Brennu-sumarit, ok annat eptir, kómu eingi skip í Norðlendinga-fjórðung; ok dvǫlðusk útan-ferðir þeirra manna er til vóru ætlaðir. Þá bjó Þorgrímr ali-karl á Mǫðruvǫllum í Hǫrgárdal; hann átti Guðrúnu dóttur Ǫnundar.
Guðmundr inn Dýri fór at féfǫngum alla vega. Hann fór á Sléttu norðr ok til Grímseyjar, með ferju þá at hann átti, at fá í bú sitt, ok til gjalda. Hann fór ok víða í fjár-bón, ok svá lét hann aðra fara.
Kolbeinn Tumason var í brott ór búi sínu enn fyrsta vetr, ok var at Þingeyrum. Þá gerði Þorgrímr flugu-mann; ok kom sá øngu fram. En Kolbeinn galt engin fé síðan.
Um haustit þá er liðit var frá brennunni tvau sumur, vóru komnir menn á Mǫðruvǫllum, þeir Ǫnundar-synir allir, Vigfúss, Hámundr ok Þórðr; honum hǫfðu verit gefin grið í brennunni; ok var barn at aldri, en ný-vígðr til prests. Vigfúss var ok prestr; ok hafði eigi til sætta gengit, ok látit sem honum væri ekki át langt. Þar var ok á búi Fálki Dálksson, ok sá sekr maðr með honum er Starkaðr hét.
En at dagverðar-máli um daginn kómu fram fyrir þá diskar; en þar ekki annat á, en hǫfuð-sviður ok fœtr af fé því er slátrat hafði verit um haustit.
Þorgrímr spurði: "Hví sætir," segir hann, "harka-geta sjá. Þœtti mér nú heldr til hins um vart fyrir manna sakir, at vel væri fengit."
Guðrún svarar: "Ekki verðr mér jafn-drjúgdeilt sem sviðin."
Vigfúss svarar bróðir hennar: "Ekki er þat, at þú minnir oss eigi á hvat vér eigum þar er sviðin eru."
Ok þann sama dag fóru þeir Þorgrímr tíu saman út í Arnarnes, þar átti Hákon Þórðarson [bú]. Þeir fóru á beggja vit, fjár eða mann-veiða. En er þeir kómu þar, var Hákon eigi heima. Þeir rændu þar, ok tóku brott tólf hundruð vǫru mórendrar, er Hákon hafði valit til útan-ferðar sér; en þar var forstaða eingi ǫnnur, en Guðrún mælti mart hrapallega við þá, kona Hákonar.
En er þeir kómu á Mǫðruvǫllu, þá stóð Guðrún í durum Ǫnundardóttir, ok kvazk eigi vilja láta bera þar inn um sæti þat er ráns-fé væri. Ok þeir fœra þat á Laugaland. Þeir bjoggu þar þá Bjarnar-synir, Sighvatr ok Eyvindr.
Þeir menn er í Arnarnesi vóru, vissu hvar Hákon var, þótt þeir hefði eigi til hans sagt, ok var hann á skipi út við Hjalta-eyri, ok þeir fimm saman, Hildibrandr bróðir hans, Þorsteinn Urða-Steinn, Arnþrúðar synir, Þorsteinn ok Snorri. Síðan var þeim gǫr njósn um farir Þorgríms. Ok er þeir urðu þess varir, fóru þeir út með landi til Svarfaðardals; ok lendu þar við ósinn, ok drógu upp skip sitt.
Ok fóru þaðan upp til Sǫkku, ok fóru þaðan með þeim Klængr ok Brandr Arnþrúðar-synir. Fóru síðan upp eptir dal um nóttina, ok ætluðu til fundar við Kolbein, þvíat þeim þótti þat auðvellra en finna Guðmund; er hann var norðr á Melrakka-sléttu. Fara nú þar til er þeir koma þar er heitir Lítla-Skarð í ofanverðum dal; þar hnekkja þeir fǫr sinni, ok snúa þá ofan eptir dal, ok hǫfðu dagverð at Urðum; þar bjó þá Grímr prestr Fornason; ok þaðan til Sǫkku; var Klængr þar eptir.
Fóru nú til skips síns sex saman, ok røru austr um Hrísey þar er kallaðr er Laugar-kambr, ok lǫgðusk þar til svefns á skipinu. En er Brandr vaknaði, þá vóru þeir svá hámæltir, at honum þótti sér meirr annars hugar við verða. Þeir tǫluðu um þat, at Þórði mundi eigi fritt at Laufási, ok þeir mundu fara þangat ok hafa hann norðr með sér.
Lenda nú skipi sínu í poll þann er þar gengr norðan at túni. Gengu til húss, ok hǫfðu þar nátt-verð. Síðan var búit um þá í stofu; ok lǫgðusk niðr til svefns; ok var hon lukt innan síðan. En Þórðr bóndi var eigi heima.
Nú er at segja frá þeim Þorgrími ǫðrum-megin fjarðarins. Þeir fóru til skips tólf saman; þar var annarr maðr Vigfúss Ǫnundarson prestr, þriði Hámundr bróðir hans, fjórði Sighvatr inn mikli, fimti Eyvindr bróðir hans, sétti Fálki Dálksson, sjaundi Starkaðr inn seki; átti Ásmundr, níundi Eyjólfr son Eilífs ristarbeins, tíundi Sǫlvi Þórodds-son [laugar-nefs], ellefti Sigurðr Grikkr; tólfti Þorgrímr bróðir hans. Síðan røru þeir yfir fjǫrð til Laufáss, ok lendu hjá skipi þeirra Hákonar; ok kenndu skip; ok gengu til húss, ok fyrst í skála, ok fundu þar ønga búi-menn. Þá vildu þeir í stofu, ok var hon lukt. Þá fóru þeir á skjána ok rufu af stofunni.
Þá vaknaði Brandr við ókyrrleik; ok hljóp hann upp, ok spurði hverir þar væri, "Eða hvat vili þér?"
Þorgrímr heyrði mál hans, ok kallaði á fǫru-nauta sína ok mælti: "Hér eru þeir inni fjándrnir, Arnþrúðar-synir." Síðan kǫstuðu þeir grjóti inn í skjá-vindaugun; ok varð þeim at því ekki mein er inni vóru.
Nú spurði Hákon, hve mart þeir hefði manna.
Þorgrímr svarar: "Vart hundrað." Hákon beiddi þeim þá útgǫngu. Ok var þeim eigi leyfð.
Þá tóku þeir Þorgrímr eld, ok báru at stofu-durum, ok kveykðu í arkar-skrifli því, er þeir máttu þegar í brott kippa er þeir vildu. En er þeir kenndu reykjarins sem í stofunni vóru; þá báðu þeir, at eigi skyldi brenna bœinn; ok þá bað Hákon þeim griða; en Þorgrímr hét griðum Hákoni ok Hildibrandi. Síðan brutu þeir stofuna um skjána, ok drógu þá út þar alla í festi, nema Þorstein Urða-stein; hann kvezk aldri mundu láta sik þar út draga, þótt þar væri allr bœrinn brenndr til hans. Ok er þeir kómu út, þá vóru þeir allir haldnir, nema Hákon; hann var lauss, ok var hann úti þar.
En er Erpr prestr kom út, mælti hann, at Hákon skyldi fara í kirkju ok forða sér.
Hákon mælti: "Eigi þarf ek þess, þvíat mér er griðum heitit."
Prestr svarar: "Þat munu þeir eigi efna er þeir heita góðu."
Hákon mælti: "Eigi er mér heitit í kirkju at ganga."
Prestr svarar: "Ek mun þat ábyrgjask, þóttú forðir lífi þínu þangat."
Hákon svarar: "Eigi mun ek í kirkju fara, þvíat mér er eigi lofuð kirkju-gangan. En ef þeir gera nǫkkut íllt, þá er þat þeirra."
Þá lauk prestr upp kirkju, ok lét opna standa. Þeir Arnþrúðar-synir þrír hǫfðu prests-fund. Þá þóttisk Brandr vita, at hann var laust haldinn; ok vazk við, ok varð lauss ok komsk í kirkju; en þeir hljópu eptir honum allt at kirkjunni.
En þeir brœðr, Þorsteinn ok Snorri, bjoggusk við lífláti, þógu sér ok kembðu, ok bjoggusk sem til fagnaðar væri at fara.
Þá mælti Snorri: "Þat vilda ek," segir hann, "at ek væra fyrr af lífi tekinn en Þorsteinn, þvíat ek treystumk honum betr at hann mundi fyrir-gefa, þótt hann sæi mik af lífi-tekinn."
Þá mæltu menn Þorgríms, at festa skyldi fyrir augu þeim nǫkkut. En þeir svǫruðu, ok kvóðusk eigi þurfa at láta binda fyrir augu sér sem þjófum; kvóðusk opt hafa vápn sét.
Nú var Snorri fyrr hǫgginn; ok vá hann Hámundr Ǫnundarson. Vigfús Ǫnundarson kvað þat maklegast at hann vægi at Þorsteini; en talðisk ílla til fallinn, af því at hann var prestr. Fálki Dálksson kvezk fá mundu mann til þess; ok vá Starkaðr hann inn seki.
Sighvatr inn mikli gékk þá at fast, ok bað at þeir væri drepnir Þórðar-synir; kvað enga mundu Þorgrími verri. Síðan bað Þorgrímr taka þá brœðr. Hildibrandr komsk at kirkju, ok gat fengit kirkju-stoðina; ok slitu þeir hann af stoðinni; ok síðan vá Sǫlvi hann.
Þá bað Hákon at hǫggva skyldi af honum hǫnd ok fót, ok fara útan við þat ok bœta fyrir sér ok ǫðrum, ok ganga suðr. Þorgrímr kvezk eigi vilja pína hann svá. Hákon bað, at þeir skyldi stanga hann til bana, en hǫggva hann eigi. Þorgrímr vildi þat eigi. Þá varð eingi maðr til at vega at Hákoni, þvíat Sǫlvi vildi eigi vega hann, þvíat hann hafði veitt Hákoni trygðir fyrir víg Þórodds.
Þá svarar Sigurðr Grikkr: "Ek mun ór því vandræði ráða at vega at Hákoni."
Hákon svarar: "Þat munda ek ok helzt kjósa; þvíat frá þér em ek ómaklegastr þeirra manna er hér eru. Ek tók við þér félausum er þú komt út, ok veitta ek þér vist; en ek stóð þik þrysvar í hvílu hjá konu minni Guðrúnu."
Hákon gaf upp vápn sín ǫll Sǫlva Þóroddssyni. Síðan vá Sigurðr Hákon.
Síðan réðu þeir inn í stofuna menn Þorgríms, ok brutu upp til Þorsteins ok sóttu hann þaðan; en hann varðisk vel. Þar var innan-gengt ór stofunni í matar-búr; ok stǫkk upp hurðin fyrir Þorsteini, er hann kom at; ok hǫrfaði hann þangat undan; ok var hann særðr til ólífis.
Þá gékk út kona til kirkju, ok hafði svein-barn í faðmi sér, þat er Hildibrandr var faðir at. Sighvatr tók til, ok bað þat hǫggva.
Þá hljóp Þorgrímr at ok mælti: "Hvárki skal hér vinna á konum né bǫrnum, þótt sjá sveinn verði oss ǫllum at bana." Síðan fóru þeir Þorgrímr í brott.
En Þórðr kom heim þá er þeir vóru í brottu, ok sá hvat þar var sýst, ok mælti: "Ný slátr eru hér nú at hǫndla." Síðan var búit um lík þeirra, [ok vóru þeir] greptraðir heima þar, Þórðar-synir; en þeir Snorri ok Þorsteinn vóru fœrðir á Vǫllu í Svarfaðardal.
En er þeir Þorgrímr kómu yfir fjǫrð, fengu þeir sér hesta; ok ríða á Bakka til Guðmundar, ok ræntu þar; tóku vápn ǫll ok hlífar ok báru í brott; en þeir fundu eigi skjǫldu þá er Guðmundr átti bezta. Síðan tóku þeir Valgarð Starkaðarson húskarl hans ok vildu nauðga honum til sagna; ok vann Sighvatr inn mikli á honum, ok hjó á hǫnd honum, svá at hann mátti kalla einhendan síðan. En þeir fengu ekki af honum, ok fóru við þat í brott ofan í Skeiðs-hólma, ok reistu þar tjald; þvíat þeim var ván, at Guðmundr mundi koma norðan; ok ætluðu þeir at sitja fyrir honum er hann riði frá skipi.
Þá fóru heiman frá Bakka tveir menn, Sighvatr Sǫxólfsson ok Gízurr son Hǫskulds Fornasonar; þeir fóru Skjálgsdals-heiði til Eyjafjarðar, ok svá norðr; taka annat hross er annat þraut, ok námu eigi fyrr staðar en norðr á Sléttu; ok hitta Guðmund, ok segja honum svá skapat. Guðmundr fékk þar menn at fylgja skipi sínu; en hann fór norðan landveg ok þeir fjórir saman; ok fóru sem þeir máttu skjótast; ok urðu þeir Þorgrímr eigi fyrr varir við Guðmund, en hann var heima, ok hafði mart manna.
Síðan fóru þeir Þorgrímr á Laugaland, ok sǫmnuðusk þar saman margir; ok lǫgðu þá til þingmenn þangat, ok sátu þá fjǫlmennir hvárir-tveggju; ok gerðu hvárigir til annarra. Þá kom Brandr biskup vestan, ok fýsti þá at hafa eigi setur.
Nú fóru þeir Þorgrímr brott at ráði biskups inn til Eyjafjarðar, ok suðr um heiði, til þess er þeir kómu á Rangárvǫllu þar er í Klofa heitir. Þar bjó Einarr Bárðarson, er átti Guðrúnu Gísladóttur, systur Þorgríms ali-karls. Þar vóru þeir um hríð. Síðan fylgði Einarr þeim ofan í Odda; ok tók Sæmundr vel við þeim, ok vóru þar hálfan mánuð. Þaðan fóru þeir upp í Skarð it Eystra til þeirra brœðra, Eyjólfs ins óða ok Halls prests Þorsteins sona. En þeir vóru systkina-synir, Hallr prestr ok Ǫnundr Þorkelsson.
En er þeir vóru brott farnir ór Odda, þá hittusk þeir brœðr, Sæmundr ok Ormr, ok spurði Ormr vandlega tíðenda; en Sæmundr sagði slíkt er spurt var. Þá spurði Ormr, ef Sæmundr hefði heitit at veita Þorgrími at þessum málum, er nú vóru ný-orðin.
Hann talðisk heldr hafa vænt honum ásjá, "Eða hversu lízk þér á, eða hverju mantú þér af skipta?"
Ormr svarar: "Vita máttú þess ván, at ek mun aldri við þik skiljask; en eigi eru þau mál er mér eru óskapfellri en þessi."
Sæmundr spurði hví þat sætti.
Ormr svarar: "Þat ætla ek, at gangi á metnaðr," segir hann. "Vér áttum fǫður þann, er hafði mikil metorð hér á landi, svá at eigi var sá maðr, er eigi þótti sínu máli vel komit, ef hann skyldi um gera. Nú veit ek eigi hvárt meirr er frá dœmum um mála-efni þau er seld vóru, eða sættirnar þær er hann gerði nú síðast. Nú hafa þeir þat upp goldit," segir Ormr, "ofin þau er gǫr vóru, er menn hugðu at aldri myndi goldin verða, ok þat mundi at sátta-brigði verða. En þeir er við tóku féinu hafa nú rofit ok bakferlat allt þat er faðir okkarr mælti þar um; ok er mér óskapfellt at veita Þorgrími, en svívirða orð fǫður várs, ok hann sjálfan, ok alla oss sonu hans."
En þaðan í frá kǫlluðu menn at dvinaði liðveizla Sæmundar við Þorgrím. Eyjólfr ór Skarði fór til fundar við Sæmund; ok mælti, ef hann mundi nǫkkut til leggja við hann ok Þorgrím um vetrinn. Ok féksk þar ekki af. Síðan bauð Eyjólfr þeim ǫllum þar um vetrinn.
Hallr var fémaðr mikill, bróðir hans; en Eyjólfr var auðnar-maðr, ok bjó sér hvárr þá þeirra. Sá Hallr, at bú Eyjólfs myndi skamma stund standask; ok kaup-mangaði hann við Þorgrím. Ok því keyptu þeir, at Þorgrímr tók við búi hans svá sem hann hefði við tekit at Fardǫgum; ok skyldi hann hafa af þurð ok vǫxt; ok hafa svá mart manna sem hann vildi um vetrinn; ok var Hallr í vist með Þorgrími, en Hallr veitti Vigfúsi Ǫnundarsyni; en Hámundr var vestr í Stafaholti með Eyjólfi Þorgeirssyni um vetrinn.
Nú er at segja frá Guðmundi: Um vetrinn eptir Allra-Heilagra-messu kom saga sú sunnan ok innan ór Eyjafirði, at Þorgrímr væri kominn með hundrað manna, ok væri í Gnúpufells-skógum, ok ætlaði at gera til Guðmundar. Þá sendi Guðmundr menn til Kolbeins, ok bað hann koma vestan með því liði sem hann fengi til. En Kolbeinn samnaði mǫnnum þegar, ok fór norðr um leið, en Guðmundr fór meðan á Laugaland ok rænti þar, ok tók bú þat er þar var eptir; ok svá fór hann um dalinn, ok tók fé af bóndum þeim er til hǫfðu lagt um haustit við Þorgrím; ok svá kom hann á Øxnahól til Bjarnar prests, ok hafði hann í brott með sér, ok svá Guðrúnu Ǫnundardóttur fylgju-konu Bjarnar prests; ok var þat við orð, at leggja Þórunni í rekkju hjá einhverjum gárungi, en gera þat nǫkkut við Bjǫrn prest, at þat þœtti eigi minni svívirðing; þvíat hann hafði til lagit um haustit með Þorgrími, ok þar hafði verit Steinmóðr sonr hans í setunni.
Ok þann sama aptan er Guðmundr kom heim, kom Kolbeinn vestan með fimm tigi manna. En er hann vissi, at Þórunn var þar, þá kvezk hann henni ekki skyldu gera til svívirðingar fyrir sakir Brúsa bróður hannar. Þá kvað Kolbeinn vísu: —
Let ek geð-snara gotna (grænisk friðr) at ræna
(lítt mun bǫl at betra) bóand-menn um dal þenna:
Enn ef aptr koma sunnan unn-dýrs um Kjǫl runnar,
þá er snarræða síðan seggjum þǫrf at eggja.
En um kveldit er menn fóru í rekkjur þá bygðu sitt set hvárir. Þá hljóp Bjǫrn prestr ór seti til Kolbeins; ok bað at hann skyldi veita honum ásjá, at eigi væri svívirðing gǫr at honum; ok bað Kolbein hafa fé af sér í mót sem hann vildi. Hann tók við Birni presti; ok þótti þeim Guðmundi þat trautt einn veg; en Kolbeinn þóttisk hafa veitt Guðmundi þvílíkt þótt hann réði þessu. Ok var svá, at Kolbeinn réð þessu; ok fór Bjǫrn prestr heim um morguninn með Þórunni, ok gaf [hann] Kolbeini yxn tvá.
Síðan spurðisk þat, at Þorgrímr var eigi sunnan kominn. Kolbeinn var þar nǫkkura hríð, ok áttusk menn þeirra íllt við; þeir bitusk bæði um tafl ok konur ok stálusk frá; ok skilðusk við þat, at hvárigum líkaði vel. Síðan fór Kolbeinn um dalinn, ok tók af bóndum slíkt er honum sýndisk, ok skyldi þeir þá sitja í friði fyrir Guðmundi er Kolbeinn væri í brott. Eptir þat fór hann vestr heim, ok sleit flokk sínn á Miklabœ.
Bǫðvarr lítil-skegla hét maðr, ok Þorvaldr hét bróðir hans. Þeir fóru út eptir Strǫnd, ok kómu á þann bœ er at Tjǫrn heitir.
Þar hitta þeir mann á leið er Þorsteinn hét ok var kallaðr Rannveigar-son; hann var sekr maðr; hann hafði kvígur tvær með at fara tvæ-vetra er hann hafði keypt til vetr-bjargar sér. Þorsteinn hafði verit um haustit í setu á Laugalandi; en í ǫngum fǫrum með þeim. Þeir brœðr leggja at Þorsteini ok vildu drepa hann. Þorsteinn getr tekit Bǫðvar; hann var maðr lítill; en Þorsteinn sterkr, ok hafði hann Bǫðvar fyrir sér, ok varðisk með honum, ok gat Þorvaldr eigi særðan Þorstein, en Bǫðvarr skeindisk á vápnum Þorvalds bróður síns. Þá bað Bǫðvarr, at þeir skyldu hætta. Ok skildu þeir svá, at Þorsteinn hafði skjǫld þeirra; en þeir spjót hans ok kvígur, ok komsk Þorsteinn undan á vatnit, ok gékk þar yfir ís ein-nættan; en þeir ráku kvígur heim ok drápu af. En Þorsteinn fór til Hóla, ok hitti Brand biskup, ok segir honum at Bǫðvarr hafði tekit bjǫrg frá honum.
Maðr hét Óláfr, ok var Vífilsson; hann bjó í Laxárdal; þat er fyrir vestan Skagafjǫrð útarlega. Hann var frændi Þorsteins, ok hafði handsalat fyrir hann um sumarit á þingi. En ekki var goldit, ok var hann því eigi sykn.
Þat lagði biskup til ráðs, at Þorsteinn fœri at hitta Óláf; ok vita ef hann legði þat til vetr-bjargar sér er eigi hafði goldisk til syknunnar. Þangat fór hann; ok kom inn sama aptan aptr til Hóla, ok segir biskupi at þar féksk ekki af. Þá kvezk biskup ekki kunna til at leggja með honum; ok vóru honum þá fengin vápn, svá at hann var fœrr fyrir því með ǫðrum mǫnnum.
Maðr hét Hermundr, góðr bóndi; hann bjó þar er mœtisk Fljót ok Skagafjǫrðr er á Heiði heitir. Hann átti dóttur er Gróa hét, er kólluð var Heiðar-Gróa. Hon var væn kona ok kurteisleg. Bǫðvarr ór Felli fór opt þangat, ok talaði við Gró; ok virðu menn svá, sem henni væri lítit um þat.
Maðr hét Beinir; hann var Sigmundar son, Ásólfs sonar, er búit hafði í Næfr-holti á Rangárvǫllum; hann var ókvæntr maðr ok kurteiss; hann var vistum í Haganesi í Fljótum með Ílluga syni Árgríms skálds. Beinir kom stundum á Heiði, ok þótti gaman at tala við Gró; ok virðu menn, at þetta væri henni nær skapi.
Þorsteinn inn seki var skyldr Gró; ok kom hann þar er hann fór frá Hólum; ok tǫluðu þau Gróa stund þá. Þaðan fór hann í Haganes, ok hitti Beini. Síðan fóru þeir á leið þá er ván var at Bǫðvarr myndi fara, ok sátu þar fyrir honum þar til er hann kom, ok Þorvaldr bróðir hans með honum. Þá tók Beinir Þorvald, ok hélt honum; en Þorsteinn vá Bǫðvar.
Síðan tók Þorsteinn hest þann er Bǫðvarr hafði riðit; ok reið í brott, ok til Óláfs. Þá tók Þorsteinn stóðhest er Óláfr átti; en lét eptir hinn er hann hafði áðr. Síðan reið hann vestr í Dali til Sveins Sturlusonar; en þeir Hermundr ok Íllugi handsǫluðu fyrir Beini tólf hundruð; ok skyldi hann vera þar sem hann vildi.