Bókastaðir

Svá byrjar þessa sǫgu, at Beli konungr stýrði Sygnafylki; hann átti þrjú bǫrn; Helgi hét son hans, annarr Hálfdán, en Ingibjǫrg dóttir; Ingibjǫrg var væn at áliti, en vitr at hyggju, hon var fremst konungsbarna.

Þar gekk strǫnd nǫkkur fyri vestan fjǫrðinn, þar var bœr stórr; sá bœr var kallaðr í Baldurshaga; þar var griðastaðr ok hof mikit, ok skíðgarðr mikill um; þar voru mǫrg goð, þó var af Baldr mest haldit; þar var svá mikit vandlæti gert af heiðnum mǫnnum, at þar skyldi engu grand gera, hverki fé né mǫnnum; engi viðskipti skyldu karlar við konur ega þar.

Þat hét á Sýrstrǫnd, er konungr réð fyrir; en hinumegin fjarðar stóð bœr, ok hét á Framnesi; þar bjó sá maðr, er Þorsteinn hét, ok var Víkingsson; bœr hans stóðsk á ok konungs atsetr. Son átti Þorsteinn við konu sinni, er Friðþjófr hét; hann var allra manna stœrstr ok sterkastr, ok bezt at íþróttum búinn þegar í æsku; hann var kallaðr Friðþjófr hinn frœkni, en var svá vinsæll, at allir báðu honum góðs.

Konungsbǫrn voru þá ung, er móðir þeirra andaðisk. Hildingr hét einn góðr bóndi í Sogni; hann bauð konungsdóttur fóstr, var hon þar uppfœdd vel ok vandliga; hon var kǫlluð Ingibjǫrg hin fagra. Friðþjófr var ok at fóstri með Hildingi bónda, ok voru þau konungsdóttir fóstrsyzkin, ok báru þau af ǫðrum bǫrnum.

Bela konungi tók mjǫk at draga lausafé or hǫndum, því hann gerðisk gamall. Þorsteinn hafði þriðjung ríkis til forráða, ok varð honum þat mestr styrkr, sem Þorsteinn var; helt Þorsteinn konungi veizlu þriðja hvert ár með stórum kostnaði, en konungr helt veizlu tvau ár Þorsteini. Helgi Belason gerðisk snemma blótmaðr mikill; eigi voru þeir brœðr vinsælir.

Þorsteinn átti skip þat, er Elliði hét; þar reru fimmtán menn á hvárt borð; þar voru á bugustafnar, ok ramligt, sem hafskip; borðit var spengt járni. Svá var Friðþjófr sterkr, at hann reri tveim árum í hálsi á Elliða, en hverr ár var þrettán álna lǫng, en tveir menn tóku hverja ár annarstaðar. Friðþjófr þótti afbragð annarra manna ungra í þann tíma; ǫfunduðu þetta konungssynir, at hann var meirr lofaðr, enn þeir.

Beli konungr tók nú sótt; ok er at honum dró, heimti hann at sér sonu sína, ok mælti við þá: "Þessi sótt man leiða mik til bana, en þess vil ek biðja ykkr, at þit hafið langvini þá, sem ek hefi haft, því mér sýnisk ykkr allt skorta við þá feðga, Þorstein ok Friðþjóf, bæði ráðagerðir ok harðfengi; haug skulu þit verpa eptir mik;" Eptir þat dó Beli.

Eptir þat tók Þorsteinn sótt; hann mælti þá til Friðþjófs: "frændi!" segir hann, "þess vil ek biðja þik, frændi! at þú svegir til við konungssonu um skaplyndi þitt, því þat hœfir fyri tignar sakir, enda segir mér vel hugr minn um þitt mál; ek vil láta heygja mik gengt haug Bela konungs, þessumegin fjarðar, niðr við sjóinn, er okkr þá alhœgt at kallask á fyri tiðendum."

Bjǫrn ok Ásmundr hétu fóstbrœðr Friðþjófs; þeir voru miklir menn ok sterkir. Litlu síðarr andaðisk Þorsteinn; var hann heygðr, sem hann hafði fyrisagt, en Friðþjófr tók land ok lausafé eptir hann.

Friðþjófr gerðisk enn frægsti maðr, ok gafsk hraustliga í ǫllum mannraunum; Bjǫrn fóstbróður sinn virðti hann mest, en Ásmundr þjónaði þeim báðum; skipit Elliða tók hann beztan grip eptir fǫður sinn, ok gullhring, annan grip, eigi var annarr dýrri í Noregi. Svá mikill rausnarmaðr var Friðþjófr, at þat tǫluðu flestir menn, at hann væri eigi minni sómamaðr, enn þeir brœðr, fyrir utan konungstígnina; fyri þat lǫgðu þeir fæð ok fjandskap á Friðþjóf, ok þeim líkaði þat þungt, er hann var kallaðr meirri maðr, en þóttusk finna þat, at Ingibjǫrg, systir þeirra, ok Friðþjófr lǫgðu hugi saman.

Þá kom at því, at, konungarnir áttu at sœkja veizlu til Friðþjófs til Framness, ok gekk þat eptir vanda, at hann veitti ǫllum framarr, enn þeir voru. Þar var Ingibjǫrg, ok tǫluðu þau Friðþjófr lǫngum.

Konungsdóttir mælti til hans: "þú átt góðan gullhring."

"Satt er þat," segir Friðþjófr.

Eptir þat fóru þeir brœðr heim, ok óx ǫfund þeirra við Friðþjóf. Litlu síðarr tók Friðþjófr ógleði mikla; Bjǫrn, fóstbróðir hans, spurði, hverju þat sætti; honum kveðsk leika hugr á at biðja Ingibjargar: "þótt ek sé með minni nafnbót, enn brœðr hennar, þá em ek þó eigi minni háttar."

Bjǫrn segir: "gerum svá!"

Síðan fór Friðþjófr með nokkra menn á fund þeirra brœðra. Konungarnir sátu á haugi; Friðþjófr kvaddi þá vel; síðan flutti hann bónorð sitt fram, at hann bað systur þeirra, Ingibjargar Beladóttur.

Konungarnir sǫgðu: "eigi er þessara mála allvitrliga leitat, at við giptum hana ótignum manni, ok afsegju vér þat með ǫllu móti."

Friðþjófr segir: "þá er skjótt gert mitt ørendi: en þat skal ímóti koma, at ek mun aldri héreptir ykkr lið veita, þótt þér þurfið þess við;" Þeir kváðusk aldri um þat hirða. Fór Friðþjófr heim síðan, ok tók gleði sína.

Hringr hefir konungr heitit; hann réð fyrir Hringaríki, þat var í Noregi líka; hann var ríkr fylkiskonungr ok vel at sér, ok þá kominn á hinn efra aldr; hann mælti til sinna manna: "þat hefi ek spurt, at synir Bela konungs hafa skilit vinfengi við Friðþjóf, er ágætastr er flestra manna; nú vil ek senda menn á fund konunganna, ok bjóða þeim þá kosti, at þeir gangi undir mik, ok gjaldi mér skatt, ella mun ek gera her á hendr þeim, ok mun laust fyri liggja, því hverki hafa þeir við mér liðsafla né vitsmuni, þó væri mér þat allmikil frægð á gamals aldri, at fyrikoma þeim."

Eptir þetta fóru sendimenn Hrings konungs, ok fundu þá brœðr Helga ok Hálfdán í Sogni, ok sǫgðu svá: "Hringr konungr sendi ykkr boð, at þit senduð honum skatt, elligar mundi hann herja á ríki ykkar."

Þeir svǫruðu, at þeir vildu eigi læra þat á ungum aldri, sem þeir vildu eigi í elli kunna, at þjóna honum með svívirðing: "skal nú liði safna ǫllu því, sem vér fáum;" Ok svá var gert; en er þeim þótti lið sitt lítit verða, sendu þeir Hilding fóstra til Friðþjófs, ok skyldi hann biðja hann, at fara til liðs með konungunum.

Friðþjófr sat at hnefatafli, er Hildingr kom; hann mælti svá: "konungar várir sendu þér kveðju, ok vildu hafa liðsinni þitt til orrostu mót Hring konungi, er ganga vill á ríki þeirra með ofsa ok ójafnaði."

Friðþjófr svaraði honum engu, ok mælti til Bjarnar, er hann tefldi við: "bil er þarna, fóstbróðir! ok mantu eigi bregða því, heldr mun ek setja at hinni rauðu tǫflunni, ok vita, hvárt henni er forðat."

Hildingr mælti þá aptr: "svá bað Helgi konungr segja þér, Friðþjófr! at þú skyldir fara í herferð þessa, eða þú mundir sæta afarkostum, þá er þeir kœmi aptr."

Bjǫrn mælti þá: "tvíkostr er þarna, fóstbróðir! ok tvá vega frá at tefla."

Friðþjófr segir: "þá mun ráð, at sitja fyrst at hnefanum, ok mun þó verða ótrauðr tvíkostrinn."

Engan fekk Hildingr annan úrskurð sinna erenda; fór hann aptr skjótt til móts við konungana, ok segir þeim svǫr Friðþjófs; þeir spurðu Hilding, hverja þýðing hann tœki or þessum orðum.

Hildingr segir: "þar er hann rœddi um bilit, þar mun hann á bil hyggja um ferðina þessa með ykkr; en þar er hann lézk setja mundu at rauðu tǫflunni, þat mun koma til Ingibjǫrgu, systur ykkar; gætið hennar vel svá víst! en þá er ek hét honum afarkostum af ykkr, þat virðti Bjǫrn tvíkost; en Friðþjófr kvað, at hnefanum mundi verða fyrst lagt; þat mælti hann til Hrings konungs."

Síðan bjuggusk konungarnir, ok létu áðr flytja Ingibjǫrgu í Baldrshaga, ok átta konur með henni, sǫgðu þeir Friðþjóf eigi mundu svá djarfan, at hann fœri til fundar við hana þangat: því þar er engi svá djarfr, at nokkrum grandi. En þeir brœðr fóru suðr til Jaðars, ok fundu Hring konung í Sóknarsundi. Því hafði Hringr konungr mest reiðsk, er þeir brœðr hǫfðu mælt, at þeim þœtti skǫmm, at berjask við svá gamlan mann, at eigi kæmisk á bak, nema með stuðningi.

Þegar konungarnir voru í brott, þá tók Friðþjófr tígnarklæði sín, ok lét gullhringinn góða á hǫnd sér; síðan gengu þeir fóstbrœðr til sjófar, ok settu fram Elliða.

Bjǫrn mælti: "hvert skal nú halda, fóstbróðir!"

Friðþjófr segir: "til Baldrshaga, ok skemta sér við Ingibjǫrgu."

Bjǫrn mælti: "þat er eigi gǫranda, at gremja goð at sér."

Friðþjófr mælti: "þar skal nú áhætta, enda virði ek meira hylli Ingibjargar, enn reiði Baldrs."

Eptir þat reru þeir yfir fjǫrðinn, ok gengu upptil Baldrshaga, ok í skemmu Ingibjargar; hon sat þar með átta meyjum, þeir voru ok átta; en er þeir komu þar, þá var þar allt með pellum tjaldat ok dýrum vefnaði.

Ingibjǫrg stóð þá upp, ok mælti: "því ertu svá djarfr, Friðþjófr! at þú ert hér kominn at óleyfi brœðra minna, ok gremr svá goð at þér?"

Friðþjófr segir: "hverninn sem þat er, þá virði ek meirr elsku þína, enn goðanna reiði."

Ingibjǫrg svarar: "þú skalt hér velkominn, ok allir þínir menn!" síðan gaf hon honum rúm at sitja hjá sér, ok drakk til hans hit bezta vín, ok sátu svá, ok skemtu sér; þá sá Ingibjǫrg hringinn góða á hendi hans, ok spyrr, hvárt hann ætti gersemina; Friðþjófr sagðisk ega; hon lofar mjǫk hringinn.

Friðþjófr mælti: "gefa mun ek þér hringinn, ef þú heitir, at lóga honum eigi, ok senda mér, ef þú villt eigi ega, ok hérmeð skulu við játa hvárt ǫðru trú sinni;" Með þessari trúlofan skipta þau hringnum.

Friðþjófr var opt í Baldrshaga um nætr, ok hvern dag kom hann þangat þess ímilli, ok skemti sér við Ingibjǫrgu.

Nú er at segja frá þeim brœðrum, at þeir fundu Hring konung, ok hafði hann meira liðsafla; gengu menn þá ímillum, ok leituðu um sættir, svá at enginn ófriðr gerðisk; Hringr konungr segisk þat vilja með því móti, at konungar gangi á vald hans, ok gipti honum Ingibjǫrgu fǫgru, systur þeirra, með þriðjungi allra eigna þeirra. Konungarnir játuðu þessu, því þeir sáu, at þeir áttu við mikit ofrefli; var þessi sátt bundin fastmælum, ok skyldi brullaup vera í Sogni, þá Hringr konungr kœmi í móti festarkonu sinni. Fara þeir brœðr heim með lið sitt, ok undu við hit versta.

Þá Friðþjófi þótti þess von, at þeir brœðr mundi heim koma, mælti hann við konungsdóttur: "vel hafi þér oss veitt ok fagrliga, hefir Baldr bóndi eigi við oss ýfsk; en nær þér vitið konunga yðra heimkomna, þá breiðið blæjur yðrar á dísarsalinn, því hann er hærstr hér á garðinum, manu vér sjá þetta af bœ várum."

Konungsdóttir segir: "eigi hafi þér þetta at annarra manna dœmum gert, en at vísu egu vér várum vinum at fagna, þá þér komið."

Síðan fór Friðþjófr heim; ok nærsta morgin eptir gekk hann út snemma, ok segir svá, er hann kom inn, ok kvað:

Gengu þeir þá út, ok sáu, at allr dísarsalrinn var þaktr bleiktum léreptum. Bjǫrn mælti þá: "nú manu konungar heim komnir, ok manu vér skamma stund ega um kyrt at sitja, ok þykki mér ráð, at safna liði;" Ok svá var gert; dreif þangat múgr manns.

Þeir brœðr spurðu brátt um háttu þeirra Friðþjófs, ok svá liðsafla hans. Helgi konungr mælti þá: "undr þykki mér, at Baldr skal þola þeim Friðþjófi hverja skǫmm; skal nú senda menn til hans, ok vita, hverja sætt at hann vill bjóða oss, elligar skal boða hann af lǫndum, því ek sé eigi þann afla várn at sinni, at berjask við þá."

Hildingr fóstri barr erendi konunganna til Friðþjófs, ok þarmeð vinir Friðþjófs; þeir segja svá: "þat vilja konungarnir í sætt hafa af þér, Friðþjófr! at þú heimtir skatt af Orkneyjum, er eigi hefir goldinn verit, síðan Beli dó, en þeir þurfa fjárins við, þar sem þeir gipta Ingibjǫrgu, systur sína, með miklu lausafé."

Friðþjófr segir: "sá einn lutr heldr til friðgerðar með oss, at virða til hina fyrri frændr vára, en engan trúleik munu þeir brœðr oss sýna; vil ek þat tilskilja, at allar várar eignir séu í friði, ámeðan ek em íbrott;" Því var heitit, ok eiðum bundit.

Nú býr Friðþjófr ferð sína, ok valdi með sér menn at hreysti ok allri liðsemd; þeir voru átján saman. Þeir spurðu Friðþjóf at, hans menn, hvárt hann vill eigi fara til Helga konungs áðr, ok sættask við hann, ok biðja af sér reiði Baldrs.

Friðþjófr segir: "Þat mun ek heitstrengja, at ek skal eigi Helga konung friðar biðja;" Eptir þat gekk hann á Elliða, ok héldu þeir úteptir firðinum Sogni.

En er Friðþjófr var heiman farinn, mælti Hálfdán konungr við Helga, bróður sinn: "Þat mun fleiri ok meiri stjórn, at Friðþjófr taki nǫkkur gjǫld fyri brot sín, manu vér brenna bœ hans, en gera at honum þann storm ok mǫnnum hans, at þeir þrífisk aldri;" Helgi kvað þat til liggja. Síðan brendu þeir upp allan bœinn á Framnesi, en ræntu fé ǫllu; síðan sendu þeir eptir seiðkonum tveimr, Heiði ok Hamglǫm, ok gáfu þeim fé til, at þær sendi veðr svá stórt at Friðþjófi ok mǫnnum hans, at þeir týndusk allir í hafi; þær efldu seiðinn, ok fœrðusk á hjallinn með gǫldrum ok gerningum.