Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 41

Nú er at segja frá ferðum Guðmundar biskups, at í meðal annarra góðra manna bjóða honum heim tveir skilríkir bændr, var fólk margt með herra biskupi, bæði frjálst ok fátækt, en hallæri mikit í þeim heruðum, ok torfengr kostr til mannfæðu.Nú er at segja frá ferðum Guðmundar biskups, at í meðal annarra góðra manna bjóða honum heim tveir skilríkir bændr, var fólk margt með herra biskupi, bæði frjálst ok fátækt, en hallæri mikit í þeim hèruðum, ok torfengr kostr til mannfæðu. Sá bóndinn, er fyrr tekr með honum, slær niðr xx geldínga fyrir fátæka menn biskups, dvelst hann þar tvær nætr ok líkar allvel. Bóndi biðr, áðr hann riðr í bröt, at hann vígi honum brunn, vildi ek, segir hann, at þat yrði með öllu heilagt vatn. Herra biskup svarar: sá er helgar alla hluti stjórnar því, hversu heilagt þat verðr, en bleza skal ek brunninn þinn sem ek kann. Síðan vígir hann brunninn, ok er þat vatn svá mikillar blezanar, at margfaldar heilsubætr gerast af. Ór þeim sama brunni var flutt vatn í línhúfu yfir þveran Steingrímsfjörð, sýndist hún utan sem svell meðan hún helt, en þurt lín er ór var látið.Ór þeim sama brunni var flutt vatn í línhúfu yfir þveran Steingrímsfjörð, sýndist hún utan sem svell meðan hún hèlt, en þurt lín er ór var látið. Heðan ferr biskup í annat heimboð;Hèðan ferr biskup í annat heimboð; gerir sá bóndi líkt hinum fyrra, leggr niðr xx geldínga fyrir fátæka menn, ok er kjötin eru upp gengin, dregr á gleði biskupsins með nökkurri fæð.gerir sá bóndi líkt hinum fyrra, leggr niðr xx geldínga fyrir fátæka menn, ok er kjötin eru upp gengin, dregr á glèði biskupsins með nökkurri fæð. Bóndi finnr þat brátt, ok talar svá: herra minn, segir hann, hvat er þat í mínu valdi, er yðr þykkir at skorta? Herra biskup svarar: heyrðist mér rétt, at þú gæfir fátækum xx geldínga?Herra biskup svarar: heyrðist mèr rètt, at þú gæfir fátækum xx geldínga? Já, minn herra, segir hann. Biskup svarar: þarf hann nökkut hinn fátæki bæði á fót ok líkam.

Bóndi finnr nú hvar ferr, at hann hefir kippt geldínga gærunum í sína eign, en veitt kjötin slætt; því svarar hann svá til: ek vil gjarna svá hafa gefit, sem yðr líkar betr; lætr síðan gærurnar til; skiptir biskup þeim með ölmusumönnum, ok er þá kátr sem áðr. Í herbergjum þessa bónda var sá kvennkryplíngr, at knéin þrön [g] ðu brjóstið með föllnum sárum.Í herbergjum þessa bónda var sá kvennkryplíngr, at knèin þrön [g] ðu brjóstið með föllnum sárum. Hér um biðr bóndinn, at biskupinn muni líkna svá auman líkam.Hèr um biðr bóndinn, at biskupinn muni líkna svá auman líkam. Biskup svarar: gjarna skal ek biðja drottinn minn ok hans sæla móður, at þau miskunni; legg ek þat til í fyrstu, at þér berit hana í sæng mína, sem ek geng til óttusöngs í nótt.legg ek þat til í fyrstu, at þèr berit hana í sæng mína, sem ek geng til óttusöngs í nótt. Um morguninn eptir, sem þetta var áðr gjört, segir hann sjálfr messu, ok býðr at kryplíngrinn skuli leggja niðr á gólfit hægra veg altaris í því sama officio, þar sem hann dæmir heyriligast, blezar [hann] þrysvar yfir kryplínginn.

En þann tíma eptir messuna, sem hann heflr tekit ablucionem calicis, vætir hann krepta limu með því vatni, ok guðs krapti tilkomanda réttast bjúgir limir svá, at hverr þjónar þægiligri skipan sinnar náttúru.En þann tíma eptir messuna, sem hann heflr tekit ablucionem calicis, vætir hann krepta limu með því vatni, ok guðs krapti tilkomanda rèttast bjúgir limir svá, at hverr þjónar þægiligri skipan sinnar náttúru. Lifði sú kona lengi síðan, ok bar á brjósti æfinlig ör, er váttuðu hversu stórmerkisfullt verkit var fyrir guði ok mönnum.

Chapter 42

Þessir tveir menn, er greindir vóru, ok fleiri bygðarlýðr, tjá mjúkliga herra Guðmundi hverr ágangr ok illska þröngði þann auma lýð með falsi fjandans, er næst bjó bygðum Selkollu; þar með biðja þeir hans ágætt faðerni, at hann muni til fara ok álíta með sinni list, at þessi úhreinn andi mætti firrast. Hann svarar: þessi er mikil bæn, ok langt yfir mitt megn, at þreyta við helvízkt vald, þat er svá ofrar sér með sterkum yfirgang;Hann svarar: þessi er mikil bæn, ok langt yfir mitt megn, at þreyta við helvízkt vald, þat er svá ofrar sèr með sterkum yfirgang; en [þó] sigrar hans mildi eptir vana, ok ferðast sem beðit var; vóru flestir þangat ófúsari en til boðinna brúðlaupa. Fram kemr hann til þess bæjar, er úvinar máttr ok megin átti heima. Því var líkt sem allt þat hús veri grafit í dupt ok hárklæði með sorg ok sótt úbærra vesalda. Hér tekr herra biskup gistíng, þótt ei væri glatt í móti gengit;Hèr tekr herra biskup gistíng, þótt ei væri glatt í móti gengit; var forbeini léttr um kveldit, þvíat sumir heimamenn lágu, en sumir litlu betr.var forbeini lèttr um kveldit, þvíat sumir heimamenn lágu, en sumir litlu betr. Herra biskup býðr, at sæing hans sé gjör í stofunni á hægra veg dyra, segir, at þar skal allt fólk hjá honum inni vera um nóttina.Herra biskup býðr, at sæing hans sè gjör í stofunni á hægra veg dyra, segir, at þar skal allt fólk hjá honum inni vera um nóttina. Herra biskup blezar þá menn, er í lágu stofunni, gengr síðan til sængr, ok sezt niðr í rúmit ok ætlar af klæðast. En með því at þjónustumenn vangeyma at draga af honum skóklæðin, sér herra biskup, at kona skýzt fram at óvöru ok gengr úboðin í þjónustu, lætr sér ei feilast, ok dregr af hosuna.En með því at þjónustumenn vangeyma at draga af honum skóklæðin, sèr herra biskup, at kona skýzt fram at óvöru ok gengr úboðin í þjónustu, lætr sèr ei feilast, ok dregr af hosuna. Hann kennir hver komin var, þrífr af henni hosuna með afli, ok keyrir um höfuðit með þessum orðum: far niðr, fjandi, ok gakk ei framarr! — Ok svá varð, at Selkolla þorir eigi til þrautar at leggja við biskup. Flestir sváfu laust ok lítið í stofunni, en biskup vakir lengst á bænum þá nótt. Á myrgininn lætr biskup gera vj krossa með tré ok einn stóran, svá at fáir hafnarkrossar eru stærri;Á myrgininn lætr biskup gera vj krossa með trè ok einn stóran, svá at fáir hafnarkrossar eru stærri; síðan hefr hann sína ferð til þess altarishúss, er nálægast var í bygðinni, heflr með sér alla vj krossana, ok í veginum, sem þeir fram koma at einum læk, sjá ófreskir menn, at þar stendr Selkolla ok býst enn til bragða.síðan hefr hann sína ferð til þess altarishúss, er nálægast var í bygðinni, heflr með sèr alla vj krossana, ok í veginum, sem þeir fram koma at einum læk, sjá ófreskir menn, at þar stendr Selkolla ok býst enn til bragða. Þessa sýn óttast bæði menn ok hestar. Herra biskup sér ok hvar Selkolla stendr, víkr djarfliga at fram at henni ok gerir kross með sinni blezaðri hendi.Herra biskup sèr ok hvar Selkolla stendr, víkr djarfliga at fram at henni ok gerir kross með sinni blezaðri hendi. Eptir hann gjörvan talar hann svá: sökk nú, fjándinn, ok kom aldri síðan upp í þessum landsfjórðúngi, en ef þú bíðr þess, er ek steypi þér þriðja sinni!, skaltu sjálft undirdjúpit finna.Eptir hann gjörvan talar hann svá: sökk nú, fjándinn, ok kom aldri síðan upp í þessum landsfjórðúngi, en ef þú bíðr þess, er ek steypi þèr þriðja sinni!, skaltu sjálft undirdjúpit finna. Selkolla sökk við þetta boð.

Sem herra Guðmundr kemr fram til kirkjunnar, segir hann fyrst sjálfr altarismessu, en vígir síðan krossana alla, ok vatn þvísa næst í einu keri; síðan lætr hann setja uppreista krossana í kerit, ok væta alla með vatni, en þat vatnit, sem áðr vígðist ok nú flaut af krossunum, byðr hann dreifast syðra veg upp á kirkjuþekjuna, segist þess vænta, at af því grasi er þar vex muni menn fá létta meina sinna, biðr menn ok þat varast, þótt húsit verði þakt með nýju, at æ nökkuð fyrra samblandist í þekjuna, segir ef svá er gjört, at ei mun grasrótin tapa sinni náttúru ok dygð.síðan lætr hann setja uppreista krossana í kerit, ok væta alla með vatni, en þat vatnit, sem áðr vígðist ok nú flaut af krossunum, byðr hann dreifast syðra veg upp á kirkjuþekjuna, segist þess vænta, at af því grasi er þar vex muni menn fá lètta meina sinna, biðr menn ok þat varast, þótt húsit verði þakt með nýju, at æ nökkuð fyrra samblandist í þekjuna, segir ef svá er gjört, at ei mun grasrótin tapa sinni náttúru ok dygð. Prófaðist þetta síðan sem hann fyrir sagði, ok brátt mun lesast með einu vitni. En nú fyrst eptir svá gjört, er greinanda, at hann snýr aptr í veg, ok sem hann kemr til bekkjarins þar er Selkolla sökk, byðr hann í þeim sama stað niðr skipast þann stærsta krossinn, ok aðra iiij setr hann í fjórar höfuðættir umbergis bæinn, ok fimmta uppi á stofuþekjunni, þar skíðlægt yfir, sem Selkolla hafði niðr leitað undan hosunni. Síðan huggar hann þat auma fólk, segist þess vænta, at ei muni Selkolla þar ganga um sýslur [frá] þeim degi.

Sjúka bónda byðr hann þat, at hann láti flytja sik til sóknarkirkju sinnar,. segir, at hann mun þá eigi langa kröm bera. Þetta fór eun svá; hann lét flytja sik ok andaðist innan fárra nátta;hann lèt flytja sik ok andaðist innan fárra nátta; fluttu forsýnir menn, at í hans graftar stund stóð skelmir fyrir utan kirkjugarð ok treystist eigi nær koma, sakir þeirrar blezanar til fararleyfis, er maðrinn hafði þegit af herra Guðmundi biskupi, en frændi bóndans, er augna sprenginn fekk, var steinblindr á alla sína daga.fluttu forsýnir menn, at í hans graftar stund stóð skelmir fyrir utan kirkjugarð ok treystist eigi nær koma, sakir þeirrar blezanar til fararleyfis, er maðrinn hafði þegit af herra Guðmundi biskupi, en frændi bóndans, er augna sprenginn fèkk, var steinblindr á alla sína daga.

Chapter 43

Litlu síðarr koma þeir menn á fund herra Guðmundar biskups, er ráðit hafa sína skipferð norðr yfir þann fjörð eðr flóa, [sem liggr] meðal nerðra biskupsdæmis. Þeir ganga til herra Guðmundar ok biðja blezanar til fararleyfis. Herra biskup blezar þeim ok talar svá: farit vel, synir, verit varir, ok signit yðr kristiliga, þvíat við brögðóttan er at beita. Þeir koma til skips, ok ýta lítið undan landi, áðr í kemr skipit svá mikill ofrþúngi úsýniligr, at skipit er með öllu kafhlaðit. Þeir litast um þetta undr ok sjá öngva nýlundu, utan sýnist sem ein stór ok svört beinknúta liggi aptr í skutinn. Hraðr var byrr, en mjök bárstórt ok lítið borð við báru, því lystir þá at vinna kyrt, ok verðr ei út kastað knútunni; halda þeir inn á Miðfjörð, er fyrr var nefndr, ok taka land með höldnu. En þann tíma sem skipit kennir grunn, kastar einn kumpána knútunni fyrir borð, veltist [hún] með varpi sjófarins upp í flæðarmál, sér þá skygn maðr, at þar ríss upp Selkolla ok gengr á land.En þann tíma sem skipit kennir grunn, kastar einn kumpána knútunni fyrir borð, veltist [hún] með varpi sjófarins upp í flæðarmál, sèr þá skygn maðr, at þar ríss upp Selkolla ok gengr á land. Sé hér dýrðligan verðleik, er flóttrak helvízkan anda ok fjötraði jafnfram, svá at hann mátti kristnum mönnum ei granda.Sè hèr dýrðligan verðleik, er flóttrak helvízkan anda ok fjötraði jafnfram, svá at hann mátti kristnum mönnum ei granda. Man þat enginn aldr síðan, at hún hafi sezt eða meinat í Vestfjörðum.Man þat enginn aldr síðan, at hún hafi sèzt eða meinat í Vestfjörðum. Síðan er hún ór sögunni. En nú skal enn aptr víkja ok sjá, hvat herra Guðmundr biskup veitti Vestfirðíngum fyrir þau grös ok heilagan kross, er hann leifði þeim í elskumark fyrir margan greiða ok góðvilja, er þeir gjörðu honum bæði fyrr ok síðarr. Ok þó at þessi lutr hafi síðarr gjörzt en hann fór til guðs, ritast hann í þessum stað tilheyrandi fyrra efni. Eptir Selkollu sögu kvað Einarr Gilsson xx vísur ok eina, ok er þetta upphaf á:

Askr fór els ok Röskva
ósvinn dalar tvinna,
grands var gaurr af stundu
gjarn, með heiðnu barni:
lögðu jóð, en ugðu
öngva grein, hjá steini
beint meðan börðust punti
baugrein ok Týr fleina.
Hugðust barn, áðr bægði
brynjumeið, ok reiði,
girndar úhreinn andi
undrgjarn, taka mundu:
sýndist fljóð en fundu
flárædin þau bæði,
illiligt með öllu,
ofgrand af tál fjanda.
Gengu þar frá þínga,
þjóð frétti slíkt, jóði
Gengu þar frá þínga,
þjóð frètti slíkt, jóði
Baldr ok Bölverks köldu
baugarein und steini;
þar gekk síðan sökkva
svört Gneip viðum björtum,
sýndist selr í enda,
sannfrétt er þat, annan.
Baldr ok Bölverks köldu
baugarein und steini;
þar gekk síðan sökkva
svört Gneip viðum björtum,
sýndist selr í enda,
sannfrètt er þat, annan.
Dálkr réð fyrri fólki,
furðu tíðr á smíðar,
ei var auðar bægir
ólmr, at Lægishólmi:
kemr í hús, en hamra
hlyns olli þat kynjum,
Gríðr við grimdar æði
gjósorð um dag ljósan.
Dálkr rèð fyrri fólki,
furðu tíðr á smíðar,
ei var auðar bægir
ólmr, at Lægishólmi:
kemr í hús, en hamra
hlyns olli þat kynjum,
Gríðr við grimdar æði
gjósorð um dag ljósan.
Lagðist Laufa brigðir
ljóða hvass með skassi,
brúns lézt beðju sína
broddspennir þar kenna;
sótti síðan rétti
seims Gestilja heima
æst, svá at ýtir misti
undfleins þegar greina.
Lagðist Laufa brigðir
ljóða hvass með skassi,
brúns lèzt beðju sína
broddspennir þar kenna;
sótti síðan rètti
seims Gestilja heima
æst, svá at ýtir misti
undfleins þegar greina.
Sat yfir sjúkum veiti,
svall móðr, daga alla,
þundi þorna randa,
Þorgísl, er fekk píslir;
sprúngu á hreyti hrínga
hyrflæðar þeim bæði
sjónarberg af sorgum,
Selkolla því olli.
Sat yfir sjúkum veiti,
svall móðr, daga alla,
þundi þorna randa,
Þorgísl, er fèkk píslir;
sprúngu á hreyti hrínga
hyrflæðar þeim bæði
sjónarberg af sorgum,
Selkolla því olli.
Svá lét Gýgr fyrir Gautum
grimm hanga-Týs rimmu,
ferð var af Hálu harðri
hremd, farvegu stemda:
víst at varla treystist
væn drótt slegin ótta
ríða réttar leiðir
raunfast af Bil hrauna.
Svá lèt Gýgr fyrir Gautum
grimm hanga-Týs rimmu,
ferð var af Hálu harðri
hremd, farvegu stemda:
víst at varla treystist
væn drótt slegin ótta
ríða rèttar leiðir
raunfast af Bil hrauna.
Báðu biskup síðan
bálregns viðir gegnir
hjaldrs, at hann hjálpa skyldi
hugrakkr fírum nakkvat;
fór til Hólms, er heyrði
hörmúng um lið þúnga
leika sjófar sæki
snjallr manndáða allra.
Inn kom leygs þar er lágu
lægis vörðr með hörðum,
trautt munu, tálum settir,
tveir veslíngar, meiri;
blindr var, gæðir grandi
geirþíngs í píníngu
vinds en vitlauss annarr
valdr fjöldriflns skjaldar.
Vitr nam biskup breyta
bálflæðar skóklæðum,
hosu dró þarðla lausa
hönd ein af Guðmundi;
þá kom inn hin auma
Ámgerðr við lit sáman,
hugðist Greip at grípa
ginljót um kjöl fótar.
Vitr sá Leirvör ljóta
lands höfðíngi standa
örr ok ei sér fjarri
áðr guðligra ráða,
en þollr af frægð fullri
fríðr blezaði viðis
glóða, glatt varð lýðum,
greypt flagð í jörð steyptist.
Vitr sá Leirvör ljóta
lands höfðíngi standa
örr ok ei sèr fjarri
áðr guðligra ráða,
en þollr af frægð fullri
fríðr blezaði viðis
glóða, glatt varð lýðum,
greypt flagð í jörð steyptist.
Þar lá nól sá er nærði
njótr allmarga brjóta
sægs, þá er sjúkir lágu,
sindrs benloga vindar;
dagr kom, djöfla sigrir
dáðmildr ok þá vildi
glaðr yfir Gauta fríða
Góins skers hafa messu.
Ætla á Hamar, þvíat, humra
hyrbíðendr fríðir,
þar stóð, bíngs, hit blíða
bænhús, með sið vænan;
satt var at mönnum mætti
meinvættr hjá bekk einum,
bægði sára sigða
Selkolla mjök þollum.
Sæll nam sökkva trölli
söngs meistari ströngu
harðr með helgum orðum
hellis grams við mellu;
varð aldregi virðum,
víðfrægt er þat síðan,
mein at Mörnar sjónum,
móð létti svá þjóðar.
Sæll nam sökkva trölli
söngs meistari ströngu
harðr með helgum orðum
hellis grams við mellu;
varð aldregi virðum,
víðfrægt er þat síðan,
mein at Mörnar sjónum,
móð lètti svá þjóðar.
Ráðsöng messu meiðum, mítru gramr
at Hamri, -víss ok
vígði krossa vel fimm
Kjalars rimmu; settu sólar
drottins seims verkendr
merki eitt þar
er Áma knátti alklökk í
jörð sökkva.
En fjóra lét færa
furðu jafn til Hafnarskreytir-hólms í
heitum hyrfoss þegar
krossa; Dálkr fekk
, dróttir klökkvar, dáðlistanda,
mistu, skyn fyrir
blíðar bænir böls græðara
, mæði.
En fjóra lèt færa
furðu jafn til Hafnarskreytir-hólms í
heitum hyrfoss þegar
krossa; Dálkr fèkk
, dróttir klökkvar, dáðlistanda,
mistu, skyn fyrir
blíðar bænir böls græðara
, mæði.
Fóru frægir árar
fleinþeyrs á byrhreini,
sveit hafði þar sóta
svanbekks hlaðit ekki;
kemr á heiðar humra
hest óþokkuð flestum,
þat var hrossknúta heitin,
hræseiðs frómum meiðum.
Bátr seig, borð var lítið,
brast súgr um lið drjúgan,
salt þó húfl héltum,
hrönn fell í kné mönnum:
áðr hreytendr hétu,
húm lá salt í rúmum,
at Guðmundr grandi,
Góins stéttar, þeim létti.
Bátr seig, borð var lítið,
brast súgr um lið drjúgan,
salt þó húfl hèltum,
hrönn fèll í knè mönnum:
áðr hreytendr hètu,
húm lá salt í rúmum,
at Guðmundr grandi,
Góins stèttar, þeim lètti.
Borð flutu, byrr kom Njörðum
blíðr Sköfnúnga hríðar,
sjór lék stafn ok stýri,
stirð inn at Miðflrði,
þar lét kastað knútu
kát ferð á höfn verða,
hafa sónviðir séna
Selkollu þá heljar.
Borð flutu, byrr kom Njörðum
blíðr Sköfnúnga hríðar,
sjór lèk stafn ok stýri,
stirð inn at Miðflrði,
þar lèt kastað knútu
kát ferð á höfn verða,
hafa sónviðir sèna
Selkollu þá heljar.
Barðs hefir aldri orðit
angr at Hálu gangi
síðan Svölnis beðju
sár eyðendum reyðar,
svá nam hildíngs himna
hvatr þjónandi ljónum,
lýðr fekk miskunn mikla
margr, fagrliga bjarga.
Barðs hefir aldri orðit
angr at Hálu gangi
síðan Svölnis beðju
sár eyðendum reyðar,
svá nam hildíngs himna
hvatr þjónandi ljónum,
lýðr fèkk miskunn mikla
margr, fagrliga bjarga.
Eigi verðr í orðum,
öld sannar þat, manna
tínt þat er happa henti,
heiðrs, vinnanda svinnan,
þvíat verk, sem drótt dýrkar
dáðvaldanda aldar,
rétt er at rausnir vátta,
ranns, ferr hvert á annat.
Eigi verðr í orðum,
öld sannar þat, manna
tínt þat er happa henti,
heiðrs, vinnanda svinnan,
þvíat verk, sem drótt dýrkar
dáðvaldanda aldar,
rètt er at rausnir vátta,
ranns, ferr hvert á annat.
Chapter 44

Smalamaðr var einn trúlitill ok úskynsamr, hann hljóp til fjár um morna, svá at hann signdi sik varla, ok fyrirlét kirkjuna.Smalamaðr var einn trúlitill ok úskynsamr, hann hljóp til fjár um morna, svá at hann signdi sik varla, ok fyrirlèt kirkjuna. Hann var á þeim bæ, er herra Guðmundr vígði krossana ok grösin vaxa. Nú gengr svá til einn morgin, sem hann hefir heim rekit fé ok er mæddr af hlaupi, at hann fleygir sér niðr at læk, ok drekkr þegar ósigndr sem eitt kvikvendi.Nú gengr svá til einn morgin, sem hann hefir heim rekit fè ok er mæddr af hlaupi, at hann fleygir sèr niðr at læk, ok drekkr þegar ósigndr sem eitt kvikvendi. En eptir þann drykk setr honum upp stór óp, sem gellr í, segir þar með, at sá úvinrinn, er hann gleypti af læknum, rífr ok ruggar öll hans iðr. Nú er runnit sem hvatast eptir at taka gras þat, er herra Guðmundr vígði, af kirkjunni, ok ei seinna en þat kemr í hans kvið fær hann svá harðan kreppíng, at með fossfalli skýzt fram af hans munni þat eitrfulla líf, er hann svalg, mjótt ok svart með snörpum tindum, svá fljótt ok frátt, at þegar [tók] á rás aptr í lækinn; liggr maðrinn sem í dái svá langan tíma, sem vánligt var at grasit móaðist með honum eptir náttúru. Eptir þat liðit æpir hann í sinn annat með ógurligum tannagnist ok svá föllnum orðum: nú er úvinrinn aptr kominn at drepa mik, ok litlu síðarr deyr hann. Var hér sýndr verðleikr herra Guðmundar á þann hátt, sem virðuligs vinar hans Ambrosii, þá er óðr maðr var leiddr í veg at græðast af honum, fyrirlét úvinrinn á miðri götu sitt herbergi, en tók þat aptr í sama stað til sín, sem maðrinn fór ór augliti Ambrosii.Var hèr sýndr verðleikr herra Guðmundar á þann hátt, sem virðuligs vinar hans Ambrosii, þá er óðr maðr var leiddr í veg at græðast af honum, fyrirlèt úvinrinn á miðri götu sitt herbergi, en tók þat aptr í sama stað til sín, sem maðrinn fór ór augliti Ambrosii. Birtist fyrir þetta, at tign heilagra manna má eigi draga syndugan mann undan leyndum ok endaligum guðs dómi, þótt þeirra kærleikr birtist í fyrra stað fyrir augum heilagrar kristni. Þat er segjanda af þeim stóra krossi, er við lækinn stendr, at um langan tíma var þangat eigi minni sókn en til þeirrar kirkju, er herra páfans vald hefir til syndalausnar, því at þetta signaða mark flaut í jartegnum, sem herra Guðmundr sagði fyrir þá er krossinn var niðr settr. Fyrir honum brunnu log, sem í húsi, þótt hagl ok hreggviðri væri úti; svá var hann klofinn, telgdr ok skoraðr af pílagrímum sínum, at um síðir var náliga bröttu bæði hendr ok höfut, þvíat einn ok annarr vildi bera spón með sér til heilsubótar mönnum ok fénaði;svá var hann klofinn, telgdr ok skoraðr af pílagrímum sínum, at um síðir var náliga bröttu bæði hendr ok höfut, þvíat einn ok annarr vildi bera spón með sèr til heilsubótar mönnum ok fènaði; ok sem krossinn er svá fallinn, berr svá til í nálægu héraði, at einn sjá maðr sviptist þeirri hamíngju, sem honum hafði lengi veizt.ok sem krossinn er svá fallinn, berr svá til í nálægu hèraði, at einn sjá maðr sviptist þeirri hamíngju, sem honum hafði lengi veizt. Hann var klókr skyti, ok hinn mesti veiðimaðr til allra sjáfanga; hafði hann með þeim listum jafnliga flutt allt sitt fólk. Þessi öll framferð fyrirlætr hann nú, vefst honum allt ok veltr í öreign. Hann snýr sér nú til áheita við guð ok heilaga menn, ok stendr it sama, þar til at hann treystir nefnilig [a] á Guðmund Hólabiskup;Hann snýr sèr nú til áheita við guð ok heilaga menn, ok stendr it sama, þar til at hann treystir nefnilig [a] á Guðmund Hólabiskup; ok litlu síðarr birtist honum í svefni sá guðs maðr ok talar svá: þat skal vera skilorð með okkr, at ek skal þiggja fyrir þína hönd fengsemi þá alla, er þú hafðir forðum, en þú skalt semja kross minn, þvíat þú ert hagr vel; seg þat ok sóknarmönnum, at ek vil ei láta lýta krossinn síðan þú skilr við. Þetta gekk sömu leið, hann samdi kross, ok var saminn til féfanga framarr en fyrr;Þetta gekk sömu leið, hann samdi kross, ok var saminn til fèfanga framarr en fyrr; var ok sá hinn heilagi kross minnr skoraðr en áðr, þótt hann sé nokkuð snortinn jafnan fyrir elsku sakir, stendr hann enn í sama stað með sínum blóma, veitanda várum herra Jesú Christo, er lifir blezaðr í veraldir. amen.var ok sá hinn heilagi kross minnr skoraðr en áðr, þótt hann sè nokkuð snortinn jafnan fyrir elsku sakir, stendr hann enn í sama stað með sínum blóma, veitanda várum herra Jesú Christo, er lifir blezaðr í veraldir. amen.

Chapter 45

Fyrr í sögunni var sagt höfðíngjaskipti í Niðarósi, at Eiríkr fell frá en herra Þórir kom til;Fyrr í sögunni var sagt höfðíngjaskipti í Niðarósi, at Eiríkr fèll frá en herra Þórir kom til; segja sumar bækr, at Eiríkr gæfi lifandi upp erkibiskupsdóminn, fyrir þat tilfelli er hann varð sjónlauss. Þórir var þenna tíma kórsbróðir austr í Vík, býðr erkibiskup honum á sinn fund ok leynir eyrindum þar til þeir finnast; en síðan birtir hann sinn vilja, at sira Þórir kjósist af kórsbræðrum til erkibiskups með samþykki Hákonar konúngs; gengr svá fram, at herra Þórir ferr ór landi ok þiggr pallium af fyrrnefndum Innocentio páfa tertio, ok kemr heim ári siðarr. Herra Þórir var ríkr maðr, vitr ok vinsæll; hann heyrir af Íslandsförum hversu sáran sjúkdóm heilug kristni þolir á Íslandi, einkanliga norðanlands; höfuð hennar, sjálfr biskupinn, er keyrðr í útlegð, en brúðr hans, heilug Hólakirkja með sínum réttarbótum, liggr sem herfengin ambátt í tárligum trega undir bannsettra manna drottnan, svívirð ok saurguð utan ok innan með þeirra meinligri nákvæmd, svá at hún fær eigi augum upp litið til gleði fyrir því brígzli ok háðúng, sem henni veitist á nátt ok dag.höfuð hennar, sjálfr biskupinn, er keyrðr í útlegð, en brúðr hans, heilug Hólakirkja með sínum rèttarbótum, liggr sem herfengin ambátt í tárligum trega undir bannsettra manna drottnan, svívirð ok saurguð utan ok innan með þeirra meinligri nákvæmd, svá at hún fær eigi augum upp litið til gleði fyrir því brígzli ok háðúng, sem henni veitist á nátt ok dag. Prestar hennar ok klerkar eru slegnir af sem sauðir, ok aðrir hennar synir svá nær henni drepnir, at þeirra dreyri stökkr á hennar möttul, ok ei því síðr þolir hún úgræddum angri allar sínar meingjörðir. Heðan hugleiðir erkibiskup sem góðr hirðir, hversu þesskyndis fóttroð ok fyrirlitníng heilagra guðs laga var almúgnum opið efni tjóns ok tapanar, síðan sá fannst varla, at gæfi leyndar áminníngar guðs vegar, en sá með öllu engi, er legði opinbert á við með hirtíng laganna, ok þótt hann sjái ofsóknar grein verða útlægum biskupinum til krúnu, skilr hann, at flestum verðr til bótlausrar pínu.Hèðan hugleiðir erkibiskup sem góðr hirðir, hversu þesskyndis fóttroð ok fyrirlitníng heilagra guðs laga var almúgnum opið efni tjóns ok tapanar, síðan sá fannst varla, at gæfi leyndar áminníngar guðs vegar, en sá með öllu engi, er legði opinbert á við með hirtíng laganna, ok þótt hann sjái ofsóknar grein verða útlægum biskupinum til krúnu, skilr hann, at flestum verðr til bótlausrar pínu. Nú þótt hann sjái brotin svá stór, at vert sé sterkrar pínu, vill hann fyrri prófa, sakir guðhræzlu, ef hann fær linat sem friðsamr læknir svá þrjózkufullum þrota vándra manna;Nú þótt hann sjái brotin svá stór, at vert sè sterkrar pínu, vill hann fyrri prófa, sakir guðhræzlu, ef hann fær linat sem friðsamr læknir svá þrjózkufullum þrota vándra manna; því skrifar hann bréf til Arnórs ok Sigurðar með hógværri ávítan ok föðurligum áminníngum, at þeir lægi sinn ofmetnað, ok mýkist til friðar við heilaga Hólakirkju ok hennar formann, herra Guðmund biskup, bæti svá yfir afbrotin, at þeir styrki kristinndóminn ok veri hans rétt fyrir ranglátum, ok verði svá makligir at kallast ok vera kirkjunnar synir.því skrifar hann bréf til Arnórs ok Sigurðar með hógværri ávítan ok föðurligum áminníngum, at þeir lægi sinn ofmetnað, ok mýkist til friðar við heilaga Hólakirkju ok hennar formann, herra Guðmund biskup, bæti svá yfir afbrotin, at þeir styrki kristinndóminn ok veri hans rètt fyrir ranglátum, ok verði svá makligir at kallast ok vera kirkjunnar synir.

Þessor erkibiskups bréf koma til Íslands á því sumri, sem herra Guðmundr ferr yfir Vestfjörðu ok vinnr yfir úvin, sem fyrr er skrifat; gera þeir Arnórr ok Sigurðr svá mikinn rétt erkibiskups ok hans heilræðum, at herra Guðmundr biskup var í útlægð vetr annan sem fátækr maðr;gera þeir Arnórr ok Sigurðr svá mikinn rètt erkibiskups ok hans heilræðum, at herra Guðmundr biskup var í útlægð vetr annan sem fátækr maðr; sat hann þá í Steingrímsfirði með vinum sínum, þvíat ei þurfti frið at nefna ef hann fór í sjálfs sins biskupsdæmi. Þenna vetr andaðist Páll biskup í Skálholti, verðr þá fyrrnefndr Magnús Gizurarson næstr biskup Skalholtensis.