum, þá laust verk í andlit hónum, ok var hann eigi færr. Síðan fóru þeir þaðan nær hálfu öðru hundraði manna; var Kolbeinn Arnórsson, kalda-ljós, fyrir liði því ok Hafr Brandzson, fóstri hans. Þeir kómu á Völlu, ok áttu tal við Ögmund; hann kallaði þar ván viðnáms af þeim er fyrir vóru, ok kölluðusk eigi mundu ganga af staðnum. Hafri sýndisk ok ekki efnilegt at sækja kirkju-garðinn; ok taldi til þeirra koma, er til sóttu, þótt saurgaðisk kirkju-garðrinn, en eigi til þeirra er hendr sínar ætti at verja. Þeir vóru þar við tvær nætr; ok fengu sér eigi gistingar, þvíat héraðs-menn allir vóru meirr með Ögmundi. Þá gaf Ögmundr þeim kú til slátrs, ok fengu þeir sér eigi katla til at sjóða, ok steikðu þeir kúna við elda. En þeir sýstu þat eitt at, at þeir sættusk á víg Snorra; ok var hann fé bættr; ok fóru við þat í brott. Síðan fór Guðmundr inn Dýri til, ok tók brott Arnþrúðar-sonu af staðnum; ok fór til fundar við biskup; ok sættusk þeir á þat, at biskup skyldi fá mann til at varðveita staðinn meðan hann lifði, en þá skyldu þeir við taka Arnþrúðar-synir. En Þorsteinn skyldi ok eigi hafa stað. Þá rézk til staðarins sá maðr er Þorkell hét ok var Bergðórsson, ok bjó hann [þar] meðan biskup lifði. Síðan tóku þeir við Arnþrúðar-synir.