Bókastaðir

At Eireki konungi dreif mart lið um nóttina; þeir úr herǫðum sǫfnuðusk til hans, en þeir Grímr ægir ok Þórðr Hléseyjarskalli komu um kveldit með ótǫluligan her, váru með þeim margir kappar ok berserkir, ok eru tólf nefndir: einn er Ǫrn enn ermski, Úlfr, Hárr ok Gellir, Sǫrli síðnefr ok Tjǫrfi, Tjǫsnir, Loðmundr, Haki, Lífólfr ok Styrr sterki, Brúsi beinserkr; allir váru þessir illir viðreignar, ok líkari trǫllum enn mǫnnum, þótt fjórir væri verstir, en þat var Tjǫsnir ok Gellir ok þeir brœðr Styrr ok Brúsi.

Varð nú Eirekr konungr feginn þeirra komu, ok sagði þeim, hann hefði fengit mikinn mannskaða, ok Hrólfr væri ólíkr flestum mǫnnum fyrir hreysti sakir ok herklæða, er hann hafði: "var oss þat mikit óhapp, at Hrólfr náði sverðinu Hreggviðarnaut."

Grímr segir: "vel mun duga, skulum vér þann mannskaða aptr bœta á morgin, er þér fenguð í dag."

Leið náttin, en dagr kom, bjuggusk nú hvárirtveggju til orrostu. Eirekr konungr fór út af borginni með allt sitt lið, ok skipaði sínar fylkingar. Brynjólfr bar enn merki hans, en undir merkinu stóðu átta berserkir: Ǫrn ermski, Úlfr, Haki, Sǫrli, Lífólfr, Loðmundr, Herkir, Tjǫrfi ok Grímr ægir; stóð hann fyrir framan fylkingarmerkit. Í annan arminn var Þórðr Hléseyjarskalli, ok var borit fyrir honum merki. Þar váru þeir Tjǫsnir ok Gellir, Styrr ok Brúsi ok mart annat lið.

Í mót Eireki konungi fylkti Hrólfr ok Stefnir, ok með þeim Knútr kveisa ok Torfi hinn sterki. Á mót Þórði fylkti Sturlaugr ok Eirekr, son hans, ok þeir sex kapparnir: Haddr, Garði, Atli, Birgir, Sǫlvi ok Loðinn. Eigi er þess getit, hverir merki báru fleiri enn Brynjólfr. Liðsmunr var mikill, svá at konungr hafði þrjá um einn.

Síðan var í lúðra blásit, ok eptir þat sigu saman fylkingar með ópi ok eggjan, ok miklu vápnabraki; var fyrst hǫrð skothríð, en síðan hǫggorrosta, ok gengu hvárir sterkliga á aðra, váru margir þeir hlutir ok atburðir, at jafnfram báru við, ok verðr þó fram í einu senn at segja. Mǫndull dvergr var eigi í orrostu, ok stóð á hæð nǫkkurri; hann skaut af handboga, ok var mjǫk mannskœðr; gengu nú hvárirtveggi hart fram, svá eigi þurfti sóknar at frýja.

Í móti Grími ægi komu þeir Knútr kveisa ok Torfi hinn sterki, báðir váru þeir sterkir ok fjǫlkunnigir; þeir sóttu hann báðir senn lengi dags, var þeirra atgangr (svá) harðr, at menn urðu forða sér nærri at vera.

Berserkirnir konungs gerðu mikit af sér, ok gengu í gegnum lið Hrólfs, svá allt hrǫkk undan, varð þar margr góðr drengr ríki sitt at missa; engi var svá góðr hjálmr, eða þykkr skjǫldr, at eigi yrði at ganga fyrir þeirra hǫggum, var lið Hrólfs búit til flótta.

Hrólfr hafði gengit í fylking Eireks konungs ok Stefnir, ok gerðu þar mikinn skaða, áðr þeir sáu, hversu berserkirnir gengu hart fram, sneru þeir þá í móti þeim, ok er þeir fundusk, var þar ekki stórra hǫggva at frýja, er hvárir greiddu ǫðrum. Hrólfr hjó til Arnar, en hann kom skildi við, ok tók hann sundr, en blóðrefillinn reist allan kviðinn, svá út fellu iðrin. Eptir þat lagði hann Herki í gegnum, ok (hjó) báða fœtr undan Lífólfi. Stefnir lagði með spjóti til Úlfs, en hann kom skildi fyrir lagit, ok gekk í gegnum, ok svá í lærit, var þat mikit sár. Úlfr hjó spjótit af skaptinu.

Hárr hljóp ok fram at Hrólfi, ok laust með gaddakylfu utan á hjálminn, svá honum helt við ómegin, ok hrapaði at Úlfi, ok stakk við honum sverðinu, en brynjan dugði eigi, ok gekk í gegnum hann. Loðmundr lagði til Stefnis, þar er kálfann tók, ok í gegnum kálfann. Hrólfr kom at því, ok hǫggr báðum hǫndunum í hǫfuð Loðni, ok klauf hann allan niðr í gegnum, (svá) at í jǫrðu nam staðar. Í því lǫgðu þeir Sǫrli ok Tjǫrfi at Hrólfi. Hárr laust með kylfunni um hrygg Hrólfs, hefði þat orðit hans bani, ef eigi hefði kápan hlíft honum ok herklæðin, en hann fell á bæði kné. Hann spratt upp skjótt, ok hjó á fót Hárs, svá aftók í hnjáliðunum. Hrólfr slæmdi ok sverðinu utan á síðu Tjǫrfa, svá hann tók sundr í miðju. Sǫrli leitaði þá undan, ok hnykti á annan fótinn, ok lamdi með kylfunni, hvat er fyrir varð. Hann drap ellifu menn, áðr Stefnir hjó hann banahǫgg, lét hann líf sitt með góðan orðstýr, var nú hǫrð orrosta.

Eirekr konungr ok Brynjólfr drápu margan mann, Mǫndull skaut Eirek konung með pílu gegnum handlegginn. Þeir Hrólfr ok Stefnir sœkja nú hart fram á nýrra leik, því mjǫk hallaðisk á þá bardaginn. Þeir komu þar at, er þeir hǫfðu við ázk, Grímr ok Torfi ok Knútr, ok var þar jǫrðu umsnúit; lyktaði svá þeirra viðreign, at Knútr var dauðr, en Torfi ófœr fyrir sára sakir. Grímr var móðr mjǫk, en þó hafði hann drepit þá enn margan mann. Hrólfr ok Stefnir hǫggva til hans báðir senn, en hann fór niðr í jǫrðina undan, þvílíkt sem á vatni væri.

Frá því er nú at segja, er jafnfram bar við, at þeir Sturlaugr sœkjask í annan fylkingararm, gengu þar hvárir í lið annarra með stórum hǫggum ok sterkum spjótalǫgum, var þar mikit mannfall. Sturlaugr hjó, ok lagði til beggja handa með saxinu Vefreyjunaut, þurfti sá engi um sár at binda, er skeinu fekk af því. Eirekr, son hans, fylgði honum vel, ok feldi margan mann.

Þórðr Hléseyjarskalli gekk með miklu kappi mót Sturlaugi, hann atti fram berum skallanum, en, þó á hann væri hǫggvit með sverðum eða øxum, þá beit ekki, því mátti hann øruggr framganga. Þeir Norðmennirnir, fjórir tigir af mǫnnum Sturlaugs, komu móti honum, ok sóttu allir at honum, en hann varðisk með miklu kappi.

Í ǫðrum stað mœttusk þeir Styrr sterki ok Brúsi beinserkr, en í móti þeim kom Haddr ok Garðr, Birgir ok Sǫlfi, gengu þeir þrír at hinum tveimr, ok þurftu þeir allra handa við, var þeirra sókn bæði hǫrð ok ákǫf, ok eru þeirra hǫgg ok lǫg eigi með atvikum greind; en svá lauk þeirra fundi, at þeir Styrr ok Brúsi sprungu af mœði, hǫfðu þeir þá drepit Hadd ok Garð, ok hǫggvit báðar hendr af Sǫlva, en Birgir var mjǫk sár. Sǫlvi hljóp at einum manni, ok setti hausinn fyrir brjóst honum, svá inn gengu bringspalirnar, var þat hans bani. Eptir þat feldi hann annan, ok beit sundr barkann í þeim, var hann þá lagðr spjóti í gegnum, ok lét hann líf sitt með mikilli hreysti.

Loðinn ok Atli sóttu tveir Gelli, ok var þeirra fundr harðr, því hann var it mesta illmenni, særðu þeir hann mǫrgum sárum. Gellir hjó Atla með bryntrǫllsbroddi, en hann kom í hjálminn, ok klauf hann, svá í heila nam staðar. Loðinn vildi hefna hans, ok lagði með sverði til Gellis í gegnum brynjuna, ok í lærit, varð þat mikit sár. Gellir hjó þá til Loðins, ok kom á viðbeinit, ok tók þat sundr, ok sneið hjartat; fell hann dauðr niðr. Þá kom at Eirekr Sturlaugsson, ok hǫggr Gelli banahǫgg.

Nú finnask þeir Tjǫsnir ok Sturlaugr, hǫggr hvárr til annars, ok varð hvárgi sár. Hann hjó af Tjǫsni allan skjǫldinn, en þó hǫrfði Sturlaugr fyrir stórum hǫggum Tjǫsna; Mǫndull sér þetta, hann leggr ǫr á streng, ok skýtr einni krókǫr í augat á Tjǫsna, svá langt sǫkk uppá skaptit. Tjǫsnir grípr í ǫrvarskaptit, ok slítr brott ǫrina, ok var þar á augat. Þessu sætir Sturlaugr, ok hǫggr í því Tjǫsna sundr í miðju, svá sér fell hvárr hlutrinn.

Sturlaugr sér nú, hversu mikinn skaða Þórðr gerir honum, svá náliga var lið hans komit á flótta, en sumt drepit; sœkir hann nú þangat til, er Þórðr er, en hann snýsk í móti, ok varð þeirra einvígi bæði hart ok langt, þar til er Sturlaugr kom staðhǫggi á Þórð, þat kom í skalla honum, ok bilaði eigi heldr enn vant var. Þat hǫgg varð svá mikit, at hann klauf hǫfuð Þórðar ok allan búkinn niðr í gegnum, svá hann fell í tveim hlutum til jarðar. Sturlaugi vannsk at með ýkjum, ok varð honum saxit laust, ok smaug niðr í jǫrðina, ok fannsk aldri síðan. Um þenna atburð greinask mjǫk bœkr, at því svá segir í Sturlaugs sǫgu ok fleirum ǫðrum sǫgum, at hann hafi orðit sóttdauðr heima í Hringaríki, ok væri þar heygðr, en hér segir svá, at eptir fall Þórðar kom Grímr ægir upp úr jǫrðunni á baki Sturlaugi, ok hjó með mæki um hrygg honum, svá tœki sundr í miðju; vitum vér eigi, hvárt sannara er.

Eirekr, son hans, sér þetta, því hann var nær staddr; hann hjó til Gríms með sverði af mikilli reiði, ok kom á ǫxl honum, ok gnast við, sem í stein kœmi, ok beit ekki á. Grímr snerisk í móti Eireki, ok spjó eitri í andlit honum svá heitu, at hann fell þegar dauðr niðr. Allir menn skelfðusk við þessa sýn, en þó var enn hǫrð orrosta ok mikit mannfall. Ok er Hrólfr vissi þessi tíðindi, varð hann reiðr mjǫk, ok sparði hann þá ekki Hreggviðarnaut, ok hjó bæði hart ok títt, svá allt hrǫkk undan, þat er fyrir var, drap hann stundum tvá eða þrjá í einu hǫggi, ok óð þvílíkt fram, sem hann væði þungan árstraum.

Orrosta þessi stóð allan daginn, til þess at svá var myrkt, at eigi var vígljóst, lét þá Eirekr konungr halda upp friðskildi, ok gafsk upp orrostan. Fór konungr í borgina með sitt lið, en Hrólfr til herbúða sinna, ok váru bundin sár manna þeirra, er lífvænir váru; en svá hafði fallit lið Hrólfs ok Stefnis, at eigi váru meir eptir enn tvær þúsundir manna af ǫllum þeirra her, ok flest allt mjǫk sárt; var nú illr kurr í liðinu; tóku menn þá á sik náðir, ok sofnuðu skjótt eptir mikla mæðu.

En þegar menn váru í svefni, stóð Hrólfr upp mjǫk hljóðliga. Hann gekk þangat, sem Dúlcifal var, ok sté á bak honum, ok reið til þess er hann kom til Hreggviðar haugs; tunglsljós var bjart; Hrólfr sté af hestinum, ok gekk uppá hauginn; hann sér, hvar Hreggviðr konungr sitr utan undir hauginum ok horfir mót tunglinu, ok kvað:

Gekk þá fram Hrólfr, ok kvaddi hann virðuliga. Konungr tók vel kveðju hans, ok spurði, hversu honum gengi til.

Hrólfr segir: "gǫrla munuð þér þat vita þykkjask, þótt ek segi þar eigi af, en þungt hefir oss orrostan veitt hér til sakir þess mikla mannskaða, er vér hǫfum fengit, ok er yðr nú til, at leggja nǫkkur góð ráð, at oss verði liðsemd at."

Hreggviðr mælti: "nú þykki mér góð efni í, at þú munir geta hefnt mín, ok mun þér sigrs auðit verða, þó ólíkligt þykki. Hér eru tvær byttur, er þú skalt við taka ok skenkja ǫllum þínum mǫnnum af annarri, þegar þeir vakna í morgin, en af hinni minni byttunni skulið þit Stefnir drekka, ok mun ykkr þaðan af enginn hlutr at áskilnaði verða; kann ek þér þat at segja, at Stefnir ætlar sér Ingigerði, dóttur mína, þegar hann sá fegurð hennar, en eigi Þorgný, fǫður sínum, eða þér. Nú ann ek þér at njóta hennar, enda mun Stefni þat vel líka, er þú vilt vera láta, þegar þit hafið af byttunni drukkit. Hér er ok knífr ok belti, er ek vil gefa þér, ok munu eigi þvílíkir gripir á Norðrlǫndum finnask, skaltu þeim einum manni gefa þat, er þú þykkisk mikit gott eiga upp at unna, en nú munum við hér skilja at sinni, ok aldri síðan sjásk; skaltu nú hauginn aptrbyrgja, sem ek hefi þér áðr fyrir sagt; berr þú kveðju mína Ingigerði, dóttur minni, vildi ek til þín hyrfi ǫll sú hreysti ok hamingja, er mér hefir áðr fylgt; far nú heill ok vel; gangi þér allir hlutir eptir óskum!"

Síðan (fór) Hreggviðr ǫfugr inní hauginn, en Hrólfr byrgði aptr hauginn, sem honum var boðit, ok sté síðan á Dúlcifal, ok sneri heimleiðis.

En er hann var mjǫk kominn at herbúðum, fór Stefnir þar í móti honum með alvæpni mjǫk reiðiligr, ok mælti; "illa hefir þú gert, Hrólfr! er þú hefir gengit í Hreggviðarhaug, ok vilt þér einum frægða, ok hyggsk þar með at fá Ingigerðar konungsdóttur, en þat er þó eigi þess vissara."

Hrólfr segir: "enga frægð hefi ek í þessu unnit, þótt ek hafi víðara farit náttlengis heldr enn þú, hefi ek engan hug á þat lagt, at ek mundi konungsdóttur fá, mun sá hennar njóta, er lagit verðr, hvat er hvergi hugsar."

Segir Hrólfr þá Stefni af sinni ferð til haugsins, ok sýndi honum bytturnar, settusk þeir þá niðr, ok drukku af byttunni, ok þóttusk þeir við þann drykk mikit styrkna, gerðisk Stefnir þá blíðr við Hrólf, ok segir honum makligast at njóta Ingigerðar: "ok er þat sannligra at þú fáir hennar, heldr enn faðir minn, svá gamall sem hann er." Gengu þeir síðan til herbúða sinna, ok sváfu þat, er nætr var eptir.

Árla um morgin vakti Hrólfr lið sitt, ok skenkti ǫllum af byttunni, en þegar hverr hafði afdrukkit, kendi enginn sinna sára, þótt áðr væri ófœrir, þegar sezk hafði með þeim; eggjuðu þeir mest, at berjask skyldi, er áðr vildu harðast flýja.

Mǫndull sá í byttuna, ok segir slíka hluti vinsamliga: "en þó vil ek ekki þetta ǫl drekka, mega því allir ógrliga framganga, at oss kemr góð dagveizla, áðr enn sjá dagr er úti, en þó munu þeir tíðindi segja kunna." Herklæddusk nú allir, ok bjuggu sik til orrostu.

Mǫndull mælti þá: "nú mun sá dagr kominn, Hrólfr! er þú munt þurfa kápu þinnar, er hér ein brún silkiblaka, er þú skalt setja innan undir kápugrímuna, ok aldri henni frá andlitinu létta, þó þér kunni heitt at verða." Hrólfr tók við blǫkunni, ok bjó svá um, sem dvergr sagði fyrir.

Fóru þeir nú til vígvallar, ok fylktu liði sínu, ok sýndu sik búna at berjask; tóku þeir sér annan orrostustað, því sá hinn sami mátti eigi vera fyrir valfalli. Mǫndull gengr tysvar rangsælis kringum valinn; hann blés ok blístraði í allar ættir, ok þuldi þar forn fræði yfir, ok sagði þann val þeim eigi at meini verða mundu.

Eirekr konungr hafði farit í borgina um kveldit eptir orrostuna, at binda sár sinna manna; hafði hann mikinn mannskaða, ok látit alla kappa sína, svá at Sǫrli síðnefr lifði einn eptir af ǫllum þeim, er Grími ok Þórði hafði þangat fylgt, dreif til konungs mikit lið úr heruðum bæði nætr ok daga. Þóttusk þeir Eirekr konungr ok Grímr hafa ráð þeirra Hrólfs í hendi sér fyrir liðsmunar sakir, bjósk nú Grímr við mǫrgum brǫgðum um nóttina, ok þeir Brynjólfr. Sár þat, er Eirekr konungr fekk í handlegginn af pílu þeirri, er Mǫndull sendi honum, tók mjǫk at þrútna, ok var honum hǫndin óvíg.

Um morgin árla reið Eirekr konungr út af borginni með allan sinn her; skikkaði hann fylkingum sínum, ok var skotit skjaldborg um hann. Brynjólfr skyldi verja skjaldborgina, en sá maðr bar merki, er Snákr hét; Grímr ægir í annan arm ok Sǫrli síðnefr.

Liðsmunr var svá mikill, at sex váru um einn Hrólfs manna.

En er hann sér þat, segir hann sínum mǫnnum, at þeir skulu ekki fylkja: "ok munum vér renna at riðlum þrír tigir eða fjórir tigir í flokki, at eigi verði hringr um oss sleginn af þeirra fjǫlmenni; mun ek skipa mér móti Grími ægi, en Stefni móti Eireki konungi, ok með honum Torfa, en þér, Mǫndull dvergr! ætla ek at sjá við gǫldrum Gríms, at eigi geri hann várum mǫnnum líftjón með sinni fjǫlkyngi."

Mǫndull gekk þá fram, ok var kominn í kufl svartan, ok var hvergi bert á honum. Undir annarri hendi hafði hann belg stóran, ok var innan með dýrskinn, en utan með gult klæði; boga ok ǫrvamæli hafði hann í annarri hendi; ǫllum þótti búnaðr hans undarligr.

Grímr gengr þangat, er valrinn lá, ok velti þeim, er dauðir váru, ok vildi uppreisa, en gat eigi; gerisk hann nú svá hræðiligr at í sinni ásjónu, at flestir menn þorðu eigi í móti honum at sjá, því augu hans váru sem eldr, en svartr reykr úr nǫsum ok munni með hinni sterkusta fýlu.

Skjótt eptir þat œptu hvártveggju heróp, ok ganga hvárir móti ǫðrum. Grímr ǫskraði svá hátt, at hans hljóð barsk yfir allt herópit. Hann hljóp fram fyrir fylking sína, ok hristi einn poka, en þar úr fýkr ein dumba svǫrt, ok at mǫnnum Hrólfs; en er Mǫndull sá þat, gengr hann fram, ok hristi belg sinn, ok blés þar úr vindi miklum í móti dumbunni, svá hon fauk aptr í augu á Gríms mǫnnum, svá þeir urðu þegar blindir, ok fellu áfram, ok váru fóttroðnir til bana af sínum mǫnnum. Grímr varð nú reiðr mjǫk; hann leggr ǫrina á streng, ok skaut til Mǫnduls, en hann skýtr í móti, ok mœttusk ǫrvarnar í oddana, ok fellu niðr báðar, fór svá þrjá tíma.

Þessu jafnfram tóksk harðr bardagi með braki ok kalli, er hverr eggjar annan, því svá váru menn Hrólfs ákafir, at þeir eirðu engu, létu sem þeim væri viss sigrinn. Stefnir gekk hart fram móti Eireki konungi, ok með honum Torfi ok Birgir. Þeir ruddusk um fast, ok er seint at telja hǫgg ok lǫg þeirra, er þeir drápu margan mann, svá varla mátti tǫlu á koma. Brynjólfr gengr nú ok hart fram ok Snákr merkismaðr, svá þeir feldu í fyrstu hríð fjóra tigu riddara.

Hrólfr kemr mót Grími ægi, ok hǫggr til hans, en hann barsk undan í lopt upp í flugdreka, ok spjó eitri yfir Hrólf. Mǫndull var nær staddr, ok brá undir belgnum, svá hann fyldi af eitrinu; hann hljóp með belginn at Sǫrla síðnef, ok steypti í andlit honum, svá hann fell dauðr. Grímr varð þá at manni, en þó hafði hann drepit níu menn með eitrinu. Grímr hljóp þá at dvergnum, ok vildi taka hann; en Mǫndull vildi þess eigi bíða, ok fór í jǫrð niðr, þar sem hann var kominn. Grímr fór ok niðr eptir honum, svá saman lauk jǫrðina fyrir ofan hǫfuð þeim.

Hrólfr gengr nú fram hart, ok hǫggr til beggja handa, urðu þeir léttir fyrir honum, fell nú hverr um þveran annan; engum þurfti hann at gefa meir enn eitt hǫgg; gaf sá hverr dauðann fyrir lífit, er hann náði sverðinu til, ok báðar hans hendr váru blóðgaðar til axlar upp, bauð nú flestum hans framganga ótta, var orrostan mjǫk mannskœð í báða armana.

Þvínæst sáu nǫkkurir menn frá orrostunni, at fimmtán skip róa at landi, sem mest geta. Þau lǫgðu í lægi, gekk mart lið frá skipunum ok mjǫk vígligt; tveir menn váru hér mestir vexti, ok hǫfðu grímur fyrir andliti. Þeir gengu þegar til orrostu með Hrólfi, ok kómu mjǫk í opna skjǫldu Eireki konungi, ok gerðisk mikit flótta roð í liði hans, váru grímumenn ákafastir, ok hjuggu bæði ótt ok títt; var nú svá ákǫf orrostan, at hon var aldri fyrr þvílík. Þar mátti sjá margan skjǫld klofinn ok sterkan hjálm brotinn ok brynjur slitnar ok margan mikilsháttar mann lágt liggja. Engi lét sér þar annars víti at varnaði verða. Þar var skotit spjótum, gaflokum, flettiskeptum, handsǫxum ok mǫrgum ǫðrum skotvopnum.

Hrólfr sœkir nú fram at skjaldborginni, ok varð þar hǫrð viðtaka. Grímr ægir kemr þá aptr til orrostunnar, ok var mjǫk ófrýnligr, drap hann þá hvern, er fyrir honum varð; í móti honum komu þeir Birgir ok Torfi ok báðir grímumenn, ok sóttu at honum allir með miklu kappi, ok komu þeir engu sári á hann, greiddi hann þeim mǫrg hǫgg ok stór, urðu þeir bæði sárir ok móðir.

Þetta var allt jafnsemma, at Stefnir mætti Svala, ok hjó til hans með sverði; þat hǫgg kom í skjǫldinn, ok tók af þat, er nam, ok í sundr merkisstǫngina. Svalr hjó í móti, ok klauf í sundr allan skjǫldinn, en Stefnir varð ekki sár; hann hjó til Svals, ok kom utan á hjálminn, ok rendi af barðit, ok niðr á ǫxlina, ok tók í sundr axlarbeinit ok inn í búkinn, ok fekk hann bana; var nú merki Eireks konungs í gras fallit.

Þetta sér Brynjólfr, ok sœkir nú í móti Stefni mjǫk illiligr ásýndar; hann var tenntr sem villigǫltr; hann hǫggr til Stefnis, ok hvárr til annars, ok beit ekki á Vefreyjunaut, beit ok ekki sverð Stefnis á Brynjólf. Þeir hjuggusk lengi, ok varð Stefnir mjǫk móðr, þar til er sverðit gekk sundr undir hjǫltunum. Þá rann Stefnir undir Brynjólf, en hann tók í móti mjǫk sterkliga. Brynjólfr beit í ǫxl Stefnis, ok klypti holdit brott af beininu svá mikit, sem hann fekk yfir ginit, því at eigi tóku tennr hans í gegnum kápuna. Stefnir varð við karlmannliga, ok þreif hendi í munn Brynjólfs, ok reif allt út at eyra, var hann þá mjǫk ókyssiligr, glímdu þeir svá lengi, at ýmsir hǫrfuðu, þar til at Brynjólfr fell á bak aptr um Sval; spenti hann þá báðum hǫndum hrygg Stefnis svá fast, at hann mátti sér hvergi víkja, varð hann andlitinu at forða, sem hann mátti, at Brynjólfr biti hann eigi.

Nú er frá Hrólfi at segja, hann sœkir at skjaldborginni með miklum grimmleik, fekk hann þar mǫrg hǫgg ok lǫg ok mikla atsókn, því þar var allt it hraustasta mannval Eireks konungs, hefði hann þar fengit mǫrg sár ok mikinn skaða, ef eigi hefði kápan hlíft honum ok herklæðin. Þá drap Hrólfr einn sjautigi riddara; Hrólfr rauf þá alla skjaldborgina; Eirekr konungr varðisk vel ok kœnliga, hann kallar hárri rǫddu á Grím ægi, ok bað hann duga sér ok hlífa nú engu. En er Grímr heyrði þat, skundar hann þangat. Hann hafði þá drepit Torfa ok Birgi, ok særða grímumennina, en annan til ólífis, hafði hann verit stundum flugdreki, en stundum ormr, gǫltr ok griðungr eða ǫnnur skaðsamlig skrípi, þau er mǫnnum eru meinsamligust.

Ok er Hrólfr sér hann, þá mælti hann: "enn muntu søkkva þér í jǫrð niðr, sem í gær, er við fundusk, nú far þú hingat, Ægir! ok bersk við mik! ef þú þorir, þar til er annarhvárr okkar fellr."

Grímr sagði: "þat skaltu finna, at ek em hér kominn," ok hjó til Hrólfs, en Hrólfr í móti; þar mátti sjá stór hǫgg ok ákafa sókn, er hvárr veitti ǫðrum, en aldri hjuggu þeir svá stórt, at nǫkkut biti. Þeirra atgangr var svá harðr, at allir stukku frá, þeir er í nánd váru, en svá hrǫkk eldrinn úr vápnunum, er þau mœttusk, at alla vega sundraði af.

Enn mikli grímumaðr mætti Eireki konungi, ok var þeirra atgangr mjǫk harðr; Eirekr konungr hafði skjǫldinn á þeirri hendi, er sár var, en hjó með hinni bæði mart ok stórt, því hann var hinn mesti kappi. Svá endaði þeirra viðskipti, at grímumaðr klauf af konungi allan skjǫldinn; eptir þat hjó hann báða fœtr undan Eireki konungi, ok drap hann; síðan lét hann líf sitt með mikilli hreysti.

Brast þá flótti í liðinu, ok flýði hverr, sem mátti, tóksk nú mannfallit á nýan leik, er víkingar ráku flóttann drengiliga. Þeir Hrólfr ok Grímr hǫrfuðu úr fylkingunni, ok bǫrðusk með miklu kappi, þar til er Hrólfr skoraði sundr mæki Gríms í miðju með Hreggviðarnaut. Grímr hljóp þá á Hrólf sterkliga; varð Hrólfr þá at kasta sverðinu, ok tók á móti. Grímr hamaðisk þá, svá hann óð jǫrðina til knjá, en Hrólfr barsk undan, ok varð at forða sér við fǫllum. Grímr spjó stundum eitri, stundum eldi á Hrólf, svá þat hefði hans bani orðit, ef eigi hefði kápan fyrir verit, eða blaka sú, er Mǫndull gaf honum, var hans andi svá heitr, at hann þóttisk náliga brenna í gegnum Vefreyjunaut ok herklæðin; kramdi Grímr hold af beinum, þar sem hann tók til; aldri þóttisk Hrólfr í meiri mannraun komit hafa; þat sá hann at hann mundi springa af mœði, ef þeir ættisk tveir við lengi, ok svá spyrndu þeir sterkliga til, at afgekk gras ok svǫrðr af jǫrðinni, þar er þeir gengu.

Hann sér, hvar Mǫndull kemr hlaupandi; hann þrífr eitt sverð, er lá á vellinum, ok hǫggr báðum hǫndum á fót Gríms, en ekki beit heldr enn í stein kœmi. Mǫndull hleypr aptr til valsins, ok finnr Hreggviðarnaut; hann bregðr hráka sínum á eggina, ok dregr sverðit þangat, er þeir glímdu, því hann fekk þat eigi borit né reitt fyrir þunga sakir; getr hann þá dregit sverðit aptan at kálfunum á Grími, svá sundr tóku sinarnar á fótunum, þá fell Grímr.

Dvergr mælti: "haltu, Hrólfr! svá hann verði ekki laus." Grímr brauzk um fast, ok sótti í jǫrð niðr, en Hrólfr helt honum eptir megni.

Þá mælti hann: "mikil lukka fylgir þér, Hrólfr! ok muntu frægr verða af drápi mínu ok stórvirkjum þeim, er þú hefir unnit í Garðaríki; haugr mun orpinn eptir mik, ok settr við sjó fram, ok mun þeim ǫllum vís dauði, er þar taka fyrst land, þeir af hafi koma til. Margar gildrur hefi ek sett þér til dauða, því mér sagði lǫngum hugr um þat, er nú er framkomit. Ek sendi Vilhjálm til þín, at svíkja þik; en þér var lengra líf lagit. Nú hefðir þú mik ekki yfirunnit, ef eigi hefði sjá óhappadvergr þar í tilstilli um verit."

Mǫndull hljóp þá upp, ok stakk digru kefli í munn Gríms, svá at fast stóð. Mǫndull mælti þá: "ef Grímr hefði nú mátt mæla lengra, þá hefði hann svá fyrirmælt þér ok fleirum ǫðrum, at þú hefðir morknat sundr, ok orðit at øngu nema dupti, ok skaltu drepa hann skjótt ok leggja sverðit fyrir brjóst honum, en aflima eigi, því þat verðr allt at eitrormum, er af honum er hǫggvit, skal ok enginn fyrir hans sjónum verða, meðan hann deyr, því þat er þess bani."

Hrólfr tók nú Hreggviðarnaut, ok lagði fyrir brjóst Grími, svá út gekk um bakit, en dvergr tók skjǫld einn, ok lagði fyrir ásjónu, en þótt þat megi ólíkligt þykkja, þá segir svá, at hann drafnaði í sundr sem snjór í eldi, ok varð at dupti einu; lét Grímr svá líf sitt með hræðiligum fjǫrbrotum ok hǫrðu handakasti, en Hrólfr lá ofan á honum, þar til hann er dauðr; helt Hrólfi þá mjǫk við ómegi af umfangi því, er hann hafði haft við Grím ægi.

Sá hinn mikli grímumaðr sneri aptr til valsins, þegar hann hafði litla stund rekit flóttann, kom hann þar at, er þeir Stefnir ok Brynjólfr lágu, svá sem fyrr var frá sagt, vill hann þá duga Stefni, ok leysti hendr Brynjólfs af honum, en þat fekk hann eigi gert fyrr, enn hann braut af honum sérhvern fingrinn, lǫmdu þeir hann síðan með keppum í hel; var Stefnir svá stirðr orðinn af hans handagangi, at varla mátti hann einsaman ganga með ǫðrum mǫnnum.

Var þessi nú hin mikla orrosta enduð, ok hafði þar orðit svá mikit mannfall, at menn vissu varla þvílíkt, ok lágu dauðir mannabúkar um alla vǫllu, svá þykkt at eigi mátti um jǫrðina ganga, fyrir því mikla valfalli; hafði þó fleira fallit af Eireki konungi. Hrólfr ok Stefnir hǫfðu látit allt lið sitt fyrir utan átta hundruð manna, er eptir lifðu, ok var þat flest sárt; skorti þar nú ekki vápn né væna gripi, er dauðir menn hǫfðu átt.

Gekk Hrólfr ok Stefnir nú til herbúða sinna, ok batt Mǫndull dvergr sár manna, ok lofuðu allir hans kunnáttu ok dugnað; sagði Mǫndull, at þat hefði verit hans bani, ef Grímr hefði náð honum, þá hann steypti sér niðr í jǫrðina: "naut ek þá þess," segir hann, "at fleiri váru mínir vinir enn hans þar fyrir."

Grímumaðr fór til skipa sinna um kveldit með sínu liði, ok tjǫlduðu þeir sér herbúðir; tóku nú hvárirtveggju á sik náðir, ok þótti flestum mál hvíldar. Lið þat, er undan komsk, ok Eireki konungi hafði fylgt, flýðu til borgarinnar, ok heldu sik þar.

Um nóttina, er menn váru sofnaðir, gengu þeir Hrólfr ok Stefnir til herbúða skipamanna, ok sváfu þeir allir með herklæðum sínum; tók Hrólfr þá knífinn ok beltit, þat er Hreggviðr gaf honum, ok batt við spjótskapt grímumanns, ok mælti: "þenna grip gef ek formanni liðs þessa, ok þar með þakkar ek honum sína drengiliga þjónustu ok liðveizlu, þykkisk ek skyldugr at gera honum allan þann góða, sem ek má veita honum, ok hann vill af mér þiggja;" Enginn svaraði þeim, gengu þeir nú til búða sinna, ok sváfu af nóttina.

Um morgun árla gekk Hrólfr til borgarinnar með lið sitt; kom þar ok grímumaðr með sitt lið; þingaði Hrólfr þá við borgarmenn, ok játaði þeim griðum, ef þeir vildi borgina uppgefa; taka þeir nú þann kost, gengu þeir Hrólfr í borgina með ǫllu liði sínu, ok skutu á húsþingi, ok kvað Hrólfr upp á þinginu, at þeir váru þar komnir af hendi Ingigerðar konungsdóttur, at vinna hennar ríki aptr af hennar óvinum, ok hon væri nú í Danmǫrk heil ok vel til reiða; urðu landsmenn við þessi tíðindi mjǫk glaðir, ok þóttusk undir hennar vald þjóna vildu, gengu þeir Hrólfr nú til halla, ok settusk til drykkju með mikilli gleði.

Tók hinn ókunni maðr þá af sér grímuna; kendi Hrólfr ok Stefnir þá, at þar var kominn Hrafn, er fyrr var í Jótlandi, ok Hrólfr gaf klæðin; segir hann þeim tíðindi þau, er gerzk hǫfðu í Danmǫrk, fall Þorgnýs jarls, ok þat at hann hefði þar atborit. Urðu þeir Hrólfr ok Stefnir hljóðir við þessi tíðindi, ok þǫkkuðu honum mikiliga fyrir sína liðveizlu.

Hrafn segisk hafa ætlat, at þeir mundi hafa orðit seinir til þeirra enn fyrra dag: "váru þér góðs frá mér makligir fyrir lífgjǫfina ok klæðin endr fyrir lǫngu, er þit gáfuð mér, en Krákr, bróðir minn, fell ígær fyrir Grím ægi, ok þykki mér þat enn mesti skaði, þótt ek verði svá búit at hafa." Skildu þeir nú talit, váru þeir þar þá nótt í góðum fagnaði.

Um morgun eptir létu þeir Hrólfr hreinsa vǫllu, ok skiptu herfangi með sínum mǫnnum; váru þar reistir þrír haugar mjǫk stórir: setti Hrólfr Sturlaug, fǫður sinn, í einn ok Krák, bróður Hrafns, ok alla þá vildustu kappa, er fallit hǫfðu af þeirra liði; var í þann haug borit gull, ok silfr ok góð vápn, ok vel um búit; í annan haug var settr Eirekr konungr, Brynjólfr ok Þórðr ok þeirra vildarmenn; í þriðja var settr Grímr ægir við sjó fram, þar sízt þótti von at skip mundi koma at, en almúgi var þar dysjaðr, er fallit hafði.

Setti Hrólfr nú stjórnarmenn yfir allt ríkit, til þess er konungsdóttir kœmi til, en dvergr tók orlof af Hrólfi, ok þakkaði hann honum sína fylgð, ok gaf honum þá hluti, er hann vildi hafa. Gyða, systir Eireks konungs, hvarf brott úr Garðaríki, ok var þat geta sumra manna, at Mǫndull mundi hafa haft hana brott með sér.

Eptir þat bjuggusk þeir Hrólfr til heimferðar, ok heldu brott úr Garðaríki, ok léttu eigi fyrr, enn þeir komu til Danmerkr í Árós. Þann stað hafði Þorgnýr mest eflt; gekk Bjǫrn móti þeim með miklum fagnaði, ok allr landslýðr. Jungfrúrnar urðu fegnar þeirra aptrkomu; þakkaði Ingigerðr þeim sína framgǫngu. Bjǫrn hafði geymt þær í einu jarðhúsi, síðan jarlinn fell.

Sagði Ingigerðr nú einarðliga, at hon vildi øngvan mann eiga nema Hrólf Sturlaugsson, því hann hefði mestu um kostat, fǫður síns at hefna; hefir hann nú mist fǫður sinn ok bróður ok aðra vini ok frændr, en komit sjálfr í mestan háska; mæltu þessu øngvir í móti; gerði Bjǫrn þeim nú sœmiliga veizlu, ok drukku erfi Þorgnýs jarls.

Einn dag at veizlunni stóð Hrafn upp, ok beiddi sér hljóðs, ok mælti: "þakkir vil ek gera yðr, Hrólfr ok Stefnir! fyrir þann heiðr ok velgerning, er þit hafið til mín gert, bæði nú ok fyrri, er ek var hér, vil ek nú kunngera yðr mitt nafn ok ætterni: Konungr einn hét Játgerr, ok réð fyrir einu konungs ríki í Englandi, ok hafði atsetu í borg þeirri, er Víncestr heitir; hann átti tvá sonu ok eina dóttur; hét hinn ellri son hans Haraldr, en annar Sigurðr; Álfhildr hét dóttir hans. Ek em sá sami Haraldr, en Sigurðr, bróðir minn, fell í Garðaríki, sem þér vissuð, ok er móðurkyn okkart hér í Danmǫrk. En þá er ek var fimmtán ára, en bróðir minn þrettán, var faðir minn svikinn af frænda sínum, er Heinrekr hét, ok er hann mikill kappi ok óeirumaðr; lét hann síðan taka sik til konungs, ok heldr síðan ríkinu, en við brœðr komumsk með nauðum undan; ok fengum komit Álfhildi til geymslu í borg þá, er Brandifurða heitir, ok hefir hon þar verit síðan, en við brœðr hǫfum farit huldu hǫfði um ýmsi lǫnd, ok nefnt okkr Krák ok Hrafn, hǫfum við fengit lið þetta ok skip hjá ýmsum hǫfðingjum með styrk frænda okkara; hefir Heinrekr mikinn styrk af Skotlandi, því hann á dóttur Melans jarls úr Móraði, ok mikill vin hǫfuðkonungsins, er Dungall heitir; við hann er kennt Dungalsbœr, því hann hefir þann stað byggja látit. Nú vil ek þess biðja yðr, Hrólfr ok Stefnir! at þit veitið mér lið ok styrk, at ek mætti fǫður míns hefna ok mína fǫðurleifð aptr vinna."

Hrólfr sagði: "allan þann styrk ok fylgi skal ek þér veita, er ek má, ok eigi fyrr við skilja, en þú hefir þitt ríki aptr unnit ok þína harma rekit, eða at ǫðrum kosti skal ek láta lífit." Stefnir talaði ok slíkt hit sama. Haraldr þakkaði þeim orð ok góðvilja.

Þegar eptir veizluna bjuggusk þeir til ferðar, ok vǫldu með sér allt hit frœknasta lið, er fá kunni. Þeir settu Bjǫrn ráðgjafa eptir til landsgæzlu, ok fleiri ríkismenn með honum, en áðr þeir fóru, hafði Haraldr upp orð sín, ok bað Þóru, systur Stefnis; var Hrólfr þetta flytjandi ok fleiri tignarmenn aðrir; fór þat fram at Haraldr fekk hennar, ok skyldi hon í festum sitja, til þess þeir kœmi aptr.

Eptir þat sigldu þeir af Jótlandi, ok hǫfðu þrjá tigu skipa ok ǫll vel búin. Þeir léttu sinni ferð eigi fyrr, enn þeir kómu vestr til Englands við ey þá, er Lindisey heitir; þar lǫgðu þeir í lægi, ok lágu þar nǫkkura daga, ok biðu byrjar, því þeir vildu eigi þar herja.