Bókastaðir

Gestr hét maðr ok var Oddleifsson; hann var kominn til þings ok var í búð hjá Þorkeli auðga. Nú sitja þeir við drykkju, Haukdœlir, en aðrir menn váru at dómum, því at sóknarþing var. Þá kømr maðr inn í búð þeira Haukdœla, gassi mikill, er Arnórr hét, ok mælti: "Allmikit er um yðr Haukdœla, er þér gáið einskis annars en at drekka en vilið eigi koma til dóma, þar sem þingmenn yðrir eigu málum við at skiptaz; ok þykkir svá ǫllum, þótt ek kveða upp." Þá mælti Gísli: "Gǫngum þá til dóma; kann vera, at þetta mæli fleiri."

Ganga þeir nú til dóma; ok spyrr Þorgrímr, ef nǫkkurir væri þeir menn, er þyrfti þeira liðveizlu, — "ok skal ekki eptir liggja þat sem vér megum þeim veita, meðan vér erum uppi, sem vér heitum váru liði."

Þá svarar Þorkell enn auðgi: "Lítils eru mál þessi verð, er menn eigu hér við at skiptaz; en vér munum yðr til segja, ef vér þurfum yðvarrar liðveizlu."

Ok nú finnz mǫnnum orð um, hvé skrautligr flokkr þeira var, eða um málsenda þeira, hversu skǫruligir váru.

Þorkell mælti þá til Gests: "Hvé lengi ætlar þú, at kapp þeira Haukdœla ok yfirgangr myni vera svá mikill?"

Gestr svarar: "Eigi munu þeir allir samþykkir et þriðja sumar, er þar eru nú í þeim flokki."

En Arnórr var hjá þessu þeira tali, ok hleypr inn í búð þeira Haukdœla ok segir þeim þessi orð.

Gísli svarar: "Hér mun hann mælt mál talat hafa; en vǫrumz vér, at eigi verði hann sannspár; enda sé ek gott ráð til þessa, at vér bindum várt vinfengi með meirum fastmælum en áðr, ok sverjumz í fóstbrœðralag fjórir."

En þeim sýniz þetta ráðligt. Ganga nú út í eyrarodda, ok rísta þar upp ór jǫrðu jarðarmen, svá at báðir endar váru fastir í jǫrðu, ok settu þar undir málaspjót, þat er maðr mátti taka hendi sinni til geirnagla. Þeir skyldu þar fjórir undir ganga, Þorgrímr, Gísli, Þorkell ok Vésteinn; ok nú vekja þeir sér blóð ok láta renna saman dreyra sinn í þeiri moldu, er upp var skorin undan jarðarmeninu, ok hrœra saman allt, moldina ok blóðit. En síðan fellu þeir allir á kné, ok sverja þann eið, at hverr skal annars hefna sem bróður síns, ok nefna ǫll goðin í vitni. Ok er þeir tókuz í hendr allir, þá mælti Þorgrímr: "Œrinn vanda hefi ek, þótt ek gera þetta við þá báða, Þorkel ok Gísla, mága mína; en mik skyldir ekki til við Véstein" — ok hnykkir hendi sinni.

"Svá munu vér þá fleiri gera," segir Gísli ok hnykkir ok sinni hendi, "ok skal ek eigi binda mér vanda við þann mann, er eigi vill við Véstein mág minn."

Nú þykkir mǫnnum um þetta mikils vert; Gísli mælti þá til Þorkels, bróður síns: "Nú fór sem mik grunaði; ok mun þetta fyrir ekki koma, sem nú er at gǫrt; get ek ok, at auðna ráði nú um þetta." Fara nú menn heim af þinginu.

Þat bar til tíðenda um sumarit, af skip kom út í Dýrafirði, ok áttu brœðr tveir, norrœnir menn; hét annarr Þórir, en annarr Þórarinn, ok váru víkverskir menn at kyni. Þorgrímr reið til skips ok keypti fjogur hundruð viðar, ok gaf sumt verðit þegar í hǫnd en sumt á frest. Nú setja kaupmenn upp skip sitt í Sandaósi ok taka sér síðan vistir. Oddr er maðr nefndr, ok var Ørlygsson; hann bjó á Eyri í Skutilsfirði; hann tók við stýrimǫnnum. Nú sendir Þorgrímr Þórodd, son sinn, at bera saman við sinn ok telja, því at hann ætlaði heim at flytja bráðliga, ok kømr hann til ok tekr viðinn ok berr saman, ok þykkir þó nǫkkut annan veg um kaup þeira, en Þorgrímr hafði frá sagt. Mælti hann þá illa við austmennina; en þeir stóðuz þat eigi, ok vinna at hánum ok vega hann. Síðan fara austmenn frá skipi eptir verk þetta; þeir fara um Dýrafjǫrð ok fá sér hesta ok vilja nú til vistar sinnar; þeir fara dag þann ok um nóttina, unz þeir koma í dal þann, er gengr upp af Skutilsfirði, ok eta þar dǫgurð ok fara at sofa síðan. Nú eru Þorgrími sǫgð tíðendi þessi, ok býz hann þegar heiman, ok lætr flytja sik yfir fjǫrð ok ferr eptir þeim einn saman. Hann kømr at þeim, þar sem þeir lágu, ok vekr Þórarin, stingr á honum spjótskapti sínu, en hann hleypr upp við ok vill taka til sverðs síns; því at hann kendi Þorgrím, en Þorgrímr leggr á hánum með spjóti ok vegr hann. Nú vaknar Þórir ok vill hefna félaga síns, en Þorgrímr leggr hann spjóti í gegnum. Þar heitir nú Dǫgurðardalr ok Austmannafall. Eptir þetta ferr Þorgrímr heim ok verðr nú frægr af ferð þessi; sitr hann nú í búi sínu um vetrinn. En um várit búa þeir mágar, Þorgrímr ok Þorkell, skip þat, er austmenninir hǫfðu átt. Austmenn þessir váru óeirðarmenn miklir í Nóregi, ok hǫfðu átt þar óvært. Nú búa þeir skip þetta ok fara útan. Þat sumar fara ok útan Vésteinn ok Gísli í Skeljavík í Steingrímsfirði, ok láta hvárirtveggju í haf. Ǫnundr ór Meðaldal ræðr fyrir búi þeira Þorkels ok Gísla, en Saka-Steinn fyrir með Þórdísi á Sæbóli. Ok er nú þetta er tíðenda, réð Haraldr gráfeldr fyrir Nóregi. Þeir Þorgrímr ok Þorkell koma norðarliga at við Nóreg skipi sínu ok hitta konung brátt ok ganga fyrir hann ok kveðja hann vel. Konungr tók þeim vel, ok gerðuz þeir hánum handgengnir, ok verðr þeim gott til fjár ok virðingar. Þeir Gísli ok Vésteinn váru úti meir en hundrað dœgra ok sigla um vetrnáttaskeið at Hǫrðalandi í miklu fjúki ok ofviðri um nótt, brjóta skipit í spán, en halda fé sínu ok mǫnnum.

Maðr hét Skegg-Bjálfi ok átti skip í fǫrum; hann ætlaði til Danmerkr suðr. Þeir fala at hánum skipit hálft, en hann kvez spurt hafa, at þeir váru góðir drengir, ok gaf þeim hálft skipit, ok launa þeir þegar meir en fullu. Nú fara þeir suðr til Danmerkr, ok í þann kaupstað, er í Vébjǫrgum heitir, ok eru þeir þar um vetrinn með þeim manni, er Sigraddr hét. Þeir váru þar þrír, Vésteinn, Gísli ok Bjálfi, ok var gott vinfengi með þeim ǫllum ok gjafaskipti. En snemma um várit bjó Bjálfi skip sitt til Íslands. Maðr hét Sigurðr, félagi Vésteins, norrœnn at ætt, ok var þá á Englandi vestr; hann sendi Vésteini orð ok kvez vilja slíta félag við hann ok þóttiz eigi þurfa hans fjár lengr. Ok nú biðr Vésteinn leyfis, at hann fœri at hitta hann.

"Því skaltu heita mér, at þú farir aldri brott af Íslandi, ef þú kømr heill út, nema ek leyfa þér."

Nú játar Vésteinn því. Ok einn morgin ríss Gísli upp ok gengr til smiðju; hann var allra manna hagastr ok gǫrr at sér um alla hluti; hann gerði penning þann, er eigi stóð minna en eyri, ok hnitar saman penninginn ok eru tuttugu naddar á, tíu á hvárum hlutnum, ok þykkir sem heill sé, ef saman er lagðr, ok má þó taka í sundr í tvá hluti. En frá því er sagt, at hann tekr í sundr penninginn ok selr annan hlut í hendr Vésteini, ok biðr þá þetta hafa til jartegna, — "ok skulu vit þetta því at eins sendaz á milli, at líf annarshvárs okkars liggi við. En mér segir svá hugr um, at vit munum þurfa at sendaz á milli, þó at vit hittumz eigi sjálfir." Nú ferr Vésteinn vestr til Englands, en þeir Gísli ok Bjálfi til Nóregs ok út um sumarit til Íslands, ok varð gott til fjár ok góðrar sœmðar, ok skildu vel sitt félag, ok kaupir nú Bjálfi skip hálft at Gísla. Nú ferr Gísli vestr í Dýrafjǫrð á byrðingi einum við tólfta mann.

Nú búa þeir skip sitt í ǫðrum stað, Þorgrímr ok Þorkell, ok koma út hingat í Haukadalsárós í Dýrafjǫrð þann sama dag, sem Gísli hafði áðr inn siglt byrðinginum. Nú hittaz þeir brátt, ok verðr þar fagnafundr, ok fara nú hvárirtveggju til eigna sinna. Hefir þeim ok gott til fjár orðit Þorgrími ok Þorkeli. Þorkell var ofláti mikill ok vann ekki fyrir búi þeira, en Gísli vann nótt með degi. Þat var einn góðan veðrdag, at Gísli lét alla menn vinna heyverk, nema Þorkell, hann var einn heima karla á bœnum ok hafði lagiz niðr í eldhúsi eptir dǫgurð sinn. Eldhúsit var tírœtt at lengð, en tíu faðma breitt; en útan ok sunnan undir eldhúsinu stóð dyngja þeira Auðar ok Ásgerðar, ok sátu þær þar ok saumuðu. En er Þorkell vaknar, gengr hann til dyngjunnar, því at hann heyrði þangat mannamál, ok leggz þar niðr hjá dyngjunni.

Nú tekr Ásgerðr til orða: "Veittu mér þat, at þú sker mér skyrtu, Auðr, Þorkeli bónda mínum."

"Þat kann ek eigi betr en þú," sagði Auðr, "ok myndir þú eigi mik til biðja, ef þú skyldir skera Vésteini bróður mínum skyrtuna."

"Eitt er þat sér," segir Ásgerðr, "ok svá mun mér þykkja nǫkkura stund."

"Lǫngu vissa ek þat," segir Auðr, "hvat við sik var, ok rœðum ekki um fleira."

"Þat þykki mér eigi brigzl," sagði Ásgerðr, "þótt mér þykki Vésteinn góðr; hitt var mér sagt, at þit Þorgrímr hittiz mjǫk opt, áðr en þú værir Gísla gefin."

"Því fylgðu engir mannlestir," segir Auðr; "því at ek tók engan mann undir Gísla, at því fylgði neinn mannlǫstr, ok munu vit nú hætta þessi rœðu."

En Þorkell heyrir hvert orð, þat er þær mæltu, ok tekr nú til orða, er þær hættu: "Heyr undr mikit!, heyr ørlygi!, heyr mál mikit!, heyr manns bana eins eða fleiri" ok gengr inn eptir þat.

Þá tekr Auðr til orða: "Opt stendr illt af kvenna hjali, ok má þat vera, at hér hljótiz af í verra lagi, ok leitum okkr ráðs."

"Hugat hefi ek mér ráð," segir Ásgerðr, "þat er hlýða mun."

"Hvert er þat?" kvað Auðr.

"Leggja upp hendr um háls Þorkeli, er vit komum í rekkju, ok mun hann þetta fyrirgefa mér, ok segja þá lygi."

"Eigi mun því einu mega fyrir hlíta," segir Auðr.

"Hvert órræði muntú taka?" segir Ásgerðr.

"Segja Gísla bónda mínum allt þat, er ek á vant at rœða eða af at ráða."

Um aptaninn kømr Gísli heim af verkinu. Þat var vant, at Þorkell þakkaði bróður sínum verkit; en nú er hann hljóðr ok mælti ekki orð. Nú spyrr Gísli, hvárt hánum sé þungt.

"Engar eru sóttir á mér," segir Þorkell, "en sóttum verra er þó."

"Hefi ek nǫkkut þess gǫrt," segir Gísli, "at þér þykki við mik at?"

"Sá er engi hlutr," segir Þorkell, "ok muntu þess víss verða, þó at síðar sé."

Ok gengr nú sinn veg hvárr þeira, ok varð ekki talat fleira at sinni. Þorkell neytir lítt matar um kveldit ok gengr fyrstr manna at sofa. Ok er hann var kominn í rekkju, þá kǫmr þar Ásgerðr ok lyptir klæðum ok ætlar niðr at leggjaz.

Þá tók Þorkell til orða: "Ekki ætla ek þér hér at liggja náttlangt né lengra banni."

Ásgerðr mælti: "Hví hefir svá skjótt skipaz eða hvat berr til þess?" segir Ásgerðr.

Þorkell mælti: "Bæði vitu vit nú sǫkina, þótt ek hafa lengi leyndr verit; ok mun þinn hróðr ekki at meiri, þó at ek mæla berara."

Hón svarar: "Þú munt ráða verða hugleiðing þinni um þetta; en ekki mun ek lengi þœfaz til hvílunnar við þik; ok um tvá kosti áttu at velja. Sá er annarr, at þú tak við mér, ok lát sem ekki sé í orðit; ella mun ek nefna mér vátta nú þegar, ok segja skilit við þik, ok mun ek láta fǫður minn heimta mund minn ok heimanfylgju, ok mun sá kostr, at þú hafir aldri hvíluþrǫng af mér síðan."

Þorkell þagnaði ok mælti um síðir: "Þat ræð ek, at þú ger hvárt þér líkar; en eigi mun ek banna rekkjuna náttlangt."

Hón lýsti brátt yfir því, hvárr henni þótti betri, ok ferr þegar í rekkju sína. Eigi hafa þau lengi bæði saman legit, áðr en þau semja þetta með sér, svá sem ekki hefði í orðit. Auðr kom nú í rekkju hjá Gísla ok segir hánum rœður þeira Ásgerðar, ok biðr af sér reiði ok bað hann taka nǫkkut gott ráð, ef hann sæi.

"Eigi sé ek hér ráð til," sagði hann, "þat sem duga mun, en þó mun ek ekki kunna þik um þetta, því at mæla verðr einnhverr skapanna málum, ok þat mun fram koma, sem auðit verðr."

Nú líða missarin af hendi, ok kømr at fardǫgum. Þá heimtir Þorkell Gísla bróður sinn á tal við sik ok mælti: "Svá er háttat, frændi!" segir hann, "at mér er ráðabreytni nǫkkur í hug ok í skapi; en því víkr svá við, at ek vil, at vit skiptum fé okru, ok vil ek ráðaz til búlags með Þorgrími, mági mínum."

Gísli svarar: "Saman er brœðra eign bezt at líta; at vísu er mér þǫkk á, at kyrt sé, ok skiptum engu."

"Ekki má svá lengr fram fara," segir Þorkell, "at vit eigum búlag saman; því at á því verðr stórmikill skaði, þar sem þú hefir jafnan einn haft ǫnn ok erfiði fyrir búinu, en ek tek til einskis hǫndum, þess sem þrifnaðr sé í." "Tel þú nú ekki at því" segir Gísli, "meðan ek geri ekki orð á; hǫfum vit nú hvártveggja reynt, at mart hefir verit um með okkr ok fátt."

Þorkell mælti: "Ekki er undir, hvat um er talat; skipta skal fénu at vísu; ok fyrir því, at ek beiði skiptis, þá skaltú hafa bólstað ok fǫðurleifð okra, en ek skal hafa lausafé."

"Ef ekki skal ǫðru við koma, en vit skiptum, þá ger þú annat hvárt — því at ek hirði eigi, hvárt ek geri — at skipta eða kjósa."

Svá lauk, at Gísli skipti, en Þorkell kaus lausafé, en Gísli hefir land. Þeir skiptu ok ómegð, þat váru bǫrn tvau; hét sveinninn Geirmundr, en Guðríðr mærin, þessi váru bǫrn Ingjalds, frænda þeira; ok var hón með Gísla, en Geirmundr með Þorkeli. Ferr Þorkell til Þorgríms mágs síns, ok býr við hann; en Gísli hafði bú eptir ok saknar engis í, at nú sé búit verra en áðr. Ok líðr nú svá sumarit, ok kømr at vetrnáttum. Þat var þá margra manna siðr at fagna vetri í þann tíma, ok hafa þá veizlur ok vetrnáttablót; en Gísli lét af blótum síðan hann var í Vébjǫrgum í Danmǫrku, en hann helt þó sem áðr veizlum ok allri stórmensku. Ok nú aflar hann til veizlu mikillar, þá er svá líðr stundum, sem áðr var getit; hann býðr til veizlu þeim báðum nǫfnum Þorkeli Eiríkssyni ok Þorkeli auðga ok mágum sínum, Bjartmarssonum, ok mǫrgum ǫðrum vinum ok félǫgum. Ok þann dag, er menn koma þar, tekr Auðr til orða: "Þat er satt at segja, at nú þykki mér eins manns vant, þess er ek vilda, at hér væri."

"Hverr er sá?" kvað Gísli.

"Þat er Vésteinn bróðir minn; hann munda ek kjósa til at njóta hér fagnaðar með oss."

Gísli mælti: "Annan veg er mér þetta gefit; því at ek vilda gjarna gefa til, at hann kœmi hér nú eigi."

Ok fellr þetta þeira tal þar niðr.