Bókastaðir

Nú býr Þorgils skip sitt ok ferr með þrjá tigu manna. Hann sendi orð Eiríki, at hann kæmi með jafnmarga menn. Ok er Eiríki kvámu orðin, kvaðst hann mundu koma ok verða eigi seinni til eyjanna enn þeir. Þeir Þorgils kvámu nú við eyna og var Eiríkr eigi þar kominn. Þorgils gerir þá ráð við menn sína.

"Leitt er mér", segir hann, "frá at hverfa, enn sjá þykkjumst ek Eirík í gegnum; hann ætlar at vísa oss á illmenni þessi, ok hyggr at vér munum eigi nenna frá at hverfa, þótt hann komi eigi".

Ekki höfðu víkingar til lands komit síðan Þorgils kom í vestri bygð. Sá maðr var á Grænlandi, er Án hinn heimski hét; hann hljóp um alt land kunnr öllum mönnum.

Þorgils lá í einum leynivági og hafnleysu. Eitthvert sinn stígr Þorgils á bát ok rær frá skipinu. Hann sér matsveina á landi ok höfðu graut í kötlum. Þorgils hafði vánd klæði, er hann kom til þeira. Þeir spurðu hverr hann var.

Þorgils svarar: "Ek heiti Án".

Þeir hlógu at honum, enda lét hann heimsklega. Hann spyrr, hvar höfðingi þeira er; þeir sögðu hann vera í eynni skamt í brott ok þangat ván til þeira um kveldit. Þeir færðu hann í reikuð. Ferr Þorgils nú til báts síns ok hvelfir honum undir sér.

Þeir hlógu at honum og mæltu: "Undarlega bregðr nú við", sagði annarr.

"Hvat er þat", sagði félagi hans.

"Maðr er kominn í bygðina sá er Þorgils heitir, mikill ok frægr, ok því kemr höfðingi várr eigi til lands; ok heillabrigði er nú vorðit. Ek heyrða í morgin, er ek kom út, þetta mæla skipin. Þat skip, er Stakanhöfði hét, mælti þetta: "Veiztu þat, Vinagautr, at Þorgils skal eiga okkr". "Veit ek þat", sagði annat skipit, "ok þykki mér þat vel". "Ok ætla ek", segir hann, "slíkt fyrir tíðindum".

Nú ferr Þorgils aftr til skips síns. Í þat mund róa víkingarnir at lægi. Þorgils leggr þá at þeim; váru víkingarnir komnir til skála; koma þeir Þorgils þá á óvart, ok lætr hann þegar leggja eld í skálann; varð lítil vörn af víkingunum; gefa þeir sik upp ok beiða griða. Þorgils kvað þess enga ván fyrir mörg illvirki, er þeir höfðu unnit. Var lið þeira alt drepit, utan þeir buðu formanni þeira grið.

Hann kvaðst eigi þat þiggja vilja, — "því at ek verð yðr aldri trúr".

Hann var þá höggvinn. Þeir tóku þar fé mikit, ok höfðu þat með sér ok svá skipin, Stakanhöfða ok Vinagaut; fóru nú til lands; tók Bjálfi vel við þeim. Þorgils gaf mörgum mönnum fé, þeim er mist höfðu fyrir víkingunum, ok hefir þó mikit sjálfr. Verðr hann nú vinsæll af þessum verkum. Hrólfr var þá norðan kominn ok í frið tekinn. Þorgilsi líkar illa við Eirík.

Þorgils spyrr til Snækolls ok kvaðst vilja finna hann. Þorsteinn hvíti kvað betr fallit, at hann seldi Snækoll við verði enn dræpi hann. Þat gerði Þorgils. Þrælarnir höfðu fengit góð kvánföng. Þorgils tekr fé alt af þrælunum, enn seldi þá í þrældóm.

Eftir þetta fór Þorgils brott með góðri sæmd ok virðing; láta í haf; berr þá at Írlandi, koma vestan at landinu; tala nú um, hvárt þeir skuli þar vera um vetrinn, eða brott halda. Þorsteinn kvað óráðlegt brott at halda, er sumar var mjök áliðit. Tóku menn sér vistir nær skipi. Þorgils var á vist með þeim manni, er Anakol hét; var honum þar blíðlega veitt.

Nú líðr á vetrinn. Anakol var vanr at drekka í brottu um hálf jól. Hann bauð Þorgilsi at fara með sér. Hann þá þat. Þeir Kolr ok Starkaðr váru heima meðan til umsjár við Þorfinn.

Giparr hét þræll Anakols; hann bað Kol drekka karlmannlega.

"Er þat auðsætt", sagði hann, "at þér þykkist mikils verðir".

Kolr kvaðst ætla at ráða drykkju sinni, enn hann eggjan sinni. Giparr ámælti honum mjök, ok þar kom, at hann laust Kol með horni, ok bað hann þat hafa fyrst, ok bíða svá hins verra. Starkaðr gekk á milli, ok vildi eigi hefna láta fyrr enn Þorgils kæmi heim.

Nú koma þeir Þorgils ok bóndi heim, ok er þeim sagðr þessi atburðr. Þorgils kvað þat vel vera, þótt eigi hefði hefnt verit — "höfum vér þegit góða vist í vetr hjá bónda; nú vil ek til bóta mæla", ok svá gerði hann.

Bóndi kvaðst ekki þræla mundu mun gera, þótt þeir hnippist. Þorgils kvað eigi vel svarat. Ok er boðsmenn váru brott farnir, þeir er drukkit höfðu þar efra hlut jólanna, tóku þeir Þorgils Giparr ok drepa hann eftir jólin. Síðan fóru þeir Þorsteinn til skips ok bjuggust til varnar. Þeir sá lið mikit fara með skjöldum, eigi færa enn hundrað manns.

Þá mælti Þorgils: "Má vera, at oss sé skjótt fullliða".

Þá berr brátt at, ok tók höfðingi þeira til orða: "Þat var mér þá í hug, er Þorgils þessi gaf í mitt vald systur mína, at eigi munda ek efla flokk í móti honum".

Þar var kominn Hugi jarl, ok bauð þeim með sér at vera, ok þat þágu þeir. Hugi lét bæta skip þeira, ok váru þeir með honum þat er eftir var vetrar. Systir Huga lifði ok fagnaði þeim vel. Móðir hennar var öndub. Jarl lét heimta saman fé Þorgils ok til skips færa, ok setti málum þeira svá, at þeim hugnaði vel, ok gaf þeim gjafir áðr þeir færi brott.

Síðan létu þeir í haf ok velktust úti lengi ok kvámu við Hálogaland um haustit, ok brotnaði kjölrinn undan skipinu.

Björn hét góðr bóndi. Hann tók við Þorgilsi, Þorfinni ok Kol, enn Þorsteinn, Þorleifr ok Starkaðr vistuðust þar í nánd. Snemmendis bættu þeir skip sitt.

Sá maðr hvarflaði þar um land, er Randviðr hét; hann var illmenni mikit. Hann kom til Bjarnar bónda, ok kvaðst vilja taka við dóttur hans, er Ynghildr hét, eða berðist við hann, ef hann vildi þat heldr. Björn vildi berjast við þenna mann.

"Eigi vildum vér", segir Þorgils, "at þú hefðir þik í hættu fyrir illmenni þetta, ok vil ek heldr berjast við hann".

Þorgils finnr Randvið, ok bað hann láta bónda vera í friði, gamlan mann. Hann kvaðst einskis mundu hans orð um þat virða.

Þorgils mælti: "Ek vil leysa bónda".

Þorgils gengr á hólm við Randviðr ok höggr þegar skjöld hans ónýtan; því næst höggr hann kappann sundr í miðju, enn við höggit skaut Randviðr sverðinu utan á kné Þorgilsi ok særði hann. Þat sár gröri svá, at fótr hans sá var skemri síðan ok varð hann aldri óhaltr. Björn þakkar honum vel, ok bauð Þorgilsi fé, enn hann kvaðst þat eigi til fjár gert hafa. Skildu þeir vinir.

Eftir þat létu þeir í haf ok höfðu harða útivist, þar til er þeir sá land. Þá tók af byrina ok kom á norðanveðr hvast, ok rak þá undan tólf daga. Síðan kom sunnanveðr hvast, ok sigldu tvau dægr at landinu. Þá vildi Þorgils eigi lengr sigla láta. Hann var þá tvau dægr í austri. Þá höfðu gengit átta áföll. Starkaðr bauð honum, at fara frá austri. Þá kom áfall hit níunda, ok var þat mest; þat rak Þorgils af austrbitanum, ok sló sveininn Þorfinn ór knjám honum ok utanborðs.

Þá mælti Þorgils: "Sú bylgja gekk nú yfir, at eigi þarf at ausa".

Báran kastaði inn aftr sveininum lifanda.

Hann mælti þá: "Stórum stöplar nú yfir, faðir minn".

Þorgils mælti þá: "Ausi hverr sem má".

Þeir gerðu svá, ok gátu upp ausit. Samdægris kom blóðspýja at sveininum, ok andaðist hann. Tveim náttum síðar þá sá þeir Hjörleifshöfða. Þeir kvámu í Arnarbælisós. Nú vildu þeir fara með lík Þorfinns til kirkju. Þorgils kvað þá lengi fylgzt hafa; sagði þá ok eigi at svá búnu skilja mundu. Þorsteinn spurði Starkað, hvárt hann vildi heldr teygja Þorgils á land eða fara með líkit til graftar.

Sigmundr hét maðr. Hann heimti skiptoll af Þorgilsi, því at hann átti land at annast þar er þeir váru komnir. Nú gerðu þeir Þorsteinn ok Sigmundr þat ráð, at þeir hniptust við. Þá sagði Kolr Þorgilsi, at Þorsteinn þyrfti manna við. Þorgils hleypr þegar á land, ok beit þetta ráð; urðu þeir Sigmundr ok Þorsteinn vel sáttir. Kolr tók lík Þorfinns og gróf í kirkjugarði. Ok er Þorgils verðr varr við, hvat Kolr hafði gert, varð hann reiðr mjök ok hét honum bana. Kolr kvað þat tilvinnanda, ef Þorgils raknar við þá heldr enn áðr. Ok við umtölur Þorsteins sættust þeir. Fjögr dægr hafði Þorgils hvárki mat né svefn. Þorgils kvaðst mundu várkynna konunum, þótt þær ynni brjóstbörnum meira enn öðrum mönnum.

Litlu eftir þing kvámu þeir Þorgils út, ok fór hann heim í Traðarholt ok Þorsteinn með honum ok aðrir félagar. Hæringr bróðir hans tók við honum vel, ok vildi, at Þorgils tæki við fjám sínum. Þorgils kvaðst eigi vilja viðtaka fyrr enn at vári. Þorleifr fór utan samsumars; skildu þeir Þorgils vel sitt félag.

Þorgils var í Traðarholti um vetrinn ok þeir bræðr með honum, Kolr ok Starkaðr; með honum váru fleiri menn, þótt eigi sé nefndir. Hæringr veitti þeim vel.

Þorgils mælti eittsinn við bróður sinn: "Einn hlutr þykki mér at við þik, frændi, er þú lézt svá mikit fé fylgja dóttur minni Þornýju, þá er þú giftir hana Bjarna í Gröf".

Hæringr svarar: "Vel þótti þá sét fyrir kosti hennar, er hon hafði hundrað hundraða, enn ef þér þykkir nökkut oftekit, þá haf af mínu fé slíkt er þér líkar".

Þorgils vildi þat með engu móti.

At liðnum vetri tekr Þorgilsvið búi sínu ok öðrum fjárhlutum. Feldu menn þegar mikla virðing til Þorgils. Hann var heldr fár við Bjarna mág sinn. Um várit kom fjölment til Árnessþings; kom þar Þorgils ok Bjarni mágr hans ok Þórný dóttir hans.

Þorgils gekk einn morgin til búðar Bjarna, ok tók sverðit Jarðhúsnaut í hönd sér; ok er hann kemr í búðardyrnar, sér Þórný dóttir hans, at hann er kominn, ok bað Bjarna upp standa; kvað honum eigi hlýða svá búit, sagði föður sinn reiðan.

Bjarni spratt upp þegar, því at hann var vitr maðr, ok gekk í móti Þorgilsi ok fagnar honum vel, ok bauð honum þar at vera, — "ok alt mitt góz er þér heimolt til þess að þér megi þá betr líka við mik heldr enn áðr".

"Þetta er allvel mælt", segir Þorgils, "ok skal þetta þiggja, ella óvíst hversu farit hefði".

Bjarni bauð honum þá til heimboðs. Þorgils kvaðst fara mundu af þinginu með honum ok hafa brott fé slíkt er honum líkaði. Bjarni bað hann því ráða, ok koma þeir í Gröf ok lítr Þorgils á féit, ok kvaðst brott mundu hafa tuttugu kýr ok hundrað ásauðar. Þórný bað hann hafa slíkt er hann vildi, ok sagði at þat mundi bezt gegna, at hann réði fyrir.

Maðr hét Þórólfr; hann hafði verit með Þórði föður Þorgils; hann átti fé at Þorgilsi, ok beiddi Þorgils, at hann mundi gjalda Þórólfi sex tigu hundraða. Bjarni hét at hann skyldi ráða; skildu við svo búit; ok er Þorgils kom heim, kom þar Þórný dóttir hans. Þorgils spyrr, hvat hon vill. Hon sagðist vilja fylgja fé sínu, ef honum þætti þat meiri sómi at skilja með þeim Bjarna, — "ok ráða þess manns traust undan mér, er þér er mestr bati í, ok þér er sjálfrátt, at láta þinn hlut fyrir neinum manni, ef þit eruð at einu ráði báðir".

Þorgils svarar: "Vel ferr þér, dóttir, ok vel ferr ykkr báðum; nú skaltu heim fara ok vil ek eigi skilja ráðahag með ykkr Bjarna"; ok leggr þeim nú svá penninga, at þeim vel líkar.

Ok um sumarit býðr Þorgils Bjarna ok báðum þeim heim í Traðarholt, ok þágu þar góðar viðtökur, ok miklar gjafir, ok er nú góð vinátta með þeim Bjarna.

Einnhvern tíma segir Þorgils Bjarna, at hann vill leita sér kvánfangs.

Bjarni kvaðst þat gjarna vilja: "Þú skalt biðja Helgu, dóttur Þórodds goða í Ölfusi Eyvindarsonar, frænda síns".

Enn þar var svá farit frændsemi, at móðir Þórodds var Þórvör, dóttir Þormóðar, enn Þórvé var móðir Þorsteins goða, föður Bjarna spaka.

Þorgils vekr nú bónorðit. Skafti tók því seint ok svá Helga sjálf; þótti maðr stórlyndr ok þó heldr gamall. Annarr maðr bað ok Helgu; var þat Ásgrímr Elliða-Grímsson. Svarar Skafti þar vel til; enn Þóroddr vill heldr gifta Þorgilsi. Nú var þetta talat á þingi, ok var ekki at gert. Líða nú þau missiri.

Ok annat sumar eftir ríðr Þorgils til skips í Einarshöfn. Hann fréttir til ferða Skafta, ok vildi fyrir víst finna hann. Þorgils reið til Flóagafls við sétta mann. Þeir váru með honum brædr, Kolr ok Starkaðr, ok Þórólfr frændi hans ok tveir húskarlar. Þeir váru í hrísum nökkurum, ok bíða svá Skafta. Þetta var nær Kalladarnesi. Skafti sá frá ferjunni, at hestar með söðlum gengu með ánni. Skafti sagði, at þeir mundi aftr snúa; kvaðst frétt hafa, at síðarr mundi betri kaupin, ok fóru þeir heim.

Þóroddr spurði, hví hann færi svá skjótt aftr, — "eða hræddist þú hann hraunskeggjann Þorgils? ok þætti mér þat betra, at ríða óhræddum um heraðit og gifta honum Helgu, enn vera hvergi óhræddr um þik".

Á þingi um sumarit var talat um gjaforð Helgu; dregr Þóroddr fram með Þorgilsi, enn Skafti með Ásgrími.

Þóroddr mælti þá: "Ek kann sjá, hversu fara mun, ef Þorgilsi er synjat konunnar, þá mun þat margra manna vandræði, enn ek væntir með vingjöfum góðum, at Ásgrímr láti óhappalaust".

Nú við þessi atkvæði Þórodds var þat afráðit, at Þorgilsi var föstnuð Helga, ok var brúðkaup at Hjalla; þá var Þorgils hálfsextugr. Ferr hann nú heim í Traðarholt með Helgu, ok var hon mjök fálát.

Ok eittsinn er Þorgils var á brottu, at byggja jarðir sínar, kveðst Helga vilja fara til Hjalla ok heim um kveldit, ok bað húskarl einn fara með sér. Ok er þau koma til Hjalla, kvað Helga húskarlinn eigi þurfa sín at bíða. Skafti tók vel við Helgu, enn Þóroddr illa; er hon þar margar nætr. Þorgils kemr heim ok lætr sem hann viti eigi. Ok einn dag býr hann ferð sína ok ríðr til Hjalla, ok váru menn at mat. Þorgils gengr með borðum alvápnaðr ok at Helgu, tekr í hönd henni ok leiðir hana út, ok sýndist þeim maðrinn, sem inni sátu, eigi dællegr. Skafti biðr menn eftir sækja.

Þóroddr svarar: "Þorgils sækir eftir sínu, ok skal mönnum eigi hlýða at fara eftir honum".

Þorgils ríðr nú heim, ok sendir hann orð Skafta, at þeir hittist; er nú svá gert; sættast nú við umstilli Þórodds ok gerðist vinátta með þeim ok varð Þorgils höfðingi ok virðingamaðr mikill.