Bókastaðir

Þetta sumar, er áðr var byrjat, ríðr herra Guðmundr biskup til þings meðr xxx manna, ok er með Snorra Sturlusyni um þingit með allt fólk sitt. Af þíngi ríðr hann vestr til Borgarfjarðar, ok er þar um sumarit; drífr þá til hans mannfjöldi, taka Borgfirðíngar vel með biskupi nú sem fyrr, gefa honum yxn ok geldínga, eðr aðrar sæmiligar gjafir. Á því sumri gerist í hans ferð sá lutr, er brosligr má kallast. Þat er eitt kyn í því landi, at vargr er þar engi, en hér í mót fæðist þar með mikilli frjósemd þat fjalldýr, er menn kalla melrakka, ok því svá, at þat dýr liggr í urðum ok brögðóttum fylsnum, ok veitir þaðan árásir sauðfé manna bæði vetr ok sumar, með stórum skööum.Þat er eitt kyn í því landi, at vargr er þar engi, en hèr í mót fæðist þar með mikilli frjósemd þat fjalldýr, er menn kalla melrakka, ok því svá, at þat dýr liggr í urðum ok brögðóttum fylsnum, ok veitir þaðan árásir sauðfè manna bæði vetr ok sumar, með stórum skööum. Eitt af greindum dýrum er komit í Borgarfjörð á þessu sumri, með svá soltnum gráð, at bóndi sá, er skaðanum mætti, þóttist vorðinn fyrir miklu áfelli. Ok sem þessi úgipta var inn komin, gistir herra Guðmundr á þeim bæ, kærir bóndinn skaða sinn fyrir honum ok biðr hann ráðs. Herra biskup svarar: líkar þér, bóndi, at ek vinni bót dýrbitinu?Herra biskup svarar: líkar þèr, bóndi, at ek vinni bót dýrbitinu? Gjarna vil ek þat, segir bóndi. Kostar þik þat nökkurs; segir biskup. Hvat skal kosta? segir bóndi. Þú skalt gefa ölmusumönnum mínum xx geldínga, þá er ek vel af öllu fé þínu.Þú skalt gefa ölmusumönnum mínum xx geldínga, þá er ek vel af öllu fè þínu. Eigi nenni ek því, segir bóndi, at gefa svá mikit. Biskup svarar: þú skalt ráða, en vilja muntu í myrgin þenna kost. Líðr náttin; ferr sauðamaðr árla til fjár, ok heim komandi segir hann bónda bitinn hinn bezta forustugeldíng, er hann átti. Bóndi segir biskupi sem vorðit er; eðr hvað er nú góðra ráða? segir biskup. Ek vil nú gjarna þann kost, er þér buðut í gær, segir bóndi, þvíat allt mitt fé er upp gjört síðan forustusauðrinn er frá tekinn.Ek vil nú gjarna þann kost, er þèr buðut í gær, segir bóndi, þvíat allt mitt fè er upp gjört síðan forustusauðrinn er frá tekinn. Held ek því er ek baoð, segir biskup. Lætr bóndi heim reka alla sína geldínga, ok fær mann til at velja af biskups hálfu, biðr síðan, at biskup gangi til ok sjái sauðina. Hann gerir svá; er þat einvala fé, bæði at vexti ok holdum.er þat einvala fè, bæði at vexti ok holdum. Þakkar herra biskup bóndanum framlagit, ok skiptir miðil vina sinna, guðs fátækra manna. Síðan gengr biskup til kirkju meðr klerkum sínum ok leikfólki, skrýðist til messu með klerkum sínum, ok hefr upp með lágum tón þat officium, er bannsetning tilheyrir. En at lyktaðri þjónustu gengr herra biskup til borðs, ok er þann dag í góðum náðum.

Árla næsta myrgin fer sauðamaðr til fjár eptir vana, ok finnr ekki dautt, utan einn stóran melrakka nærri fénu;Árla næsta myrgin fer sauðamaðr til fjár eptir vana, ok finnr ekki dautt, utan einn stóran melrakka nærri fènu; hann prófar, hvað kappanum hafi vorðit at fjörlesti, ok finnr at hvert bein er brotit í honum ok sem brjósk vorðit, svá beit hann bannit; skildu þeir bóndi með mikilli vináttu. Er þessi eventus nokkut þeim líkr, er Bernardus ábóti vann, þá er hann bannferði stumpinn fyrir augum ríka manns, þvíat fyrir bæði þessi dæmi mætti skilja mjög vándr maðr ok úhlýðinn heilagri kirkju, í hvert bann ok bruna hann heldr sinni sál, þá er hann stendr með fullum sökum undir stórmælum biskupsins, er skynlaus skepna fær þvílíka bölvan fyrir afl orðanna. Hér skal fara með annarr hlutr, at þessir báðir sýni, hversu bænarorð Guðmundar biskups báru mikit afl fyri guði, svá yfir dýrum sem mönnum, hvárt sem heldr er til lífs eðr dauða.Hèr skal fara með annarr hlutr, at þessir báðir sýni, hversu bænarorð Guðmundar biskups báru mikit afl fyri guði, svá yfir dýrum sem mönnum, hvárt sem heldr er til lífs eðr dauða. Bóndi einn í þeim luta lands átti einn stóran rakka, hann var svá vitr, at hann skildi meðr vana hvað maðr bauð honum, svá af fjöllum ok ór haga rak hann heim sauð ok naut einn samt, sem mælt var; berr heim til bæjar hvat hann fann fémætt í haga;berr heim til bæjar hvat hann fann fèmætt í haga; varði völl ok veitur með svá vökru varðhaldi nótt ok dag, at bóndanum þótti engi kýr svá góð sem hundrinn. Nú berr svá til eitt sumar, at þíngmenn koma þar í veg ok slá hestum sínum í veitur bóndans, er lágu niðr undir túninu. En er rakkinn sér þat, ræzt hann í mót heiman, ok kostar at reka í brot hestana, en fær ekki at gert, fyrir þess sakir, at hann var einn en þeir margir.En er rakkinn sèr þat, ræzt hann í mót heiman, ok kostar at reka í brot hestana, en fær ekki at gert, fyrir þess sakir, at hann var einn en þeir margir. Bóndi ferr þá til með húskarl sinn ok veitir honum, ok er þá búit til bardaga, þvíat þíngmenn slást í með vápnum; skilja þeir svá um síðir, at bónda líkar eigi betr en fyrr, þvíat þann tíma sem þeir eru albúnir til bröttferðar, slæmir einn þeirra brugðnu sverði á hrygg rakkanum, svá at náliga tvískiptir skrokkinn. Bóndi bað fyrir þeim sem verða mátti, er þetta vann, en kastar hræinu hundsins einum megin undir túngarðinn, þvíat þaðan skammt var samaneign þeirra; þarf þat einkanliga í söguna þessu næst, at á þeim bæ var brunnr hins signaða Guðmundar biskups þar mjök nærri stöðu, sem rakkinn lá, ok þat fell í brjóst bóndanum, án heiti nökkuru, at hann tekr horn fullt ór brunninum ok slær niðr í sárit, gengr síðan inn, ok hugsar at heygja hundinn þá er hann hefði tóm til, sem þá gjörðu menn mjök í því landi, ef þeir vóru náttúrugripir í nokkuru lagi.þarf þat einkanliga í söguna þessu næst, at á þeim bæ var brunnr hins signaða Guðmundar biskups þar mjök nærri stöðu, sem rakkinn lá, ok þat fèll í brjóst bóndanum, án heiti nökkuru, at hann tekr horn fullt ór brunninum ok slær niðr í sárit, gengr síðan inn, ok hugsar at heygja hundinn þá er hann hefði tóm til, sem þá gjörðu menn mjök í því landi, ef þeir vóru náttúrugripir í nokkuru lagi. Annan myrgin, sem hann kemr í sama stað, er rakkinn allr í bröttu, ok svá líða þrjár nætr; ætlar bóndi þá, at ernir muni hafa brott borit. En eptir svá langt liðit, kallar heimamaðr bónda árla myrgins ok segir svá: hvað mun vera, bóndi! sagði hann, ek þóttist heyra til rakka þíns uppi á húsum, ef þat mætti verða? — Bóndi svarar: engi lutr er guði um megn, þvíat hann hjálpar alla sína skepnu. Þetta þarf ei lengra, en þegar er bóndi kemr út farandi, rennr rakki hans ofan af húsum, ok fagnar honum eptir vana. En svá sem bóndi hefir hendr til ok greiðir hárit, finnr hann liggja grætt ör um þveran búkinn, þar er áðr var eggbitið. Ok þó at þessi lutr fremdist á óskynsamligri skepnu, má þat hverr maðr skilja því framarr, hversu dýrligar vóru þess manns vígslur, er heitir herra Guðmundr, fimti Hólabiskup.

At áliðnu sumri, því sama sem áðr var greint, kemr herra Guðmundr biskup heim til Þórðar Sturlusonar, vinar síns, ok sitr þar um hríð í góðum fagnaði. En nálægt vetri, sem herra Guðmundr er kominn þar sem heitir Staðarhóll, ok hugsar þaðan at venda heim til Hóla, kemr kappinn Sighvatr vestr þannig ok hefir liðsdrátt í heruðum;En nálægt vetri, sem herra Guðmundr er kominn þar sem heitir Staðarhóll, ok hugsar þaðan at venda heim til Hóla, kemr kappinn Sighvatr vestr þannig ok hefir liðsdrátt í hèruðum; gerir síðan þau orð biskupinum, at ei fyrir háls né höfut sinna manna skal hann svá djarfr, at hann ríði á heruð.gerir síðan þau orð biskupinum, at ei fyrir háls nè höfut sinna manna skal hann svá djarfr, at hann ríði á hèruð. Guðs maðr skildi enn sem fyrr, at ei var hæg landtaka þar er Sighvatr stóð fyrir á ströndu, því vægir hann ok eftir setu í Steingrímsfirði, er fyrr [var] nefndr, lætr þangat flytja yxn ok allan kost, er honum gafst um sumarit. Líðr nú svá fram um Adventum domini. Ok sem þar er komit, fær herra Guðmundr svá mikla sótt, at hann liggr í rekkju þúngliga haldinn. En er Þórðr, vinr hans, spyrr þau tíðindi, gerir hann son sinn til biskups, ok býðr honum upp á sinn garð, ef þar mætti heldr sá kostr finnast, er hagligr veri hans krankdómi. Herra biskup þiggr þat boð, var hann svá mjök sótttekinn, at hann fluttist í barum; létti þá brátt síðan með vilja guðs, ok sat hann með Þórði um vetrinn, helt bóndi hans fylgð ok fátæka menn svá stórmannliga, at allt samt fólk á garðinum var ei færa en hundrat.lètti þá brátt síðan með vilja guðs, ok sat hann með Þórði um vetrinn, hèlt bóndi hans fylgð ok fátæka menn svá stórmannliga, at allt samt fólk á garðinum var ei færa en hundrat. Í því öðru mátti lýsast, hverja vináttu Þórðr veitti Guðmundi biskupi, at honum lá ei léttara hans útlegð en sjálfs síns meingjörðir, sem merkja má í því er fylgir.Í því öðru mátti lýsast, hverja vináttu Þórðr veitti Guðmundi biskupi, at honum lá ei lèttara hans útlegð en sjálfs síns meingjörðir, sem merkja má í því er fylgir.

Þessir bræðr, Þórðr ok Sighvatr, vóru mjök missáttir, leiddi þat bæði til af fjárskipti ok fleirum greinum, en einkanliga sök hafði Þórðr með þá báða feðga, Sighvat ok Sturlu: þat var falslaus vinátta við Guðmund biskup, er hann veitti honum jafnan; en þá er góðgjarnir menn gengu í milli um sættargjörð, fyrirtekr Þórðr at semja nökkura sætt við bróður sinn nema þar fari með frjálsi Guðmundar biskups, at hann fari liðugr til stóls síns fyrir únáðum Sighvats, ok þat verðr samit í síðastu um várit, at bræðr sættast en biskupinn skal fá sæti sitt bardagalaust, vendir guðs maðr þá í veg til kirkju sinnar, ok áðr hann riðr af syðra biskupsdæmi, sættust þeir Sturla Sighvatsson; var Sturla síðan viljugr til vináttu herra Guðmundar. Sitr herra Guðmundr heima þat sumar, ok vetr eptir, í góðum friði. Um várit riðr hann í sýslu sína; segist, at í þessum veg gistir hann eina frændkonu sína, er vorðin var fyrir miklum harmi, þvíat son hennar hafði horfit braut, svá at engi lutr spurðist til; þetta kvein berr hún upp fyrir frenda sinn biskupinn, ok biðr hugganar, segist hafa mikinn sorgar létti, ef hún vissi hvat piltinum væri vorðit, þótt hún mætti aldri sjá hann.þetta kvein berr hún upp fyrir frenda sinn biskupinn, ok biðr hugganar, segist hafa mikinn sorgar lètti, ef hún vissi hvat piltinum væri vorðit, þótt hún mætti aldri sjá hann. Herra Guðmundr leitar undan alla vega, segir, at sú vissa verðr henni harms næríng heldr en huggan. Þar til þyngar hún biskupinn, at hann segir um síðir: nú ræðr þú, frendi, bæn þinni úþarfri, en vit, at hér í hólinum fyrir ofan bæinn var son þinn;Þar til þyngar hún biskupinn, at hann segir um síðir: nú ræðr þú, frendi, bæn þinni úþarfri, en vit, at hèr í hólinum fyrir ofan bæinn var son þinn; en nú í dag nenni ek eigi at kalla hann þinn son, þvíat hann er þér ólíkr vorðinn, en nauðigr geri ek at angra þik, en þó veldr þú sjálf, því fyrir þann kost, er þú veitir vesalíngum mínum, værir þú annars maklig.en nú í dag nenni ek eigi at kalla hann þinn son, þvíat hann er þèr ólíkr vorðinn, en nauðigr geri ek at angra þik, en þó veldr þú sjálf, því fyrir þann kost, er þú veitir vesalíngum mínum, værir þú annars maklig. En hvat er um á þá, er hér fellr hjá bæ þínum, fylgir engi laxveiðr þinni jörð? — Hún svarar: um laxveiði er eigi at tala svá snemma tímans, en sannliga á ek veiðina.En hvat er um á þá, er hèr fellr hjá bæ þínum, fylgir engi laxveiðr þinni jörð? — Hún svarar: um laxveiði er eigi at tala svá snemma tímans, en sannliga á ek veiðina. Biskup svarar: lát taka net þín ok draga, en ek skal ganga til ok sjá, hvar mér sýnist fiskiligast.Biskup svarar: lát taka net þín ok draga, en ek skal ganga til ok sjá, hvar mèr sýnist fiskiligast. Svá gerist móti náttúru ok vana landsins, at í þeim árreit, er húsfrúin átti, var sú vænasta laxveiðr um várit, svá at henni tvígildi heim allan þann kost, er hann ok guðs ölmusur höfðu þar haft. Berr hér annarr lutr með nökkut líkt.Berr hèr annarr lutr með nökkut líkt. Einn li [till] bóndi kom til herra Guðmundar, ok býðr fram eina kú er hann átti, at gefa voluðum mönnum herra biskups; hann þiggr gjöfina, en þar nær stendr einn ríkr bóndi, ok talar svá: eigi stendr, herra, at þiggja af svá fátækum manni, þvíat hann á nægri börn en kýr. Herra Guðmundr svarar: kæri minn, hví skal ek eigi þiggja, þvíat fleira gagnast til mannfæðu en ganganda fé? — Sama dag fara synir þessa sama manns nærri á þeirri, er faðir þeirra átti, ok sjá einn stóran lax við landit, ok fá tekit með höndum sér, segja föður sínum, sem hann kemr heim af fundi herra Guðmundar.Herra Guðmundr svarar: kæri minn, hví skal ek eigi þiggja, þvíat fleira gagnast til mannfæðu en ganganda fè? — Sama dag fara synir þessa sama manns nærri á þeirri, er faðir þeirra átti, ok sjá einn stóran lax við landit, ok fá tekit með höndum sèr, segja föður sínum, sem hann kemr heim af fundi herra Guðmundar. Bóndi svarar: vera kann, at orðin biskups várs hafi framkvæmd, er hann kvað fleira til fæðu en kýr einar, ok er lax þessi svá góðr, at eigi mun hann einn samt verit hafa. Er þá sýnt hvat Guðmundr má þiggja af guði, ef laxveiðr kemr þegar til vár móti eðli landsins; skulu vér fara í myrgin með net vár.skulu vèr fara í myrgin með net vár. Svá gerir hann; en hvat lengra? laxveiðr er komin í á hans með því megni, at hann selr til mikils fjár um sumarit, svá at vel iij kýr tók hann í mót einni. Herra Guðmundr ríðr til þíngs þetta sumar; í þeirri ferð gerði Sturla honum þat fyrsta vináttu bragð, at hann sendi mikinn ok góðan kost á veg fyrir hann til ölmusugjörða, þvíat allir menn í landinu, vinir ok óvinir, vissu þat, at Guðmundi biskupi þótti sér þat mest veitt, at váláðir veri huggaðir fyrir hans skyld;í þeirri ferð gerði Sturla honum þat fyrsta vináttu bragð, at hann sèndi mikinn ok góðan kost á veg fyrir hann til ölmusugjörða, þvíat allir menn í landinu, vinir ok óvinir, vissu þat, at Guðmundi biskupi þótti sèr þat mest veitt, at váláðir veri huggaðir fyrir hans skyld; lagði Sturla af með öllu, at vera mótgangsmaðr herra Guðmundar upp frá þessu; er ok sannliga sagt, at biskupinn hafi svá talat til hans, at Sturla veri dugandi maðr í mörgu lagi, ef faðir hans veri nökkuru líkari kristnum mönnum.

Á því sumri sem nú var greint [kom út] Kolbeinn úngi, er til verðr skipaðr at gera enda allra þeirra únáða ok eymda, er herra Guðmundr hefir þolt í sínum biskupsdómi; hann sitr næsta vetr með Sighvati mági sínum, en um várit riðr Sighvatr til Skagafjarðar með honum ok leitar með bændr, ef þeir vilja taka Kolbein til höfðíngja í stað föður síns ok gera honum bú á kosti sínum; víkjast bændr undir þetta mjög blíðliga, þvíat þeim sýnist vánligt at Kolbeinn verði kynlíkr feðr sínum, at hrinda með harðri hendi þann þúnga, er þeir kallast bera fyrir fjölda fólks Guðmandar biskups at Hólum. Því gera þeir Kolbeini bú á sama garð, sem faðir hans sat forðum; hefir Sighvatr ráð Kolbeins mjök í höndum, meðan hann var yngri, en þegar hann þykkist fullroskinn, réttir hann af sér okit, ok gerist ofsamaðr mikill, snýr ok þangat sínum ofrgang eptir dæmi feðr síns, sem minnst mátti honum sama, þat er, at snúa sín harðindi upp á biskupinn, ok veita Skagfirðíngum fyrir búkostinn;hefir Sighvatr ráð Kolbeins mjök í höndum, meðan hann var yngri, en þegar hann þykkist fullroskinn, rèttir hann af sèr okit, ok gerist ofsamaðr mikill, snýr ok þangat sínum ofrgang eptir dæmi feðr síns, sem minnst mátti honum sama, þat er, at snúa sín harðindi upp á biskupinn, ok veita Skagfirðíngum fyrir búkostinn; ok sakir þess, at gull er æ því glaðara, sem þat prófast betr í eldinum, þolir várr drottinn Jesus, at hans þjónn, Guðmundr biskup, sé enn mæddr ok útborinn af sínum réttarbótum, at [eptir] hans mæðusamligt líf, bæði fyrr ok siðarr í náverandi veröld, verði hann því háleitara höfuðgull í endalausri veröld með völdum vinum himna konúngsins.ok sakir þess, at gull er æ því glaðara, sem þat prófast betr í eldinum, þolir várr drottinn Jesus, at hans þjónn, Guðmundr biskup, sè enn mæddr ok útborinn af sínum rèttarbótum, at [eptir] hans mæðusamligt líf, bæði fyrr ok siðarr í náverandi veröld, verði hann því háleitara höfuðgull í endalausri veröld með völdum vinum himna konúngsins.

Heðan leiðir þá endaliga ofsókn, er Kolbeinn úngi hrærir móti biskupinum með þeim harmi ok hólmgöngu boðum, at biskupinn sér öngvan veg annan í friðkaup sinna manna, en lúta undan ok leita norðr í sveitir í sýslu [sína];Hèðan leiðir þá endaliga ofsókn, er Kolbeinn úngi hrærir móti biskupinum með þeim harmi ok hólmgöngu boðum, at biskupinn sèr öngvan veg annan í friðkaup sinna manna, en lúta undan ok leita norðr í sveitir í sýslu [sína]; váraði þúngt ok vóru kostir manna úhægir, en biskup ríðr heiman litlu eptir páskir, ok hefir fjölda fólks, bæði frjálst ok fátækt. Svá berr til í þeim veg, at biskupinn gistir einn bónda, góðan sinn vin; var hann bóndinn klókr maðr, vinsæll ok vel ríkr; hann tekr heiðarliga biskupinn með vildustum föngum. Þar vóru frjáls herbergi, þvíat húsbóndi þessi kann góða stjórn, greinir hann í tvá riðla biskupsins skara, skipar alla frjálsa menn hjá honum sjálfum, en fátækum mönnum skipar hann hús annat, ok veitir þeim þar svá góðan kost, at allir höfðu fullfengi; vóru menn kátir um kveldit í í biskups stofu, þvíat öllum líkaði vel, utan einn herra Guðmundr er mjök hljóðr. Þat skildu eigi úvitrir, þvíat bóndi var allkátr ok þó vin biskupsins. Húsbóndinn lætr um kveldit, sem ei viti hann hvat veldrúgleði biskups; en á næsta dag eptir, sem herra Guðmundr er undir borð kominn ok vist inn borin, gengr bóndinn fram af stofunni til þess fátækra manna húss, er áðr var getið. Hann spyrr hversu þeim líðr, þeir segja svá líða sem guð amboni honum eilífliga. Bóndi segir: sé þat nokkuð í, at yðr líki vel, vilda ek þiggja af yðr laun þegar í hönd.Bóndi segir: sè þat nokkuð í, at yðr líki vel, vilda ek þiggja af yðr laun þegar í hönd. Þeir svara: hvat munu vér öreiga sálugir menn sjá móti þínum velgjörðum? — Bóndi svarar: fleira gagnast mér en fé;Þeir svara: hvat munu vèr öreiga sálugir menn sjá móti þínum velgjörðum? — Bóndi svarar: fleira gagnast mèr en fè; litlu síðarr en ek geng heðan skulu þér allir taka dik vægðarlaust í stofu biskups, þér skulut rífa mat af diskum ok hlífa engum manni, hrekja svá biskupsins mat sem allra annarra;litlu síðarr en ek geng hèðan skulu þèr allir taka dik vægðarlaust í stofu biskups, þèr skulut rífa mat af diskum ok hlífa engum manni, hrekja svá biskupsins mat sem allra annarra; geymit engis manns ávít eða umvandan nema mín, þá er ek vil til leggja, en hér á mót játar ek yðr svá góðan kost meðan biskup sitr.geymit engis manns ávít eða umvandan nema mín, þá er ek vil til leggja, en hèr á mót játar ek yðr svá góðan kost meðan biskup sitr. Þeir játa honum þessu, ok eru þó tregir, þvíat þeir skildu eigi undirstöðu. Gengr bóndi síðan brott, en litlu síðarr lystr undir dyn þeim, at margir í stofunni hugsuðu ófrið fara; stendr því næst inn straumrinn, með þat hark ok háreysti, rif ok slit umbergis, sem ei var lítið um, þar til er slær í árásir, bann ok bölvan; þolir herra biskup þegjandi, þar til orðalagit vesnar, þá segir hann: verðit úti af stofunni, veslugir menn, þvíat úmannliga gjaldi þér bóndanum sitt frjálsi ok fagnaðarboð, er hann gerir oss öllum.þolir herra biskup þegjandi, þar til orðalagit vesnar, þá segir hann: verðit úti af stofunni, veslugir menn, þvíat úmannliga gjaldi þèr bóndanum sitt frjálsi ok fagnaðarboð, er hann gerir oss öllum. En engi þeirra gefr gaum hvað biskup segir. Húsbóndi gengr fyrir herra biskup, ok segir svá; verit nú glaðir, minn herra, þvíat ölmusur yðrar eru nú inn komnar; ek fann í gærkveld, at þeirra fjarvist úgladdi yðr mjök, en nú megi þér sjá hversu þeir halda stofuna.ek fann í gærkveld, at þeirra fjarvist úgladdi yðr mjök, en nú megi þèr sjá hversu þeir halda stofuna. Herra biskup svarar: guð ömboni þér, minn kæri vin, fyrirlát mér þolleysi mitt, þvíat svá er betr sem þú skipar.Herra biskup svarar: guð ömboni þèr, minn kæri vin, fyrirlát mèr þolleysi mitt, þvíat svá er betr sem þú skipar. Bóndi svarar: eigi dregr mér stórt um, þvíat ek em ríkr maðr, en hugsa mætti heðan af hvat honum líðr smábóndanum, þar þér komit til garðs;Bóndi svarar: eigi dregr mèr stórt um, þvíat ek em ríkr maðr, en hugsa mætti hèðan af hvat honum líðr smábóndanum, þar þèr komit til garðs; þótt hann hafi kost at gefa yðrum frjálsum mönnum, oflýðr honum þessarra yfirgangr sem nú standa hér.þótt hann hafi kost at gefa yðrum frjálsum mönnum, oflýðr honum þessarra yfirgangr sem nú standa hèr. Nú trúi ek ok sannliga, at svá mun guði bezt líka, sem þér gerit fyrir ástar sakir við hann sjálfan, en vel mætti fljóta fátækr maðr, þótt hann hefði með stjórn nauðsynliga hluti, ok svá skulu yðrir vinir hafa meðan þér sitit hjá mér, látit ok yfir sjá einhvern, ef yðr grunar þar nökkut um.Nú trúi ek ok sannliga, at svá mun guði bezt líka, sem þèr gerit fyrir ástar sakir við hann sjálfan, en vel mætti fljóta fátækr maðr, þótt hann hefði með stjórn nauðsynliga hluti, ok svá skulu yðrir vinir hafa meðan þèr sitit hjá mèr, látit ok yfir sjá einhvern, ef yðr grunar þar nökkut um. Ok nú segir hann bóndinn til fátækra manna: út allir í stað, ok sukkit ei framarr! — þeir fram á hurð með hans fyrstu tillögu. Herra Guðmundr segir þá: nú er þar váttr þinn, vinr minn, hversu þú gerir, þvíat ei hefði þeir sálugir svá virt þína typtan, nema þeir veri vel haldnir. Var herra Guðmundr þá allkátr, meðan hann var með þessum húsbónda; lofuðu margir hans vitra tiltekt, þvíat guðsmaðr fekk ei fyrir ástar sakir hirtíng á komit, svá framt sem sumum þótti tilheyriligt um fátækra manna framferð.lofuðu margir hans vitra tiltekt, þvíat guðsmaðr fèkk ei fyrir ástar sakir hirtíng á komit, svá framt sem sumum þótti tilheyriligt um fátækra manna framferð. En svá sem bóndi þessi sagði sína trú, at þat mundi guði bezt líka sem biskupinn gerði, prófast í mörgum stöðum sögu þessarrar hverja ambun várr herra veitti þeim þegar í hönd, ær herra Guðmund glöddu með gjöfum, fátækra manna ölmusu, ok enn mun sýnast í því sem eptir ferr.

Nærri hvítasunnu kemr herra Guðmundr biskup til annars bónda, er búgarð átti nærri vatni stóru, var þar í veiðr mikil, þá er tímaliga féll, en þetta sama vár lá mikit hallæri með því sama vatni, svá at náliga fekk engi bygðarmanna búðarverð.Nærri hvítasunnu kemr herra Guðmundr biskup til annars bónda, er búgarð átti nærri vatni stóru, var þar í veiðr mikil, þá er tímaliga féll, en þetta sama vár lá mikit hallæri með því sama vatni, svá at náliga fèkk engi bygðarmanna búðarverð. Nú á laugarkveldit fyrir pentecosten, sem herra Guðmundr er kominn, segir bóndinn: ek á ix kýr allar vel hafðar, ok þar af vil ek slá einar iij fyrir ölmusur yðrar, en þér [með] yðrum frjálsum mönnum skulut vera á mínum kosti yfir fram.Nú á laugarkveldit fyrir pentecosten, sem herra Guðmundr er kominn, segir bóndinn: ek á ix kýr allar vel hafðar, ok þar af vil ek slá einar iij fyrir ölmusur yðrar, en þèr [með] yðrum frjálsum mönnum skulut vera á mínum kosti yfir fram. Herra biskup játtar þessu gjarna; eru kýrnar niðr lagðar, en sakir þrots í veiðistöð bóndans, varð fátækt fólk herra biskups lítiliga fátt um kveldit, gengu kjötin því harðara sinn veg um morgininn eptir, svá at sunnudags kveldit var með öllu yfir lukt. Herra biskup verðr víss hvat líðr, ok vakir drjúgt á bænum um nóttina, sem æ var hans vani, til guðs. Sem tíðum er lokit á mánudaginn, gengr herra Guðmundr út af kirkju ok spácerar fram at vatninu, þvíat sjálft túnit var á ströndinni. Þar var settr garðr með grjót til hlífðar túninu, at vatnsbáran skyldi ei brjóta mega; þar yfir lágu vörpur bóndans til þurku. Herra Guðmundr segir þá: ek vilda gjarna sjá, hversu þér farit at veiðum norðr hegat á landit.Herra Guðmundr segir þá: ek vilda gjarna sjá, hversu þèr farit at veiðum norðr hegat á landit. Bóndi svarar: þat er mikit starf, herra, á þvílíkum degi. Biskup svarar: svá mun standa, at sæll Martinus lét veiða sér fisk til borðs á fyrsta páskadag, ok því sýnist mér þetta gera mega, er biskup býðr.Biskup svarar: svá mun standa, at sæll Martinus lèt veiða sèr fisk til borðs á fyrsta páskadag, ok því sýnist mèr þetta gera mega, er biskup býðr. Bóndi hlýðir nú, ferr til, ok setr út vörpurnar, ok verðr fyrir einn venasti fiskr. Herra Guðmundr lofar guð fyrir, ok segir svá: nú megu vér hafa grænan fisk í dag, en draga skulu þér optarr.Herra Guðmundr lofar guð fyrir, ok segir svá: nú megu vèr hafa grænan fisk í dag, en draga skulu þèr optarr. Þeir verpa í annat sinn ok þriðja, ok fá svá fagra veiði, at fulla fjóra tigi flytja þeir heim til borðs; varð þar glatt í fólki, þvíat fiskr var bæði stórr ok hinn bezti kosti. Annan myrgin eptir talar herra Guðmundr til bónda: ek vil ganga í dag at sjá veiðistöð þína í vatninu. Húsbóndi segist þat gjarna vilja. Sem herra Guðmundr kemr til, blezar hann veiðistöðina ok býðr fiskimönnum at slá netjum, en þat þarf ei langt, á lítilli stundu taka þeir eccc; var ok allan tíma sumarsins svá máttugr fiskigangr í bóndans reit, at hann kom varla nytjum á, ok þar yfir selr hann þurran vatnfisk meirr en til þriggja kúa; lofaði hann margan dag þann blezaða biskup, er honum veitti þvílíka luti ok fagnað með sínum verðleikum.

Ferr herra Guðmundr tómliga um sumarit yfir sýslu sína, ok sem haustar ok nótt er svört vorðin, hefir herra Guðmundr sent fyrir sér til einnar [vinkonu sinnar], at hann ætlar sama dag at gista í hjá henni;Ferr herra Guðmundr tómliga um sumarit yfir sýslu sína, ok sem haustar ok nótt er svört vorðin, hefir herra Guðmundr sent fyrir sèr til einnar [vinkonu sinnar], at hann ætlar sama dag at gista í hjá henni; hún býst fyrir með beztum föngum, bíðr um kveldit fram í myrkr, ok kemr biskupinn eigi; þá tala nökkurir, at hann muni eigi svá koma síðla sem þá var orðit. Húsfrúin segir, at úglöggt kunna þeir menn Guðmund biskup, er honum ætla umskipti sinna orða, utan einhverja tálman; veit ek víst, segir hún, at hann [kemr], því at ei brást mér hálft orð í því er hann sagði mér, fyrr eðr síðarr.veit ek víst, segir hún, at hann [kemr], því at ei brást mèr hálft orð í því er hann sagði mèr, fyrr eðr síðarr. Því stendr hún úti með fólk sitt, sem myrkt er vorðit, ok því næst sér hún ljós bjart í þat garðshlið, sem ván var til herra Guðmundar, svá at langt af skein á veginn, ok mjök litlu síðarr ríðr herra Guðmundr í þat sama hlið, ok fær allblíðar viðtökur um kveldit.Því stendr hún úti með fólk sitt, sem myrkt er vorðit, ok því næst sèr hún ljós bjart í þat garðshlið, sem ván var til herra Guðmundar, svá at langt af skein á veginn, ok mjök litlu síðarr ríðr herra Guðmundr í þat sama hlið, ok fær allblíðar viðtökur um kveldit. Húsfrú þessi virðir ei langt hvat kostrinn þolir, til þess at ölmusur herra Guðmundar hafi sínar nauðsynjar: lætr fara sömu leið naut ok sauði, svá at dagliga stendr hún at matgera sem önnur Martha. Ok einn dag, sem herra Guðmundr hefir lykt morgintíðum, gengr hann með fylgð sinni fyrir þat hús, er hans vinkona stendr í starfi. Biskup nemr stað fyrir dyrunum, ok segir: hvat er nú, sæti mín, mun ei líða kvikfénu, ef svá lætr lengi? — Hún svarar: annat elskar ek meirr en kvikfé, en þat er yður þökk ok vinátta, þvíat hvat er mik kostar, vil ek henni halda.Biskup nemr stað fyrir dyrunum, ok segir: hvat er nú, sæti mín, mun ei líða kvikfènu, ef svá lætr lengi? — Hún svarar: annat elskar ek meirr en kvikfè, en þat er yður þökk ok vinátta, þvíat hvat er mik kostar, vil ek henni halda. Herra biskup talar: fullt verðskyldar þú mína vináttu, en gefa má guð minn, at þú hafir eigi færra kvikfé í vár en þeir, er nú þykkjast sitja með fullum kostum.Herra biskup talar: fullt verðskyldar þú mína vináttu, en gefa má guð minn, at þú hafir eigi færra kvikfè í vár en þeir, er nú þykkjast sitja með fullum kostum. Svá gekk út sem guðs maðr sagði, þvíat hún hafði heykost hinn bezta en fátt at fóðra, ok því seldi hún hey til beggja handa þeim er heylausir vóru, sakir þess, at vetrartími var mjög harðr næst eptirkomandi; fekk húsfrúin með þessum hætti fullbýli á sína jörð.fèkk húsfrúin með þessum hætti fullbýli á sína jörð. Hún hafði í svá mikilli virðíng verðleika herra Guðmundar, at í þá sæng, sem hann vandist at sofa þá er hann gisti hana, bar hún kranka menn, ok skipaðist æ jafnan til léttis á nökkvern veg.Hún hafði í svá mikilli virðíng verðleika herra Guðmundar, at í þá sæng, sem hann vandist at sofa þá er hann gisti hana, bar hún kranka menn, ok skipaðist æ jafnan til lèttis á nökkvern veg. Svá ok fyrir þann stein, er biskupinn hafði vígt henni, urðu margar heilsubætr; hann gekk ok víða yfir landeign hennar, ok því segja menn, at sú jörð standi úbrigðlig með hamíngju.

Nú svá mikit afl sem herra Guðmundr bar til at hjálpa sinni fylgð, tók hann ei síðr af þeim optliga þar í mót margar meingjörðir, sem þeir veri honum í engu skyldugir; ok því mæddist þessi maðr biskupinn framarr dæmum, en bar allt með þolinmæði, at þá er þeir þröngðu hann mest með sínum óspektum, talar hann svá einn tíma, sem húsbóndi spurði, hvárt hann vildi bað hafa: menn mínir, segir hann, hafa gert mér bað ok launat mér vetrvist.ok því mæddist þessi maðr biskupinn framarr dæmum, en bar allt með þolinmæði, at þá er þeir þröngðu hann mest með sínum óspektum, talar hann svá einn tíma, sem húsbóndi spurði, hvárt hann vildi bað hafa: menn mínir, segir hann, hafa gert mèr bað ok launat mèr vetrvist.

Allt fram í langaföstu árgangsins líðr svá, at biskupinn fær engan kost, fyrir Kolbeini únga, at sitja heima, en þann tíma eptir Dominicam palmarum, sem hann hugsar at sækja heim til stólsins at þeirri dýrustu hátíð, gengr Kolbeinn úngi út í móti honum, ei svá sem sæmandi, heldr mínkandi, hvat er hann mátti, þvíat hann dreifir sjögurra vega alla biskupsins fylgð, en tekr sjálfan hann, með tveim lærðum mönnum, sem fanginn í varðhald heim til Hóla, mjög á líkan hátt ok faðir hans forðum, utan þat var hér léttara, at biskupinn hafði ljósa stofu, ok mátti lesa tíðir sínar;Allt fram í langaföstu árgangsins líðr svá, at biskupinn fær engan kost, fyrir Kolbeini únga, at sitja heima, en þann tíma eptir Dominicam palmarum, sem hann hugsar at sækja heim til stólsins at þeirri dýrustu hátíð, gengr Kolbeinn úngi út í móti honum, ei svá sem sæmandi, heldr mínkandi, hvat er hann mátti, þvíat hann dreifir sjögurra vega alla biskupsins fylgð, en tekr sjálfan hann, með tveim lærðum mönnum, sem fanginn í varðhald heim til Hóla, mjög á líkan hátt ok faðir hans forðum, utan þat var hèr lèttara, at biskupinn hafði ljósa stofu, ok mátti lesa tíðir sínar; hann hefir nú ok hjá sér tvá lærða menn, frendr sína, ok hétu Þorkell ok Helgi, þeir höfðu úngir til hans komit, ok unnu honum sem lífi sínu;hann hefir nú ok hjá sèr tvá lærða menn, frendr sína, ok hètu Þorkell ok Helgi, þeir höfðu úngir til hans komit, ok unnu honum sem lífi sínu; urðu þeir báðir mjög langlífir menn eptir framför herra Guðmundar, ok sögðu til hans svá marga merkiliga luti, sem ei finnast í bókum ritaðir.

Er þat vitað, at Þorkell lyktaði sitt líf með príorstétt í Þverárklaustri norðanlands, var hans framför merkilig, ok mjög æskilig;Er þat vitað, at Þorkell lyktaði sitt líf með príorstètt í Þverárklaustri norðanlands, var hans framför merkilig, ok mjög æskilig; ok sakir þess, at þat efni lýtr enn nökkut til lofs herra Guðmundi, skal þat setjast í þessum stað. Príor þessi var meinlæta maðr ok bindandis á sinn líkam, staðfastr í guðs lofi á dag ok nátt, þvíat hann hafði eigi meira svefn en náttúran beiddi, en þann tíma sem hans endadagr nálgaðist, talar hann svá einn dag, sem hann sitr úsjúkr millim bræðra sinna in locutorio: brott mun ek heðan ganga, segir hann;Príor þessi var meinlæta maðr ok bindandis á sinn líkam, staðfastr í guðs lofi á dag ok nátt, þvíat hann hafði eigi meira svefn en náttúran beiddi, en þann tíma sem hans endadagr nálgaðist, talar hann svá einn dag, sem hann sitr úsjúkr millim bræðra sinna in locutorio: brott mun ek hèðan ganga, segir hann; ok því nærri sem hann kemr at dyrunum, leggr hann þetta til: ok mun ráð at ek bæti barirnar, ef ek skal fyrstr á liggja. Þat var undirstaða þessa máls, at sakir fyrnsku vóru barirnar mjök kostaðar, ok því at hann príorinn var vel hagr á tré, gerir hann eptir sínum orðum.Þat var undirstaða þessa máls, at sakir fyrnsku vóru barirnar mjök kostaðar, ok því at hann príorinn var vel hagr á trè, gerir hann eptir sínum orðum. Hér með var þat hans vani, þótt hann héldi prioratum, at hafa viku hald í kór með öllu embætti, sem einfaldir bræðr, stendr nú yfir hans vika, at segja hámessur.Hèr með var þat hans vani, þótt hann hèldi prioratum, at hafa viku hald í kór með öllu embætti, sem einfaldir bræðr, stendr nú yfir hans vika, at segja hámessur. Sem þetta gerist þann síðasta dag sem hann lifði þessa heims, segir hann hámessu svá at engi maðr sér hans krankdóm, ok sem hann er afklæddr í skrúðhúsi eptir messuna, segir hann svá múnkinum, er las evangelium: nú þóttist ek verða víss í nótt, at Guðmundr biskup frendi minn má meira en sjálfum sér;Sem þetta gerist þann síðasta dag sem hann lifði þessa heims, segir hann hámessu svá at engi maðr sèr hans krankdóm, ok sem hann er afklæddr í skrúðhúsi eptir messuna, segir hann svá múnkinum, er las evangelium: nú þóttist ek verða víss í nótt, at Guðmundr biskup frendi minn má meira en sjálfum sèr; vil ek at þú þiggir í dag þat, er ek mun senda þér yfir, þvíat ei mun síðarr kostr.vil ek at þú þiggir í dag þat, er ek mun senda þèr yfir, þvíat ei mun síðarr kostr. En þó at bróðirinn græfl eptir á allar lundir, at fá fremri kynníng þessa luta [r], fekk hann ei orði framarr en nú var sagt, þvíat príorinn fyrirtók;En þó at bróðirinn græfl eptir á allar lundir, at fá fremri kynníng þessa luta [r], fèkk hann ei orði framarr en nú var sagt, þvíat príorinn fyrirtók; en raun bar vitni sannindum: hann sendi bróðurnum eitt egg, sem hann hét, gengr síðan með psalmum Miserere út í kór eptir múnka sið, ok víkr fram fyrir brík nökkura ok várs herra píníngar mark stóð yfir;en raun bar vitni sannindum: hann sendi bróðurnum eitt egg, sem hann hèt, gengr síðan með psalmum Miserere út í kór eptir múnka sið, ok víkr fram fyrir brík nökkura ok várs herra píníngar mark stóð yfir; hér styðr hann sik upp á ok hneigir krossinum, þá í stað örendr.hèr styðr hann sik upp á ok hneigir krossinum, þá í stað örendr. Lýkr hér frá honum at segja, ok því skal aptr snúa til herra Guðmundar.Lýkr hèr frá honum at segja, ok því skal aptr snúa til herra Guðmundar.

Nú sem herra biskupinn þröngðist úaflátliga af yfirgirnd sinna undirmanna, gæddi himneskr faðir hans andligan krapt því framarr ok frábæriligarr með spádóm óvorðinna luta; hér með fylgir þat fáheyrt er, at þótt hann veri luktr inni í varðhaldi, vissi hann gjörla hvat gjörðist úti í garðinum, sem hann stæði hjá ok sæi upp á.hèr með fylgir þat fáheyrt er, at þótt hann veri luktr inni í varðhaldi, vissi hann gjörla hvat gjörðist úti í garðinum, sem hann stæði hjá ok sæi upp á. Þessi hvártveggi grein má lýsast í því er eptir ferr. Ef klerkar kómu til hans ok báðu hann gefa sér vissu hversu lengi þeir mundu lifa eða halda sæmdum sínum, brást öngum um aldr eitt orð í hans forsögnum.Ef klerkar kómu til hans ok báðu hann gefa sèr vissu hversu lengi þeir mundu lifa eða halda sæmdum sínum, brást öngum um aldr eitt orð í hans forsögnum. Svá er sagt, at síðan er Sighvatr vægði nokkut til meingjörðum herra biskupsins, at Sturla son hans hafði með sætt komizt í góðan málfrið herra Guðmundar, bauð hann Sturlu frenda sínum, at spyrja biskup, hversu langlífr at faðir hans mundi verða; en er Sturla hafði fram sagt eyrindit, svarar biskupinn: hvat mun hann sálugr ifast hverr hans endadagr mun verða, þvíat viðrbúnaðr þó at tíminn sé vitaðr, því þykkir mér ok líkara, at Sighvatr geri sér glenz ok grun af mínum orðum, en nökkvern sálubata, en þat er hugsun mín, at þá er hann spyrr andlát Kygri-Bjarnar félaga síns, muni eigi langt áðr hann kastar fótleggjum.en er Sturla hafði fram sagt eyrindit, svarar biskupinn: hvat mun hann sálugr ifast hverr hans endadagr mun verða, þvíat viðrbúnaðr þó at tíminn sè vitaðr, því þykkir mèr ok líkara, at Sighvatr geri sèr glenz ok grun af mínum orðum, en nökkvern sálubata, en þat er hugsun mín, at þá er hann spyrr andlát Kygri-Bjarnar fèlaga síns, muni eigi langt áðr hann kastar fótleggjum. Framkvæmdist svá þessi spásaga, at á næsta dag fyrir þann bardaga, er Sighvatr háði síðast í Skagafirði þar Örlygsstaðir heita, spurði hann af nýrri skipkvámu andlát Kygri-Bjarnar, er þá var kallaðr kosinn til Hólabiskups. En því gat herra Guðmundr eigi fjarri, at Sighvatr sneri upp í gys forspá biskupsins. Fyrra sinn, er Sturla sagði honum andsvar biskups, talar hann svá: eigi kann ek því trúa, sagði hann, at Kygri-Björn hafi líf mitt á linda sér.Fyrra sinn, er Sturla sagði honum andsvar biskups, talar hann svá: eigi kann ek því trúa, sagði hann, at Kygri-Björn hafi líf mitt á linda sèr. Síðarra sinn er vér gátum, sem hann spyrr í veg andlát sira Bjarnar, sér hann upp ok skekr lokkana með svá föllnum orðum: vel, vel, segir hann, nú er dauðr Kygri-Björn ok liflr Sighvatr.Síðarra sinn er vèr gátum, sem hann spyrr í veg andlát sira Bjarnar, sèr hann upp ok skekr lokkana með svá föllnum orðum: vel, vel, segir hann, nú er dauðr Kygri-Björn ok liflr Sighvatr. Á næsta dag eptir dagt honum dauðaskellr. Er þat efni endat, en nú er at víkja til síðarri greinar, er sett var af skygnleik herra Guðmundar heima at Hólum, þótt hann sæti luktr í stofu sinni, at af þessi kátligri sögn megi merkja skýrr maðr, hversu heilagr andi mundi honum birta stóra hluti, er hann vildi eigi leyna hann smæstum lutum, er vurðu á staðnum. Á einn dag, sem herra Guðmundr sitr í stofu sinni ok er hljótt um hann, var í fyrstu varðhaldit svá sterkt, at Kolbeinn fekk til tvá sveina at geyma hann nátt ok dag;Á einn dag, sem herra Guðmundr sitr í stofu sinni ok er hljótt um hann, var í fyrstu varðhaldit svá sterkt, at Kolbeinn fèkk til tvá sveina at geyma hann nátt ok dag; var þat ein ritstofa, hefir herra Guðmundr lesit um hríð, en sitr nú þegjandi; síðan talar hann þetta orð með litlum róm: ei fór nú sem skyldi. Sveinar spyrja, hvat nú sé tíðinda.Sveinar spyrja, hvat nú sè tíðinda. Hann svarar: varla mega þetta tíðindi kallast. Þeir forvitnast því meirr. Hann svarar þá: þessi nýjúng er eigi meiri, en þeir Kolbeinn bóndi ok prestr hans settu rakkavíg uppi í garðinum, ok varð sá munr harðfengi, at rakki Kolbeins braut fremstu tönn ór þeim er prestr átti, ok svá fljótt sem hún fell til jarðar, brá prestr hana blóðuga í munn sér, at eigi kaldaði, þvíat hann hugsar at græða tönnina aptr í hundinn ok í sinn fyrra stað: þótti mér þetta ókennimannliga gert, ok því varð ek svara nökkuru.Hann svarar þá: þessi nýjúng er eigi meiri, en þeir Kolbeinn bóndi ok prestr hans settu rakkavíg uppi í garðinum, ok varð sá munr harðfengi, at rakki Kolbeins braut fremstu tönn ór þeim er prestr átti, ok svá fljótt sem hún fèll til jarðar, brá prestr hana blóðuga í munn sèr, at eigi kaldaði, þvíat hann hugsar at græða tönnina aptr í hundinn ok í sinn fyrra stað: þótti mèr þetta ókennimannliga gert, ok því varð ek svara nökkuru. Þeir segja þetta eigi munu þannveg orðit. Herra biskup segir: kann vera at svefn hafi runnit í brjóst mér, en þó vil ek orlofa, at þit reynit hvárt sannara er, ok játta ykkr til sanns, at ek skal hér biða ykkar.Herra biskup segir: kann vera at svefn hafi runnit í brjóst mèr, en þó vil ek orlofa, at þit reynit hvárt sannara er, ok játta ykkr til sanns, at ek skal hèr biða ykkar. Þeir vilja gjarna fara, ok sem þeir koma upp í bæinn reyna þeir svá hvert orð satt sem biskupinn hafði sagt, þvíat rétt í þann púnkt var þetta nývorðit.Þeir vilja gjarna fara, ok sem þeir koma upp í bæinn reyna þeir svá hvert orð satt sem biskupinn hafði sagt, þvíat rètt í þann púnkt var þetta nývorðit. Fannst Kolbeini mikit um þenna lut ok lætr rýma varðhaldit biskupsins um nökkvern mun. Skipaði svá blezaðr guð, at þann tíma sem hans lífdögum leið mjök í lykt, ok sjálfr várr herra fór til með sínum miskunnar sprota at semja ok alskíra sitt einvala ker með líkams meinlætum, létti til úfriðinum, svá at hann mátti kyrr sitja heima at Hólum;Skipaði svá blezaðr guð, at þann tíma sem hans lífdögum leið mjök í lykt, ok sjálfr várr herra fór til með sínum miskunnar sprota at semja ok alskíra sitt einvala ker með líkams meinlætum, lètti til úfriðinum, svá at hann mátti kyrr sitja heima at Hólum; gekk þar til einkanliga boð Hákonar konúngs gamla, sem váttaði bréf herra Njáls Stafangrensis, at Guðmundr biskup skal halda sinn biskupsstól með fullum náðum fyrir hverjum manni; leiddi þetta þaðan af, at herra biskupinn hafði komizt í valda vinátlu herra konúngsins ok biskupanna, sem hann var næst í Noregi ok því skrifnðu margir til hans hugganarbréf, at þeir angraðust af hans þröngníng sem elskuligs feðr ok kærasta vinar. Sat Kolbeinn þá lengstum at búi sínu, en lagði til hagræði með herra biskupi.

Þessu næst er þat segja, at þau bréf herra Sigurðar erkibiskups koma til Íslands, at hann krefr Sturlúnga undir stríðufullri ógn eilífrar tapanar, at þeir sæki á hans fund ok svari kirkjunni fyrir þá glæpi ok guðs reiði, sem þeir hlóðu sér í mispyrmíng með sjálfan biskupinn, ok í svívirðíng við klerkdóminn, ok taki lausn eptir hans ráði.Þessu næst er þat segja, at þau bréf herra Sigurðar erkibiskups koma til Íslands, at hann krefr Sturlúnga undir stríðufullri ógn eilífrar tapanar, at þeir sæki á hans fund ok svari kirkjunni fyrir þá glæpi ok guðs reiði, sem þeir hlóðu sèr í mispyrmíng með sjálfan biskupinn, ok í svívirðíng við klerkdóminn, ok taki lausn eptir hans ráði. En er þessur bréf opinberast, staðfestir Sighvatr ráð, at Sturla son hans skal fara ok svara fyrir þá báða, ok taka lausn fyrir beggja hönd, ef þess verðr auðit, þvíat honum sýnist þat auðveldra ok fulla þörf vinna. Þat ferr fram, at Sturla kemr til Noregs, ok þykkir ágætr maðr, bæði fyrir venleik ok atgjörfi, skipar erkibiskup svá hans máli með ráði Hákonar konúngs, at hann er skriptaðr í páfagarð ok fær lausn sinna vandkvæða. En þat er frægt vorðit, hversu mjúkan hann gaf sik til yfirbótar í játorði glæpanna sér á hendr;En þat er frægt vorðit, hversu mjúkan hann gaf sik til yfirbótar í játorði glæpanna sèr á hendr; tók hann með þá pínu ok kinnroða, at hann var leiddr berr um borgina, ok strokinn til blóðs fyrir mörgum höfutkirkjum í Róm, svá at borgarlýðr grét í huggeði, at svá fagrt líf skyldi þannveg kveljast;tók hann með þá pínu ok kinnroða, at hann var leiddr berr um borgina, ok strokinn til blóðs fyrir mörgum höfutkirkjum í Róm, svá at borgarlýðr grèt í huggeði, at svá fagrt líf skyldi þannveg kveljast; gjörði Sturla sína dygð, at hann minntist feðr síns með þeim orðum, at alla sömu lausn ok líkn vildi hann honum sótt hafa sem sjálfum sér, en kirkjan þagði þar í mót, ok hyggjum vér hana fyrir þá sök svá gert hafa, at henni sýndist ómöguligt, at sá sem aldri beiddist lausnar, ok ei fann sekt í sjálfum sér, mætti leysast í annarligri persónu.gjörði Sturla sína dygð, at hann minntist feðr síns með þeim orðum, at alla sömu lausn ok líkn vildi hann honum sótt hafa sem sjálfum sèr, en kirkjan þagði þar í mót, ok hyggjum vèr hana fyrir þá sök svá gert hafa, at henni sýndist ómöguligt, at sá sem aldri beiddist lausnar, ok ei fann sekt í sjálfum sèr, mætti leysast í annarligri persónu. Kom Sturla siðan aptr til Noregs sæmiliga virðr með Hákoni konúngi, ok þótti síðan æ frægri maðr en áðr, hvort er hann var í sínu ættlandi eðr í Noregi. En Sighvatr hefir enn nökkvat at hræra, þvíat með þeim mágum Kolbeini únga ríss upp dauðligt mispykki, svá at með þeim fyllist þat er Salomon segir til ómildra, með þessum orðum: subplantatio perversorum vastabit eos. Ok litlu siðarr í sömu ritníng tók hann svá til orðs: in insidiis suis capientur iniqui. Þetta hvortveggja mega þeir eignast, þvíat syndligt samþykki til mótgangs ok meingjörða herra Guðmundar grimmist nú upp á þá meðr eitruðu hatri, svá at hvárr vill annan í bráðum dauða. Er nú svá komit máli, at hvárirtveggju sækja traust herra Guðmundar, þvíat þeir trúa honum munu sigrinn fylgja, hvárn veg sem hann stendr, kemr nú svá, at þeir draga herlið saman ok hafa mælt mót, at til skarar skal skríða með þeim ok hlutr skal gera dreng auðgan. En hvat mun várs herra vin Guðmundr biskup taka ráð, síðan hvárirtveggju biðja hann liðsinnis, utan þat sem honum mátti bezt sama bæði fyri guði ok mönnum, ok þó munu mjök fáir eptir líkja: þat fyrst at gleyma sökum öllum, bæði fornum ok nýjum, ok ganga svá í fylgi með hvorumtveggjum, þvíat þann dags morgin, er þeir hugsa at berjast, er hann kominn til móts við Kolbein, ok er hann sér hversu þeir búast til vápnamótsins, þvíat Sighvatr sat sömu nótt í öðrum bæ, talar hann svá til Kolbeins ok hans manna: hermannliga búist þér nú, synir, en vitið til sanns, at ei munu þér berjast í dag.En hvat mun várs herra vin Guðmundr biskup taka ráð, síðan hvárirtveggju biðja hann liðsinnis, utan þat sem honum mátti bezt sama bæði fyri guði ok mönnum, ok þó munu mjök fáir eptir líkja: þat fyrst at gleyma sökum öllum, bæði fornum ok nýjum, ok ganga svá í fylgi með hvorumtveggjum, þvíat þann dags morgin, er þeir hugsa at berjast, er hann kominn til móts við Kolbein, ok er hann sèr hversu þeir búast til vápnamótsins, þvíat Sighvatr sat sömu nótt í öðrum bæ, talar hann svá til Kolbeins ok hans manna: hermannliga búist þèr nú, synir, en vitið til sanns, at ei munu þèr berjast í dag. Þótti Kolbeini þetta orð mjök útrúligt, þvíat hann var svá fullr með reiði til Sighvats, at hann vildi drepa þann mann í veginum, er þat talaði honum áheyris, at þeim stæði þat eina sakir mægða, at gera sætt. En er þeir finnast verðr Kolbeini bilt, þvíat honum sýnist Sighvatr miklu liðfleiri en hann hugði. Ok þegar í því bilinu ganga fram góðgjarnir menn ok stórir bændr af Eyjafirði, ok bera sáttmál í millum þeirra, varð ok svá standa at þeir sættust, þvíat liðveizla herra Guðmundar vann þat með hvárumtveggjum í bæn ok vökum með mildi guðs, at hvárigir spilltu annarra lífi at því sinni, svá kunni guðs maðr at gjalda gott í móti illu. Sagt var, at margir virðuligir menn af Noregi skrifuðu til herra Guðmundar honum til gleði á þessum tímum, hvar meðal annarra bréfa honum kemr þat efni, er hann bað sinn félaga, klerkinn, skrifa til sín af Noregi, sem hann fengi sanna vissu af upprisu birtíng várrar frú.Sagt var, at margir virðuligir menn af Noregi skrifuðu til herra Guðmundar honum til gleði á þessum tímum, hvar meðal annarra bréfa honum kemr þat efni, er hann bað sinn fèlaga, klerkinn, skrifa til sín af Noregi, sem hann fengi sanna vissu af upprisu birtíng várrar frú. Þar með sendir klerkrinn herra biskupi sjálfs síns bréf, undir þvílíkum orðum: Virðulegum herra Guðmundi með guðs miskunn biskupi at Hólum á Íslandi, sendir svá heitandi klerkr sanna kveðju í upphafara allrar heilsu. Drottinn guð, er aptr geldr sérhverjum þá góða luti, er þeir gera náúnginum fyrir ástríki, sé yðr ambun óleysilig fyrir allt þat gott, er téðuð mér, sem ek nálægr var yðru faðerni.Drottinn guð, er aptr geldr sèrhverjum þá góða luti, er þeir gera náúnginum fyrir ástríki, sè yðr ambun óleysilig fyrir allt þat gott, er tèðuð mèr, sem ek nálægr var yðru faðerni. Ek veit, góði herra, at löng dvöl frá erfð himinríkis er yðr mjök þúngbær í harðri útlegð, einkanliga sakir þess, at þér byggvit milli úmildrar þjóðar, ok enn heldr stríðrar at ganga götur guðs með sannri hlýðni.Ek veit, góði herra, at löng dvöl frá erfð himinríkis er yðr mjök þúngbær í harðri útlegð, einkanliga sakir þess, at þèr byggvit milli úmildrar þjóðar, ok enn heldr stríðrar at ganga götur guðs með sannri hlýðni. En hvað sem yðrir undirmenn gera yðr í mót, varðveiti himneskr faðir yðvart líf ok sál af allri skriðnan veraldligs vegar! — Minnist þér, heilagr faðir, hvað vér töluðum af líkamligri upprisu sællar guðs móður, hvers ek minnumst í þessu mínu bréfi, skrifandi yðr þat letr, er váttar hversu gerzt hefir með vitran hennar upprisu.En hvað sem yðrir undirmenn gera yðr í mót, varðveiti himneskr faðir yðvart líf ok sál af allri skriðnan veraldligs vegar! — Minnist þèr, heilagr faðir, hvað vèr töluðum af líkamligri upprisu sællar guðs móður, hvers ek minnumst í þessu mínu brèfi, skrifandi yðr þat letr, er váttar hversu gerzt hefir með vitran hennar upprisu.