Bókastaðir

En er þeir Friðþjófr komu útor Sogni, þá gerði at þeim hvast veðr ok storm mikinn, var þá mjǫk bárustórt; gekk skipit harðla mikit, því at þat var ǫrskreitt ok et bezta í sjó at leggja. Þá kvað Friðþjófr vísu:

Bjǫrn mælti: "þat væri vel, þóttú ættir annat at vinna, enn ljóða um þær Baldrshaga meyjar."

"Eigi mun þat þó þverra," segir Friðþjófr.

Þá sló þeim norðr til sundanna nærri eyjum þeim, sem Sólundar hétu, var þá veðrit sem harðast. Þá kvað Friðþjófr:

Þá lǫgðu þeir undir þær eyjar, er Sólundar heita, ok ætla þar at bíða; ok þá fell veðrit jafnskjótt. Bregða þeir þá við, ok láta undan eyjunni; þykkir þeim þá vænligt um sína ferð, því þá hafa þeir hœfiligan byr um stund; en þar kom, at snerpa tók leiðit. Þá kvað Friðþjófr:

Ok þá er þeir komu langt í haf undan, þá ókyrðisk sjórinn ákafliga í annat sinn, ok gerði þá storm mikinn með fjúki svá miklu, at hvárigan stafn sá frá ǫðrum, en ágekk á skipit, svá jafnan varð at ausa. Þá kvað Friðþjófr:

Bjǫrn mælti: "sá verðr at mæta misjǫfnu, er víðaferr."

"Svá er víst, fóstbróðir!" segir Friðþjófr, ok kvað:

"Verða má," segir Bjǫrn, "at hon hyggi þér hærra, enn nú er, ok er nú þessu eigi illa at kunna."

Friðþjófr segir, at kostr mundi, at reyna góða liðsmenn, þóat blíðara væri í Baldrshaga. Þeir bjǫggu sik þá drengiliga, því þar voru hraustir menn samankomnir, en skip et bezta, sem verit hefir á Norðrlǫndum. Friðþjófr kvað vísu:

Þá komu áfǫll stór, at þeir standa allir í austri. Friðþjófr kvað:

Bjǫrn mælti: "ætlar þú enu Sygnsku meyjarnar tárfelli mjǫk eptir þik?"

Friðþjófr mælti: "Þat kemr mér víst í hug."

Síðan lagði at stamni, svá at fossum fell inn; en þat dugði, at skipit var svá gott, en liðsmenn harðir innanborðs. Þá kvað Bjǫrn vísu:

Ásmundr svarar: "þat varðar eigi, þótt þér reynið á armana, því þér vorkynntuð oss eigi, þá vér hrifum í augun, þá þit stóðuð svá snemma upp í Baldrshaga forðum."

"Eða því kveðr þú eigi, Ásmundr?" segir Friðþjófr.

"Eigi skal þat," segir Ásmundr, ok kvað vísu:

"Eigi segir þú minna frá liði þínu, enn er," segir Friðþjófr, ok hló, "en þó brá þér nú í þræla ættina, er þú vildir at matreiðum starfa."

Óx þá enn at nýu veðrit, svá at þeim þótti líkara, er á skipinu voru, stórgnýpum ok fjǫllum, enn bárum, sjófarskaflar þeir, sem brǫkuðu ǫllumegin at skipinu. Þá kvað Friðþjófr:

Bjǫrn mælti: "stórr kvíðr er nú fyri, fóstbróðir! ok er nú æðra í orðum þínum, ok er þat illa um svá góðan dreng."

Friðþjófr segir: "hvárki er þat æðra né kvíði, þótt kveðit sé um gamansferðir várar, en þat má verða, þeirra sé optarr getit, enn þǫrf sé á; en flestum mǫnnum mundi þykkja vísari dauði, enn líf, ef at svá væri komnir, sem vér, ok skal enn svara þér nokkru" ok kvað:

Bjǫrn mælti: "við slíkt er nú at una, fóstbróðir! sem orðit er."

Þá kom áfall svá mikit, at frálaust vígin ok hálsana báða, ok sló útbyrðis fjórum mǫnnum, ok týndusk allir. Þá kvað Friðþjófr:

"Nú þykki mér von," segir Friðþjófr, "at nokkrir várir menn muni til Ránar fara; manu vér eigi sendiligir þykkja, þá vér komum þar, nema vér búumsk vaskliga; þykki mér ráð, at hverr maðr hafi nokkut gull á sér;" Hann hjó þá ísundr hringinn Ingibjargar-naut, ok skipti með mǫnnum sínum, ok kvað vísu:

Bjǫrn mælti þá: "eigi er slíks nú vísar vonir, enda er eigi ørvænt."

Þá fundu þeir Friðþjófr, at mikill var skriðr á skipinu, en ókunnigt var þeim fyri, því myrkr lagði at þeim ǫllumegin, svá at eigi sá stafna ámillum með sjódrifi ok ofveðri, frosti ok fjúki ok feyknar kulda. Þá fór Friðþjófr í tré upp, ok sagði félǫgum sínum, er hann kom ofan: "ek leit mjǫk undarliga sýn: stórhveli lagðisk í hring um skipit, ok er mér grunr, at vér manum komnir nærri landi nokkru, ok mun hann vilja banna oss landit; hygg ek Helga konung eigi búa við oss vingjarnliga, ok mun hann sendt hafa oss enga vinsending; konur sé ek tvær á baki hvalnum, ok munu þær valda þessum ófriðar-stormi með sínum versta seið ok gǫldrum; nú skulu vér til reyna, hvárt meira má, hamingja vár, eða trǫllskapr þeirra, ok skulu þit stýra at sem beinast, en ek skal með lurkum berja þessi óvætti," ok kvað vísu:

Svá er sagt, at þau atkvæði hafi fylgt skipinu Elliða, at þat hefði kunnat at skilja manns mál.

Þá mælti Bjǫrn: "nú mega menn sjá dygð þeirra brœðra til vár;" Ok fór Bjǫrn þá undir stjórn. En Friðþjófr greip fork einn, ok ljóp í framstafninn, ok kvað vísu:

Síðan skaut hann fork at annari hamhleypunni, en barð Elliða kom á hrygg annari, ok brotnaði hryggrinn í báðum, en hvalrinn tók kaf, ok lagðisk ábrott, ok sáu (þeir) hann eigi síðan. Þá tók at kyrra veðrit, en skipit marði. Friðþjófr hét þá á menn sína, ok bað þá ausa upp skipit; Bjǫrn segir, eigi þyrfti fyri því starf at hafa.

"Varastu nú æðruna, fóstbróðir!" segir Friðþjófr, "ok hefir þat verit áðr fyrri drengja siðr, at veita lið, ámeðan hann má, hvat sem eptir kemr." Friðþjófr kvað vísu:

Þá jusu þeir upp skipit; voru þeir þá komnir nærri landi, kastaði þá enn hreggi ímóti þeim. Þá tók Friðþjófr enn tvær árar í hálsi, ok reri þeim heldr sterkliga.

Þá birti veðrit, ok sáu þeir, at þeir voru komnir utanat Effíusundi, ok tóku þar land; liðsmenn voru þá dasaðir mjǫk, en svá var Friðþjófr frœkinn, at hann barr úr flœðarmáli átta menn, en Bjǫrn tvá, en Ásmundr einn. Þá kvað Friðþjófr:

Angantýr var í Effíu fyrir, er þeir Friðþjófr komu at landi; þat var siðr hans, þá hann drakk, at maðr skyldi sitja við ljóra, ok horfa í gegn veðri á drykkjuskála hans, ok halda vǫrð; hann skyldi drekka af dýrs horni, ok var fyllt annat, er af var þá ǫðru; sá hét Hallvarðr, er þá helt vǫrð, er Friðþjófr kom á land. Hallvarðr sá ferð þeirra Friðþjófs, ok kvað vísu:

Ok er hann hafði drukkit af horninu, kastaði hann því inn um skjáinn, ok mælti til konu þeirrar, er drekka gaf:

Jarl heyrði þat, hvat Hallvarðr kvað, ok spurði tíðenda.

Hallvarðr segir: "menn eru hér við land komnir, ok eru mjǫk dasaðir, ok hygg ek vera góða drengi, en svá er einn hraustr, at hann berr aðra á land."

Þá mælti jarlinn: "gangið þá ámóti þeim, ok takið við þeim sœmiliga, ef þat er Friðþjófr, son Þorsteins hersis, vinar míns, er ágætr er at allri atgerfi."

Þá tók sá maðr til orða, er Atli hét, víkingr mikill: "nú skal reyna, er sagt er, at Friðþjófr hafi þat heitstrengt, at hann skal engan fyrr friðar biðja."

Þeir voru tíu saman, illir menn ok ágjarnir, þeir gengu opt berserksgang; ok sem þeir fundusk, tóku þeir vápn sín; þá mælti Atli: "þat er nú ráð, Friðþjófr! at horfa við, því ǫndverðir skulu ernir klóask með okkr, Friðþjófr! enda er nú ráð, at efna orð sín, ok mæla eigi fyrr til friðar."

Friðþjófr sneri ímóti þeim, ok kvað vísu:

Þá kom Hallvarðr at, ok mælti: "Þat vill jarl, at þér séuð allir velkomnir, ok skal enginn á yðr leita;" Friðþjófr segisk því mundu vel taka, en sœma þó við hvárutveggju.

Eptir þat ganga þeir til fundar við jarlinn, ok tók hann vel við Friðþjófi ok ǫllum hans mǫnnum, ok voru þar með honum um vetrinn, ok velvirðir af jarli, hann spurði opt at ferðum þeirra; Bjǫrn kvað vísu:

Jarl mælti: "nærri hefir Helgi konungr stigit yðr; er slíkum konungum illa varit, sem til einkis annars eru, enn fyrikoma mǫnnum með fjǫlkyngi; enn veit ek," segir Angantýr, "at þat er þitt erendi hingat, Friðþjófr! at þú ert eptir skatti sendr, ok mun ek þar skjót svǫr fyri setja, at Helgi konungr skal engan skatt af mér fá, en þú skalt hafa af mér lausafé svá mikit, sem þú villt, ok máttu kalla þat skatt, ef þú villt, en þá ǫðruvís, ef þú villt þat."

Friðþjófr sagðisk taka mundi við fénu.

Nú skal segja, hvat gerðisk í Noregi, or því Friðþjófr var íbrottu farinn: létu þeir brœðr brenna allan bœinn á Framnesi; en er þær systr voru at seiðnum, duttu þær ofan af seiðhjallinum, ok brotnaði hryggrinn í báðum.

Þetta haust kom Hringr konungr norðr í Sogn til brullaups síns, ok var þar ágæt veizla, er hann drakk brullaup til Ingibjargar. "Hvaðan hefir komit hringr sá hinn góði, sem þú hefir á hendi," segir Hringr konungr við Ingibjǫrgu; hon kvað fǫður sinn átt hafa; hann svarar: "Þetta er Friðþjófsnautr, ok fá af hǫndum þegar, því eigi skal þik gull skorta, er þú kemr í Álfheima;" Þá fekk hon konu Helga hringinn, ok bað hana fá Friðþjófi hringinn, er hann kœmi aptr. Fór Hringr konungr þá heim aptr með konu sína, ok lagði mikla ást við hana.

Eptir um várit fór Friðþjófr or Orkneyjum, ok skildu þeir Angantýr með kærleikum; Hallvarðr fór með Friðþjófi. En er þeir komu til Noregs, spurðu þeir, at bœr hans væri brendr; ok er hann kom á Framnes, mælti Friðþjófr: "sortnat hafa hýbýli, ok hafa hér eigi vinir umfjallat," ok kvað vísu:

Þá leitaði hann ráða við menn sína, hvat nú skyldi upptaka; en þeir báðu hann fyrisjá; en hann lézk fyrst mundu skattinn af hendi greiða.

Síðan reru þeir yfir fjǫrðinn ok til Sýrstrendr; þá spyrja þeir þat, at konungarnir væri í Baldrshaga at dísablóti; þá gengu þeir upp þangat, Bjǫrn ok Friðþjófr, ok bað hann Hallvarð ok þá Ásmund at brjóta ǫll skip, stór ok smá, sem þar voru í nánd, ámeðan; ok svá gerðu þeir. Síðan gengu þeir Friðþjófr at dyrunum í Baldrshaga; Friðþjófr vildi innganga; Bjǫrn bað hann fara varliga, er hann vildi einn innganga; Friðþjófr bað hann úti vera, ok halda vǫrð meðan, ok kvað vísu:

Bjǫrn segir: "þetta er vel kveðit."

Síðan gekk Friðþjófr inn, ok sá, at fátt fólk var í dísarsalnum, voru konungar þá at dísablóti, ok sátu at drykkju; eldr var á gólfinu, ok sátu konur þeirra við eldinn ok bǫkuðu goðin, en sumar smurðu, ok þerðu með dúkum. Friðþjófr gekk fyrir Helga konung, ok mælti: "nú muntu vilja hafa skattinn;" Hann reiðir þá upp sjóðinn, sem silfrit var í, ok rekr á nasir honum, svá at or honum stukku tvær tennr, en hann fellr í hásætinu í óvit; þá greip Hálfdán til hans, svá hann fell eigi í eldinn. Þá kvað Friðþjófr vísu:

Fátt manna var í stofunni, því þat drakk í ǫðrum stað. En þegar Friðþjófr gekk utar eptir gólfinu, sá hann hringinn góða á hǫnd konu Helga, er hon bakaði Baldr við eldinn; Friðþjófr tók til hringsins, en hringrinn var fastr á hendinni, ok dróg hann hana utar eptir gólfinu at dyrunum, en Baldr fell útá eldinn; en kona Hálfdáns greip til hennar skjótt, fell þá þat goðit út á eldinn, sem hon hafði bakat; lýstr nú eldinum í bæði goðin, en þau voru áðr smurð, ok þaðan upp í ráfrit, svá at logaði húsit. Friðþjófr náði hringnum, áðr hann gekk út; þá spurði Bjǫrn, hvat til tíðenda hefði gerzk í inngǫngu hans; en Friðþjófr helt upp hringnum, ok kvað vísu:

Þat segja menn, at Friðþjófr hafi undit eldskíðu í ræfrarnar, svá at salrinn logaði allr, ok kvað hann vísu:

Eptir þat gengu þeir til sjófar.

Þegar Helgi konungr raknar við, bað hann þá fara hratt eptir Friðþjófi, ok drepa þá alla, fǫrunauta hans: "hefir sá maðr fyrigert sér, er hann hlífði engum griðastǫðum;" Var þá blásit saman hirðinni. Ok sem þeir komu út at salnum, sáu þeir, at hann logaði; fór Hálfdán konungr þartil með sumt liðit, en Helgi konungr fór eptir þeim Friðþjófi; voru þeir þá á skip komnir, ok létu vakka við. Fundu þeir Helgi konungr, at meidd voru ǫll skip þeirra, ok urðu þeir þá at landi at leggja aptr, ok létusk nokkrir menn; varð Helgi konungr þá svá reiðr, at hann hamaðisk; hann bendti þá upp boga sinn, ok lagði ǫr á streng, ok ætlaði at skjóta til Friðþjófs með svá miklu afli, at báðir hrukku ísundr boghálsarnir; en er Friðþjófr sá þat, fór hann undir tvær árar á Elliða, ok søkti þeim svá fast, at báðar brotnuðu, ok kvað vísu:

Eptir þat rann vindr á innan eptir firðinum; undu þeir þá upp segl, ok sigldu, ok segir Friðþjófr þeim, at þeir mundu svá mega viðbúask, at þeir mundi eigi mega dveljask þar til lengdar; síðan sigldu þeir út eptir Sogni. Þá kvað Friðþjófr vísu:

Bjǫrn mælti til Friðþjófs: "hvat skulu vér nú athafask, fóstbróðir? eigi mun ek hér vera í Noregi, vil ek kanna hermanna sið, ok fara í víking."

Síðan kǫnnuðu þeir eyjar ok útsker um sumarit, ok ǫfluðu sér svá fjár ok frægðar; en um haustit héldu þeir til Orkneyja, ok tók Angantýr vel við þeim, ok sátu þar um vetrinn.

En þá Friðþjófr var farinn or Noregi, þá hǫfðu konungarnir þing, ok gerðu Friðþjóf útlagan fyrir ǫllum sínum ríkjum, en lǫgðu undir sik allar hans eignir. Hálfdán konungr settisk at Framnesi, ok bygði upp aptr bœinn, þat sem hann var brunninn, ok svá bœttu þeir upp allan Baldrshaga, ok var þat lengi, áðr enn eldrinn varð slǫktr. Þat fell Helga konungi verst, at goðin voru uppbrend, varð þat mikill kostnaðr, áðr Baldrshagi varð uppbygðr til fulls, jafn ok áðr; sat Helgi konungr nú á Sýrstrǫnd.