Þorbjörn öngull sat nú heima í Viðvík og undi illa við er hann gat eigi unnið Gretti. Þorbjǫrn öngull sat nú heima í Viðvík ok undi illa við er hann gat eigi unnit Gretti. Og þá er liðin var vel vika síðan er kerling hafði magnað rótina þá kemur hún að máli við Þorbjörn og spurði hvort hann ætlaði ekki að vitja Grettis. Ok þá er liðin var vel vika síðan er kerling hafði magnat rótina þá kemr hon at máli við Þorbjǫrn ok spurði hvárt hann ǽtlaði ekki at vitja Grettis.
Hann sagðist í öngu jafnráðinn sem því " eða viltu finna hann fóstra? " segir Þorbjörn. Hann sagðisk í öngu jafnráðinn sem því " eða vill finna hann fóstra? " segir Þorbjǫrn.
" Eigi mun eg finna hann, " segir kerling, " en sent hefi eg honum kveðju mína og vænti eg þess að komið hafi til hans. " Eigi mun ek finna hann, " segir kerling, " en sent hefi ek honum kveðju mína ok vǽnti ek þess at komit hafi til hans. Og það þykir mér ráð að þú bregðir við skjótt og farir fljótt í móts við hann ellegar mun þér eigi auðið verða að sigra hann. " Ok þat þykkir mér ráð at þú bregðir við skjótt ok farir fljótt í móts við hann ellegar mun þér eigi auðit verða at sigra hann. "
Þorbjörn svarar: " Svo marga hrakför hefi eg þangað farið að þangað kem eg eigi. Þorbjǫrn svarar: " Svá marga hrakför hefi ek þangat farit at þangat kem ek eigi. Er það ærið eitt að þau stórviðri ganga að hvergi er fært hver nauðsyn sem á er. " Er þat ǿrit eitt at þau stórviðri ganga at hvergi er fǿrt hver nauðsyn sem á er. "
Hún svarar: " Allráðlaus ertu er þú sérð eigi bragð til þessa. Hon svarar: " Allráðlaus ert er þú sér eigi bragð til þessa. Nú mun eg enn ráð þar til leggja. Nú mun ek enn ráð þar til leggja. Far þú fyrst og afla þér til manna og ríð út til Hofs til Halldórs mágs þíns og tak þá ráð af honum. Far þú fyrst ok afla þér til manna ok ríð út til Hofs til Halldórs mágs þíns ok tak þá ráð af honum. En ef eg ræð nokkuru um heilsufar Grettis, hvað má þá kalla örvænt að eg ráði vindblöku þeirri er á leikur um stundir? " En ef ek rǽð nǫkkuru um heilsufar Grettis, hvat má þá kalla ørvǽnt at ek ráða vindblöku þeirri er á leikr um stundir? "
Þorbirni þótti verða mega að kerling sæi lengra en hann ætlaði og sendi þegar eftir mönnum upp í hérað. Þorbirni þótti verða mega at kerling sǽi lengra en hann ǽtlaði ok sendi þegar eftir mǫnnum upp í hérað. Voru þar skjót svör að öngvir þeir sem upp höfðu gefið sinn part vildu nokkurn létta undir leggja, kváðu að Þorbjörn skyldu hafa bæði eyjarhlut og atför við Gretti. Váru þar skjót svǫr at öngvir þeir sem upp hǫfðu gefit sinn part vildu nokkurn létta undir leggja, kváðu at Þorbjǫrn skyldi hafa bǽði eyjarhlut ok atfǫr við Gretti. Tungu - Steinn fékk honum fylgdarmenn sína tvo, Hjalti bróðir hans sendi honum þrjá menn, Eiríkur í Goðdölum sendi honum einn mann. Tungu - Steinn fekk honum fylgdarmenn sína tvá, Hjalti bróðir hans sendi honum þrjá menn, Eiríkr í Goðdölum sendi honum einn mann. Þá hafði hann heiman sex menn. Þá hafði hann heiman sex menn. Riðu þeir tólf úr Viðvík út til Hofs. Riðu þeir tólf ór Viðvík út til Hofs. Halldór bauð þeim þar að vera og spurði að erindum. Halldór bauð þeim þar at vera ok spurði at erindum. Þorbjörn sagði af hið ljósasta. Þorbjǫrn sagði af it ljósasta. Halldór spurði hver þetta hefði ráðið. Halldór spurði hver þetta hefði ráðit. Hann sagði að fóstra hans fýsti hann mjög. Hann sagði at fóstra hans fýsti hann mjǫk.
" Það mun eigi góðu reifa, " sagði Halldór, " því að hún er fjölkunnig en það er nú fyrirboðið. " " Þat mun eigi góðu reifa, " sagði Halldór, " því at hon er fjǫlkunnig en þat er nú fyrirboðit. "
" Ekki má fyrir öllu sjá um það, " segir Þorbjörn, " en um skal nú lúka á einnhvern hátt ef eg má ráða. " Ekki má fyrir ǫllu sjá um þat, " segir Þorbjǫrn, " en um skal nú lúka á einnhvern hátt ef ek má ráða. Eða hversu skal eg fara þess að eg komist í eyna? " Eða hversu skal ek fara þess at ek komist í eyna? "
" Sjá þykist eg það, " segir Halldór, " að þú treystir einhverju en ei veit eg hversu gott það er. " Sjá þykist ek þat, " segir Halldór, " at þú treystir einhverju en ei veit ek hversu gott þat er. Nú ef þú vilt áfram halda þá far þú út í Haganes í Fljót til Bjarnar vinar míns. Nú ef þú vill áfram halda þá far þú út í Haganes í Fljót til Bjarnar vinar míns. Hann á skútu góða. Hann á skútu góða. Seg honum orð mín að hann ljái þér skipið. Seg honum orð mín at hann ljái þér skipit. Þaðan mun sigla mega inn til Drangeyjar, en ósýn líst mér ferð yður ef Grettir er ósjúkur og heill. Þaðan mun sigla mega inn til Drangeyjar, en ósýn lízk mér ferð yðr ef Grettir er ósjúkr ok heill. Vitið þér það og víst, vinnið þér hann eigi með drengskap, að nóga á hann eftirmálsmenn. Vitið þér þat ok víst, vinnið þér hann eigi með drengskap, at nóga á hann eftirmálsmenn. Drepið eigi Illuga ef þér megið annað. Drepið eigi Illuga ef þér meguð annat. En sjá þykist eg að eigi mun allt kristilegt í þessum ráðum. " En sjá þykist ek at eigi mun allt kristilegt í þessum ráðum. "
Nú fékk Halldór þeim sex menn til ferðar. Nú fekk Halldór þeim sex menn til ferðar. Hét einn Kár en annar Þorleifur, þriðji Brandur. Hét einn Kár en annarr Þorleifr, þriðji Brandr. Eigi voru nefndir fleiri. Eigi váru nefndir fleiri. En þaðan fóru þeir átján út í Fljót og komu í Haganes og sögðu Birni orðsending Halldórs. En þaðan fóru þeir átján út í Fljót ok kómu í Haganes ok sǫgðu Birni orðsending Halldórs. Hann kvað það skylt hans vegna en sagðist ekki eiga Þorbirni vanlaunað en honum sýndist þetta óraferð og latti mjög. Hann kvað þat skylt hans vegna en sagðisk ekki eiga Þorbirni vanlaunat en honum sýndisk þetta óraferð ok latti mjǫk. Ekki létust þeir aftur mundu hverfa, fóru til sjóvar og settu fram skipið og var þar reiðinn hjá í naustinu. Ekki létusk þeir aftr mundu hverfa, fóru til sǽvar ok settu fram skipit ok var þar reiðinn hjá í naustinu. Bjuggust þeir nú til siglingar. Bjuggusk þeir nú til siglingar. Öllum sýndist þeim ófært sem á landi stóðu. Ǫllum sýndisk þeim ófǿrt sem á landi stóðu.
Nú vinda þeir á. Nú vinda þeir á. Tók skipið skjótan skrið og mikinn fram á fjörðinn. Tók skipit skjótan skrið ok mikinn fram á fjǫrðinn. En svo sem þeir komu aðallega fram á fjörðinn og á djúpið hægðist veðrið svo að þótti aldrei of hvasst. En svá sem þeir kómu aðallega fram á fjǫrðinn ok á djúpit hǿgðist veðrit svá at þótti aldrei of hvasst. Komu þeir um kveldið er rökkvað var inn til Drangeyjar. Kómu þeir um kveldit er rökkvað var inn til Drangeyjar.
Nú er frá því að segja að Grettir var svo sjúkur að hann mátti eigi á fætur standa. Nú er frá því at segja at Grettir var svá sjúkr at hann mátti eigi á fǿtr standa. Sat Illugi yfir honum en Glaumur skyldi halda vörð. Sat Illugi yfir honum en Glaumr skyldi halda vǫrð. Hann hafði þá enn mörg orð í móti og kvað þeim svo þykja sem falla mundi fjör úr þeim þó að ekki bæri til. Hann hafði þá enn mǫrg orð í móti ok kvað þeim svá þykkja sem falla myndi fjǫr ór þeim þó at ekki bǽri til. Nú fór hann út úr skálanum og allnauðigur. Nú fór hann út ór skálanum ok allnauðigr.
Og er hann kom til stiganna mæltist hann við einn saman og sagði nú að hann skyldi eigi upp draga stigann. Ok er hann kom til stiganna mǽltisk hann við einn saman ok sagði nú at hann skyldi eigi upp draga stigann. Tók hann nú að syfja mjög og lagðist niður og svaf allan daginn og allt þar til er Þorbjörn kom til eyjarinnar. Tók hann nú at syfja mjǫk ok lagðisk niðr ok svaf allan daginn ok allt þar til er Þorbjǫrn kom til eyjarinnar. Þeir sáu nú að stiginn var ekki upp dreginn. Þeir sá nú at stiginn var ekki upp dreginn.
Þá mælti Þorbjörn: " Brugðið er nú lagi, " segir hann, " úr því sem vant er að öngvir eru menn á gangi enda stendur stiginn þeirra. Þá mǽlti Þorbjǫrn: " Brugðit er nú lagi, " segir hann, " ór því sem vant er at öngvir eru menn á gangi enda stendr stiginn þeira. Má vera að fleira beri til tíðinda í ferð vorri en vér hugðum fyrir öndverðu. Má vera at fleira beri til tíðenda í ferð vorri en vér hugðum fyrir ǫndverðu. Nú skulum vér flýta oss til skálans og látum nú eigi áræðisskort verða. Nú skulum vér flýta oss til skálans ok látum nú eigi áræðisskort verða. Vitum það fyrir víst ef þeir eru heilir að vér munum þurfa að hver dugi sem best. " Vitum þat fyrir víst ef þeir eru heilir at vér munum þurfa at hver dugi sem bezt. "
Síðan gengu þeir upp á eyna og lituðust um og sáu hvar maður lá skammt frá uppgöngunni og hraut fast. Síðan gengu þeir upp á eyna ok lituðust um ok sá hvar maðr lá skammt frá uppgöngunni ok hraut fast.
Þorbjörn kenndi Glaum og gekk að honum og rak sverðshjöltin við eyra honum og bað mannfýluna vaka " og sannlega er sá eigi vel staddur er líf sitt á undir þínum trúnaði. " Þorbjǫrn kenndi Glaum ok gekk at honum ok rak sverðshjǫltin við eyra honum ok bað mannfýluna vaka " ok sannlega er sá eigi vel staddr er líf sitt á undir þínum trúnaði. "
Glaumur sest upp og mælti: " Nú ætla þeir að láta sem vant er. Glaumr sezk upp ok mǽlti: " Nú ǽtla þeir at láta sem vant er. Eða þykir ykkur of mikið frelsi mitt þó að eg liggi hér í kuldanum? " Eða þykkir ykkr of mikit frelsi mitt þó at ek ligga hér í kuldanum? "
Öngull mælti: " Ertu vitlaus er þú skynjar ekki að óvinir yðrir eru komnir og munu drepa yður alla. " Öngull mǽlti: " Ert vitlaus er þú skynjar ekki at óvinir yðrir eru komnir ok munu drepa yðr alla. "
Þá mælti Glaumur ekki en æpti upp sem hann mátti er hann kenndi mennina. Þá mǽlti Glaumr ekki en ǿpti upp sem hann mátti er hann kenndi mennina.
" Gerðu annaðhvort, " segir hann Öngull, " að þú þegir í stað og seg oss frá híbýlum yðrum ella drep eg þig. " " Ger annaðhvort, " segir hann Öngull, " at þú þegir í stað ok seg oss frá híbýlum yðrum ella drep ek þik. "
Þá þagði Glaumur sem honum væri í vatn drepið. Þá þagði Glaumr sem honum vǽri í vatn drepit.
Þorbjörn mælti: " Eru þeir að skála bræður eða því eru þeir ekki á ferli? " Þorbjǫrn mǽlti: " Eru þeir at skála brǿðr eða því eru þeir ekki á ferli? "
" Eigi er það hið hægra, " segir Glaumur, " því að Grettir er sjúkur og kominn að bana en Illugi situr yfir honum. " " Eigi er þat it hǿgra, " segir Glaumr, " því at Grettir er sjúkr ok kominn at bana en Illugi sitr yfir honum. "
Öngull spurði að heilsufari hans og hvað til hefði borið. Öngull spurði at heilsufari hans ok hvat til hefði borit. En síðan sagði Glaumur hversu til hafði borið um skeinu Grettis. En síðan sagði Glaumr hversu til hafði borit um skeinu Grettis.
Þá hló Öngull og mælti: " Satt er hið fornkveðna, að langvinirnir rjúfast síst, og hitt annað, illt er að eiga þræl að einkavin, þar sem þú ert Glaumur og hefir þú skemmilega svikið þinn lánardrottin þó að hann væri eigi góður. " Þá hló Öngull ok mǽlti: " Satt er it fornkveðna, at langvinirnir rjúfask síst, ok it annat, illt er at eiga þrǽl at einkavin, þar sem þú ert Glaumr ok hefir þú skemmilega svikit þinn lánardrottin þó at hann vǽri eigi góðr. "
Margir lögðu illt til hans fyrir sína ódyggð og lömdu hann nálega til bótleysis og létu hann þar liggja. Margir lǫgðu illt til hans fyrir sína ódyggð ok lömdu hann nálega til bótleysis ok létu hann þar liggja. En þeir gengu heim til skálans og komu við hurðina stundar fast. En þeir gengu heim til skálans ok kómu við hurðina stundar fast.
Þá mælti Illugi: " Knýr Hösmagi hurð bróðir, " segir hann. Þá mǽlti Illugi: " Knýr Hösmagi hurð bróðir, " segir hann.
" Og knýr heldur fast, " sagði Grettir, " og óþyrmilega " og í því brast sundur hurðin. " Ok knýr heldr fast, " sagði Grettir, " ok óþyrmilega " ok í því brast sundr hurðin.
Þá hljóp Illugi til vopna og varði dyrnar svo að þeir náðu eigi inngöngu. Þá hljóp Illugi til vápna ok varði dyrnar svá at þeir náðu eigi inngǫngu. Sóttust þeir þá lengi og komu þeir engu við nema spjótalögum og hjó Illugi öll þau af skafti. Sóttust þeir þá lengi ok kómu þeir engu við nema spjótalögum ok hjó Illugi ǫll þau af skafti. Og er þeir sáu að þeir gátu ekki að gert hlaupa þeir upp á skálann og rufu. Ok er þeir sá at þeir gátu ekki at gert hlaupa þeir upp á skálann ok rufu. Þá færðist Grettir á fætur og þreif spjót og lagði út á milli viða. Þá fǿrðisk Grettir á fǿtr ok þreif spjót ok lagði út á milli viða. Þar varð fyrir Kár heimamaður Halldórs frá Hofi og stóð þegar í gegnum hann. Þar varð fyrir Kár heimamaðr Halldórs frá Hofi ok stóð þegar í gegnum hann.
Öngull mælti og bað þá fara varlega og geyma sín vel " því að vér megum sigra þá ef vér geymum ráðs að. " Öngull mǽlti ok bað þá fara varlega ok geyma sín vel " því at vér megum sigra þá ef vér geymum ráðs at. "
Rufu þeir nú um ásendana og treystu síðan á ásinn þar til er hann brast í sundur. Rufu þeir nú um ásendana ok treystu síðan á ásinn þar til er hann brast í sundr. Grettir mátti eigi af knjánum rísa. Grettir mátti eigi af knjánum rísa. Greip hann þá saxið Kársnaut. Greip hann þá saxit Kársnaut. Í því hlupu þeir ofan í tóftina og varð nú hörð svipan með þeim. Í því hljópu þeir ofan í tóftina ok varð nú hǫrð svipan með þeim. Grettir hjó með saxinu til Víkars fylgdarmanns Hjalta Þórðarsonar og kom á öxlina vinstri í því er hann hljóp í tóftina og sneið um þverar herðarnar og niður hina hægri síðuna og tók þar sundur þvert manninn og steyptist búkurinn ofan á Gretti í tvo hluti. Grettir hjó með saxinu til Víkars fylgdarmanns Hjalta Þórðarsonar ok kom á ǫxlina vinstri í því er hann hljóp í tóftina ok sneið um þverar herðarnar ok niðr ina hǿgri síðuna ok tók þar sundr þvert manninn ok steyptisk búkrinn ofan á Gretti í tvá hluti. Gat hann þá ei upp rétt saxið svo skjótt sem hann vildi. Gat hann þá ei upp rétt saxit svá skjótt sem hann vildi. Og í því lagði Þorbjörn öngull í milli herða Gretti og var það mikið sár. Ok í því lagði Þorbjǫrn öngull í milli herða Gretti ok var þat mikit sár.
Þá mælti Grettir: " Ber er hver á bakinu nema sér bróður eigi. " Þá mǽlti Grettir: " Berr er hverr á bakinu nema sér bróður eigi. "
Illugi kastaði skildi þá yfir hann og varði hann svo Gretti rösklega að allir menn ágættu vörn hans. Illugi kastaði skildi þá yfir hann ok varði hann svá Gretti rösklega at allir menn ágǽttu vǫrn hans.
Grettir mælti þá til Önguls: " Hver vísaði yður leið í eyna? " Grettir mǽlti þá til Önguls: " Hver vísaði yðr leið í eyna? "
Öngull mælti: " Kristur vísaði oss leið. " Öngull mǽlti: " Kristr vísaði oss leið. "
" En eg get, " sagði Grettir, " að hin arma kerlingin fóstra þín hafi vísað þér því að hennar ráðum muntu treyst hafa. " " En ek get, " sagði Grettir, " at in arma kerlingin fóstra þín hafi vísat þér því at hennar ráðum munt treyst hafa. "
" Fyrir eitt skal nú yður koma, " sagði Öngull, " hverjum sem vér höfum treyst. " " Fyrir eitt skal nú yðr koma, " sagði Öngull, " hverjum sem vér hǫfum treyst. "
Þeir sóttu að fast en Illugi varði þá báða alldrenglega. Þeir sóttu at fast en Illugi varði þá báða alldrenglega. En Grettir var með öllu óvígur bæði af sárum og sjúkleika. En Grettir var með ǫllu óvígr bǽði af sárum ok sjúkleika. Þá bað Öngull að þeir skyldu bera skjöldu að Illuga " því að eg hefi öngvan fundið hans líka, eigi eldra mann. " Þá bað Öngull at þeir skuldu bera skjǫldu at Illuga " því at ek hefi öngvan fundit hans líka, eigi eldra mann. "
Þeir gerðu nú svo og þröngdu að honum með viðum og vopnum svo að hann kom öngri vörn við. Þeir gerðu nú svá ok þröngdu at honum með viðum ok vopnum svá at hann kom öngri vǫrn við. Gátu þeir þá handtekið hann og héldu honum. Gátu þeir þá handtekit hann ok heldu honum. Hann hafði flestum veitt nokkura áverka þeim sem í atsókninni voru en drepið þrjá fylgdarmenn Önguls. Hann hafði flestum veitt nǫkkura áverka þeim sem í atsókninni váru en drepit þrjá fylgdarmenn Önguls.
Eftir það gengu þeir að Gretti. Eftir þat gengu þeir at Gretti. Var hann þá fallinn áfram. Var hann þá fallinn áfram. Varð þá engi vörn af honum því að hann var áður kominn að bana af fótarsárinu. Varð þá engi vǫrn af honum því at hann var áðr kominn at bana af fótarsárinu. Var lærið allt grafið upp að smáþörmum. Var lǽrit allt grafit upp at smáþörmum. Veittu þeir honum þá mörg sár svo að lítt eða ekki blæddi. Veittu þeir honum þá mǫrg sár svá at lítt eða ekki blǿddi. En er þeir hugðu að hann mundi dauður þreif Öngull til saxins og kvað hann nógu lengi hafa borið það. En er þeir hugðu at hann myndi dauðr þreif Öngull til saxins ok kvað hann nógu lengi hafa borit þat. En Grettir hafði fast hneppt fingur að meðalkaflanum og varð ekki laust. En Grettir hafði fast hneppt fingr at meðalkaflanum ok varð ekki laust. Fóru þeir þá til margir og gátu ekki að gert. Fóru þeir þá til margir ok gátu ekki at gert. Átta tóku þeir til áður en lauk og fengu eigi að gert að heldur. Átta tóku þeir til áðr en lauk ok fengu eigi at gert at heldr.
Þá mælti Öngull: " Því skulum vér reka sparmælið við skógarmanninn? Þá mǽlti Öngull: " Því skulum vér reka sparmælið við skógarmanninn? Og leggið niður höndina við stokkinum. " Ok leggið niðr hǫndina við stokkinum. "
Og er það var gert hjuggu þeir af honum höndina í úlfliðnum. Ok er þat var gert hjuggu þeir af honum hǫndina í úlfliðnum. Þá réttust fingurnir og losnuðu af meðalkaflanum. Þá réttust fingurnir ok losnuðu af meðalkaflanum. Þá tók Öngull saxið tveim höndum og hjó í höfuð Gretti. Þá tók Öngull saxit tveim hǫndum ok hjó í hǫfuð Gretti. Varð það allmikið högg svo að saxið stóðst ei og brotnaði skarð í miðri egginni. Varð þat allmikit hǫgg svá at saxit stózk ei ok brotnaði skarð í miðri egginni. Og er þeir sáu það spurðu þeir því að hann spillti svo góðum grip. Ok er þeir sá þat spurðu þeir því at hann spillti svá góðum grip.
Öngull svarar: " Þá er auðkenndara ef að verður spurt. " Öngull svarar: " Þá er auðkenndara ef at verðr spurt. "
Þeir sögðu þessa eigi þurfa þar sem maðurinn var dauður áður. Þeir sǫgðu þessa eigi þurfa þar sem maðrinn var dauðr áðr.
" Að skal þó meira gera, " segir Öngull. " At skal þó meira gera, " segir Öngull.
Hjó hann þá á háls Gretti tvö högg eða þrjú áður af tæki höfuðið. Hjó hann þá á háls Gretti tvö hǫgg eða þrjú áðr af tǿki hǫfuðit.
" Nú veit eg víst að Grettir er dauður, " sagði Öngull. " Nú veit ek víst at Grettir er dauðr, " sagði Öngull.
Lét Grettir þann veg líf sitt, hinn vaskasti maður er verið hefir á Íslandi, vetri fátt í hálffimmtugum er hann var veginn. Lét Grettir þann veg líf sitt, inn vaskasti maðr er verit hefir á Íslandi, vetri fátt í hálffimmtugum er hann var veginn. En þá var hann fjórtán vetra er hann vó Skeggja, hið fyrsta víg, og þá gekk honum allt til vegs og frama til þess er hann átti við Glám þræl og var hann þá tuttugu vetra. En þá var hann fjórtán vetra er hann vá Skeggja, it fyrsta vígit, ok þá gekk honum allt til vegs ok frama til þess er hann átti við Glám þrǽl ok var hann þá tuttugu vetra. En er hann féll í útlegð var hann hálfþrítugur. En er hann fell í útlegð var hann hálfþrítugr. En í sekt var hann vel nítján vetur og kom oft í stórar mannraunir og hélt ávallt vel trú sína úr því sem ráða var. En í sekt var hann vel nítján vetr ok kom oft í stórar mannraunir ok helt ávallt vel trú sína ór því sem ráða var. Sá hann flest fyrir þó að hann gæti eigi að gert. Sá hann flest fyrir þó at hann gǽti eigi at gert.
" Hér höfum vér mikinn garp að velli lagt, " sagði Þorbjörn. " Hér hǫfum vér mikinn garp at velli lagt, " sagði Þorbjǫrn. " Skulum vér nú hafa höfuðið með oss til lands því að eg vil eigi missa þess fjár sem lagt hefir verið til höfuðs honum. " Skulum vér nú hafa hǫfuðit með oss til lands því at ek vil eigi missa þess fjár sem lagt hefir verit til hǫfuðs honum. Mega þeir þá ekki dyljast við að eg hefi drepið Gretti. " Megu þeir þá ekki dyljast við at ek hefi drepit Gretti. "
Þeir báðu hann ráða og létu sér þó fátt um finnast því að öllum þótti óprúðlega að unnið. Þeir báðu hann ráða ok létu sér þó fátt um finnast því at ǫllum þótti óprúðlega at unnit.
Þá mælti Öngull við Illuga: " Mikill skaði er það um svo röskvan mann sem þú ert er þig hefir hent sú óviska að ráðast til illvirkja með útlegðarmanni þessum og verða fyrir það dræpur og ógildur. " Þá mǽlti Öngull við Illuga: " Mikill skaði er þat um svá rǫskvan mann sem þú ert er þik hefir hent sú óviska at ráðast til illvirkja með útlegðarmanni þessum ok verða fyrir þat drǽpr ok ógildr. "
Illugi svarar: " Svo fremi veistu það sem úti er alþingi í sumar hverjir útlægir verða. Illugi svarar: " Svá fremi veizt þat sem úti er alþingi í sumar hverir útlǽgir verða. En ei muntu né kerling fóstra þín dæma þessi mál því að galdrar ykkrir og forneskja hafa drepið Gretti þó að þér bæruð járn á hann dauðvona og gerðuð svo mikið níðingsverk ofan á fordæðuskap. " En ei munt né kerling fóstra þín dǿma þessi mál því at galdrar ykkrir ok forneskja hafa drepit Gretti þó at þér bæruð járn á hann dauðvona ok gerðuð svá mikit níðingsverk ofan á fordæðuskap. "
Þá sagði Öngull: " Rösklega segir þú en eigi mun svo vera. Þá sagði Öngull: " Rösklega segir þú en eigi mun svá vera. Vil eg sýna það að mér sýnist mannskaði í þér og mun eg gefa þér líf ef þú vilt vinna oss trúnaðareið að hefna öngum þeim er í þessari ferð hafa verið. " Vil ek sýna þat at mér sýnisk mannskaði í þér ok mun ek gefa þér líf ef þú vill vinna oss trúnaðareið at hefna öngum þeim er í þessari ferð hafa verit. "
Illugi mælti: " Það þætti mér umtalsmál ef Grettir hefði mátt verja sig og hefðuð þér unnið hann með drengskap og harðfengi. Illugi mǽlti: " Þat þǿtti mér umtalsmál ef Grettir hefði mátt verja sik ok hefðið þér unnit hann með drengskap ok harðfengi. En nú er þess engi von að eg muni það til lífs mér vinna að vera slíkur ódrengur sem þú. En nú er þess engi ván at ek muna þat til lífs mér vinna at vera slíkr ódrengur sem þú. Er það skjótt af að segja að enginn skal yður óþarfari en eg ef eg lifi því að seint mun fyrnast mér hversu þér hafið unnið á Gretti. Er þat skjótt af at segja at enginn skal yðr óþarfari en ek ef ek lifa því at seint mun fyrnast mér hversu þér hafið unnit á Gretti. Kýs eg miklu heldur að deyja. " Kýs ek miklu heldr at deyja. "
Þá átti Þorbjörn tal við förunauta sína hvort þeir skyldu láta Illuga lifa eða eigi. Þá átti Þorbjǫrn tal við fǫrunauta sína hvárt þeir skuldu láta Illuga lifa eða eigi. Þeir kváðu hann ráða skyldu aðgerðum því að hann hafði ráðið ferðinni. Þeir kváðu hann ráða skyldu aðgerðum því at hann hafði ráðit ferðinni. Öngull kvaðst eigi kunna að eiga þenna mann yfir höfði sér er öngu vildi heita þeim. Öngull kvazk eigi kunna at eiga þenna mann yfir hǫfði sér er öngu vildi heita þeim.
Og er Illugi vissi að þeir ætluðu að höggva hann þá hló hann og mælti svo: " Nú réðuð þér það af er mér var nær skapi. " Ok er Illugi vissi at þeir ǽtluðu at hǫggva hann þá hló hann ok mǽlti svá: " Nú réðuð þér þat af er mér var nǽr skapi. "
Leiddu þeir hann þá er lýsti austur á eyna og hjuggu hann þá og lofuðu allir hans hreysti og þótti hann öllum ólíkur sínum jafnöldrum. Leiddu þeir hann þá er lýsti austr á eyna ok hjuggu hann þá ok lofuðu allir hans hreysti ok þótti hann ǫllum ólíkr sínum jafnöldrum. Þeir dysjuðu þá bræður báða þar í eyjunni en tóku síðan höfuð Grettis og báru með sér og allt það sem þar var fémætt í vopnum og klæðum. Þeir dysjuðu þá brǿðr báða þar í eyjunni en tóku síðan hǫfuð Grettis ok báru með sér ok allt þat sem þar var fémǽtt í vopnum ok klǽðum. Saxið góða lét Öngull ekki í skipti koma og bar það lengi síðan. Saxit góða lét Öngull ekki í skipti koma ok bar þat lengi síðan.
Þeir höfðu Glaum með sér og bar hann sig allilla. Þeir hǫfðu Glaum með sér ok bar hann sik allilla. Veður féll þegar um nóttina. Veðr fell þegar um nóttina. Reru þeir til lands um morguninn. Reru þeir til lands um morguninn. Fór Öngull þar á land sem honum þótt gegnast en sendi út skipið til Bjarnar. Fór Öngull þar á land sem honum þótt gegnast en sendi út skipit til Bjarnar.
Og er þeir komu mjög inn til Óslands þá tók Glaumur svo illa að bera sig að þeir nenntu eigi að fara með hann lengra og drápu hann þar og grét hann hástöfum áður en hann var höggvinn. Ok er þeir kómu mjǫk inn til Óslands þá tók Glaumr svá illa at bera sik at þeir nenntu eigi at fara með hann lengra ok drápu hann þar ok grét hann hástöfum áðr en hann var hǫggvinn.
Öngull fór heim í Viðvík og þóttist vel hafa fram gengið í þessari ferð. Öngull fór heim í Viðvík ok þóttist vel hafa fram gengit í þessari ferð. Höfuð Grettis lögðu þeir í salt í útihúsi því er Grettisbúr var kallað þar í Viðvík. Hǫfuð Grettis lǫgðu þeir í salt í útihúsi því er Grettisbúr var kallat þar í Viðvík. Lá það þar um veturinn. Lá þat þar um vetrinn. Öngull var óþokkaður mjög af þessum verkum þegar að menn vissu að Grettir hafði með gerningum unninn verið. Öngull var óþokkaðr mjǫk af þessum verkum þegar at menn vissu at Grettir hafði með gerningum unninn verit.
Sat Öngull kyrrt fram yfir jól. Sat Öngull kyrrt fram yfir jól. Þá reið hann móts við Þóri í Garði og sagði honum af vígum þessum og það með að hann þóttist eiga fé það er lagt var til höfuðs Gretti. Þá reið hann móts við Þóri í Garði ok sagði honum af vígum þessum ok þat með at hann þóttist eiga fé þat er lagt var til hǫfuðs Gretti.
Þórir sagði að hann mundi eigi dylja þess að hann hefði ollað sektum Grettis " hefi eg og oft fengið hart af honum en ekki vildi eg það til lífs hans vinna að gera mig að ódáðamanni eða fordæðu sem þú hefir gert. Þórir sagði at hann myndi eigi dylja þess at hann hefði ollat sektum Grettis " hefi ek ok oft fengit hart af honum en ekki vilda ek þat til lífs hans vinna at gera mik at ódáðamanni eða fordǽðu sem þú hefir gert. Mun eg síður leggja þér fé að mér sýnist þú ólífismaður vera fyrir galdur og fjölkynngi. " Mun ek síðr leggja þér fé at mér sýnisk þú ólífismaðr vera fyrir galdur ok fjǫlkynngi. "
Öngull svarar: " Meir ætla eg að þér komi til féfesti og vesalmennska en að þú hirðir með hverju að Grettir væri unninn. " Öngull svarar: " Meir ǽtla ek at þér komi til féfesti ok vesalmennska en at þú hirðir með hverju at Grettir vǽri unninn. "
Þórir sagði að skjótur væri vegur með þeim að þeir skyldu bíða alþingis og hafa það er lögmanni sýndist réttast. Þórir sagði at skjótr vǽri vegr með þeim at þeir skuldu bíða alþingis ok hafa þat er lǫgmanni sýndisk réttast. Skildu þeir með því að þar stóð á illu einu með Þóri og Þorbirni öngli. Skilðu þeir með því at þar stóð á illu einu með Þóri ok Þorbirni öngli.
Frændum þeirra Grettis og Illuga líkaði stórilla er þeir fréttu vígin og tóku svo að Öngull hefði gert níðingsverk að drepa dauðvona mann, og í annarri grein um fjölkynngi. Frǽndum þeira Grettis ok Illuga líkaði stórilla er þeir fréttu vígin ok tóku svá at Öngull hefði gert níðingsverk at drepa dauðvona mann, ok í annarri grein um fjǫlkynngi. Sóttu þeir að hinum vitrustu mönnum og mæltist illa fyrir mál Önguls. Sóttu þeir at inum vitrustu mǫnnum ok mǽltisk illa fyrir mál Önguls.
Hann reið nú vestur til Miðfjarðar þá fjórar vikur voru af sumri. Hann reið nú vestr til Miðfjarðar þá fjórar vikur váru af sumri. Og er það fréttist til ferða hans stefndi Ásdís að sér mönnum og voru þar margir hennar vinir, Gamli og Glúmur mágar hennar og synir þeirra, Skeggi er skammhöndungur var kallaður og Óspakur, er fyrr var getið. Ok er þat fréttisk til ferða hans stefndi Ásdís at sér mǫnnum ok váru þar margir hennar vinir, Gamli ok Glúmr mágar hennar ok synir þeira, Skeggi er skammhöndungur var kallaðr ok Óspakr, er fyrr var getit. Ásdís var svo vinsæl að allir Miðfirðingar snerust til liðs með henni og jafnvel þeir sem áður voru óvinir Grettis. Ásdís var svá vinsǽl at allir Miðfirðingar snerusk til liðs með henni ok jafnvel þeir sem áðr váru óvinir Grettis. Var þar hinn fyrsti maður Þóroddur drápustúfur og flestir Hrútfirðingar. Var þar inn fyrsti maðr Þóroddr drápustúfr ok flestir Hrútfirðingar.
Öngull kemur nú til Bjargs með tuttugu menn. Öngull kemr nú til Bjargs með tuttugu menn. Þeir höfðu höfuð Grettis með sér. Þeir hǫfðu hǫfuð Grettis með sér. Þá voru enn eigi komnir allir þeir sem henni höfðu liði heitið. Þá váru enn eigi komnir allir þeir sem henni hǫfðu liði heitit. Þeir gengu inn í stofu með höfuðið og settu niður á gólf. Þeir gengu inn í stofu með hǫfuðit ok settu niðr á gólf. Húsfreyja var í stofu og margir menn aðrir. Húsfreyja var í stofu ok margir menn aðrir. Ekki varð að kveðjum við þá. Ekki varð at kveðjum við þá.
Öngull kvað þá vísu: Öngull kvað þá vísu:
Húsfreyja sat kyrr á meðan hann kvað vísuna. Húsfreyja sat kyrr á meðan hann kvað vísuna. Eftir það kvað hún vísu: Eftir þat kvað hon vísu:
Þá mæltu margir að eigi væri undarlegt þó að hún ætti hrausta sonu svo hraust sem hún var, þvílík skapraun sem henni var ger. Þá mǽltu margir at eigi vǽri undarlegt þó at hon ǽtti hrausta sonu svá hraust sem hon var, þvílík skapraun sem henni var ger.
Óspakur var úti og átti tal við fylgdarmenn Önguls þá sem eigi höfðu inn gengið og spurði að vígunum en allir lofuðu vörn Illuga. Óspakr var úti ok átti tal við fylgdarmenn Önguls þá sem eigi hǫfðu inn gengit ok spurði at vígunum en allir lofuðu vǫrn Illuga. Þá sögðu þeir frá hversu Grettir hafði haldið fast saxinu þá er hann var dauður. Þá sǫgðu þeir frá hversu Grettir hafði haldit fast saxinu þá er hann var dauðr. Það þótti mönnum undarlegt. Þat þótti mǫnnum undarlegt.
Þá var sén margra manna reið vestan að. Þá var sén margra manna reið vestan at. Voru þar komnir margir vinir húsfreyju og þeir Gamli og Skeggi vestan frá Melum. Váru þar komnir margir vinir húsfreyju ok þeir Gamli ok Skeggi vestan frá Melum. Öngull hafði þar ætlað að hefja féránsdóm eftir Illuga því að þeir kölluðu sér allt fé hans. Öngull hafði þar ǽtlat at hefja féránsdóm eftir Illuga því at þeir kǫlluðu sér allt fé hans. En er fjölmennið kom sá Öngull að hann gat ekki að gert. En er fjǫlmennit kom sá Öngull at hann gat ekki at gert. Voru þeir hinir áköfustu, Óspakur og Gamli, og vildu veita Öngli atgöngu en þeir sem vitrari voru báðu þá hafa við ráð Þorvalds frænda síns og annarra höfðingja og sögðu að því verr mundi mál Önguls fyrir mælast sem fleiri vitrir menn sætu yfir. Váru þeir inir áköfustu, Óspakr ok Gamli, ok vildu veita Öngli atgǫngu en þeir sem vitrari váru báðu þá hafa við ráð Þorvalds frǽnda síns ok annarra hǫfðingja ok sǫgðu at því verr mundi mál Önguls fyrir mǽlast sem fleiri vitrir menn sǽti yfir.
Varð þá svo á meðal gengið að Öngull reið á burt og hafði með sér höfuð Grettis því að hann ætlaði að hafa það til alþingis. Varð þá svá á meðal gengit at Öngull reið á brott ok hafði með sér hǫfuð Grettis því at hann ǽtlaði at hafa þat til alþingis. Reið hann nú heim og þótti þunglega á horfast því að flestir allir höfðingjar á landinu voru annaðhvort skyldir eða mægðir við þá Gretti og Illuga. Reið hann nú heim ok þótti þunglega á horfast því at flestir allir hǫfðingjar á landinu váru annaðhvort skyldir eða mǽgðir við þá Gretti ok Illuga.
Þetta sumar fékk Skeggi skammhöndungur dóttur Þórodds drápustúfs. Þetta sumar fekk Skeggi skammhöndungur dóttur Þórodds drápustúfs. Gekk Þóroddur þá að málum með frændum Grettis. Gekk Þóroddr þá at málum með frǽndum Grettis.
Nú riðu menn til alþingis og urðu færri liðveislumenn Önguls en hann ætlaði því að málið mæltist illa fyrir. Nú riðu menn til alþingis ok urðu færri liðveislumenn Önguls en hann ǽtlaði því at málit mǽltisk illa fyrir. Þá spurði Halldór hvort þeir skyldu hafa höfuð Grettis með sér til alþingis. Þá spurði Halldór hvárt þeir skyldi hafa hǫfuð Grettis með sér til alþingis. Öngull lést það ætla að hafa. Öngull lézk þat ætla at hafa.
" Það er óráðlegt, " segir Halldór, " því að nógu margir munu vera mótstöðumenn þínir þó að þú gerir eigi slíkar áminningar til þess að vekja upp harma manna. " " Þat er óráðlegt, " segir Halldór, " því at nógu margir munu vera mótstǫðumenn þínir þó at þú gerir eigi slíkar áminningar til þess at vekja upp harma manna. "
Þá voru þeir komnir á veg og ætluðu að ríða Sand suður. Þá váru þeir komnir á veg ok ǽtluðu at ríða Sand suðr. Öngull lét þá taka höfuðið og grafa niður í sandþúfu eina. Öngull lét þá taka hǫfuðit ok grafa niðr í sandþúfu eina. Er það kölluð Grettisþúfa. Er þat kǫlluð Grettisþúfa.
Á alþingi var fjölmennt og bar Öngull fram mál sín og hrósaði mjög verkum sínum að hann hafði drepið þann skógarmann er gildastur hefði verið á landinu og þóttist eiga fé það sem lagið var til höfuðs honum. Á alþingi var fjǫlmennt ok bar Öngull fram mál sín ok hrósaði mjǫk verkum sínum at hann hafði drepit þann skógarmann er gildastr hefði verit á landinu ok þóttist eiga fé þat sem lagit var til hǫfuðs honum. En Þórir hafði hin sömu svör sem fyrr voru sögð. En Þórir hafði in sǫmu svǫr sem fyrr váru sǫgð. Þá var lögmaður beiddur úrskurðar. Þá var lǫgmaðr beiddr úrskurðar. Hann kvaðst heyra vilja ef nokkurar gagnsakir kæmu þar í móti er þar fyrir mætti Öngull missa sektarfjárins, ellegar mundi hann hafa slíkt sem til höfuðs honum var lagið. Hann kvazk heyra vilja ef nokkurar gagnsakir kǿmi þar í móti er þar fyrir mǽtti Öngull missa sektarfjárins, ellegar myndi hann hafa slíkt sem til hǫfuðs honum var lagit.
Þá kvaddi Þorvaldur Ásgeirsson til Skammhöndung að bera fram sökina og stefndi Þorbirni öngli annarri stefnu um galdur og fjölkynngi þá er Grettir mundi og bana af fengið en annarri um það er þeir vógu að honum hálfdauðum manni og lét varða skóggang. Þá kvaddi Þorvaldr Ásgeirsson til Skammhöndung at bera fram sǫkina ok stefndi Þorbirni öngli annarri stefnu um galdur ok fjǫlkynngi þá er Grettir mundi ok bana af fengit en annarri um þat er þeir vágu at honum hálfdauðum manni ok lét varða skóggang.
Nú varð mikill sveitardráttur og urðu þeir fáir er sinnuðu Þorbirni. Nú varð mikill sveitardráttur ok urðu þeir fáir er sinnuðu Þorbirni. Varð nú öðruvís en hann hugði því að Þorvaldi og Ísleifi mági hans þótti það ólífsverk að gera manni gerningar til bana. Varð nú ǫðruvís en hann hugði því at Þorvaldi ok Ísleifi mági hans þótti þat ólífsverk at gera manni gerningar til bana. En með tillögum skynsamra manna varð sú lykt á málum þessum að Þorbjörn skyldi sigla samsumars og koma aldrei til Íslands meðan þeir lifðu eftir er mál áttu eftir Illuga og Gretti. En með tillǫgum skynsamra manna varð sú lykt á málum þessum at Þorbjǫrn skyldi sigla samsumars ok koma aldrei til Íslands meðan þeir lifðu eftir er mál áttu eftir Illuga ok Gretti. Var þá í lög tekið að alla forneskjumenn gerðu þeir útlæga. Var þá í lǫg tekit at alla forneskjumenn gerðu þeir útlǽga.
Og er hann sá hver hans kostur mundi verða hafði hann sig af þinginu því að þá var búið að frændur Grettis mundu að honum ganga. Ok er hann sá hver hans kostr myndi verða hafði hann sik af þinginu því at þá var búit at frǽndr Grettis myndi at honum ganga. Fékk hann og ekki af því fé er til höfuðs Gretti var lagið því að Steinn lögsögumaður vildi ei að það gyldist fyrir níðingsverk. Fekk hann ok ekki af því fé er til hǫfuðs Gretti var lagit því at Steinn lǫgsǫgumaðr vildi ei at þat gyldist fyrir níðingsverk. Öngu voru þeir menn bættir er fallið höfðu með Þorbirni í Drangey. Öngu váru þeir menn bǿttir er fallit hǫfðu með Þorbirni í Drangey. Skyldi það vera jafnt og víg Illuga. Skyldi þat vera jafnt ok víg Illuga. Líkaði það þó frændum hans allilla. Líkaði þat þó frǽndum hans allilla.
Riðu menn nú heim af þinginu og féllu niður allar þær sakir er menn höfðu á höndum Gretti. Riðu menn nú heim af þinginu ok fellu niðr allar þǽr sakir er menn hǫfðu á hǫndum Gretti.
Skeggi, son Gamla en mágur Þórodds drápustúfs en systurson Grettis, fór norður til Skagafjarðar með atgangi Þorvalds Ásgeirssonar og Ísleifs mágs hans, er síðan var biskup í Skálholti, og samþykki alls almúga og fékk sér skip og fór til Drangeyjar að sækja lík þeirra bræðra, Grettis og Illuga, og færðu út til Reykja á Reykjaströnd og grófu þar að kirkju. Skeggi, son Gamla en mágr Þórodds drápustúfs en systursonr Grettis, fór norðr til Skagafjarðar með atgangi Þorvalds Ásgeirssonar ok Ísleifs mágs hans, er síðan var biskup í Skálholti, ok samþykki alls almúga ok fekk sér skip ok fór til Drangeyjar at sǿkja lík þeira brǿðra, Grettis ok Illuga, ok fǿrðu út til Reykja á Reykjaströnd ok grófu þar at kirkju. Og er það til marks að Grettir liggur þar að um daga Sturlunga er kirkja var færð að Reykjum voru grafin upp bein Grettis og þótti þeim geysistór og þó mikil. Ok er þat til marks at Grettir liggr þar at um daga Sturlunga er kirkja var fǿrð at Reykjum váru grafin upp bein Grettis ok þótti þeim geysistór ok þó mikil. Bein Illuga voru grafin síðan fyrir norðan kirkju en höfuð Grettis var grafið heima að Bjargi að kirkju. Bein Illuga váru grafin síðan fyrir norðan kirkju en hǫfuð Grettis var grafit heima at Bjargi at kirkju.
Sat Ásdís húsfreyja að Bjargi og var svo vinsæl að aldrei voru henni ónáðir gervar og eigi heldur meðan Grettir var í sekt. Sat Ásdís húsfreyja at Bjargi ok var svá vinsǽl at aldrei váru henni ónáðir gervar ok eigi heldr meðan Grettir var í sekt.
Skeggi skammhöndungur tók við búi að Bjargi eftir Ásdísi og var mikill maður fyrir sér. Skeggi skammhöndungur tók við búi at Bjargi eftir Ásdísi ok var mikill maðr fyrir sér. Hans son var Gamli faðir Skeggja á Skarfsstöðum og Ásdísar móðir Odds munks. Hans son var Gamli faðir Skeggja á Skarfsstöðum ok Ásdísar móðir Odds munks. Margir menn eru frá honum komnir. Margir menn eru frá honum komnir.