Bókastaðir

Nú býr Þorgils skip sitt ok ferr með þrjá tigu manna. Hann sendi orð Eiríki, at hann kœmi með jafnmarga menn. Ok er Eiríki kvámu orðin, kvaðsk hann mundu koma ok verða eigi seinni til eyjanna enn þeir. Þeir Þorgils kvámu nú við eyna ok var Eiríkr eigi þar kominn. Þorgils gerir þá ráð við menn sína.

"Leitt er mér", segir hann, "frá at hverfa, enn sjá þykkjumsk ek Eirík í gegnum; hann ætlar at vísa oss á illmenni þessi, ok hyggr at vér munum eigi nenna frá at hverfa, þótt hann komi eigi".

Ekki hǫfðu víkingar til lands komit síðan Þorgils kom í vestri bygð. Sá maðr var á Grœnlandi, er Án hinn heimski hét; hann hljóp um alt land kunnr ǫllum mǫnnum.

Þorgils lá í einum leynivági ok hafnleysu. Eitthvert sinn stígr Þorgils á bát ok rœr frá skipinu. Hann sér matsveina á landi ok hǫfðu graut í kǫtlum. Þorgils hafði vánd klæði, er hann kom til þeira. Þeir spurðu hverr hann var.

Þorgils svarar: "Ek heiti Án".

Þeir hlógu at honum, enda lét hann heimsklega. Hann spyrr, hvar hǫfðingi þeira er; þeir sǫgðu hann vera í eynni skamt í brott ok þangat ván til þeira um kveldit. Þeir fœrðu hann í reikuð. Ferr Þorgils nú til báts síns ok hvelfir honum undir sér.

Þeir hlógu at honum ok mæltu: "Undarlega bregðr nú við", sagði annarr.

"Hvat er þat", sagði félagi hans.

"Maðr er kominn í bygðina sá er Þorgils heitir, mikill ok frægr, ok því kemr hǫfðingi várr eigi til lands; ok heillabrigði er nú vorðit. Ek heyrða í morgin, er ek kom út, þetta mæla skipin. Þat skip, er Stakanhǫfði hét, mælti þetta: "Veiztu þat, Vinagautr, at Þorgils skal eiga okkr". "Veit ek þat", sagði annat skipit, "ok þykki mér þat vel". "Ok ætla ek", segir hann, "slíkt fyrir tíðindum".

Nú ferr Þorgils aftr til skips síns. Í þat mund róa víkingarnir at lægi. Þorgils leggr þá at þeim; váru víkingarnir komnir til skála; koma þeir Þorgils þá á óvart, ok lætr hann þegar leggja eld í skálann; varð lítil vǫrn af víkingunum; gefa þeir sik upp ok beiða griða. Þorgils kvað þess enga ván fyrir mǫrg illvirki, er þeir hǫfðu unnit. Var lið þeira alt drepit, utan þeir buðu formanni þeira grið.

Hann kvaðsk eigi þat þiggja vilja, — "því at ek verð yðr aldri trúr".

Hann var þá hǫggvinn. Þeir tóku þar fé mikit, ok hǫfðu þat með sér ok svá skipin, Stakanhǫfða ok Vinagaut; fóru nú til lands; tók Bjálfi vel við þeim. Þorgils gaf mǫrgum mǫnnum fé, þeim er mist hǫfðu fyrir víkingunum, ok hefir þó mikit sjálfr. Verðr hann nú vinsæll af þessum verkum. Hrólfr var þá norðan kominn ok í frið tekinn. Þorgilsi líkar illa við Eirík.

Þorgils spyrr til Snækolls ok kvaðsk vilja finna hann. Þorsteinn hvíti kvað betr fallit, at hann seldi Snækoll við verði enn dræpi hann. Þat gerði Þorgils. Þrælarnir hǫfðu fengit góð kvánfǫng. Þorgils tekr fé alt af þrælunum, enn seldi þá í þrældóm.

Eftir þetta fór Þorgils brott með góðri sœmd ok virðing; láta í haf; berr þá at Írlandi, koma vestan at landinu; tala nú um, hvárt þeir skuli þar vera um vetrinn, eða brott halda. Þorsteinn kvað óráðlegt brott at halda, er sumar var mjǫk áliðit. Tóku menn sér vistir nær skipi. Þorgils var á vist með þeim manni, er Anakol hét; var honum þar blíðlega veitt.

Nú líðr á vetrinn. Anakol var vanr at drekka í brottu um hálf jól. Hann bauð Þorgilsi at fara með sér. Hann þá þat. Þeir Kolr ok Starkaðr váru heima meðan til umsjár við Þorfinn.

Giparr hét þræll Anakols; hann bað Kol drekka karlmannlega. "Er þat auðsætt", sagði hann, "at þér þykkisk mikils verðir".

Kolr kvaðsk ætla at ráða drykkju sinni, enn hann eggjan sinni. Giparr ámælti honum mjǫk, ok þar kom, at hann laust Kol með horni, ok bað hann þat hafa fyrst, ok bíða svá hins verra. Starkaðr gekk á milli, ok vildi eigi hefna láta fyrr enn Þorgils kœmi heim.

Nú koma þeir Þorgils ok bóndi heim, ok er þeim sagðr þessi atburðr. Þorgils kvað þat vel vera, þótt eigi hefði hefnt verit — "hǫfum vér þegit góða vist í vetr hjá bónda; nú vil ek til bóta mæla", ok svá gerði hann.

Bóndi kvaðsk ekki þræla mundu mun gera, þótt þeir hnippisk. Þorgils kvað eigi vel svarat.

Ok er boðsmenn váru brott farnir, þeir er drukkit hǫfðu þar efra hlut jólanna, tóku þeir Þorgils Giparr ok drepa hann eftir jólin. Síðan fóru þeir Þorsteinn til skips ok bjuggusk til varnar. Þeir sá lið mikit fara með skjǫldum, eigi færa enn hundrað manns.

Þá mælti Þorgils: "Má vera, at oss sé skjótt fullliða".

Þá berr brátt at, ok tók hǫfðingi þeira til orða: "Þat var mér þá í hug, er Þorgils þessi gaf í mitt vald systur mína, at eigi munda ek efla flokk í móti honum".

Þar var kominn Hugi jarl, ok bauð þeim með sér at vera, ok þat þágu þeir. Hugi lét bœta skip þeira, ok váru þeir með honum þat er eftir var vetrar. Systir Huga lifði ok fagnaði þeim vel. Móðir hennar var ǫnduð. Jarl lét heimta saman fé Þorgils ok til skips fœra, ok setti málum þeira svá, at þeim hugnaði vel, ok gaf þeim gjafir áðr þeir fœri brott.

Síðan létu þeir í haf ok velktusk úti lengi ok kvámu við Hálogaland um haustit, ok brotnaði kjǫlrinn undan skipinu.

Bjǫrn hét góðr bóndi. Hann tók við Þorgilsi, Þorfinni ok Kol, enn Þorsteinn, Þorleifr ok Starkaðr vistuðusk þar í nánd. Snemmendis bœttu þeir skip sitt.

Sá maðr hvarflaði þar um land, er Randviðr hét; hann var illmenni mikit. Hann kom til Bjarnar bónda, ok kvaðsk vilja taka við dóttur hans, er Ynghildr hét, eða berðisk við hann, ef hann vildi þat heldr. Bjǫrn vildi berjask við þenna mann.

"Eigi vildum vér", segir Þorgils, "at þú hefðir þik í hættu fyrir illmenni þetta, ok vil ek heldr berjask við hann".

Þorgils finnr Randvið, ok bað hann láta bónda vera í friði, gamlan mann. Hann kvaðsk einskis mundu hans orð um þat virða.

Þorgils mælti: "Ek vil leysa bónda".

Þorgils gengr á hólm við Randvið ok hǫggr þegar skjǫld hans ónýtan; því næst hǫggr hann kappann sundr í miðju, enn við hǫggit skaut Randviðr sverðinu utan á kné Þorgilsi ok særði hann. Þat sár grøri svá, at fótr hans sá var skemri síðan ok varð hann aldri óhaltr.

Bjǫrn þakkar honum vel, ok bauð Þorgilsi fé, enn hann kvaðsk þat eigi til fjár gert hafa. Skildu þeir vinir.

Eftir þat létu þeir í haf ok hǫfðu harða útivist, þar til er þeir sá land. Þá tók af byrina ok kom á norðanveðr hvast, ok rak þá undan tólf daga. Síðan kom sunnanveðr hvast, ok sigldu tvau dœgr at landinu. Þá vildi Þorgils eigi lengr sigla láta. Hann var þá tvau dœgr í austri. Þá hǫfðu gengit átta áfǫll. Starkaðr bauð honum, at fara frá austri. Þá kom áfall hit níunda, ok var þat mest; þat rak Þorgils af austrbitanum, ok sló sveininn Þorfinn ór knjám honum ok utanborðs.

Þá mælti Þorgils: "Sú bylgja gekk nú yfir, at eigi þarf at ausa".

Báran kastaði inn aftr sveininum lifanda.

Hann mælti þá: "Stórum stǫplar nú yfir, faðir minn".

Þorgils mælti þá: "Ausi hverr sem má".

Þeir gerðu svá, ok gátu upp ausit. Samdægris kom blóðspýja at sveininum, ok andaðisk hann.

Tveim náttum síðar þá sá þeir Hjǫrleifshǫfða. Þeir kvámu í Arnarbœlisós. Nú vildu þeir fara með lík Þorfinns til kirkju. Þorgils kvað þá lengi fylgzk hafa; sagði þá ok eigi at svá búnu skilja mundu. Þorsteinn spurði Starkað, hvárt hann vildi heldr teygja Þorgils á land eða fara með líkit til graftar.

Sigmundr hét maðr. Hann heimti skiptoll af Þorgilsi, því at hann átti land at annask þar er þeir váru komnir. Nú gerðu þeir Þorsteinn ok Sigmundr þat ráð, at þeir hniptusk við. Þá sagði Kolr Þorgilsi, at Þorsteinn þyrfti manna við. Þorgils hleypr þegar á land, ok beit þetta ráð; urðu þeir Sigmundr ok Þorsteinn vel sáttir. Kolr tók lík Þorfinns ok gróf í kirkjugarði. Ok er Þorgils verðr varr við, hvat Kolr hafði gert, varð hann reiðr mjǫk ok hét honum bana. Kolr kvað þat tilvinnanda, ef Þorgils raknar við þá heldr enn áðr. Ok við umtǫlur Þorsteins sættusk þeir.

Fjǫgr dœgr hafði Þorgils hvárki mat né svefn. Þorgils kvaðsk mundu várkynna konunum, þótt þær ynni brjóstbǫrnum meira enn ǫðrum mǫnnum.

Litlu eftir þing kvámu þeir Þorgils út, ok fór hann heim í Traðarholt ok Þorsteinn með honum ok aðrir félagar. Hæringr bróðir hans tók við honum vel, ok vildi, at Þorgils tœki við fjám sínum. Þorgils kvaðsk eigi vilja viðtaka fyrr enn at vári. Þorleifr fór utan samsumars; skildu þeir Þorgils vel sitt félag.

Þorgils var í Traðarholti um vetrinn ok þeir brœðr með honum, Kolr ok Starkaðr; með honum váru fleiri menn, þótt eigi sé nefndir. Hæringr veitti þeim vel.

Þorgils mælti eittsinn við bróður sinn: "Einn hlutr þykki mér at við þik, frændi, er þú lézt svá mikit fé fylgja dóttur minni Þornýju, þá er þú giftir hana Bjarna í Grǫf".

Hæringr svarar: "Vel þótti þá sét fyrir kosti hennar, er hon hafði hundrað hundraða, enn ef þér þykkir nǫkkut oftekit, þá haf af mínu fé slíkt er þér líkar".

Þorgils vildi þat með engu móti.

At liðnum vetri tekr Þorgils við búi sínu ok ǫðrum fjárhlutum. Feldu menn þegar mikla virðing til Þorgils. Hann var heldr fár við Bjarna mág sinn.

Um várit kom fjǫlment til Árnessþings; kom þar Þorgils ok Bjarni mágr hans ok Þórný dóttir hans. Þorgils gekk einn morgin til búðar Bjarna, ok tók sverðit Jarðhúsnaut í hǫnd sér; ok er hann kemr í búðardyrnar, sér Þórný dóttir hans, at hann er kominn, ok bað Bjarna upp standa; kvað honum eigi hlýða svá búit, sagði fǫður sinn reiðan.

Bjarni spratt upp þegar, því at hann var vitr maðr, ok gekk í móti Þorgilsi ok fagnar honum vel, ok bauð honum þar at vera, — "ok alt mitt góz er þér heimolt til þess at þér megi þá betr líka við mik heldr enn áðr".

"Þetta er allvel mælt", segir Þorgils, "ok skal þetta þiggja, ella óvíst hversu farit hefði".

Bjarni bauð honum þá til heimboðs. Þorgils kvaðsk fara mundu af þinginu með honum ok hafa brott fé slíkt er honum líkaði. Bjarni bað hann því ráða, ok koma þeir í Grǫf ok lítr Þorgils á féit, ok kvaðsk brott mundu hafa tuttugu kýr ok hundrað ásauðar. Þórný bað hann hafa slíkt er hann vildi, ok sagði at þat mundi bezt gegna, at hann réði fyrir.

Maðr hét Þórólfr; hann hafði verit með Þórði fǫður Þorgils; hann átti fé at Þorgilsi, ok beiddi Þorgils, at hann mundi gjalda Þórólfi sex tigu hundraða. Bjarni hét at hann skyldi ráða; skildu við svá búit.

Ok er Þorgils kom heim, kom þar Þórný dóttir hans. Þorgils spyrr, hvat hon vill.

Hon sagðisk vilja fylgja fé sínu, ef honum þœtti þat meiri sómi at skilja með þeim Bjarna, — "ok ráða þess manns traust undan mér, er þér er mestr bati í, ok þér er sjálfrátt, at láta þinn hlut fyrir neinum manni, ef þit eruð at einu ráði báðir".

Þorgils svarar: "Vel ferr þér, dóttir, ok vel ferr ykkr báðum; nú skaltu heim fara ok vil ek eigi skilja ráðahag með ykkr Bjarna"; ok leggr þeim nú svá penninga, at þeim vel líkar.

Ok um sumarit býðr Þorgils Bjarna ok báðum þeim heim í Traðarholt, ok þágu þar góðar viðtǫkur, ok miklar gjafir, ok er nú góð vinátta með þeim Bjarna.

Einnhvern tíma segir Þorgils Bjarna, at hann vill leita sér kvánfangs.

Bjarni kvaðsk þat gjarna vilja: "Þú skalt biðja Helgu, dóttur Þórodds goða í Ǫlfusi Eyvindarsonar, frænda síns". Enn þar var svá farit frændsemi, at móðir Þórodds var Þórvǫr, dóttir Þormóðar, enn Þórvé var móðir Þorsteins goða, fǫður Bjarna spaka.

Þorgils vekr nú bónorðit. Skafti tók því seint ok svá Helga sjálf; þótti maðr stórlyndr ok þó heldr gamall.

Annarr maðr bað ok Helgu; var þat Ásgrímr Elliða-Grímsson. Svarar Skafti þar vel til; enn Þóroddr vill heldr gifta Þorgilsi. Nú var þetta talat á þingi, ok var ekki at gert. Líða nú þau missiri.

Ok annat sumar eftir ríðr Þorgils til skips í Einarshǫfn. Hann fréttir til ferða Skafta, ok vildi fyrir víst finna hann. Þorgils reið til Flóagafls við sétta mann. Þeir váru með honum brœðr, Kolr ok Starkaðr, ok Þórólfr frændi hans ok tveir húskarlar. Þeir váru í hrísum nǫkkurum, ok bíða svá Skafta. Þetta var nær Kallaðarnesi. Skafti sá frá ferjunni, at hestar með sǫðlum gengu með ánni. Skafti sagði, at þeir mundi aftr snúa; kvaðsk frétt hafa, at síðarr mundi betri kaupin, ok fóru þeir heim.

Þóroddr spurði, hví hann fœri svá skjótt aftr, — "eða hræddisk þú hann hraunskeggjann Þorgils? ok þœtti mér þat betra, at ríða óhræddum um heraðit ok gifta honum Helgu, enn vera hvergi óhræddr um þik".

Á þingi um sumarit var talat um gjaforð Helgu; dregr Þóroddr fram með Þorgilsi, enn Skafti með Ásgrími.

Þóroddr mælti þá: "Ek kann sjá, hversu fara mun, ef Þorgilsi er synjat konunnar, þá mun þat margra manna vandræði, enn ek væntir með vingjǫfum góðum, at Ásgrímr láti óhappalaust".

Nú við þessi atkvæði Þórodds var þat afráðit, at Þorgilsi var fǫstnuð Helga, ok var brúðkaup at Hjalla; þá var Þorgils hálfsextugr. Ferr hann nú heim í Traðarholt með Helgu, ok var hon mjǫk fálát.

Ok eittsinn er Þorgils var á brottu, at byggja jarðir sínar, kveðsk Helga vilja fara til Hjalla ok heim um kveldit, ok bað húskarl einn fara með sér. Ok er þau koma til Hjalla, kvað Helga húskarlinn eigi þurfa sín at bíða. Skafti tók vel við Helgu, enn Þóroddr illa; er hon þar margar nætr.

Þorgils kemr heim ok lætr sem hann viti eigi. Ok einn dag býr hann ferð sína ok ríðr til Hjalla, ok váru menn at mat. Þorgils gengr með borðum alvápnaðr ok at Helgu, tekr í hǫnd henni ok leiðir hana út, ok sýndisk þeim maðrinn, sem inni sátu, eigi dællegr. Skafti biðr menn eftir sœkja.

Þóroddr svarar: "Þorgils sœkir eftir sínu, ok skal mǫnnum eigi hlýða at fara eftir honum".

Þorgils ríðr nú heim, ok sendir hann orð Skafta, at þeir hittisk; er nú svá gert; sættask nú við umstilli Þórodds ok gerðisk vinátta með þeim ok varð Þorgils hǫfðingi ok virðingamaðr mikill.