Bókastaðir

Barði Guðmundarson ok brœðr hans riðu heim í Ásbjarnarnes, þá er þeir skilðuz Grettir. Þeir váru synir Guðmundar Sǫlmundarsonar. Móðir Sǫlmundar var Þorlaug, dóttir Sæmundar ens suðreyska, fóstbróður Ingimundar ens gamla. Barði var gǫfugmenni mikit. Hann reið nú brátt at finna Þórarin enn spaka, fóstra sinn. Hann fagnaði Barða vel ok spurði, hvat hann hefði þá um árnat liðveizluna, þvíat þeir hǫfðu áðr gǫrt ráð um ferð Barða. Barði svarar, at hann hefði fengit þann mann til fylgðar við sik, er honum þœtti betra hans lið en tveggja annarra.

Þórarinn þagnaði við ok mælti: "Þat mun vera Grettir Ásmundarson."

"Spá er spaks geta," sagði Barði, "sá er maðr enn sami, fóstri minn!"

Þórarinn svarar: "Satt er þat, at mikit afbragð er Grettir annarra manna, þeira er nú er kostr á váru landi, ok seint mun hann vápnum verða sóttr, ef hann er heill. En grunar mik um, hversu heilladrjúgr hann verðr, ok muntu þess þurfa, at eigi sé allir ógæfumenn í þinni ferð; ok nóg mun at gǫrt, þó (at) eigi fari hann með; skal hann hvergi fara, ef ek ræð."

"Eigi varði mik þess, fóstri minn!" sagði hann, "at þú mundir fyrirmuna mér ens vaskasta manns, hvat sem í geriz. Má eigi fyrir ǫllu sjá, þá er menn verða svá neyddir til, sem ek þykkjumz vera."

"Duga mun þér," sagði Þórarinn, "þóat ek sjá fyrir."

Varð nú svá at vera, sem Þórarinn vildi, at Gretti váru engi orð send. En Barði fór suðr til Borgarfjarðar, ok urðu þá Heiðarvígin.

Grettir var at Bjargi, er hann frétti, at Barði var suðr riðinn. Hann bráz við reiðr, er honum váru engi orð gǫr, ok kvað þá eigi svá búit skilja skyldu. Hafði hann þá spurn af, nær þeira væri sunnan ván, ok reið hann þá ofan til Þóreyjargnúps ok ætlaði at sitja þar fyrir þeim Barða, þá (er) þeir riði sunnan. Hann fór frá bœnum í hlíðina ok beið þar.

Þenna sama dag riðu þeir Barði sunnan af Tvídœgru frá Heiðarvígum. Þeir váru sex saman, ok allir sárir mjǫk. Ok er þeir kómu fram fyrir bœinn, mælti Barði: "Maðr er þar uppi í hlíðinni, mikill, með vápnum, eða hvern kenni þér þar?" Þeir sǫgðuz eigi vita, hverr var.

Barði mælti: "Þat hygg ek," sagði hann, "at þar sé Grettir Ásmundarson, ok ef svá er, þá mun hann vilja oss finna; get ek honum hafa mislíkat, er hann hefir eigi farit með oss. En mér þykkir vér nú eigi vel viðlátnir, ef hann gerir nǫkkura óvissu af sér. Mun ek nú senda eptir mǫnnum heim til Þóreyjargnúps ok eiga ekki undir ójafnaði hans."

Þeir segja þat allráðligt, ok svá gerðu þeir. Síðan riðu þeir Barði veg sinn. Grettir sá ferð þeira ok sneri þegar fyrir þá; ok er þeir funduz, heilsa hvárir ǫðrum. Grettir spurði at tíðendum, en Barði segir ófelmtliga slík sem váru. Grettir spurði, hvat manna væri í ferð með honum. Barði kvað þar vera brœðr sína ok Eyjólf mág sinn.

"Af þér hefir þú rekit ámælit nú," sagði Grettir, "enda er nú ok næst, at vit reynum með okkr, hvárr hér má meira."

Barði mælti: "Legit hafa mér andvirki nærr garði en at berjaz við þik fyrir sakleysi, ok þykkjumz ek nú hafa rekit þat af mér."

Grettir svarar: "Bleyðaz þykki mér þú, Barði!" sagði Grettir, "ef þú þorir eigi at berjaz við mik."

"Kalla þú þat sem þú vill," segir Barði, "en í ǫðrum stað vilda ek, at þú kœmir fram ójafnaði þínum en við mik; er þat eigi ólíkligt, þvíat nú gengr ór hófi offors þitt."

Gretti þótti illar spár hans, ok efar nú fyrir sér, hvárt hann skyldi ráða til einhvers þeira; ok sýniz honum þat óforsjáligt, er þeir váru sex en hann einn. Ok í því bili kómu menn heiman frá Þóreyjargnúpi til liðs við þá Barða. Lætr Grettir þá dragaz sundr með þeim ok snýr til hests síns.

En Barði ok hans félagar fóru leiðar sinnar, ok varð ekki af kveðjum með þeim at skilnaði. Ekki áttuz þeir Barði ok Grettir fleira við, svá (at) þess sé getit.

Svá hefir Grettir sagt, at hann þóttiz øruggr til vígs við flesta menn, þóat þrír væri saman, en hann mundi eigi flýja fyrir fjórum at óreyndu, en þvíat eins berjaz við fleiri, nema hann ætti hendr sínar at verja, sem segir í þessi vísu:

Eptir skilnað þeira Barða fór Grettir aptr til Bjargs. Þá þótti Gretti mikit mein, er hann mátti hvergi prófa afl sitt, ok fréttiz fyrir, ef nǫkkut væri þat, er hann mætti við fáz.

Þórhallr hét maðr, er bjó á Þórhallsstǫðum í Forsæludal. Forsæludalr er upp af Vatnsdal. Þórhallr var Grímsson Þórhallssonar Friðmundarsonar, er nam Forsæludal. Þórhallr átti þá konu, er Guðrún hét. Grímr hét sonr þeira, en Þuríðr dóttir. Þau váru vel á legg komin. Þórhallr var vel auðigr maðr, ok mest at kvikfé, svá at engi maðr átti jafnmart ganganda fé, sem hann. Ekki var hann hǫfðingi, en þó skilríkr bóndi. Þar var reimt mjǫk, ok fekk hann varla sauðamann, svá at honum þœtti duga. Hann leitaði ráðs við marga vitra menn, hvat hann skyldi til bragðs taka, en engi gat þat ráð til gefit, er dygði. Þórhallr reið til þings hvert sumar. Hann átti hesta góða. Þat var eitt sumar á alþingi, at Þórhallr gekk til búðar Skapta lǫgmanns Þóroddssonar. Skapti var manna vitrastr ok heilráðr, ef hann var beiddr. Þat skilði með þeim feðgum: Þóroddr var forspár ok kallaðr undirhyggjumaðr af sumum mǫnnum, en Skapti lagði þat til með hverjum manni, sem hann ætlaði at duga skyldi, ef eigi væri af því brugðit; því var hann kallaðr betrfeðrungr. Þórhallr gekk í búð Skapta. Hann fagnaði vel Þórhalli, því hann vissi, at hann var ríkr maðr at fé, ok spurði, hvat at tíðendum væri.

Þórhallr mælti: "Heilræði vilda ek af yðr þiggja."

"Í litlum fœrum em ek til þess," sagði Skapti; "eða hvat stendr þik?"

Þórhallr mælti: "Þat er svá háttat, at mér helz lítt á sauðamǫnnum; verðr þeim heldr klakksárt, en sumir gera engar lykðir á. Vill nú engi til taka, sá er kunnigt er til, hvat fyrir býr."

Skapti svarar: "Þar mun liggja meinvættr nǫkkur, er menn eru tregari til at geyma síðr þíns fjár en annarra manna. Nú fyrir því, at þú hefir at mér ráð sótt, þá skal ek fá þér sauðamann, þann er Glámr heitir, ættaðr ór Svíþjóð ór Sylgsdǫlum, er út kom í fyrra sumar, mikill ok sterkr, ok ekki mjǫk við alþýðu skap."

Þórhallr kvaz ekki um þat gefa, ef hann geymði vel fjárins. Skapti sagði ǫðrum eigi vænt horfa, ef hann geymði eigi fyrir afls sakir ok áræðis. Þórhallr gekk þá út. Þetta var at þinglausnum.

Þórhalli var vant hesta tveggja ljósbleikra, ok fór sjálfr at leita; af því þykkjaz menn vita, at hann var ekki mikilmenni. Hann gekk upp undir Sleðaás ok suðr með fjalli því, er Ármannsfell heitir. Þá sá hann, hvar maðr fór ofan ór Goðaskógi ok bar hrís á hesti. Brátt bar saman fund þeira. Þórhallr spurði hann at nafni, en hann kvez Glámr heita. Þessi maðr var mikill vexti ok undarligr í yfirbragði, gráeygðr ok opineygðr, úlfgrár á hárslit. Þórhalli brá nǫkkut í brún, er hann sá þenna mann; en þó skilði hann, at honum mundi til þessa vísat.

"Hvat er þér bezt hent at vinna?" sagði Þórhallr.

Glámr kvað sér vel hent at geyma sauðfjár á vetrum.

"Viltu geyma sauðfjár míns?" segir Þórhallr; "gaf Skapti þik á mitt vald."

"Svá mun þér hentust mín vist, at ek sé sjálfráðr, því ek em skapstyggr, ef mér líkar eigi vel," sagði Glámr.

"Ekki mun mér mein at því," segir Þórhallr, "ok vil ek, at þú farir til mín."

"Gera má ek þat," segir Glámr; "eða eru þar nǫkkur vandhœfi á?"

"Reimt þykkir þar vera," sagði Þórhallr.

"Ekki hræðumz ek flykur þær," sagði Glámr, "ok þykkir mér at ódaufliga."

"Þess muntu við þurfa," sagði Þórhallr, "ok hentar þar betr, at vera eigi alllítill fyrir sér."

Eptir þat kaupa þeir saman, ok skal Glámr koma at vetrnóttum. Síðan skilðu þeir, ok fann Þórhallr hesta sína, þar sem hann hafði nýleitat. Reið Þórhallr heim ok þakkaði Skapta sinn velgerning.

Sumar leið af, ok frétti Þórhallr ekki til sauðamanns, ok engi kunni skyn á honum. En at ánefndum tíma kom hann á Þórhallsstaði. Tekr bóndi við honum vel, en ǫllum ǫðrum gaz ekki at honum, en húsfreyju þó minst. Hann tók við fjárvarðveizlu, ok varð honum lítit fyrir því; hann var hljóðmikill ok dimmraddaðr, ok féit stǫkk allt saman, þegar hann hóaði. Kirkja var á Þórhallsstǫðum. Ekki vildi Glámr til hennar koma; hann var ósǫngvinn ok trúlauss, stirfinn ok viðskotaillr; ǫllum var hann hvimleiðr.

Nú leið svá þar til er kemr atfangadagr jóla. Þá stóð Glámr snemma upp ok kallaði til matar síns.

Húsfreyja svarar: "Ekki er þat háttr kristinna manna, at mataz þenna dag, þvíat á morgin er jóladagr enn fyrsti," segir hon, "ok er því fyrst skylt at fasta í dag."

Hann svarar: "Marga hindrvitni hafi þér, þá er ek sé til enskis koma. Veit ek eigi, at mǫnnum fari nú betr, at heldr en þá, er menn fóru ekki með slíkt. Þótti mér þá betri siðr, er menn váru heiðnir kallaðir, ok vil ek mat minn en engar refjur."

Húsfreyja mælti: "Víst veit ek, at þér mun illa faraz í dag, ef þú tekr þetta illbrigði til."

Glámr bað hana taka matinn í stað; kvað henni annat skyldu vera verra. Hon þorði eigi annat en at gera, sem hann vildi. Ok er hann var mettr, gekk hann út ok var heldr gustillr. Veðri var svá farit, at myrkt var um at litaz, ok flǫgraði ór drífa, ok gnýmikit, ok versnaði mjǫk sem á leið daginn. Heyrðu menn til sauðamanns ǫndverðan daginn, en miðr er á leið. Tók þá at fjúka ok gerði á hríð um kveldit. Kómu menn til tíða, ok leið svá fram at dagsetri. Eigi kom Glámr heim. Var þá um talat, hvárt hans skyldi eigi leita, en fyrir því, at hríð var á ok niðamyrkr, þá varð ekki af leitinni. Kom hann eigi heim jólanóttina; biðu menn svá fram um tíðir. At œrnum degi fóru menn í leitina ok fundu féit víða í fǫnnum, lamit af ofviðri eða hlaupit á fjǫll upp. Þvínæst kómu þeir á traðk mikinn ofarliga í dalnum. Þótti þeim því líkt, sem þar hefði glímt verit heldr sterkliga, þvíat grjótit var víða upp leyst, ok svá jǫrðin. Þeir hugðu at vandliga ok sá, hvar Glámr lá, skamt á brott frá þeim. Hann var dauðr ok blár sem Hel en digr sem naut. Þeim bauð af honum óþekð mikla, ok hraus þeim mjǫk hugr við honum. En þó leituðu þeir við at fœra hann til kirkju, ok gátu ekki komit honum nema á einn gilsþrǫm þar skamt ofan frá sér, ok fóru heim við svá búit ok sǫgðu bónda þenna atburð. Hann spurði, hvat Glámi mundi hafa at bana orðit. Þeir kváðuz rakit hafa spor svá stór, sem keraldsbotni væri niðr skelt þaðan frá, sem traðkrinn var, ok upp undir bjǫrg þau, er þar váru ofarliga í dalnum, ok fylgðu þar með blóðdrefjar miklar. Þat drógu menn saman, at sú meinvættr, er áðr hafði þar verit, mundi hafa deytt Glám, en hann mundi fengit hafa henni nǫkkurn áverka, þann er tekit hafi til fulls, þvíat við þá meinvætti hefir aldri vart orðit síðan. Annan jóladag var enn til farit at fœra Glám til kirkju. Váru eykir fyrir beittir, ok gátu þeir hvergi fœrt hann, þegar sléttlendit var ok eigi var forbrekkis at fara. Gengu nú frá við svá búit. Enn þriðja dag fór prestr með þeim, ok leituðu allan daginn, ok Glámr fannz eigi. Eigi vildi prestr optar til fara; en sauðamaðr fannz, þegar prestr var eigi í ferð. Létu þeir þá fyrir vinnaz, at fœra hann til kirkju, ok dysjuðu hann þar, sem hann var kominn. Lítlu síðar urðu menn varir við þat, at Glámr lá eigi kyrr. Varð mǫnnum at því mikit mein, svá at margir fellu í óvit, ef sá hann, en sumir heldu eigi vitinu. Þegar eptir jólin þóttuz menn sjá hann heima þar á bœnum. Urðu menn ákafliga hræddir; stukku þá margir (menn) í brott. Þvínæst tók Glámr at ríða húsum á nætr, svá at lá við brotum. Gekk hann þá náliga nætr ok daga. Varla þorðu menn at fara upp í dalinn, þóat ætti nóg ørendi. Þótti mǫnnum þar í heraðinu mikit mein at þessu.

Um várit fekk Þórhallr sér hjón ok gerði bú á jǫrðu sinni. Tók þá at minka aptrgangr, meðan sólargangr var mestr. Leið svá fram á miðsumar. Þá kom út skip í Húnavatni; þar var á sá maðr, er Þorgautr hét. Hann var útlendr at kyni, mikill ok sterkr; hann hafði tveggja manna afl; hann var lauss ok einn fyrir sér; hann vildi fá starfa nǫkkurn, því (at) hann var félauss. Þórhallr reið til skips ok fann Þorgaut; spurði ef hann vildi vinna fyrir honum. Þorgautr kvað þat vel mega vera ok kvez eigi vanda þat.

"Svá skaltu við búaz," segir Þórhallr, "sem þar sé ekki veslingsmǫnnum hent at vera fyrir aptrgǫngum þeim, er þar hafa verit um hríð, en ek vil ekki þik á tálar draga."

Þorgautr svarar: "Eigi þykkjumz ek upp gefinn, þóat ek sjá smáváfur; mun þá eigi ǫðrum dælt, ef ek hræðumz, ok ekki bregð ek vist minni fyrir þat."

Nú semr þeim vel kaupstefnan, ok skal Þorgautr gæta sauðfjár at vetri.

Leið nú af sumarit. Tók Þorgautr við fénu at vetrnáttum. Vel líkaði ǫllum við hann. Jafnan kom Glámr heim ok reið húsum. Þat þótti Þorgauti allkátligt, ok kvað þrælinn þurfa mundu nær at ganga, ef ek hræðumz. Þórhallr bað hann hafa fátt um; "er bezt, at þit reynið ekki með ykkr."

Þorgautr mælti: "Sannliga er skekinn þróttr ór yðr; ok dett ek eigi niðr milli dœgra við skraf þetta."

Nú fór svá fram um vetrinn allt til jóla. Atfangakveld jóla fór sauðamaðr til fjár.

Þá mælti húsfreyja: "Þurfa þœtti mér, at nú fœri eigi at fornum brǫgðum."

Hann svarar: "Ver eigi hrædd um þat, húsfreyja!" sagði hann; "verða mun eitthvert sǫguligt, ef ek kem ekki aptr."

Síðan gekk hann til fjár síns. Veðr var heldr kalt ok fjúk mikit. Því var Þorgautr vanr, at koma heim, þá er hálfrøkkvat var; en nú kom hann ekki heim í þat mund. Kómu tíðamenn, sem vant var. Þat þótti mǫnnum eigi ólíkt á horfaz sem fyrr. Bóndi vildi leita láta eptir sauðamanni, en tíðamenn tǫlðuz undan ok sǫgðuz eigi mundu hætta sér út í trǫllahendr um nætr, ok treystiz bóndi eigi at fara, ok varð ekki af leitinni. Jóladag, er menn váru mettir, fóru menn til ok leituðu sauðamanns. Gengu þeir fyrst til dysjar Gláms, þvíat menn ætluðu af hans vǫldum mundi orðit um hvarf sauðamanns. En er þeir kómu nær dysinni, sáu þeir þar mikil tíðendi, ok þar fundu þeir sauðamann, ok var hann brotinn á háls, ok lamit sundr hvert bein í honum. Síðan fœrðu þeir hann til kirkju, ok varð engum manni mein at Þorgauti síðan. En Glámr tók at magnaz af nýju. Gerði hann nú svá mikit af sér, at menn allir stukku brott af Þórhallsstǫðum, útan bóndi einn ok húsfreyja.

Nautamaðr hafði þar verit lengi enn sami; vildi Þórhallr hann ekki lausan láta fyrir góðvilja sakir ok geymslu. Hann var mjǫk við aldr, ok þótti honum mikit fyrir, at fara á brott; sá hann ok, at allt fór at ónytju, þat er bóndi átti, ef engi geymði. Ok einn tíma eptir miðjan vetr var þat einn morgin, at húsfreyja fór til fjóss at mjólka kýr eptir tíma. Þá var alljóst, þvíat engi treystiz fyrr úti at vera annarr en nautamaðr; hann fór út, þegar lýsti. Hon heyrði brak mikit í fjósit ok beljan ǫskurliga; hon hljóp inn œpandi ok kvaz eigi vita, hver ódœmi um væri í fjósinu. Bóndi gekk út ok kom til nautanna, ok stangaði hvert annat. Þótti honum þar eigi gott, ok gekk innar at hlǫðunni. Hann sá, hvar lá nautamaðr, ok hafði hǫfuðit í ǫðrum bási en fœtr í ǫðrum; hann lá á bak aptr. Bóndi gekk at honum ok þreifaði um hann; finnr brátt, at hann er dauðr ok sundr hryggrinn í honum. Var hann brotinn um báshelluna. Nú þótti bónda eigi vært, ok fór í brott af bœnum með allt þat, sem hann mátti í brott flytja. En allt kvikfé þat, sem eptir var, deyddi Glámr. Ok þvínæst fór hann um allan dalinn ok eyddi alla bœi upp frá Tungu. Var Þórhallr þá með vinum sínum þat sem eptir var vetrarins. Engi maðr mátti fara upp í dalinn með hest eðr hund, þvíat þat var þegar drepit. En er váraði ok sólargangr var sem mestr, létti heldr aptrgǫngunum. Vildi Þórhallr nú fara aptr til lands síns. Urðu honum ekki auðfengin hjón, en þó gerði hann bú á Þórhallsstǫðum. Fór allt á sama veg sem fyrr, þegar at haustaði; tóku at vaxa reimleikar. Var þá mest sótt at bóndadóttur, ok svá fór, at hon léz af því. Margra ráða var í leitat, ok varð ekki at gǫrt. Þótti mǫnnum til þess horfaz, at eyðaz mundi allr Vatnsdalr, ef eigi yrði bœtr á ráðnar.

Nú er þar til at taka, at Grettir Ásmundarson sat heima at Bjargi um haustit, síðan þeir Vígabarði skilðu á Þóreyjargnúpi. Ok er mjǫk var komit at vetrnóttum, reið Grettir heiman norðr yfir hálsa til Víðidals ok gisti á Auðunarstǫðum. Sættuz þeir Auðunn til fulls, ok gaf Grettir honum øxi góða, ok mæltu til vináttu með sér. Auðunn bjó lengi á Auðunarstǫðum ok var kynsæll maðr. Hans sonr var Egill, er átti Úlfheiði, dóttur Eyjólfs Guðmundarsonar, ok var þeira sonr Eyjólfr, er veginn var á alþingi. Hann var faðir Orms, kapiláns Þorláks biskups. Grettir reið norðr til Vatnsdals ok kom á kynnisleit í Tungu. Þar bjó þá Jǫkull Bárðarson, móðurbróðir Grettis. Jǫkull var mikill maðr ok sterkr ok enn mesti ofsamaðr. Hann var siglingamaðr, ok mjǫk ódæll, en þó mikilhœfr maðr. Hann tók vel við Gretti, ok var hann þar þrjár nætr. Þá var svá mikit orð á aptrgǫngum Gláms, at mǫnnum var ekki jafntíðrœtt sem þat. Grettir spurði inniliga at þeim atburðum, er hǫfðu orðit. Jǫkull kvað þar ekki meira af sagt en til væri hœft; "eða er þér forvitni á, frændi! at koma þar?"

Grettir sagði, at þat var satt.

Jǫkull bað hann þat eigi gera, "því þat er gæfuraun mikil, en frændr þínir eiga mikit í hættu, þar sem þú ert," sagði hann; "þykkir oss nú engi slíkr af ungum mǫnnum sem þú; en illt mun af illum hljóta, þar sem Glámr er. Er ok miklu betra, at fáz við mennska menn en við óvættir slíkar."

Grettir kvað sér hug á at koma á Þórhallsstaði ok sjá, hversu þar væri um gengit.

Jǫkull mælti: "Sé ek nú, at eigi tjáir at letja þik; en satt er þat sem mælt er, at sitt er hvárt, gæfa eða gervigleikr."

"Þá er ǫðrum vá fyrir dyrum, er ǫðrum er inn um komit; ok hygg at, hversu þér mun fara sjálfum, áðr lýkr," kvað Grettir.

Jǫkull svarar: "Vera kann, at vit sjáim báðir nǫkkut fram, en hvárrgi fái við gǫrt."

Eptir þat skilðu þeir, ok líkaði hvárigum annars spár.

Grettir reið á Þórhallsstaði, ok fagnaði bóndi honum vel. Hann spurði, hvert Grettir ætlaði at fara, en hann segiz þar vilja vera um nóttina, ef bónda líkaði, at svá væri. Þórhallr kvaz þǫkk fyrir kunna, at hann væri þar, "en fám þykkir slœgr til at gista hér um tíma; muntu hafa heyrt getit, um hvat hér er at væla. En ek vilda gjarna, at þú hlytir engi vandræði af mér. En þóat þú komiz heill á brott, þá veit ek fyrir víst, at þú missir hests þíns, því engi heldr hér heilum sínum fararskjóta, sá er kemr."

Grettir kvað gott til hesta, hvat sem af þessum yrði.

Þórhallr varð glaðr við, er Grettir vildi þar vera, ok tók við honum báðum hǫndum. Var hestr Grettis læstr í húsi sterkliga. Þeir fóru til svefns, ok leið svá af nóttin, at ekki kom Glámr heim.

Þá mælti Þórhallr: "Vel hefir brugðit við þína kvámu, þvíat hverja nótt er Glámr vanr at ríða húsum eða brjóta upp hurðir, sem þú mátt merki sjá."

Grettir mælti: "Þá mun vera annathvárt, at hann mun ekki lengi á sér sitja, eða mun af venjaz meirr en eina nótt. Skal ek vera hér nótt aðra ok sjá, hversu ferr."

Síðan gengu þeir til hests Grettis, ok var ekki við hann glez. Allt þótti bónda at einu fara. Nú er Grettir þar aðra nótt, ok kom ekki þrællinn heim. Þá þótti bónda mjǫk vænkaz. Fór hann þá at sjá hest Grettis. Þá var upp brotit húsit, er bóndi kom til, en hestrinn dreginn til dyra útar, ok lamit í sundr í honum hvert bein.

Þórhallr sagði Gretti, hvar þá var komit, ok bað hann forða sér, "þvíat víss er dauðinn, ef þú bíðr Gláms."

Grettir svarar: "Eigi má ek minna hafa fyrir hest minn, en at sjá þrælinn."

Bóndi sagði, at þat var eigi bati, at sjá hann, "þvíat hann er ólíkr nǫkkurri mannligri mynd; en góð þykki mér hver sú stund, er þú vill hér vera."

Nú líðr dagrinn, ok er menn skyldu fara til svefns, vildi Grettir eigi fara af klæðum ok lagðiz niðr í setit gegnt lokrekkju bónda. Hann hafði rǫggvarfeld yfir sér ok knepði annat skautit niðr undir fœtr sér, en annat snaraði hann undir hǫfuð sér, ok sá út um hǫfuðsmáttina. Setstokkr var fyrir framan setit mjǫk sterkr, ok spyrndi hann þar í. Dyraumbúningrinn allr var frá brotinn útidyrunum, en nú var þar fyrir bundinn hurðarflaki ok óvendiliga um búit. Þverþilit var allt brotit frá skálanum, þat sem þar fyrir framan hafði verit, bæði fyrir ofan þvertréit ok neðan. Sængr allar váru ór stað fœrðar. Heldr var þar óvistuligt. Ljós brann í skálanum um nóttina. Ok er af mundi þriðjungr af nótt, heyrði Grettir út dunur miklar. Var þá farit upp á húsin ok riðit skálanum ok barit hælunum, svá at brakaði í hverju tré. Því gekk lengi; þá var farit ofan af húsunum ok til dyra gengit. Ok er upp var lokit hurðunni, sá Grettir, at þrællinn rétti inn hǫfuðit, ok sýndiz honum afskræmiliga mikit ok undarliga stórskorit. Glámr fór seint ok réttiz upp, er hann kom inn í dyrnar; hann gnæfaði ofarliga við ræfrinu; snýr at skálanum ok lagði handlegginn upp á þvertréit ok gægðiz inn yfir skálann. Ekki lét bóndi heyra til sín, þvíat honum þótti œrit um, er hann heyrði, hvat um var úti. Grettir lá kyrr ok hrœrði sik hvergi. Glámr sá, at hrúga nǫkkur lá í setinu, ok réz nú innar eptir skálanum ok þreif í feldinn stundarfast. Grettir spyrndi í stokkinn, ok gekk því hvergi. Glámr hnykði í annat sinn miklu fastara, ok bifaðiz hvergi feldrinn. Í þriðja sinn þreif hann í með báðum hǫndum svá fast, at hann rétti Gretti upp ór setinu; kipðu nú í sundr feldinum í millum sín. Glámr leit á slitrit, er hann helt á, ok undraðiz mjǫk, hverr svá fast mundi togaz við hann. Ok í því hljóp Grettir undir hendr honum ok þreif um hann miðjan ok spenti á honum hrygginn sem fastast gat hann, ok ætlaði hann, at Glámr skyldi kikna við. En þrællinn lagði at handleggjum Grettis svá fast, at hann hǫrfaði allr fyrir orku sakir. Fór Grettir þá undan í ýms setin. Gengu þá frá stokkarnir, ok allt brotnaði, þat sem fyrir varð. Vildi Glámr leita út, en Grettir fœrði við fœtr, hvar sem hann mátti. En þó gat Glámr dregit hann fram ór skálanum. Áttu þeir þá allharða sókn, þvíat þrællinn ætlaði at koma honum út ór bœnum; en svá illt sem at eiga var við Glám inni, þá sá Grettir, at þó var verra, at fáz við hann úti, ok því brauz hann í móti af ǫllu afli at fara út. Glámr fœrðiz í aukana ok knepði hann at sér, er þeir kómu í anddyrit. Ok er Grettir sér, at hann fekk eigi við spornat, hefir hann allt eitt atriðit, at hann hleypr sem harðast í fang þrælnum ok spyrnir báðum fótum í jarðfastan stein, er stóð í dyrunum. Við þessu bjóz þrællinn eigi; hann hafði þá togaz við at draga Gretti at sér; ok því kiknaði Glámr á bak aptr ok rauk ǫfugr út á dyrnar, svá at herðarnar námu uppdyrit, ok ræfrit gekk í sundr, bæði viðirnir ok þekjan frerin; fell hann svá opinn ok ǫfugr út ór húsinu, en Grettir á hann ofan. Tunglskin var mikit úti ok gluggaþykkn; hratt stundum fyrir en stundum dró frá. Nú í því, er Glámr fell, rak skýit frá tunglinu, en Glámr hvesti augun upp í móti. Ok svá hefir Grettir sagt sjálfr, at þá eina sýn hafi hann sét svá, at honum brygði við. Þá sigaði svá at honum af ǫllu saman, mœði ok því, er hann sá, at Glámr gaut sínum sjónum harðliga, at hann gat eigi brugðit saxinu ok lá náliga í milli heims ok heljar. En því var meiri ófagnaðarkraptr með Glámi en flestum ǫðrum aptrgǫngumǫnnum, at hann mælti þá á þessa leið: "Mikit kapp hefir þú á lagit, Grettir!" sagði hann, "at finna mik. En þat mun eigi undarligt þykkja, þóat þú hljótir ekki mikit happ af mér. En þat má ek segja þér, at þú hefir nú fengit helming afls þess ok þroska, er þér var ætlaðr, ef þú hefðir mik ekki fundit. Nú fæ ek þat afl eigi af þér tekit, er þú hefir áðr hrept; en því má ek ráða, at þú verðr aldri sterkari en nú ertu, ok ertu þó nógu sterkr, ok at því mun mǫrgum verða. Þú hefir frægr orðit hér til af verkum þínum; en heðan af munu falla til þín sekðir ok vígaferli, en flest ǫll verk þín snúaz þér til ógæfu ok hamingjuleysis. Þú munt verða útlægr gǫrr ok hljóta jafnan úti at búa einn samt. Þá legg ek þat á við þik, at þessi augu sé þér jafnan fyrir sjónum, sem ek ber eptir; ok mun þér erfitt þykkja, einum at vera, ok þat mun þér til dauða draga."

Ok sem þrællinn hafði þetta mælt, þá rann af Gretti ómegin, þat sem á honum hafði verit. Brá hann þá saxinu ok hjó hǫfuð af Glámi ok setti þat við þjó honum. Bóndi kom þá út ok hafði klæz, á meðan Glámr lét ganga tǫluna, en hvergi þorði hann nær at koma, fyrr en Glámr var fallinn. Þórhallr lofaði guð fyrir ok þakkaði vel Gretti, er hann hafði unnit þenna óhreina anda. Fóru þeir þá til ok brendu Glám at kǫldum kolum. Eptir þat báru þeir ǫsku hans í eina hít ok grófu þar niðr, sem sízt váru fjárhagar eða mannavegir. Gengu heim eptir þat, ok var þá mjǫk komit at degi. Lagðiz Grettir niðr, þvíat hann var stirðr mjǫk. Þórhallr sendi menn á næstu bœi eptir mǫnnum; sýndi ok sagði, hversu farit hafði. Ǫllum þótti mikils um vert um þetta verk, þeir er heyrðu. Var þat þá almælt, at engi væri þvílíkr maðr á ǫllu landinu fyrir afls sakir ok hreysti ok allrar atgervi, sem Grettir Ásmundarson.

Þórhallr leysti Gretti vel af garði ok gaf honum góðan hest ok klæði sœmilig, því (at) þau váru ǫll sundr leyst, er hann hafði áðr borit. Skilðu þeir með vináttu. Reið Grettir þaðan í Ás í Vatnsdal, ok tók Þorvaldr við honum vel ok spurði inniliga at sameign þeira Gláms, en Grettir segir honum viðskipti þeira ok kvaz aldri í þvílíka aflraun komit hafa, svá langa viðreign sem þeir hǫfðu saman átt.

Þorvaldr bað hann hafa sik spakan, "ok mun þá vel duga, en ella mun þér slysgjarnt verða."

Grettir kvað ekki batnat hafa um lyndisbragðit ok sagðiz nú miklu verr stiltr en áðr, ok allar mótgerðir verri þykkja. Á því fann hann mikla muni, at hann var orðinn maðr svá myrkfælinn, at hann þorði hvergi at fara einn saman, þegar myrkva tók. Sýndiz honum þá hvers kyns skrípi, ok þat er haft síðan fyrir orðtœki, at þeim ljái Glámr augna eðr gefi glámsýni, er mjǫk sýniz annan veg en er. Grettir reið heim til Bjargs, er hann hafði gǫrt ørendi sín, ok sat heima um vetrinn.