Bókastaðir

Friðþjófi varð gott til fjár ok virðingar, hvar sem hann fór, drap illmenni ok grimdarfulla víkinga, en bœndr ok kaupmenn lét hann í friði vera, var hann þá at nýu kallaðr Friðþjófr ennfrœkni; hafði honum nú aflazk mikit lið, vel fært, ok var Friðþjófr orðinn mjǫk auðigr at lausafé.

En er Friðþjófr hafði þrjá vetr í víkingu verit, fór hann austan, ok lagði inn í Víkína; þá sagðisk Friðþjófr mundi á land ganga: "en þér skuluð í hernað leggjask í vetr, því mér tekr til at leiðask hernaðrinn; mun ek fara á Uppland, ok finna Hring konung at máli, en þér skuluð vitja mín hingat at sumri, en ek mun hér koma sumardaginn fyrsta."

Bjǫrn segir: "þessi ráðagerð er eigi vitrlig, en þó muntu ráða verða, vilda ek, at vér fœrim norðr í Sogn, ok drepum konungana báða, Hálfdán ok Helga."

Friðþjófr segir: "til einkis er þat, ek vil heldr fara at hitta Hring konung ok Ingibjǫrgu."

Bjǫrn segir: "ófúss em ek þess, at hætta þér einum á hans vald, því Hringr er vitr ok stórættaðr, þótt hann sé nokkut við aldr."

Friðþjófr kveðsk ráða mundu: "ok skaltu, Bjǫrn! ráða fyri liðinu ámeðan;" Þeir gerðu, sem hann beiddi.

Fór Friðþjófr til Upplanda um haustit, því hann forvitnaði at sjá ástir þeirra Hrings konungs ok Ingibjargar; ok áðr enn hann kom þar, fór hann í stóran kufl yzt klæða, ok var hann allr loðinn; hann hafði tvá stafi í hǫndum ok grímu fyrir andliti, ok gerði sik sem elliligstan.

Síðan hitti hann hjarðarsveina nokkra, fór óframliga, ok spyrr: "hvaðan eru þit?" en þeir svǫruðu: "vér egum heima á Streitulandi at konungs atsetunni." Karl spyrr: "er hann Hringr ríkr konungr?" þeir svǫruðu: "svá lízk okkr á þik, sem þú munir vera svá gamall, at þú mættir hafa vit til þess, í hverju lagi Hringr konungr væri til allra luta." Karl segisk meirr hafa hugsat um saltbrennur enn konunga siðu.

Síðan fór hann heim til hallar; ok at liðnum degi gekk hann inn í hǫllina, ok sér allhrumliga, ok nam staðar útarliga, steypti kuflshǫttnum ok duldisk.

Hringr konungr mælti til Ingibjargar: "maðr gekk þar inn í hǫllina, miklu meirri enn aðrir menn;" Drótning svaraði: "Þat eru hér lítil tíðendi." Hann talaði þá við þjónustumanninn, er stóð fyri borðinu: "gaktu, ok spyrðu, hverr hann sé, kuflmaðrinn, eða hvaðan hann kœmi, eða hvar hann á kyn."

Sveininn ljóp útarr á gólfit at komumanninum, ok mælti: "hvat heitir þú, maðr? eða hvar varstu í nótt? eða hvar er kyn þitt?" Kuflmaðrinn segir: "tíðum spyrr þú, sveinn! eða kanntu nokkra grein á at gera, þótt ek segi þér hér frá?" hinn kvaðsk þat vel kunna. Kuflmaðrinn segir: "Þjófr heiti ek, at Úlfs var ek í nátt, en í Angri var ek uppfœddr."

Sveininn ljóp fyri konung, ok segir honum svǫr komumannsins. Konungr segir: "Þér skilsk vel, sveinn! ek veit þat hérað, er heitir í Angri, enda má verða, at manninum sé eigi hughœgt, ok mun þetta vitr maðr, ok þykki mér mikils vert um hann."

Drótning segir: "Þat er undarligr háttr, at þér girnisk at tala svá frekt við hverja þá karla, er hér koma, eða hversu er vert um hann?"

"Eigi veiztu gǫrr," segir konungr, "enn ek; ek sé hann hugsar fleira, enn hann talar, ok skygnisk víða um."

Eptir þetta sendi konungr mann eptir honum, ok gekk kuflmaðr innarr fyri konung heldr bjúgr, ok kvaddi hann með lágri raust. Konungr mælti: "hvat heitir þú, enn mikli maðr?" Kuflmaðr svarar, ok kvað vísu:

Konungr segir: "af mǫrgu hefir þú Þjófs nafn tekit, eða hvar vartu í nótt? eða hvar er þitt heimili?"

Kuflmaðr svarar: "í Angri var ek fœddr, en hugr hvatti mik hingat, en heimili á ek ekkert."

Konungr segir: "svá má verða, at þú hafir í Angri verit uppalinn nokkra stund, enda má þat ok verða, at þú hafir í friði fœddr verit; í skógi muntu í nótt verit hafa, því engi bóndi er sá hér í nánd, er Úlfr heitir; en þar sem þú segisk eiga ekkert heimili, þá máske þér þykki þat lítils vert hjá þeim hug, sem þú hefir hingat."

Þá mælti Ingibjǫrg: "far, Þjófr! til annarar gistingar eða í gesta skála!"

Konungr segir: "ek em nú svá gamall, at ek kann hér gestum at skipa, ok far af kufli þínum, komumaðr! ok sit á aðra hǫnd mér!"

Drótning segir: "gamalæra gerisk þú nú, at þú skipar hjá þér stafkǫrlum."

Þjófr segir: "eigi hœfir þat, herra! ok er sá betr, sem drótning segir, þvíat ek em vanari saltbrennum, enn sitja hjá hǫfðingjum."

Konungr mælti: "ger sem ek vil, því ek mun verða at ráða at sinni."

Þjófr steypti af sér kuflinum, ok var undir í myrkblám kyrtli, ok hafði hringinn góða á hendi sér; hann hafði digurt silfrbelti um sik, ok þará stórr sjóðr með skærum silfrpeningum, girðt sverði á hlið; en stóra skinnahúfu hafði hann á hǫfði, því hann var augndapr mjǫk ok loðinn um andlitit allt.

"Nú kalla ek betr fara," segir konungr, "skaltu, drótning! fá honum skikkju góða ok sér hœfiliga."

Drótning segir: "þú skalt ráða, herra! en lítit er mér um Þjóf þenna;" Síðan var honum fengin góð skikkja yfir sik, ok settisk þá í hásæti hjá konunginum. Drótning setti dreyrrauða, er hon sá hringinn góða, en þó vildi hon engum orðum við hann skipta; en konungr var allkátr við hann, ok mælti: "góðan hring hefir þú á hendi þér, ok lengi munt þú hafa þar salt til brennt;" Hann segir: "þat er fǫðurarfr minn allr;" "Verða má," segir konungr, "þú hafir meira enn hann, en fáa saltbrennukarla ætla ek þér jafna, nema nógu fast sígi elli í augu mér."

Þjófr var þar um vetrinn í góðu yfirlæti, ok virðisk ǫllum mǫnnum vel til hans; hann var mildr af fé ok glaðr við alla menn; drótning mælti fátt við hann, en konungr var glaðr við hann ávalt.

Þess er getit eitt sinn, at Hringr konungr skyldi til veizlu fara, ok drótning, með miklu liði. Konungr mælti við Þjóf: "hvárt villtu fara með oss, eða vera heima?" hann sagðisk heldr fara vilja; konungr mælti: "þat líkar mér betr."

Síðan ferðuðusk þeir, ok áttu at fara yfir vatnsís nokkurn; Þjófr mælti til konungs: "ótraustr þykki mér ísinn, ok þykki mér farit óvarliga;" Konungr mælti: "opt finnsk þat á, at þú hyggr vel fyrir oss."

Litlu síðarr brast niðr ísinn allr; Þjófr hljóp þá til, ok kippti at sér vagninum ok ǫllu því, er á var ok í, konungr ok drótning sátu þarí bæði; ǫllu þessu kippti Þjófr uppá ísinn ok hestinum með, sem fyri vagninum var beittr.

Hringr konungr mælti: "nú er allvel upptekit, Þjófr! ok eigi mundi Friðþjófr enn frœkni sterkligarr hafa upptekit, þótt hann hefði hér verit, ok er slíkt hinir frœknustu fylgdarmenn."

Nú koma þau til veizlunnar, var þar allt tíðendalaust, ok fór konungr heim með virðuligum gjǫfum; liðr af hávetrinn, ok er várar, tekr veðrátta at batna, en viðr at blómgask, en grǫs at gróa, ok skip mega skríða landa ámeðal.

Þat var einn dag, at konungr talar við hirðmenn sína: "vil ek at þit farið út á skóg í dag með mér oss til skemtanar, ok sjá fagurt landsleg;" Ok svá gerðu þeir, dreif fjǫldi manna með konungi út á skóginn.

Svá bar til, at þeir konungr ok Friðþjófr voru báðir saman í skóginum, fjærri ǫðrum mǫnnum; konungr segir sik hǫfgi, "ok verð ek at sofa."

Þjófr svarar: "farið heim, herra! því þat sómir betr tignum manni, heldr enn úti at liggja;"

Konungr mælti: "eigi má ek þat;" Síðan lagðisk hann niðr, ok sofnar fast, ok hraut hátt; Þjófr sat nærri honum, ok dró sverðit or slíðrum, ok fleygði því langt frá sér.

Stundu síðarr settisk konungr upp, ok mælti: "var eigi svá, Friðþjófr! at margt kom í skap þér, ok var vel orráðit, skaltu nú hér hafa góða virðing með oss; en þegar kenda ek þik et fyrsta kveld, er þú komt í hǫll vára, ok eigi muntu skjótt við oss skilja, mun ok nokkut mikit fyri þik leggjask."

Friðþjófr segir: "veitt hafi þér mér, herra! vel ok vingjarnliga, en brott mun ek nú snart, því lið mitt kemr brátt til móts við mik, sem ek hefi áðr ráð fyri gert."

Síðan riðu þeir heim af skógi, dreif þá til þeirra hirð konungsins, fóru síðan heim til hallar, ok drukku vel; var þá gert bert fyrir alþýðu, at Friðþjófr enn frœkni hefði verit þar um vetrinn.

Þat var einn morgin snemma, at drepit var hǫgg á hallardyr þær, er konungr svaf í ok drótning ok margt annarra manna. Konungr spurði, hverr á dyrnar kallaði. Sá sagði, sem úti var: "hér er Friðþjófr: em ek nú búinn til brottferðar." Þá var lokit upp hurðunni, ok gekk Friðþjófr inn, ok kvað vísu:

Kastaði hann þá hringnum góða til Ingibjargar, ok bað hana eiga.

Konungr brosti at vísu þessari, ok mælti: "svá varð þó, at betr var henni þǫkkuð vetrarvistin, enn mér, en þó hefir hon eigi verit vingjarnligri til þín, enn ek." Þá sendi konungr þjónustumenn sína at sœkja drykk ok vist, ok segir, at þau skyldi snæða ok drekka, áðr Friðþjófr fœri í brott: "ok sittu upp, drótning! ok vert kát;" Hon kveðsk eigi nenna at snæða svá snemma. Hringr konungr segir: "við skulum nú ǫll saman snæða;" Ok svá gerðu þau.

En er þeir hǫfðu drukkit um hríð, þá mælti Hringr konungr: "hér vilda ek at þú værir, Friðþjófr! því at synir mínir eru bǫrn at aldri, en ek gamall ok eigi feldr til landvarnar, ef nǫkkurr sœkir á þetta ríki með hernaði."

Friðþjófr segir: "brátt skal fara, herra!" ok kvað vísu:

Þá kvað Hringr konungr:

Ok enn kvað hann:

Friðþjófr tók undir, ok kvað:

Konungr segir: "ek munda eigi gefa þér, nema ek hygða, at þat væri, ok em ek sjúkr, ok ann ek þér þessa ráðs bezt at njóta, því at þú ert fyrir ǫllum mǫnnum í Noregi; man ek ok gefa þér konungsnafn, því at brœðr hennar munu verr unna þér virðingar, ok festa þér síðr konu enn ek."

Friðþjófr segir: "hafi þér mikla þǫkk fyrir, herra! fyrir yðvarn velgerning, meira enn ek vænta, en eigi vil ek meira hafa, enn jarlsnafn, í nafnbót."

Þá gaf Hringr konungr Friðþjóf vald með handfesti yfir því ríki, er hann stýrt hafði, ok þarmeð jarlsnafn; skyldi Friðþjófr ráða, þartil synir Hrings konungs væri þroskaðir til at stýra sínu ríki.

Hringr konungr lá skamma stund; ok sem hann andaðisk, varð hrygð mikil eptir hann í ríkinu; síðan var haugr orpinn eptir hann, ok mikit fé ílagt eptir beiðni hans.

Síðan gerði Friðþjófr virðugliga veizlu, er menn hans komu til, var þá allt saman drukkit, erfi Hrings konungs, ok brullaup þeirra Ingibjargar ok Friðþjófs. Eptir þetta settisk Friðþjófr þar at ríki, ok þótti þar mikill ágætismaðr; þau Ingibjǫrg áttu mǫrg bǫrn.

Þeir konungarnir í Sogni, brœðr Ingibjargar, fréttu þessi tíðendi, at Friðþjófr hafði konungsvald á Hringaríki, ok gengit at eiga Ingibjǫrgu, systur þeirra; Helgi segir Hálfdáni, bróður sínum, at þetta væri fyrn mikil ok djǫrfung, at einn hersis son skyldi eignask hana; safna þeir nú miklu liði, ok fara með þat út á Hringaríki, ok ætla at drepa Friðþjóf, en leggja allt ríkit undir sik.

En er Friðþjófr varð varr við þetta, safnaði hann liði, ok mælti til drótningar: "nýrr ófriðr er kominn í ríki várt; hvernin sem hann reiðir af, þá vilju vér eigi sjá á yðr fæðar sið."

Hon segir: "þar er nú komit, at vér manum þik æðstan láta."

Þá var Bjǫrn austan kominn til liðs við Friðþjóf. Síðan fóru þeir til orrostu, ok var enn sem fyrr, at Friðþjófr var fremstr í þeirri mannhættu; þeir Helgi konungr áttu hǫggvaviðskipti, ok veitti Friðþjófr honum bana. Þá lét Friðþjófr halda upp friðskildi, ok stǫðvaðisk þá bardaginn.

Friðþjófr mælti þá til Hálfdánar konungs: "tveir eru þér stórir kostir fyrir hendi, sá annarr, at þú leggir allt á mitt vald, ella fær þú bana sem bróðir þinn; sýnisk þat á, at ek hefi betra málaefni enn þit."

Þá tók Hálfdán þann kost, at leggja, sik ok sitt ríki undir Friðþjóf; tók Friðþjófr nú vald yfir Sygnafylki, en Hálfdán skyldi vera hersir í Sogni, ok gjalda Friðþjófi skatt, ámeðan hann stýrði Hringaríki. Friðþjófi var þá konungsnafn gefit yfir Sygnafylki, úr því hann lét Hringaríki af hǫndum við syni Hrings konungs, ok þareptir vann hann undir sik Hǫrðaland.

Sonu tvá áttu þau, Gunnþjóf ok Húnþjóf; urðu þeir miklir menn fyri sér; ok endar hér nú sǫgu frá Friðþjófi enum frœkna.