Bókastaðir

Þorgils bíðr nú byrjar, ok dreymir, at maðr kœmi at honum, mikill ok rauðskeggjaðr, ok mælti: "Ferð hefir þú ætlat fyrir þér, ok mun hon erfið verða". Draummaðrinn sýndisk honum heldr grepplegr. "Illa mun yðr farask", segir hann, "nema þú hverfir aftr til míns átrúnaðar; mun ek þá enn til sjá með þér".

Þorgils kvaðsk aldri hans umsjá hafa vilja, ok bað hann brott dragask sem skjótast frá sér; enn mín ferð teksk sem almáttigr guð vill".

Síðan þótti honum Þórr leiða sik á hamra nǫkkura, þar sem sjóvarstraumr brast í bjǫrgum, — "í slíkum bylgjum skaltu vera, ok aldri ór komask, utan þú hverfir til mín."

"Nei", sagði Þorgils, "far á brott enn leiði fjandi; sá mun mér hjálpa, sem alla leysti með sínum dreyra".

Síðan vaknar hann, ok segir drauminn konu sinni.

"Aftr munda ek setjask", segir hon, "ef mik hefði svá dreymt, ok eigi vil ek segja Jósteini draum þenna ok eigi ǫðrum mǫnnum".

Nú kemr byrr, ok sigla þau út ór firði; hafði Jósteinn skip fyrir framan siglu; ok sem þau kómu ór landsýn, teksk af byrr allr, ok velkjask þau úti lengi, svá at bæði varð matfátt ok drykkjarfátt.

Þorgils dreymdi, at enn sami maðr kœmi at honum ok mælti: "Fór eigi sem ek sagða þér"? Þórr talaði þá enn mart við Þorgils, enn Þorgils rak hann frá sér með hǫrðum orðum.

Tekr nú at hausta, ok mæltu sumir menn, at þeir skyldu heita á Þór. Þorgils bannaði þat, ok sagði, at menn skyldi missmíði á finna, ef nǫkkurr maðr blótaði þar í skipi. Við þessi orð treystisk engi á Þór at kalla.

Eftir þetta dreymdi Þorgils, at sami maðr kom at honum ok mælti: "Enn sýnisk þat, hversu trúr þú vart mér, er menn vildu á mik kalla, enn ek hefi beint nú fyrir þínum mǫnnum, ok eru nú komnir at þrotum allir, ef ek dugi þeim eigi, enn nú muntu taka hǫfn á sjau nátta fresti, ef þú hverfr til mín með nǫkkurri alvǫru".

"Þótt ek taka aldri hǫfn", sagði Þorgils, "þá skal ek þér ekki gott gera".

Þórr svarar: "Þótt þú gerir mér aldri gott, þá gjalt þú mér þó góz mitt". Þorgils hugsar hvat um þetta er, ok veit nú, at þetta er einn uxi, ok var þetta þá kálfr, er hann gaf honum.

Nú vaknar Þorgils, ok ætlar nú at kasta utanborðs uxanum. Enn er Þorgerðr verðr vís, falar hon uxann, því at henni var vistafátt. Þorgils sagðisk vilja ónýta uxann ok engum selja. Þorgerði þótti nú illa. Hann lét kasta uxanum útbyrðis, ok kvað eigi kynlegt, þótt illa færisk, er fé Þórs var innbyrðis.

Þau eru nú úti um hríð ok hǫfðu harða réttu. Þórarinn var knástr maðr annarr enn Þorgils: hann var tvítugr at aldri.

Þat er sagt, at þeir brutu skipit undir Grœnlandsjǫklum í vík nǫkkurri við sandmǫl; tók skipit í sundr í efra rúmi; menn heldusk allir ok svá fé; bátr var ok heill; stafn rak upp við syðra land. Þá var vika til vetrar. Jǫklar miklir gengu tveim megin víkrinnar.

Þeir gera sér nú skála, ok í þverþili; búa nú sínum megin hvárir. Mjǫl nǫkkut hǫfðu þeir til atvinnu sér; henda ok af selum, ok eiga þat allir saman. Dautt var fé þeira flest. Þorgils mǫnnum varð betri hlutr af veiðifangi; varð hann lengrum hlutsælli.

Hann bað sína menn vera hljóðláta ok siðsama á kveldum ok halda vel trú sína. Þórey var mjǫk þunguð. Þat er sagt, at Jósteinn ok hans menn gerðu mikit um sik, ok hǫfðu náttleika með háreysti.

Nær vetrnóttum varð Þórey léttari at sveinbarni, ok hét Þorfinnr. Hon bjargaðisk lítt við þá fœðu, er til var. Þorgils hafði útróðramenn með þrælum Jósteins.

Líðr nú á vetrinn ok dregr at jólum. Þorgils biðr menn hljóða vera ok fara snemma í rekkju. Jólamorgin var veðr gott, ok váru menn úti um daginn, ok heyrðu óp mikit í útnorðr, ok kemr annarr dagr í jólum. Þorgils háttar snemma, ok er þau hǫfðu sofit svefn, kom Jósteinn inn ok hans menn, ok er heldr mikit um þá; ok er þeir váru niðr lagstir, er drepit hǫgg mikit á dyrr.

Þá mælti einn þeira: "Góð tíðindi munu nú vera", ok hljóp út, ok varð hann þegar œrr, enn um morguninn deyr hann. Svá ferr annan aftan, at maðr œrisk, ok kallask sjá hinn hlaupa at sér, er áðr dó. Eftir þat kom sótt í lið Jósteins ok deyja sex menn. Þá tekr Jósteinn sótt ok deyr hann. Síðan eru þeir kasaðir í mjǫllinni. Þorgils rœðir um við sína menn, ok bað þá við sjá slíkum fádœmum.

Á bak jólum gengu þessir menn allir aftr. Þá tók Þorgerðr sótt ok andask, ok þarnæst hverr at ǫðrum þeira manna, er með Jósteini hǫfðu verit. Þórarinn lézk síðast. Váru nú allmiklar aftrgǫngur, ok sóttu mest at Þorgilsi. Ǫll váru þau dauð í miðja gói. Ekki mátti Þorgils ok hans menn í brott fœrask meðan aftrgǫngur váru sem mestar. Í þenna hluta skálans gengu þau mest aftr, er þau hǫfðu átt. Þorgils lét brenna þau ǫll á báli, ok varð þaðan af ekki mein at aftrgǫngum.

Nú líðr á vetrinn, ok máttu þeir eigi brott leita fyrir ísum, ok fengu sér vistir um sumarit. Annan vetr andaðisk Guðrún systir Kols, ok grefr Þorgils hana undir rúmi sínu, ok er várar, megu þau ekki í brott komask.

Þat er eitthvert sinn, at Þórey sagði draum sinn Þorgilsi, at hon kvaðsk sjá fǫgr heruð ok menn bjarta, — "ok get ek, at vér leysimsk brott ór þessum vandræðum".

Þorgils svarar: "Góðr er draumr þinn, ok þó eigi ólíkast at viti til annars heims, ok munir þú eiga gott fyrir hǫndum, ok munu helgir menn hjálpa þér fyrir hreint líf ok mannraunir". Hon bað hann brott leita ór óbygðum, ef þeir mætti. Þorgils kvaðsk eigi yfir þat sjá.

Hon lá í rekkju lǫngum, ok einn góðan veðrdag segir Þorgils, at þeir muni ganga á jǫkla, ok vita, ef þeir sæi nǫkkut leysask ísinn. Þórey kvaðsk þess ófús, at hann fœri frá henni. Hann kvaðsk skamt fara mundu. Þrælarnir skulu róa at veiðifangi, enn Þórarinn bryti skal ýta ok vera síðan hjá Þóreyju. Þeir Þorleifr, Kolr ok Starkaðr beiddusk at fara með honum. Þorgils kvað þá forystulaust heima, enn kvaðsk eigi vel trúa þrælum.

Þeir fóru allir á jǫkla. Þorgils hafði boløxi í hendi ok gyrðr sverðinu Jarðhúsnaut. At nóni dags sneru þeir aftr; gerði þá á veðr hart. Þorgils fór fyrir ok hitti vel leiðina, koma til skálans, ok sá ekki skipit, gengu í skálann. Váru í brottu allar kistur ok svá menn.

Þorgils mælti: "Nú munu ill efni í".

Enn er þeir kvámu innar í skálann, heyrðu þeir snǫrgl nǫkkurt til rekkju Þóreyjar; ok er þeir kvámu þar, sjá þeir, at hon var ǫndut, enn sveinninn saug hana dauða. Leituðu þeir um hana ok fundu ben litla undir hendinni, sem mjóvum knífsoddi hefði stungit verit. Mjǫk var þar alt blóðugt. Þessa sýn hafði Þorgils svá sét, at honum þótti mestr harmr í vera. Brott var sópat ǫllum vistum.

Um nóttina vill Þorgils vaka yfir sveininum, ok kvaðsk eigi sjá, at hann mætti álengdar lifa, — "ok þykki mér þat allmikit, ef ek má eigi honum hjálpa; skal þat nú fyrst taka bragða, at skera af mér geirvǫrtuna", — ok svá var gert; fór fyrst ór blóð, síðan blanda, ok lét eigi fyrr af enn ór fór mjólk, ok þar fœddisk sveinninn upp við þat. Þeir Þorgils sóttu fast at veiðifangi, ok gerðu sér einn húðkeip ok bjuggu innan með viðum.

Einn morgin er Þorgils einn úti, ok sér í vǫk rekald mikit, ok þar hjá trǫllkonur tvær ok bundu byrðar miklar. Þorgils hleypr til þangat, ok hafði sverðit Jarðhúsnaut, ok hǫggr til annarar með sverðinu í því, er hon færisk undir byrðina, ok rekr af henni hǫndina. Byrðin fellr niðr, enn hon hljóp í brott. Síðan taka þeir rekaldit ok eru þá vistir nógar. Síðan losnar íssinn, ok leitar Þorgils ok hans menn þá í brott, ok komask til Seleyra um sumarit, ok váru þar um vetrinn.

At sumarmálum fóru þeir þaðan ok fundu ey lítla. Hálfum mánuði síðar fundu þeir svartbaksegg ok gáfu sveininum; hann át hálft eggit. Þeir spurðu, hví hann át eigi. Hann svarar: "Því spari ek minn mat at þér sparit yðvarn mat".

Þeir dragask nú fram með jǫklinum, ok kvámu at bjǫrgum brǫttum, brýna upp skipinu, reisa þar tjald; ok um morgininn gengr Kolr út ok sér eigi skipit ok legsk síðan niðr ok vill eigi segja Þorgilsi. Litlu síðar kom Þorleifr út ok getr eigi um.

Þorgils kom út, ok sér, at skipit er á brautu, ok sagði þeim hvarf skipsins, — "sér ek nú ekki annat til", kvað Þorgils, "enn at tapa verði sveininum".

Þorleifr svarar: "Eigi er þat til". Hann bað þó þat skyldi gera. Taka þeir nú sveininn, ok biðr Þorleifr Kol tapa piltinum.

"Eigi mun ek þat gera", segir Kolr, "því ek veit, at þegar af líðr Þorgilsi þetta, þá er honum þat enn mesti harmr; enn ek ætta Þorgilsi gott at launa".

Síðan fara þeir inn, ok láta úti eftir sveininn. Þorgils spurði þá, hvárt þeir hefði drepit sveininn. Þeir kváðu þat eigi vera. Hann þakkaði þeim fagrlega, er þeir hǫfðu svá gert. Var þá sóttr sveinninn, ok var hann hjá Þorgilsi um nóttina.

Þá sagði Þorgils draum sinn: "Ek þóttumsk á þingi vera á Íslandi; þótti mér sem vit Ásgrímr Elliða-Grímsson togaðim eina hǫnk, ok misti hann".

Þorleifr svarar: "Þar muntu enn koma til Íslands, ok skifta málum við hann ok mun þér þat betr ganga".

"Svá má vera", segir Þorgils.

Aðra nótt dreymdi hann, ok sagði: "Ek þóttumsk heima vera í Traðarholti, ok var þar fjǫlment; ek sá álft eina ganga eftir gólfinu ok var blíðari við aðra enn mik; þá hristi ek hana, ok var hon þaðan af miklu betr til mín".

Þorleifr svarar: "Þar muntu kvángask, faðir, ok muntu lítt í fyrstu njóta ástar hennar, ok mun þat þó vel dragask".

"Enn dreymdi mik", segir Þorgils, "at ek væra heima í Traðarholti; ek sá á kné mínu inu hœgra, þar váru vaxnir fim hjálmlaukar saman ok kvísluðusk þar af margir laukar, ok ofarlega yfir hǫfuð mér bar einn laukinn; enn svá var hann fagr sem hann hefði gullslit".

Þorleifr svarar: "Sé ek draum þinn; þar muntu eiga fim bǫrn; frá þeim munu kvíslask margar ættir á Íslandi; enn ek mun eigi þar aldr ala, ok mun ek auka ætt mína annarsstaðar; enn hinn fagri laukrinn mun merkja þat, at einhverr maðr mun frá þér koma, sá er ágætr mun verða". Ok þat gekk eftir síðan, því frá Þorgilsi er kominn Þorlákr byskup hinn helgi.

Þorleifr mælti þá: "Þat dreymdi mik, faðir, at mér þótti Þórný systir mín gefa mér osthleif, ok váru af bárurnar".

Þorgils mælti: "Þar mun af hit harðasta af kostum okkrum, er af váru bárurnar".

Þá heyrðu þeir óp mikit; var þá kallat, at Íslendingar skyldi taka skip sitt. Þeir ganga út skjótt, ok sjá tvær konur; þær hurfu skjótt. Bjǫrn einn brauzk um í vǫk ok var brotinn í hrammrinn. Þorgils hleypr til ok leggr bjǫrninn með sverði; dó dýrit af því lagi. Þorgils hrífr þá til hlustanna, ok vill eigi at søkkvi dýrit; draga upp síðan ok gera til. Þorgils deildi þá stykki sérhverjum þeira, ok má af slíku marka, hversu þungan matarafla þeir áttu.

Þorleifr mælti: "Matsparr ertu nú, faðir".

Þorgils svarar: "Já son minn, þat hœfir at svá sé".

Síðan snúa þeir til hafs ok róa fyrir framan margar víkr, ok er þeir kvámu fyrir eitt fjarðarmynni, þá gekk þeim með mikilli mœði; tekr þá nú at þyrsta fast; þeir váru fim saman með sveininum; þeir gerðusk þá mjǫk máttfarnir af þorsta, enn var hvergi nær vatn.

Þá mælti Starkaðr: "Þat hefi ek vitat menn hafa gert, ef líf þeira hefir við legit, at menn hafa blandat saman sjó ok hlandi". Þeir taka nú auskerit ok míga í, ok blǫnduðu við sjó, ok báðu Þorgils leyfis at drekka. Hann kvað várkunn á, enn kvaðsk þó hvárki banna né lofa. Enn er þeir ætluðu at drekka, bað Þorgils þá fá sér, ok kvaðsk skyldu mæla fyrir minni. Hann tók við ok mælti svá: "Þú it argasta dýr, er ferð vára dvelr, skalt eigi því ráða, at ek né aðrir drekki sinn þarfagang". Í því fló fugl, þvílíkastr sem álkuungi, brott frá skipinu ok skrækti við. Þorgils helti síðan útbyrðis ór auskerinu. Síðan róa þeir ok taka sér vatn, ok var þat síð dags. Þessi fugl flaug í norðrætt frá skipinu.

Þorgils mælti: "Seint hefir fugl þessi við oss skilit, ok taki nú allar gramir við honum; enn við þat megum vér una, at hann kom eigi því á leið sem hann vildi.

At þrim nóttum liðnum sá þeir tjald af lérefti; þeir kendu, at þat var tjald Þóreyjar; fundu þar brytja Þorgils, ok spyrja hann, með hverri farandi hann hafði þar komit. Hann sagði þá kostaboð þeira Snækolls við sik, ef hann vildi eigi fara, at þeir mundu drepa hann. "Snækollr stakk mjóvu járni á Þóreyju".

Þorgils svarar: "Eigi veit ek, hvers þú ert verðr, enn ósannleg þykki mér þín sǫgn, ok skaltu eigi lifa lengi". Þar var hann drepinn, ok grófu hann þar; fara síðan í brott.

Nú tekr at hausta, ok kómu þá í fjǫrð einn, láta at landi, ok sjá, at þar var naust; brýna þar upp skipinu ok ganga frá sjó ok koma at bœ; þar var maðr úti ok heilsar á þá ok spyrr at nafni ok þeir hann. Þessi kvaðsk Hrólfr heita, ok bauð þeim þar at vera. Þat þiggja þeir, ok er Þorfinnr fenginn konum til geymslu, ok er honum mjólk gefin; sagði hann mjólk fǫður síns ekki svá lita; eru þeir þar um vetrinn.

Um várit býðr Hrólfr Þorgilsi þar at vera með sínum mǫnnum; enn þá bauð hann honum skip sitt, ef hann vildi brott fara. Þorgils þakkar honum, enn kvaðsk skipit hafa vilja — "væri ok skylt at launa þér góðu".

Hrólfr kvaðsk ætla, at hann mundi gott af honum hljóta, — "því at þú munt í mikla virðing koma, ok ef svá væri, þá mættir þú mik í frið kaupa við bygðarmenn, því at ek em í ófriði við þá". Þorgils játar því, ok mæla þar hvárir vel fyrir ǫðrum.

Fara suðr fyrir land, ok koma í fjǫrð, ok lǫgðu í lægi; síðan tjǫlduðu þeir, ok í því bili sá þeir skip ok var þat kaupskip; sigldu þeir á fjǫrðinn, ok hǫfðu eitt veðr hvárirtveggi, ok kvámu at einni lendingu.

Þorgils mælti: "Þetta eru góð tíðindi; fari þit, Þorleifr ok Kolr, ok vitit, hverir þessir eru".

Síðan fóru þeir, ok kvámu at skipinu, ok ganga út á þat. Aftr við lyftingina sat maðr í rauðum kyrtli, ok sprettr upp þegar ok fagnar Þorleifi. Var þar kominn Þorsteinn hvíti, fóstri hans ok stjúpfaðir. Hann spyrr at Þorgilsi. Þeir sǫgðu, at hann var þar.

Þorsteinn fór til fundar við Þorgils; varð þar fagnafundr; kvaðsk Þorsteinn koma af Íslandi, ok kvað ráð hans standa heilt; kvaðsk ekki þar til hans frétt hafa á fjórum vetrum; sagði Þórnýju dóttur hans vera gifta Bjarna í Grǫf Þorsteinssyni goða landnámamanns; "ok er Þorleifr kom eigi aftr til Noregs, bjó ek skip mitt ok fór ek til Íslands ok var ek þar tvá vetr, ok frétta ek ekki þar til þín; fór ek þá hingat at leita þín".

"Góðs þótti mér at þér ván", segir Þorgils.

Menn kvámu brátt til þeira. Bóndi sá er þar bjó næst hét Þórir. Hann bauð Þorsteini til sín, ok þangat fór hann. Eiríkr rauði bauð Þorgilsi til sín, ok þat þektisk hann. Þangat fóru tólf menn með honum. Þorgilsi er skift at gagnvert Eiríki, ok þar utar frá sat Þorleifr, þá Kolr, þá Starkaðr.

Þorfinni var fengin fóstra, ok vill hann ekki mjólk drekka fyrr enn myrkt var; þá var hann af brjósti vaninn.

Ekki var Eiríki margt til Þorgils, ok var vistin með minna þokka veitt enn Þorgils hugði. Þat frétti Þorgils, at þrælarnir váru þar í landi, ok lét eigi sem hann vissi.

Þat bar til um vetrinn, at bjarndýr lagðisk á fé manna ok gerði mikinn skaða. Þat var einn tíma, at menn kvámu til kaupa við Þorgils, ok váru menn margir í útibúri því er varningrinn var í; þar var Þorfinnr.

Hann mælti við fǫður sinn: "Hér er úti, faðir, rakki fagr ok mikill".

Þorgils svarar: "Hirð eigi um þat, ok hlaup eigi út".

Sveinninn hljóp út sem áðr ok var þar bjarndýrit fyrir; þat svifti honum undir sik. Sveinninn kvað við hátt. Þorgils hljóp út með sverðit Jarðhúsnaut. Dýrit hafði leikit við sveininn. Þorgils hǫggr á milli hlustanna á dýrinu ok klýfr hausinn ok fellr þat niðr dautt; enn hann tekr sveininn ok var hann lítt sakaðr.

Verðr Þorgils nú ágætr af þessu verki, ok þótti stór heill til hans horfit hafa. Ekki fansk Eiríki til þessa verks, enn lét þó til gera dýrit. Sǫgðu þat sumir menn, at Eiríkr hefði haft á því fornan átrúnað.

Þat er sagt um vetrinn, at menn sátu í náðahúsi í Brattahlíð, ok þó eigi allir senn, því at sumir stóðu fram í húsinu; þar var Kolr ok Starkaðr. Þat var tal þeira, at þeir fóru í mannjǫfnuð ok tǫluðu um Þorgils ok Eirík: sagði Kolr Þorgils mǫrg afreksverk gert hafa.

Þá svarar sá maðr er Hallr hét, — hann var heimamaðr Eiríks —: "þat er ójafnt", segir hann, "því at Eiríkr er hǫfðingi mikill ok frægr, enn Þorgils þessi hefir verit í vesǫld ok ánauð, ok óvíst er mér hvárt hann er heldr karlmaðr eða kona".

Kolr svarar: "Mæl þú manna armastr", ok leggr hann í gegn með spjóti; fekk hann þegar bana. Eiríkr bað sína menn upp standa ok taka Kol. Kaupmenn allir hlaupa til ok veita Kol.

Þorgils mælti þá: "Þat er næst, Eiríkr, at þú hefnir sjálfr heimamanns þíns".

Nú eiga hlut í beggja vinir; þykkir eigi auðsóttlegt at fara at þeim. Nú sættask þeir með því, at þeir Þorgils ok Eiríkr skulu gera. Þeir verða vel ásáttir um gerðina; enn þó fækkaðisk síðan með þeim, ok ætlar Þorgils þar ekki langvistum at vera.

Um vetrinn bar þat til, at mein mikit var at útilegumǫnnum. Þorsteinn hét sá er fyrir þeim var. Þeir váru þrír tigir ok sekir allir. Urðu menn af þeim fyrir ránum miklum ok sǫgðu til Eiríki. Þeir lágu í eyjum nǫkkurum í Eiríksfirði. Eiríkr berr upp mál þetta fyrir Þorgilsi ok kvaðsk vilja hans liðsinni til hafa.

Þorgils kvaðsk eigi til þess farit hafa til Grœnlands at leggja sik í hættu við illmenni; kvaðsk ilt hlotit hafa af Eiríki, ok kvaðsk þó eigi nenna at synja ferðarinnar fyrir nauðsyn landsmanna, ok kvaðsk búinn þá er Eiríkr vildi fara, enn kvaðsk vilja gera til lykta áðr sín erendi, — "ok vertu þá búinn, er ek geri þér orð".

Eftir þat fóru þeir til skips ok ætluðu at fara um hina vestri bygð, því at menn hǫfðu eigi goldit Þorgilsi bjarngjǫldin. Þorgils færir fram sýknu Hrólfs, svá at hann skyldi vera friðheilagr.

Enn er Þorgils kom í vestri bygð, tók við honum sá maðr, er Bjálfi hét. Hann kvaðsk mikla þǫkk kunna hans þarkvámu, — "skal ek taka saman fé þitt, því at þú ert frægr maðr ok muntu mér at liði verða, því at ek em í nauðum staddr. Hér liggja fyrir eyjar þær, er ránsmennirnir eru í, ok ætlar hǫfðingi þeira hingat ok taka á brott dóttur mína; vil ek at þú sér hér til trausts ok varnar".

Þorgils kvaðsk þat gera mundu. Bóndi ferr nú, ok tekr saman féit ok koma eigi víkingarnir. Bóndi kemr heim.

Þorgils mælti þá: "Þú hefir kostat oss, bóndi, enn vér hǫfum gert þér ekki til gagns svá búit. Nú mun ek fara til móts við víkingana, því at ósýnt er um þinn frið, þegar vér erum brottu".

Bóndi þakkar honum, enn kvað þó mikit í hættu, þar er Þorgils var ok hans menn.