Bókastaðir

Þorgils bíðr nú byrjar, ok dreymir, at maðr kæmi at honum, mikill ok rauðskeggjaðr, ok mælti: "Ferð hefir þú ætlat fyrir þér, ok mun hon erfið verða".

Draummaðrinn sýndist honum heldr grepplegr. "Illa mun yðr farast", segir hann, "nema þú hverfir aftr til míns átrúnaðar; mun ek þá enn til sjá með þér".

Þorgils kvaðst aldri hans umsjá hafa vilja, ok bað hann brott dragast sem skjótast frá sér; enn mín ferð tekst sem almáttigr guð vill".

Síðan þótti honum Þórr leiða sik á hamra nökkura, þar sem sjóvarstraumr brast í björgum, — "í slíkum bylgjum skaltu vera, og aldri ór komast, utan þú hverfir til mín."

"Nei", sagði Þorgils, "far á brott enn leiði fjandi; sá mun mér hjálpa, sem alla leysti með sínum dreyra".

Síðan vaknar hann, ok segir drauminn konu sinni. "Aftr munda ek setjast", segir hon, "ef mik hefði svá dreymt, ok eigi vil ek segja Jósteini draum þenna ok eigi öðrum mönnum".

Nú kemr byrr, ok sigla þau út ór firði; hafði Jósteinn skip fyrir framan siglu; ok sem þau kómu ór landsýn, tekst byrr allr, ok velkjast þau úti lengi, svá at bæði varð matfátt og drykkjarfátt. Þorgils dreymdi, at enn sami maðr kæmi at honum og mælti: "Fór eigi sem ek sagða þér"? Þórr talaði þá enn mart við Þorgils, enn Þorgils rak hann frá sér með hörðum orðum.

Tekr nú at hausta, og mæltu sumir menn, at þeir skyldu heita á Þór. Þorgils bannaði þat, ok sagði, at menn skyldi missmíði á finna, ef nökkurr maðr blótaði þar í skipi. Við þessi orð treystist engi á Þór at kalla.

Eftir þetta dreymdi Þorgils, at sami maðr kom at honum ok mælti: "Enn sýnist þat, hversu trúr þú vart mér, er menn vildu á mik kalla, enn ek hefi beint nú fyrir þínum mönnum, ok eru nú komnir at þrotum allir, ef ek dugi þeim eigi, enn nú muntu taka höfn á sjau nátta fresti, ef þú hverfr til mín með nökkurri alvöru".

"Þótt ek taka aldri höfn", sagði Þorgils, "þá skal ek þér ekki gott gera".

Þórr svarar: "Þótt þú gerir mér aldri gott, þá gjalt þú mér þó góz mitt". Þorgils hugsar hvat um þetta er, ok veit nú, at þetta er einn uxi, ok var þetta þá kálfr, er hann gaf honum. Nú vaknar Þorgils, ok ætlar nú at kasta utanborðs uxanum. Enn er Þorgerðr verðr vís, falar hon uxann, því at henni var vistafátt. Þorgils sagðist vilja ónýta uxann ok engum selja. Þorgerði þótti nú illa. Hann lét kasta uxanum útbyrðis, ok kvað eigi kynlegt, þót illa færist, er fé Þórs var innbyrðis.

Þau eru nú úti um hríð ok höfðu harða réttu. Þórarinn var knástr maðr annarr enn Þorgils: hann var tvítugr at aldri.

Þat er sagt, at þeir brutu skipit undir Grænlandsjöklum í vík nökkurri við sandmöl; tók skipit í sundr í efra rúmi; menn heldust allir og svá fé; bátr var ok heill; stafn rak upp við syðra land. Þá var vika til vetrar. Jöklar miklir gengu tveim megin víkrinnar. Þeir gera sér nú skála, ok í þverþili; búa nú sínum megin hvárir. Mjöl nökkut höfðu þeir til atvinnu sér; henda ok af selum, ok eiga þat allir saman. Dautt var fé þeira flest. Þorgils mönnum varð betri hlutr af veiðifangi; varð hann lengrum hlutsælli. Hann bað sína menn vera hljóðláta ok siðsama á kveldum ok halda vel trú sína. Þórey var mjök þunguð. Þat er sagt, at Jósteinn og hans menn gerðu mikit um sik, ok höfðu náttleika með háreysti.

Nær vetrnóttum varð Þórey léttari at sveinbarni, ok hét Þorfinnr. Hon bjargaðist lítt við þá fæðu, er til var. Þorgils hafði útróðramenn með þrælum Jósteins.

Líðr nú á vetrinn og dregr at jólum. Þorgils biðr menn hljóða vera ok fara snemma í rekkju. Jólamorgin var veðr gott, ok váru menn úti um daginn, ok heyrðu óp mikit í útnorðr, ok kemr annarr dagr í jólum. Þorgils háttar snemma, ok er þau höfðu sofit svefn, kom Jósteinn inn ok hans menn, ok er heldr mikit um þá; ok er þeir váru niðr lagstir, er drepit högg mikit á dyrr.

Þá mælti einn þeira: "Góð tíðindi mnnu nú vera", ok hljóp út, ok varð hann þegar ærr, enn um morguninn deyr hann. Svá ferr annan aftan, at maðr ærist, ok kallast sjá hinn hlaupa at sér, er áðr dó. Eftir þat kom sótt í lið Jósteins ok deyja sex menn. Þá tekr Jósteinn sótt ok deyr hann. Síðan eru þeir kasaðir í mjöllinni. Þorgils ræðir um við sína menn, ok bað þá við sjá slíkum fádæmum.

Á bak jólum gengu þessir menn allir aftr. Þá tók Þorgerðr sótt ok andast, ok þarnæst hverr at öðrum þeira manna, er með Jósteini höfðu verit. Þórarinn lézt síðast. Váru nú allmiklar aftrgöngur, ok sóttu mest at Þorgilsi. Öll váru þau dauð í miðja gói. Ekki mátti Þorgils ok hans menn í brott færast meðan aftrgöngur váru sem mestar. Í þenna hluta skálans gengu þau mest aftr, er þau höfðu átt. Þorgils lét brenna þau öll á báli, ok varð þaðan af ekki mein at aftrgöngum.

Nú líðr á vetrinn, ok máttu þeir eigi brott leita fyrir ísum, ok fengu sér vistir um sumarit. Annan vetr andaðist Guðrún systir Kols, ok grefr Þorgils hana undir rúmi sínu, ok er várar, megu þau ekki í brott komast.

Þat er eitthvert sinn, at Þórey sagði draum sinn Þorgilsi, at hon kvaðst sjá fögr heruð ok menn bjarta, — "ok get ek, at vér leysimst brott ór þessum vandræðum".

Þorgils svarar: "Góðr er draumr þinn, ok þó eigi ólíkast at viti til annars heims, ok munir þú eiga gott fyrir höndum, ok munu helgir menn hjálpa þér fyrir hreint líf ok mannraunir". Hon bað hann brott leita ór óbygðum, ef þeir mætti. Þorgils kvaðst eigi yfir þat sjá.

Hon lá í rekkju löngum, ok einn góðan veðrdag segir Þorgils, at þeir muni ganga á jökla, ok vita, ef þeir sæi nökkut leysast ísinn. Þórey kvaðst þess ófús, at hann færi frá henni. Hann kvaðst skamt fara mundu. Þrælarnir skulu róa at veiðifangi, enn Þórarinn bryti skal ýta ok vera síðan hjá Þóreyju. Þeir Þorleifr, Kolr ok Starkaðr beiddust at fara með honum. Þorgils kvað þá forystulaust heima, enn kvaðst eigi vel trúa þrælum.

Þeir fóru allir á jökla. Þorgils hafði bolöxi í hendi ok gyrðr sverðinu Jarðhúsnaut. At nóni dags sneru þeir aftr; gerði þá á veðr hart. Þorgils fór fyrir ok hitti vel leiðina, koma til skálans, og sá ekki skipit, gengu í skálann. Váru í burtu allar kistur ok svá menn.

Þorgils mælti: "Nú munu ill efni í".

Enn er þeir kvámu innar í skálann, heyrðu þeir snörgl nökkurt til rekkju Þórcyjar; ok er þeir kvámu þar, sjá þeir, at hon var öndut, enn sveinninn saug hana dauða. Leituðu þeir um hana ok fundu ben litla undir hendinni, sem mjóvum knífsoddi hefði stungit verit. Mjög var þar alt blóðugt. Þessa sýn hafði Þorgils svá sét, at honum þótti mestr harmr í vera. Brott var sópat öllum vistum.

Um nóttina vill Þorgils vaka yfir sveininum, og kvaðst eigi sjá, at hann mætti álengdar lifa, — "ok þykki mér þat allmikit, ef ek má eigi honum hjálpa; skal þat nú fyrst taka bragða, at skera af mér geirvörtuna", — ok svá var gert; fór fyrst ór blóð, síðan blanda, ok lét eigi fyrr af enn ór fór mjólk, ok þar fæddist sveinninn upp við þat. Þeir Þorgils sóttu fast at veiðifangi, ok gerðu sér einn húðkeip og bjuggu innan með viðum.

Einn morgin er Þorgils einn úti, ok sér í vök rekald mikit, ok þar hjá tröllkonur tvær ok bundu byrðar miklar. Þorgils hleypr til þangat, ok hafði sverðit Jarðhúsnaut, ok höggr til annarar með sverðinu í því, er hon færist undir byrðina, ok rekr af henni höndina. Byrðin fellr niðr, enn hon hljóp í brott. Síðan taka þeir rekaldit ok eru þá vistir nógar. Síðan losnar íssinn, ok leitar Þorgils ok hans menn þá í brott, ok komast til Seleyra um sumarit, ok váru þar um vetrinn.

At sumarmálum fóru þeir þaðan ok fundu ey lítla. Hálfum mánuði síðar fundu þeir svartbaksegg ok gáfu sveininum; hann át hálft eggit. Þeir spurðu, hví hann át eigi. Hann svarar: "Því spari ek minn mat at þér sparit yðvarn mat".

Þeir dragast nú fram með jöklinum, ok kvámu at björgum bröttum, brýna upp skipinu, reisa þar tjald; ok um morgininn gengr Kolr út ok sér eigi skipit ok legst síðan niðr ok vill eigi segja Þorgilsi. Litlu síðar kom Þorleifr út ok getr eigi um.

Þorgils kom út, ok sér, at skipit er á brautu, ok sagði þeim hvarf skipsins, — "sér ek nú ekki annat til", kvað Þorgils, enn at tapa verði sveininum". Þorleifr svarar: "Eigi er þat til". Hann bað þó þat skyldi gera.

Taka þeir nú sveininn, ok biðr Þorleifr Kol tapa piltinum. "Eigi mun ek þat gera", segir Kolr, "því ek veit, at þegar af líðr Þorgilsi þetta, þá er honum þat enn mesti harmr; enn ek ætta Þorgilsi gott at launa". Síðan fara þeir inn, ok láta úti eftir sveininn. Þorgils spurði þá, hvárt þeir hefði drepit sveininn. Þeir kváðu þat eigi vera. Hann þakkaði þeim fagrlega, er þeir höfðu svá gert. Var þá sóttr sveinninn, ok var hann hjá Þorgilsi um nóttina. Þá sagði Þorgils draum sinn: "Ek þóttumst á þingi vera á Íslandi; þótti mér sem vit Ásgrímr Elliða-Grímsson togaðim eina hönk, ok misti hann".

Þorleifr svarar: "Þar muntu enn koma til Íslands, ok skifta málum við hann ok mun þér þat betr ganga".

"Svá má vera", segir Þorgils.

Aðra nótt dreymdi hann, ok sagði: "Ek þóttumst heima vera í Traðarholti, ok var þar fjölment; ek sá álft eina ganga eftir gólfinu ok var blíðari við aðra enn mik; þá hristi ek hana, ok var hon þaðan af miklu betr til mín".

Þorleifr svarar: "Þar muntu kvángast, faðir, ok muntu lítt í fyrstu njóta ástar hennar, ok mun þat þó vel dragast".

Enn dreymdi mik", segir Þorgils, "at ek væra heima í Traðarholti; ek sá á kné mínu inu hægra, þar váru vaxnir fim hjálmlaukar saman ok kvísluðust þar af margir laukar, ok ofarlega yfir höfuð mér bar einn laukinn; enn svá var hann fagr sem hann hefði gullslit".

Þorleifr svarar: "Sé ek draum þinn; þar muntu eiga fim börn; frá þeim munu kvíslast margar ættir á Íslandi; enn ek mun eigi þar aldr ala, ok mun ek auka ætt mína annarsstaðar; enn hinn fagri laukrinn mun merkja þat, at einhverr maðr mun frá þér koma, sá er ágætr mun verða". Ok þat gekk eftir síðan, því frá Þorgilsi er kominn Þorlákr byskup hinn helgi. Þorleifr mælti þá: "Þat dreymdi mik, faðir, at mér þótti Þórný systir mín gefa mér osthleif, ok váru af bárurnar". Þorgils mælti: "Þar mun af hit harðasta af kostum okkrum, er af váru bárurnar". Þá heyrðu þeir óp mikit; var þá kallat, at Íslendingar skyldi taka skip sitt.

Þeir ganga út skjótt, ok sjá tvær konur; þær hurfu skjótt. Björn einn brauzt um í vök ok var brotinn í hrammrinn. Þorgils hleypr til ok leggr björninn með sverði; dó dýrit af því lagi. Þorgils hrífr þá til hlustanna, ok vill eigi at sökkvi dýrit; draga upp síðan ok gera til. Þorgils deildi þá stykki sérhverjum þeira, ok má af slíku marka, hversu þungan matarafla þeir áttu.

Þorleifr mælti: "Matsparr ertu nú, faðir". Þorgils svarar: "Já son minn, þat hæfir at svo sé". Síðan snúa þeir til hafs ok róa fyrir framan margar víkr, ok er þeir kvámu fyrir eitt fjarðarmynni, þá gekk þeim með mikilli mæði; tekr þá nú at þyrsta fast; þeir váru fim saman með sveininum; þeir gerðust þá mjök máttfarnir af þorsta, enn var hvergi nær vatn.

Þá mælti Starkaðr: "Þat hefi ek vitat menn hafa gert, ef líf þeira hefir við legit, at menn hafa blandat saman sjó ok hlandi". Þeir taka nú auskerit ok míga í, ok blönduðu við sjó, ok báðu Þorgils leyfis at drekka. Hann kvað várkunn á, enn kvaðst þó hvárki banna né lofa. Enn er þeir ætluðu at drekka, bað Þorgils þá fá sér, ok kvaðst skyldu mæla fyrir minni. Hann tók við ok mælti svá: "Þú it argasta dýr, er ferð vára dvelr, skalt eigi því ráða, at ek né aðrir drekki sinn þarfagang". Í því fló fugl, þvílíkastr sem álkuungi, brott frá skipinu ok skrækti við. Þorgils helti síðan útbyrðis ór auskerinu. Síðan róa þeir ok taka sér vatn, ok var þat síð dags. Þessi fugl flaug í norðrætt frá skipinu.

Þorgils mælti: "Seint hefir fugl þessi við oss skilit, ok taki nú allar gramir við honum; enn við þat megum vér una, at hann kom eigi því á leið sem hann vildi. At þrim nóttum liðnum sá þeir tjald af lérefti; þeir kendu, at þat var tjald Þóreyjar; fundu þar brytja Þorgils, ok spyrja hann, með hverri farandi hann hafði þar komit. Hann sagði þá kostaboð þeira Snækolls við sik, ef hann vildi eigi fara, at þeir mundu drepa hann. "Snækollr stakk mjóvu járni á Þóreyju".

Þorgils svarar: "Eigi veit ek, hvers þú ert verðr, enn ósannleg þykki mér þín sögn, ok skaltu eigi lifa lengi". Þar var hann drepinn, ok grófu hann þar; fara síðan í brott.

Nú tekr at hausta, ok kómu þá í fjörð einn, láta at landi, ok sjá, at þar var naust; brýna þar upp skipinu ok ganga frá sjó ok koma at bæ; þar var maðr úti ok heilsar á þá ok spyrr at nafni og þeir hann. Þessi kvaðst Hrólfr heita, ok bauð þeim þar at vera. Þat þiggja þeir, ok er Þorfinnr fenginn konum til geymslu, ok er honum mjólk gefin; sagði hann mjólk föður síns ekki svá lita; eru þeir þar um vetrinn. Um várit býðr Hrólfr Þorgilsi þar at vera með sínum mönnum; enn þá bauð hann honum skip sitt, ef hann vildi brott fara. Þorgils þakkar honum, enn kvaðst skipit hafa vilja — "væri ok skylt at launa þér góðu".

Hrólfr kvaðst ætla, at hann mundi gott af honum hljóta, — "því at þú munt í mikla virðing koma, ok ef svá væri, þá mættir þú mik í frið kaupa við bygðarmenn, því at ek em í ófriði við þá". Þorgils játar því, ok mæla þar hvárir vel fyrir öðrum; fara suðr fyrir land, ok koma í fjörð, ok lögðu í lægi; síðan tjölduðu þeir, ok í því bili sá þeir skip ok var þat kaupskip; sigldu þeir á fjörðinn, ok höfðu eitt veðr hvárirtveggi, og kvámu at einni lendingu.

Þorgils mælti: "Þetta eru góð tíðindi; fari þit, Þorleifr ok Kolr, ok vitit, hverir þessir eru". Síðan fóru þeir, ok kvámu at skipinu, ok ganga út á þat. Aftr við lyftingina sat maðr í rauðum kyrtli, ok sprettr upp þegar ok fagnar Þorleifi. Var þar kominn Þorsteinn hvíti, fóstri hans ok stjúpfaðir. Hann spyrr at Þorgilsi. Þeir sögðu, at hann var þar. Þorsteinn fór til fundar við Þorgils; varð þar fagnafundr; kvaðst Þorsteinn koma af Íslandi, ok kvað ráð hans standa heilt; kvaðst ekki þar til hans frétt hafa á fjórum vetum; sagði Þórnýju dóttur hans vera gifta Bjarna í Gröf Þorsteinssyni goða landnámamanns; "ok er Þorleifr kom eigi aftr til Noregs, bjó ek skip mitt ok fór ek til Íslands ok var ek þar tvá vetr, ok frétta ek ekki þar til þín; fór ek þá hingat at leita þín". "Góðs þótti mér at þér ván", segir Þorgils.

Menn kvámu brátt til þeira. Bóndi sá er þar bjó næst hét Þórir. Hann bauð Þorsteini til sín, ok þangat fór hann. Eiríkr rauði bauð Þorgilsi til sín, ok þat þektist hann. Þangat fóru tólf menn með honum. Þorgilsi er skift at gagnvert Eiríki, ok þar utar frá sat Þorleifr, þá Kolr, þá Starkaðr. Þorfinni var fengin fóstra, ok vill hann ekki mjólk drekka fyrr enn myrkt var; þá var hann af brjósti vaninn. Ekki var Eiríki margt til Þorgils, ok var vistin með minna þokka veitt enn Þorgils hugði. Þat fretti Þorgils, at þrælarnir váru þar í landi, ok lét eigi sem hann vissi.

Þat bar til um vetrinn, at bjarndýr lagðist á fé manna ok gerði mikinn skaða. Þat var einn tíma, at menn kvámu til kaupa við Þorgils, ok váru menn margir í útibúri því er varningrinn var í; þar var Þorfinnr.

Hann mælti við föður sinn: "Hér er úti, faðir, rakki fagr ok mik ill".

Þorgils svarar: "Hirð eigi um þat, ok hlaup eigi út".

Sveinninn hljóp út sem áðr ok var þar bjarndýrit fyrir; þat svifti honum undir sik. Sveinninn kvað við hátt. Þorgils hljóp út með sverðit Jarðhúsnaut. Dýrit hafði leikit við sveininn. Þorgils höggr á milli hlustanna á dýrinu ok klýfr hausinn ok fellr þat niðr dautt; enn hann tekr sveininn ok var hann lítt sakaðr.

Verðr Þorgils nú ágætr af þessu verki, ok þótti stór heill til hans horfit hafa. Ekki fanst Eiríki til þessa verks, enn lét þó til gera dýrit. Sögðu þat sumir menn, at Eiríkr hefði haft á því fornan átrúnað. Þat er sagt um vetrinn, at menn sátu í náðahúsi í Brattahlíð, ok þó eigi allir senn, því at sumir stóðu fram í húsinu; þar var Kolr ok Starkaðr. Þat var tal þeira, at þeir fóru í mannjöfnuð ok töluðu um Þorgils ok Eirík: sagði Kolr Þorgils mörg afreksverk gert hafa.

Þá svarar sá maðr er Hallr hét, — hann var heimamaðr Eiríks —: "þat er ójafnt", segir hann, "því at Eiríkr er höfðingi mikill og frægr, enn Þorgils þessi hefir verit í vesöld ok ánauð, ok óvíst er mér hvárt hann er heldr karlmaðr eða kona".

Kolr svarar: "Mæl þú manna armastr", ok leggr hann í gegn með spjóti; fekk hann þegar bana. Eirikr bað sína menn upp standa ok taka Kol. Kaupmenn allir hlaupa til ok veita Kol.

Þorgils mælti þá: "Þat er næst, Eiríkr, at þú hefnir sjálfr heimamanns þíns".

Nú eiga hlut í beggja vinir; þykkir eigi auðsóttlegt at fara at þeim. Nú sættast þeir með því, at þeir Þorgils ok Eiríkr skulu gera. Þeir verða vel ásáttir um gerðina; enn þó fækkaðist síðan með þeim, ok ætlar Þorgils þar ekki langvistum at vera.

Um vetrinn bar þat til, at mein mikit var at útilegumönnum. Þorsteinn hét sá er fyrir þeim var. Þeir váru þrír tigir ok sekir allir. Urðu menn af þeim fyrir ránum miklum ok sögðu til Eiríki. Þeir lágu í eyjum nökkurum í Eiríksfirði. Eiríkr berr upp mál þetta fyrir Þorgilsi ok kvaðst vilja hans liðsinni til hafa.

Þorgils kvaðst eigi til þess farit hafa til Grænlands at leggja sik í hættu við illmenni; kvaðst ilt hlotit hafa af Eiríki, ok kvaðst þó eigi nenna at synja ferðarinnar fyrir nauðsyn landsmanna, ok kvaðst búinn þá er Eiríkr vildi fara, enn kvaðst vilja gera til lykta áðr sín erendi, — "ok vertu þá búinn, er ek geri þér orð".

Eftir þat fóru þeir til skips ok ætluðu at fara um hina vestri bygð, því at menn höfðu eigi goldið Þorgilsi bjarngjöldin. Þorgils færir fram sýknu Hrólfs, svá at hann skyldi vera friðheilagr.

Enn er Þorgils kom í vestri bygð, tók við honum sá maðr, er Bjálfi hét. Hann kvaðst mikla þökk kunna hans þarkvámu, — "skal ek taka saman fé þitt, því at þú ert frægr maðr ok muntu mér at liði verða, því at ek em í nauðum staddr. Hér liggja fyrir eyjar þær, er ránsmennirnir eru í, ok ætlar höfðingi þeira hingat ok taka á brott dóttur mína; vil ek at þú sér hér til trausts ok varnar".

Þorgils kvaðst þat gera mundu. Bóndi ferr nú, ok tekr saman féit ok koma eigi víkingarnir. Bóndi kemr heim.

Þorgils mælti þá: "Þú hefir kostat oss, bóndi, enn vér höfum gert þér ekki til gagns svá búit. Nú mun ek fara til móts við víkingana, því at ósýnt er um þinn frið, þegar vér erum brottu".

Bóndi þakkar honum, enn kvað þó mikit í hættu, þar er Þorgils var ok hans menn.