Bókastaðir

Spákerling sú er fyrr var getið tók sótt um veturinn og lá lengi. Hún andaðist næstu nótt eftir pálmsunnudag. Lík hennar var flutt á skipi til Reykjaness því að engi kirkja var nær Ólafsdal en sú er á Hólum var. Eyjólfur og húskarlar hans fluttu lík spákerlingar til kirkju. Og er líkið var niður sett versnaði veðrið, gerði kófviðri og frostviðri. Lagði fjörðinn út langt og mátti eigi skipum koma inn til dalsins.

Þorgils mælti þá við Eyjólf: " Það sýnist mér ráð að þú farir eigi fyrr heim en liðin er páskavika. Mun eg þá fá þér menn með skip þitt heim ef þá má komast fyrir ísum en ef þá er eigi með skip fært þá mun eg ljá þér hest heim að ríða. En ef nauðsyn ber til þá mega húskarlar þínir fara heim fyrir ef þú vilt. "

Eyjólfur svarar: " Þetta þitt boð mun eg þiggja. "

Nú fóru húskarlar Eyjólfs heim og gengu þeir hið innra um Króksfjörð. Eyjólfur var á Hólum þar til er leið páskavika mjög. Fimmta dag í páskaviku segir Eyjólfur Þorgísli að hann vill heim fara. Þorgils segir svo vera skyldu sem hann vildi. Þá lætur Þorgils búa honum hest skúaðan til ferðar og býður honum mann til föruneytis ef hann þurfti. Hann kvaðst einn saman ríða vilja. Nú ríður hann utan af Reykjanesi og inn um Berufjörð og Króksfjörð.

Og er hann átti skammt utan til Garpsdals þá voru þeir Kálfur og Steinólfur úti staddir og stóðu undir einum húsvegg og töluðust við og þá geta þeir að líta hvar menn gengu utan eftir vellinum. Þeir þóttust kenna mennina og sýndist þar vera Þorgeir Hávarsson og þeir níu menn er þar féllu á skipinu með Þorgeiri. Voru allir alblóðugir og gengu inn eftir vellinum og úr garðinum og er þeir komu að á þeirri er fellur fyrir innan bæinn þá hurfu þeir. Þeim bræðrum varð ósvift við þessa sýn. Ganga þeir inn í skálann.

Önundur hét maður er gætti nauta í Garpsdal. Hann gekk úr fjósi er þeir voru inn komnir bræður. Hann sér hvar maður ríður utan eftir vellinum allvænum hesti. Sá maður var gyrður sverði og hefir spjót í hendi, hjálm á höfði. Og er hann nálgaðist bæinn þá kennir hann manninn og var þar Eyjólfur. Önundur gengur til stofu og er þar fátt manna. Þar var Þorgeir hófleysa og konur nokkurar.

Önundur tekur til orða: " Nú ríður Eyjólfur hér um garð. "

Og er Þorgeir heyrði þessa sögn hljóp hann út og tók spjót í hönd sér. Þá var Eyjólfur kominn á innanverðan völlinn. Þorgeir hljóp eftir honum. En Eyjólfur reið leið sína og sér eigi er maðurinn rennur eftir honum. Hann kom að Garpsdalsá. Hún var upp gengin og leitaðist hann fyrir. Þorgeir kallar á hann að hann skuli bíða hans ef hann þyrði. Eyjólfur heyrir kallið og lítur til og sér hvar Þorgeir hleypur. Eyjólfur hleypur af baki og rennur í mót honum. Og er þeir finnast leggur hvor þeirra í gegnum annan og falla jafnsnemma. Nú kom það þar fram er spákerling hafði fyrir sagt.

Þeir bræður gengu til stofu þá er af þeim leið það ómegin er yfir þá hafði liðið.

" Hvar er Þorgeir? " segja þeir.

Þeim var sagt að hann hefði út gengið og tekið spjót í hönd sér þá er Önundur nautamaður sagði för Eyjólfs. Þeir bræður gengu út snúðigt og inn úr garði til árinnar og voru þeir þá fallnir en eigi örendir. Sátu þeir bræður þar yfir þeim til þess er þeir voru örendir og síðan færa þeir lík þeirra til kirkju.

Þá er Þormóður Kolbrúnarskáld hafði verið einn vetur með Ólafi konungi þá bjó Skúfur skip sitt til Grænlands.

Þormóður gengur þá fyrir konunginn og mælti: " Það vildi eg konungur að þú leyfðir mér að fara til Grænlands í sumar með Skúf. "

Konungur mælti: " Hvert erindi áttu til Grænlands, hvort ætlar þú að hefna Þorgeirs svarabróður þíns? "

Þormóður svarar: " Eigi veit eg hvers auðið verður um það. "

Konungur mælti: " Eigi mun eg banna þér förina því að eg þykist vita hvað þú vilt. "

Nú skilja þeir talið. Þormóður tók sér fari með Skúfi. Og er þeir voru mjög búnir þá fara þeir á konungs fund og þakka alla vingan þá er hann hafði þeim veitt. Konungur bað þá vel fara. Konungur gaf Þormóði gullhring og sverð þá er þeir skildu. Ganga þeir Skúfur á skip út.

Og er þeir voru komnir á skip þá gengur maður út á skipsbryggjuna. Sá hefir síðan hatt, mikill maður vexti, herðibreiður og þykkur og máttu þeir eigi sjá hans ásjónu. Sá maður kvaddi Skúf. Hann tók kveðju hans og spurði hann að nafni. Hann kveðst Gestur heita.

Skúfur mælti: " Hvar er kyn þitt? "

Gestur mælti: " Víða stendur kyn mitt fótum. En það er erindi mitt hingað að eg vil vita ef þú vilt veita mér far til Grænlands í sumar? "

Skúfur segir: " Ókunnigur ertu mér og mun eg vita við skipverja mína hvað þeim sýnist ráð, hvort eg taki við þér eða eigi. "

Gestur mælti: " Það ætlaði eg að stýrimaður ætti að ráða skipi en eigi hásetar og er það líkast að eg vinni hlutverk mín að mínum hluta svo að eigi munu hásetar þínir þurfa að vinna fyrir mig. "

Nú lýkur svo þeirra tali að Skúfur hét farinu. Gengur Gestur upp í bæinn og kemur aftur litlu síðar með mikla byrði og þunga svo að varla máttu tveir menn upp taka. Gestur tók sér rúm aftur á búlkabrún. Hann átti fátt við aðra menn og lét fátt til sín taka. Skúfur lét þá í haf. Þeir fengu stór áföll og hvöss veður. Því liðbetri var Gestur er meir kom í raun um. Svo sýndist mörgum mönnum sem Gestur mundi hafa tveggja manna megn í sínum tiltökum. Heldur stóðst allt í odda með þeim Gesti og Þormóði það sem við bar.

Svo bar að einn dag að þeir Þormóður og Gestur áttu austurmál að halda báðir saman. Í það mund var byttuaustur á skipum en eigi dæluaustur. Nú var Þormóður niðri í kili og sökkti byttunum en Gestur tók við á þiljunum og bar út fyrir borð. Þormóður var ekki sterkur maður og seldi oft ekki langt upp bytturnar. Gestur ræddi um að hann skyldi lengra upp selja bytturnar. Þormóður svarar öngu en gerði rétt sem áður. Nú er minnstar vonir voru þá lætur Gestur falla ofan byttuna fulla af sjó í fang Þormóði. Varð hann alvotur og hleypur upp úr austrinum og þrífur vopn. Gestur tekur þá og sín vopn. Vilja þeir þá á berjast.

Skúfur mælti: " Það er eigi sami að menn séu ósáttir á kaupskipum í hafi því að þar fylgir mart til meins og sjaldan mun þeim skipum vel farast er menn eru ósáttir innanborðs. Nú viljum vér beiða ykkur að þið setjið grið meðal ykkar meðan þið eruð í hafi á skipi. "

Nú var svo gert. Skip velkir úti lengi. Fá þeir veður stór. Og í einum stormi gengur í sundur skiprá þeirra. Fór þá seglið utanborðs. Taka menn seglið og heimta að sér innanborðs og voru tiltök Gests harðfenglegust. Skúfur vissi að þeir menn voru lítt hagir er farið höfðu af Grænlandi með honum en hann hafði séð þá Þormóð og Gest mart haglega telgja.

Skúfur mælti þá við Þormóð: " Vilt þú skeyta rá vora saman? "

Þormóður svarar: " Ekki er eg hagur. Biddu Gest gera að ránni. Hann er svo sterkur að hann mun stinga mega saman rárendunum. "

Skúfur gekk þá til Gests og bað hann bæta rána.

Gestur svaraði: " Ekki er eg hagur. Mæl þú að Þormóður geri að því að hann er svo orðhagur að hann mun yrkja saman rárendana svo að fastir séu. En fyrir nauðsynja sakir þá mun eg telgja annan hlutinn rárinnar en Þormóður telgi annan. "

Nú er fengin sín öx hvorum þeirra og telgir sinn hlut hvor þeirra. Gestur lítur nokkuð um öxl til Þormóðar. Þá er hann hafði telgt sinn hlut rárinnar sest hann niður á búlkann en Gestur telgir nokkuru lengur það tré er hann var að. Og er lokið var að telgja þá bar hann saman hlutina og þurfti þá af hvorigum hlut að taka. Nú festi Gestur saman rána. Og eftir þetta festa þeir segl við rá og síðan sigla þeir.

Síð um haustið tóku þeir Grænland. Skip kom í Eiríksfjörð. Þorkell Leifsson var þá höfðingi yfir Eiríksfirði. Þorkell var mikill höfðingi, ríkur og vinsæll. Hann var vin mikill hins helga Ólafs konungs. Þorkell kom brátt til skips þá er það var landfast orðið og keypti að stýrimönnum og að hásetum þá hluti er hann þurfti að hafa. Skúfur gerði Þorkatli í kunnleika að hirðmaður Ólafs konungs var þar á skipi sá er Þormóður hét, sagði að konungur hafði Þormóð honum til handa sent til trausts og halds ef hann þyrfti meira við. Nú af þessum orðum Skúfs fór Þormóður til vistar í Brattahlíð.

Skúfur átti bú á Stokkanesi. Það var í Eiríksfirði öðrum megum en Brattahlíð var. Við Skúf bjó sá maður er Bjarni hét, vitur maður og vinsæll, ger að sér í mörgu, hagur vel. Hann varðveitti bú þeirra beggja þá er hann var í förum. Þeir áttu félag saman og fór vel með þeim. Þormóður fór til vistar í Brattahlíð. Gestur vistaðist í Einarsfirði á þeim bæ er heitir í Vík. Þar bjó sá maður er Þorgrímur hét.

Þorgrímur trölli Einarsson bjó í Einarsfirði á Löngunesi. Þorgrímur var goðorðsmaður, mikill höfðingi, ríkur og fjölmennur, garpur hinn mesti í skaplyndi. Við Þorgrím bjó systir hans er Þórdís hét. Hana hafði átta sá maður er Hámundur hét. Synir Þórdísar fjórir voru á vist með Þorgrími. Einn þeirra hét Böðvar, annar Falgeir, þriðji Þorkell, fjórði Þórður. Þeir voru allir garpar miklir og frálegir menn. Þórunn hét önnur systir Þorgríms trölla. Hún bjó í Einarsfirði á þeim bæ sem heitir á Langanesi. Hún átti son þann er Ljótur hét, var mikill maður vexti. Allir frændur Þorgríms voru miklir hávaðamenn og ójafnaðarfullir.

Sigríður hét kona er bjó á þeim bæ er að Hamri hét. Sigríður átti gott bú og gagnsamt. Sigurður hét son hennar er að búi var með henni. Sigurður var frálegur maður, vinsæll og lítill hávaðamaður og þótti eigi alla vega jafnt.

Loðinn hét verkþræll í Brattahlíð. Hann var verkmaður góður. Honum fylgdi að lagi kona sú er Sigríður hét. Hún var fengin til að vinna Þormóði. Skemma var í Brattahlíð, eigi áföst húsum, er Þorkell svaf í einn og setumenn hans. Þar brann ljós í skemmunni hverja nótt eftir aðra en annað fólk svaf inni. Nú þótti Loðni Sigríður helsti löngum dveljast í skemmunni á kveldum. Þótti honum hún gá sín minnur en verið hafði. Kom honum þá í hug kviðlingur sá er kveðinn hafði verið um lausungarkonur:

Hann ræddi um við Sigríði að hann vill eigi vistir hennar langar í skemmunni á kveldum. Hún svarar honum sem henni var í skapi til.

( [ Þykir honum hún leggja sjaldnar tíu fingur upp sér um háls en verið hafði. Lyftist þá lítt það reiði í sínu rúmi en reiði hvers manns er í galli en líf í hjarta, minni í heila, metnaður í lungum, hlátur í milti, lystisemi í lifur.])

Það barst að einn aftan þá er Þorkell og Þormóður vildu ganga út til skemmu og Sigríður með þeim þá tók Loðinn til Sigríðar og hélt henni en hún togast úr höndum honum. Og er Þormóður sér þetta þá tekur hann í hönd Sigríði og vill kippa henni úr höndum Loðni en það gengur eigi skjótt. Þorkell sér á þrætu þeirra.

Hann mælir við Loðinn: " Lát Sigríði fara leiðar sinnar. Óskuggasamlegt er allt um vistir hennar á kveldunum í skemmunni. Mun eg gæta hennar svo að þér sé skammlaust úti þar og svo henni en þú gæt hennar þess á milli. "

Þá er að jólum dregur lætur Þorkell mungát heita því að hann vill jóladrykkju hafa og gera sér það til ágætis því að sjaldan voru drykkjur á Grænlandi. Þorkell bauð þangað vinum sínum að jólum og var þar fjölmennt. Skúfur af Stokkanesi og Bjarni voru þar um jólin. Þaðan var hafður húsbúnaður og ker og klæði um jólin. Nú drukku menn um jólin með mikilli gleði og skemmtan.

Affaradag jólanna bjuggust menn á brott. Loðinn greiddi mönnum klæði, sverð og handagervi er hann hafði varðveitt. Hann setti og fram skip þeirra Skúfs og Bjarna. Húskarlar báru ofan ker og klæði. Loðinn var í selskinnsstakki og selskinnsbrókum.

Þá kemur Loðinn í stofu við hinn fjórða mann. Þar voru áður eigi fleiri menn en þeir Þormóður og Bjarni. Þormóður lá í bekkinum á framanverðum stokki. Nú er þeir koma í stofuna þá greip Loðinn í fætur Þormóði og kippti honum fram á gólfið og dró hann utar eftir gólfinu. Þá hleypur Bjarni upp og grípur um Loðin miðjan, tekur hann upp og rekur niður við gólfinu hart og bölvar þeim er Þormóð drógu og bað þá láta hann lausan og þeir gera svo.

Nú stendur Þormóður upp og mælti til Bjarna: " Engi tilkoma þykir oss Íslendingum um slík brögð því að vér erum oft slíku vanir í skinnleikum. "

Þeir ganga út og láta sem ekki hafi í orðið. Nú er þeir Skúfur voru albúnir til ferðar þá gengur Þorkell til skips með þeim og heimamenn hans. Þeir höfðu eina ferju og lá ein bryggja á land upp af ferjunni. Bjarni stóð hjá ferjunni og beið Skúfs er hann hjalaði við Þorkel. Loðinn var uppi skammt frá skipinu og hafði af hendi greitt klæði manna. Þormóður var þaðan skammt.

Og er minnstar vonir voru bregður Þormóður höggöxi undan skikkju sinni og höggur í höfuð Loðini svo að hann féll þegar dauður til jarðar.

Þorkell heyrir brestinn og lítur til, sér hvar Loðinn var fallinn. Hann mælir þá við sína menn að þeir gangi og drepi Þormóð en þeim varð bilt. Bjarni mælti að Þormóður skyldi ganga út á skip. Hann gerði svo. Bjarni gekk eftir honum og svo Skúfur. Og er þeir komu á skipið þá heimta þeir bryggjuna út. Þorkell eggjar þá atgöngu og vildi berjast við þá Skúf og Bjarna ef þeir vildu eigi Þormóð fram selja.

Skúfur mælti þá: " Bráðlitið gerir þú á þetta Þorkell bóndi ef þú vilt drepa Þormóð, heimamann þinn en hirðmann og skáld Ólafs konungs. Mun yður maðurinn dýrkeyptur verða ef Ólafur konungur spyr að þér látið drepa hann, allra helst er hann hafði sent hann þér til trausts ef hann þyrfti nokkurs við. Sýnist það í þessu máli sem oft að reiðni lítur eigi hið sanna. Nú viljum vér bjóða yður fébætur fyrir Þormóð um víg þetta og vansa þann er yður hefir ger verið í víginu. "

Nú af þessum orðum Skúfs þá sefast Þorkell. Áttu þá margir hlut í um sættir þeirra. Fór það og fram að Skúfur handsalaði Þorkatli sjálfdæmi fyrir víg Loðins. Fór Þormóður þá til vistar á Stokkanes.