Bókastaðir

Þat er nú þessu næst, at Gísli gerir orð mágum sínum, Helga ok Sigurði ok Vestgeiri, at þeir fari til þings ok bjóði sætt fyrir hann, at hann yrði eigi sekr. Ok fara þeir til þings Bjartmarssynir, ok koma engu áleiðis um sættina, ok kalla menn, at þeir hafi illa borit sik, svá at þeim hafi næsta í allt skap komit, áðr en létti. Þeir segja Þorkeli auðga, hvat títt er, ok kváðuz eigi þora at segja Gísla sekð sína. Urðu þar engi ǫnnur tíðendi á þinginu, en Gísli verðr sekr. Þorkell auðgi ferr þá til fundar við Gísla ok sagði hánum sekð sína. Þá kvað Gísli vísu þessa:

Enn kvað hann:

Nú spyrr Gísli, hvers hann skal ván eiga hjá hánum. Þorkell segir, at skjóta mun skjóli yfir hann, með þeim hætti, at hann léti eigi fé sitt fyrir þá sǫk. Ferr Þorkell heim eptir þetta. Svá er sagt, at Gísli var þrjá vetr í Geirþjófsfirði, en stundum með Þorkeli Eiríkssyni, en aðra þrjá vetr ferr hann um allt Ísland ok hittir hǫfðingja ok biðr sér liðs. En sakir þess trǫllskapar, er Þorgrímr nef hafði haft í seiðinum, ok atkvæða, þá verðr þess eigi auðit, at hǫfðingjar tœki við hánum, ok þó at stundum þœtti þeim eigi svá ólíkliga horfa, þá bar þó alstaðar nǫkkut við. Hann var þó lǫngum með Þorkeli Eiríkssyni, ok hefir hann nú sex vetr verit í sekðinni. Eptir þetta er hann stundum í Geirþjófsfirði á bœ Auðar, en stundum í fylgsnum fyrir norðan ána, er hann hafði gǫrt sér; annat fylgsni átti hann við kleifarnar suðr frá garði, ok var hann ýmist.

Nú er Bǫrkr spyrr þetta, þá býr hann heiman fǫr sína ok hittir Eyjólf enn grá, er þá bjó í Arnarfirði í Otradal, ok beiðir, at hann leiti eptir Gísla ok drepi hann í sekðinni, ok kvez mundu gefa hánum til þrjú hundruð silfrs, þess at allgott sé, at hann leggi á alla stund at leita eptir hánum. Hann tekr við fénu ok heitr sinni umsýslu. Sá maðr var með Eyjólfi, er Helgi hét, ok var kallaðr Njósnar-Helgi, hann var bæði frár ok skygn, ok var hánum um alla Fjǫrðu kunnigt. Hann er sendr í Geirþjófsfjǫrð at vita, hvárt Gísli væri þar. Hann verðr varr við manninn ok veit eigi, hvárt Gísli er, eða annarr maðr. Hann ferr heim ok segir Eyjólfi til svá búins. Hann kvez víst vita, at þat mun Gísli verit hafa, ok bregðr við skjótt, ok ferr heiman við sjaunda mann í Geirþjófsfjǫrð, ok verðr ekki varr við Gísla, ok ferr við svá búit aptr heim. Gísli var vitr maðr ok draumamaðr mikill ok berdreymr. Þat kømr saman með ǫllum vitrum mǫnnum, at Gísli hafi lengst allra manna í sekð gengit, annarr en Grettir Asmundarson. Frá því er sagt eitt haust, at Gísli lét illa í svefni nátt eina, þá er hann var á bœ Auðar; ok er hann vaknar, spurði hón, hvat hann dreymði.

Hann svarar: "Ek á draumkonur tvær," sagði hann, "ok er ǫnnur vel við mik ok ræðr jafnan heilt, en ǫnnur segir mér þat nǫkkut jafnan, er mér þykkir verr en áðr, ok spár mér illt eina. En þat dreymði mik nú, at ek þóttumz ganga at húsi einu eða skála, ok inn þóttumz ek ganga í húsit, ok þar kenda ek marga inni frændr mína ok vini; þeir sátu við elda ok drukku, ok váru sjau eldarnir; sumir váru mjǫk brunnir, en sumir sem bjartastir. Þá kom inn draumkona mín en betri ok sagði, at þat merkði aldr minn, hvat ek ætta eptir ólifat; ok hón réð mér þat, meðan ek lifða, at láta leiðaz fornan sið ok nema enga galdra né forneskju ok vera vel við haltan ok blindan ok mér minni menn. Eigi var draumrinn lengri."

Þá kvað Gísli vísur nǫkkurar:

Nú er frá því at segja, at Bǫrkr þrýstir at Eyjólfi fast, ok þykkir eigi svá fylgt sem hann vildi, ok þykkir eigi mikit koma fyrir féit, þat er hann fekk hánum í hendr, ok kvez þess víss vera orðinn, at Gísli væri í Geirþjófsfirði, ok segir þat mǫnnum Eyjólfs, er á milli fara, at hann leiti eptir Gísla, elligar hann kvez sjálfr mundu fara. Eyjólfr vaknar við skjótt ok sendir enn Njósnar-Helga til Geirþjófsfjarðar, ok hefir hann nú vistir með sér, ok er á brott viku, ok sitr nú um, at hann yrði varr við Gísla. Sér nú einn dag, at hann gengr frá leyni sínu enu nørðra, ok kennir Gísla; lætr hann nú verða við brugðit, ok ferr á brott ok segir Eyjólfi, hvers hann er víss orðinn. Eyjólfr býr nú ferð sína heiman með níunda mann ok ferr til Geirþjófsfjarðar ok hittir á bœ Auðar; þeir finna eigi Gísla þar, ok fara nú um alla skóga at leita Gísla, ok finna hann eigi. Koma aptr til bœjar Auðar, ok býðr Eyjólfr henni mikit fé til at segja til Gísla, en þat ferr fjarri, at hón vili þat; þá heitaz þeir at meiða hana at nǫkkuru, ok tjár þat allz ekki, ok verðr við þat heim at fara. Þykkir þessi fǫr en hæðiligsta, ok er Eyjólfr heima um haustit. En þó at Gísli yrði þá eigi fundinn, þá skilr hann þó, at hann myni tekinn verða, er skamt er á milli. Gísli ræz nú heiman ok inn til Strandar, ok ríðr á fund Þorkels bróður síns í Hvamm; hann drepr þar á dyrr á svefnhúsi því, er Þorkell liggr í, ok gengr hann út ok heilsar Gísla.

"Nú vil ek vita," sagði Gísli, "ef þú vill mér nǫkkurn dugnað veita: vænti ek nú af þér góðrar liðveizlu; er nú mjǫk þrǫngt at mér; hefi ek ok lengi til þessa sparaz."

Þorkell svarar enu sama ok kvez enga bjǫrg munu veita hánum, þá er hánum megi sakir á gefa, en kvez mundu fá hánum silfr eða fararskjóta, ef hann þyrfti, eða aðra hluti þá, sem fyrr var sagt.

"Sé ek nú," sagði Gísli, "at þú vill mér ekki lið veita. Fá mér nú þrjú hundruð vaðmála, ok huggaz svá, at ek mun sjaldan krefja þik heðan frá liðs."

Þorkell gerir svá, fær hánum vǫru ok silfr nǫkkut. Gísli kvez þat nú ok þiggja mundu; en sagðiz eigi þó svá lítilliga við hann gera mundu, ef hann stœði í hans rúmi.

Gísla þykkir fyrir, er þeir skiljaz. Hann ferr nú út í Vaðil til móður Gests Oddleifssonar, ok kømr þar fyrir dag ok drepr á dyrr. Gengr húsfreyja til dura. Hón var opt vǫn at taka við skógarmǫnnum ok átti hón jarðhús; var annarr jarðhússendir við ána, en annarr við eldhúsit hennar, ok sér enn þess merki. Þorgerðr fagnar vel Gísla —, "ok mun ek þat til láta við þik, at þú dveliz hér um hríð; en ek má eigi vita, hvárt þat verðr nǫkkut annat en kvenvélar einar. "Gísli kvez nú þat þiggja mundu, en segir nú eigi verða kǫrlunum svá vel, at ørvænt sé, at konunum verði betr. Gísli er þar um vetrinn ok hefir hvergi verit jafnvel gǫrt við hann í sekðinni sem þar.

Þegar er várar, ferr Gísli aptr í Geirþjófsfjǫrð, ok má þá eigi lengr vera í brott frá Auði konu sinni; svá unnuz þau mikit; er nú þar um sumarit á laun, ok til þess er haustar. Ok kømr nú á þref um draumana, þegar er lengir nóttina, ok kømr nú en verri draumkonan at hánum ok geraz nú svefnfarar harðar, ok segir nú eitt sinn Auði, hvat hann dreymði, er hón spurði eptir.

Ok kvað þá vísu:

Ok nú segir Gísli, at konan sú en verri kømr opt at hánum ok vill jafnan ríða hann blóði ok roðru ok þvá hánum í, ok lætr sér illiga. Þá kvað hann enn vísu:

Ok enn kvað hann:

Ok eru nú kyrr tíðendi. Ferr Gísli nú til Þorgerðar ok er með henni annan vetr. En um sumarit eptir ferr hann í Geirþjófsfjǫrð ok er þar unz haustar. Þá ferr hann enn til Þorkels, bróður síns, ok drepr þar á dyrr; Þorkell vill ekki út ganga, ok tekr Gísli kefli ok rístr á rúnar ok kastar inn. Þat sér Þorkell ok tekr upp ok lítr á ok stendr upp síðan, gengr út ok heilsar Gísla ok spyrr tíðenda. Hann kvez ekki kunna at segja — "ok em ek nú kominn et síðasta sinn á þinn fund, frændi!, ok lát nú verða at skǫruligri liðveizlu; en ek mun því launa, at ek mun aldri krefja þik optar."

Þorkell svarar enn enu sama ok fyrr, býðr hánum hross eða skip, en skerz undan allri liðveizlu. Gísli þiggr skip ok biðr Þorkel setja fram með sér skipit; hann gerir svá, ok fær hánum sex vættir matar ok hundrað vaðmála. Ok er Gísli er á skip kominn, stendr Þorkell á landi; þá mælti Gísli: "Nú þykkiz þú ǫllum fótum í etu standa ok vera vinr margra hǫfðingja, ok uggir nú ekki at þér; en ek em sekr, ok hefi ek mikinn fjandskap margra manna, en þat kann ek þér at segja, at þú munt þó fyrr drepinn en ek. Ok munum vit nú skilja, ok verr en vera skyldi, ok sjáz aldri síðan; en vita skaltu þat, at eigi munda ek svá við þik gera."

"Ekki hirði ek um spár þínar," sagði Þorkell. — ok skilðuz við svá búit. Ferr Gísli nú til Hergilseyjar á Breiðafjǫrð; þá tekr hann ór skipinu þiljur ok þoptur, árar ok allt þat, sem laust var innbyrðis, ok hvelfir skipinu ok lætr reka inn at nesjum. Ok nú geta menn þess til, er sjá skipit, at Gísli myni druknaðr vera, er skipit er brotit ok rekit á land, ok myni tekit hafa frá Þorkeli bróður sínum. Nú gengr Gísli í Hergilsey til húss; þar býr sá maðr, er Ingjaldr hét; kona hans hét Þorgerðr; Ingjaldr var systrungr Gísla at frændsemi, ok hafði með hánum farit út hingat til Íslands. Ok er þeir hittaz, býðr hann Gísla allan greiða ok alla bjǫrg, þá er hann mátti hánum veita; ok þat þiggr Gísli, ok er þar síðan um kyrt nǫkkura stund.

Með Ingjaldi var þræll ok ambátt; þrællinn hét Svartr, en ambáttin hét Bóthildr. Helgi hét sonr Ingjalds, ok var afglapi, sem mestr mátti vera, ok fífl; hánum var sú umbúð veitt, at raufarsteinn var bundinn við hálsinn, ok beit hann gras úti sem fénaðr, ok er kallaðr Ingjaldsfífl; hann var mikill vexti, nær sem trǫll. Gísli er þar þann vetr ok smíðar skip Ingjaldi ok marga hluti aðra. En allt þat, sem hann smíðaði, þá var þat auðkent, því at hann var hagari en flestir menn aðrir. Menn undruðuz, hví þat var svá vel smíðat mart, sem Ingjaldr átti, því at hann var ekki hagr. Gísli er ávallt á sumrum í Geirþjófsfirði; ferr nú svá fram þrjá vetr, frá því er hann hafði dreymt, ok verðr hánum þetta at mestu trausti, er Ingjaldr veitir hánum. Þykkir mǫnnum nú grunsamligt um þetta allt jafnsaman, ok hyggja nú, at Gísli muni lifa ok hafa verit með Ingjaldi, en eigi druknaðr, sem sagt hafði verit. Leggja menn nú rœðu á, at Ingjaldr á nú þrjú skip ok ǫll vel gǫr. Kømr þessi kvittr fyrir Eyjólf enn grá, ok hlýtr Helgi enn at fara, ok kømr hann í Hergilsey. Gísli er ávallt í jarðhúsi, þá er menn koma í eyna. En Ingjaldr var góðr gestgjafi, ok býðr Helga gisting; þar var hann um nóttina. Ingjaldr var iðjumaðr mikill; hann røri á sjó hvern dag, er sjófœrt var, ok um morguninn, er hann var búinn til útróðrar, spyrr hann, hvárt Helga er ekki ákaft um ferðina, eða hví hann liggr. Hann kvað sér vera ekki einkar skjallt, ok blés við ok strauk hǫfuðbeinin; Ingjaldr bað hann þá liggja sem kyrrastan, ok ferr hann til sjávar, en Helgi tekr at stynja fast. Nú er sagt, at Þorgerðr gengr til jarðhússins ok ætlar at gefa Gísla dǫgurð; en þili er á millum búrsins ok þess, er Helgi lá í; Þorgerðr gengr í brott ór búrinu; klífr Helgi upp á þilit, ok sér, at þar var manni matr deildr; ok í því kømr Þorgerðr inn, ok vinz Helgi við fast ok fellr ofan af þilinu. Þorgerðr spyrr, hví hann lætr svá at klífa í ræfr upp ok vera eigi kyrr. Hann kvez svá óðvirki vera af beinverkjum, at hann mátti eigi kyrr vera — "ok vilda ek," segir hann, "at þú fylgðir mér til rekkju."

Hón gerir svá. Síðan gengr hón brott með matinn. En Helgi ríss upp þegar ok gengr eptir ok sér nú, hvat títt er, gengr nú aptr ok leggz niðr eptir þetta, ok er þar þann dag. Ingjaldr kømr heim um kveldit ok ferr til rekkju Helga ok spyrr, hvárt hánum létti nǫkkut. Hann kvað áleiðis snúaz, ok beiðir sér farnings um morguninn ór eynni; ok er hann fluttr suðr til Flateyjar, ok ferr síðan suðr til Þórsness; segir nú, at hann er orðinn varr við, at Gísli er með Ingjaldi. Síðan býz Bǫrkr heiman, ok eru saman fimmtán, fara á skip ok sigla sunnan yfir Breiðafjǫrð. Þenna dag er Ingjaldr róinn á vastir, ok Gísli með hánum, en þræll hans ok ambátt á ǫðru skipi, ok sátu hjá eyjum nǫkkurum, þeim er heita Skutileyjar.