Bókastaðir

Flosi Þorbjarnarson, móðurbróðir Eyrar-Lofts, drap þrjá sýslumenn fyrir Haraldi konungi hárfagra, ok fór eftir þat til Íslands. Hann nam land fyrir austan Þjórsá, Rangárvöllu alla hina eystri austr frá Rangá. Hans dóttir var Ásný, móðir Þuríðar, er átti Valla-Brandr; son þeira var Flosi, faðir Kolbeins, föður Guðrúnar, móður Lofts prests, föður Jóns, föður Sæmundar, föður Margrétar, móður Brands, föður Kálfs.

Özurr hét maðr hinn hvíti, son Þorleifs ór Sogni. Özurr vá víg í véum á Upplöndum, þá er hann var í brúðferð með Sigurði hrísa. Fyrir þat varð hann landflótti til Íslands, ok nam fyrst öll Holtalönd á milli Þjórsár ok Hraunslækjar; þá var hann fimtán vetra, er hann vá vígit. Hann fekk Hallveigar dóttur Þorviðar; þeira son var Þorgrímr kampi; hann var faðir Özurar, föður Þorbjarnar, föður Þórarins, föður Gríms Tófusonar. Özurr bjó í Kampholti. Hann andaðist þá er Þorgrímr var ungr. Þá tók við fjárvarðveizlu Rafn móðurbróðir hans.

Böðvarr hét maðr; hann var leysingi Özurar; hann bjó á Böðvarsstöðum við Víðiskóg. Honum gaf Özurr hlut nökkurn í skóginum, ok mælti svá fyrir, at hann skildi sér skóginn, ef misdauði þeira yrði, ok ætti Böðvarr engan erfingja eftir.

Örn hét maðr; hann bjó í Vælugerði; hann átti Þorgerði Baugsdóttur, systur Steina snjalla í Snjallshöfða.

Erni varð vant um haustit sextigu geldinga, ok hefir eigi góðan róm á Böðvari, ok berr á brýn honum, at hann muni tekit hafa. Böðvarr duldi þess, ok unni honum engra bóta fyrir; þóttist sitja í trausti ríkra manna, er Rafn var Þorviðarson, frændi Eyrar-Lofts. Um várit stefnir Örn Böðvari um stuld. Þykkist Böðvarr sér nú eigi einhlítr um varnir málsins, ok sækir at Atla Hallsteinssyni, því at hann var honum nær enn Rafni, ok tjáir honum málit. Atli segir, at eigi sé örvænt, at menn finni gagnsakir í máli Arnar. Eftir þat tók Atli við öllu fé Böðvars með handsölum. Stendr nú svá til þings. Á þingi er mál búit til sóknar á hendr Böðvari, ok kom málit í dóm.

Þá gekk at dómum Atli með fjölmenni, ok bað Örn fella niðr málit, — "ella mun ek ónýta þat fyrir þér".

Örn kvaðst ætla, at eigi mundi ónýtt verða, nema með ofríki; — "má vera", segir Örn, "at torsótt verði at eiga við jarlborna menn sem þú ert, Atli; hygg ek meir eyðir þú málit fyrir fégirni þína enn réttindi, sem frændr þínir hafa gert".

Við þessi orð varð Atli reiðr mjök, ok eyðir málit fyrir Erni, ok hrekr hann sem mest af málinu.

Litlu síðar andast Böðvarr. Eftir andlát hans kallaði Rafn til Víðiskógsins fyrir hönd Þorgríms kampa, ok bannar Atla alla afneyzlu skógarins, ok sagði honum alla máldaga þeira Özurar ok Böðvars, ok leiddi vitni um. Atli kvaðst ætla at láta eigi sitt fyrir Rafni; kvað hann lítt minnast á þat, er faðir hans gaf honum sitt land. Rafn kvað þat fyrir löngu aftr bætt, ok kvaðst vilja hafa sitt. Atli varnar honum skógarins, ok skildu at því.

Einhvern dag býr Atli ferð sína til Víðiskógar; Leiðólfr leysingi hans var í ferð með honum ok húskarlar tveir; þeir hjuggu skóginn.

Þat er sagt, at sauðamaðr Rafns hafði gengit at fé um daginn; hann getr at líta, hvar þeir eru í skóginum; hann hleypr heim sem skjótast ok segir Rafni, at Atli mun nú hafa nytjar af skóginum — "slíkar sem honum sýnist; höggva þeir þar sem beztr er skógrinn, ok er þat at vánum, at ekki hafir þú þrek við jarlbornum mönnum".

Rafn varð mjök reiðr við þessa sögu, ok býr ferð sína ok ferr við hinn átta mann, þar til er þeir kómu í dal þann, er síðan er kallaðr Orrustudalr, ok þar finnast þeir Atli.

Þá mælti Atli: "Við liðsmun viltu nú etja, Rafn!"

"Þat skal fyrirfurða um burðamuni", segir Rafn.

Þegar slær í bardaga með þeim, ok sækjast þeir Atli ok Rafn, ok verða þeira viðskifti harðfeng. Leiðólfr verst ok vel, ok vill ún launa frelsisgjöfina, ok um síðir vill hann flýja, ok fell hann þá, ok hafði þó mann fyrir sik. Atli drap einn húskarl Rafns ok sótti Rafn hann þó. Tveir fellu menn Rafns, enn Atli var þá særðr til ólífis.

Önundr bíldr hét maðr, ok var landnámsmaðr. Hann nam land fyrir austan Hróarslæk ok bjó í Önundarholti. Hann átti Þorgerði dóttur Sigmundar Sigvatssonar hins rauða. Sigmundr var ok faðir Marðar gígju.

Önundr kom nú at skilja þá Atla ok Rafn, ok fylgdi Atla heim ok bað hann til sín fara, — "ok skal ek veita þér öll þægindi".

Atli kvað þat vel boðit, enn heim kvaðst hann vilja í Traðarholt, ok lét eigi örvænt, at þat fylgdi nafni, at hann dæi af sárum sem Atli jarl föðurfaðir hans.

Þórðr hét son Atla; hann var níu vetra er þetta var tíðinda.

Atli heimti hann til sín ok kvaðst ætla, at hann mundi af sárum deyja; — "áttu", segir hann, "alt fé eftir mik, ok ef þú ert þínum frændum líkr, þá muntu hefna föður þíns, ok svá segir mér hugr um, at þú munir verða mikill fyrir þér ok þínir ættmenn".

Eftir þat andaðist Atli heima í Traðarholti, ok var hann heygðr sem þá var siðvenja til. Þórðr tók við fé öllu ok ráðum eftir föður sinn. Hann var fríðr sýnum, bráðþroskaðr ok mikill fyrir sér.

Ölvér hét son Atla annarr ok kallaðr Ölvér mjóvi. Þeir bræðr váru óskaplíkir.

Þórðr varðveitti bú í Traðarholti, enn Ölvér réðst í kaupferðir þegar á unga aldri ok var áburðarmaðr mikill; síðan réðst hann í hernað, ok var hinn mesti víkingr. Að lyktum settist hann at búum í Sogni, ok kom aldri til Íslands. Þá réð fyrir Noregi Eirikr blóðöx.

Þá var Þórðr fimtán vetra gamall, er hann hugsar um föðurhefndir. Rafn var garpr mikill, enn Þórðr þóttist ungr.

Svá er sagt eitthvert sinn, at Þórðr frétti, at Rafn var riðinn út í Einarshöfn til skips, ok var einn í reið ok ætlaði heim um kveldit. Rafn var í blári kápu ok gyrðr sverði, ok hafði spjót mikit í hendi ok gullrekinn á falrinn. Þeir feðgar höfðu átt spjót þat; hann hafði eigi við bardaga búizt. Þórðr sitr fyrir Rafni hjá Haugavaði ofan frá Traðarholti einn samt; hann hafði spjót í hendi, ok vill nú annathvárt hefna föður síns eða fá bana. Ok um kveldit, er Rafn ríðr heim, hljóp Þórðr at honum óvörum ok lagði á honum spjótinu. Rafn fell af baki, ok skyldi Þórðr við hann dauðan, ok er þar haugr hans fyrir austan götuna, enn fyrir vestan er Atlahaugr ok Ölvéshaugr ok Hallsteinshaugr.

Þórðr ferr nú heim ok þykkir hann vaxit hafa af þessu verki. Síðan er leitað um sættir við Þórð af mágum Rafns ok frændum. Þórðr kvaðst þat mundu sýna, at hann er engi ójafnaðarmaðr, enn kvað sik nauðsyn til reka at hefna föður síns; kvað þat skyldu sína sætt, at í faðma fellist alt þat er í hafði gerzt. Þessi sætt játuðu frændr Rafns, því at þeim þótti þetta engi ójafnaðr ok sættust heilum sáttum.

Þórðr gerðist ágætr maðr; hann fekk Þórunnar dóttur Ásgeirs austmannaskelfis; var hann af því svá kallaðr, at hann drap skipshöfn í Grímsárósi fyrir þat er hann var áðr ræntr af þeim. Ásgeirr var hit mesta mikilmenni. Þórunn var ok skörungr mikill.

Þórðr eignaðist skóg þann, er þeir höfðu deilt um.

Þá er Þórðr hafði tvá vetr ok tuttugu, þá keypti hann skip í Knarrarsundi, ok vildi utan fara ok heimta erfðir sínar, þær er frændr hans höfðu átt í Sogni ok konungr helt, ok kvað Þórunni fara skyldu, enn hún kvaðst vilja eftir vera ok kvað þat ráðlegra. Þórðr reiddist við þessi orð, ok tók mikit fé er hann átti ok fal í jörðu.

Þórunn mælti þá: "Þat máttu gera at fela féit, enn svá segir mér hugr um, at litlar nytjar munir þú hafa fjár þess, er þú átt í Noregi ok svá hér".

Síðan tók hon við öllum eignum þeira.

Þorgils hét son þeira; hann var tvævetr er Þórðr fór utan. Þat skip hvarf ok spurðist ekki til síðan, ok vetri síðar kom út Þorgrímr örrabeinn í Knarrarsundi; hann var Þormóðarson; hans móðir var Þuríðr Ketilbjarnardóttir at Mosfelli. Þorgrímr var hraustmenni mikit.

Hann var í Traðarholti um vetrinn með Þórunni, ok var henni hit mesta traust at honum, ok líkaði henni vel við hann ok bað hann með sér dveljast ok ráða sjálfan kaupi. Hann kvaðst þat vilja ok mælti til samfara við hana; kvaðst ellegar eigi þar vera mundu hjá henni, nema hon giftist honum. Hon hugsar þetta með ráði vina sinna ok frænda; þat var ráðit, at honum skyldi ger kostr þess þrem vetrum síðar, því at hon vildi reynast hugum við hann ok skap sitt. Þá er þrír vetr váru liðnir, fekk hann Þórunnar, ok váru samfarir góðar þeira á milli.

Þorgrímr þótti hinn mesti garpr ok heldr ódæll; hafði hann verit víkingr, ok víða af því örróttr ok af því var hann kallaðr örrabeinn, enn Þorgils stjúpson hans var kallaðr örrabeinsstjúpr. Þorgrímr var góðr forstjóri héraðsins. Hann var vel til Þórunnar ok sonar hennar Þorgils. Þar stóð mikit fé saman, er þau áttu öll.

Þat er sagt eitt sumar, er menn komu til mannamóts í fjörbaugsgarð til Lóns. Þá var Þorgils fim vetra, er hann fór þangat, ok vildi vera at sveinaleik; markar sér völl ok kvaðst vilja at vera. Sveinar sögðust hafa sammælzt á, at sá einn skyldi at leiknum vera, er nökkuru kvikindi hefði at bana orðit. Réðst Þorgils þá frá leiknum, ok þótti þó illa, er hann var fráskila ger. Um kveldit fara menn heim.

Þorgrímr var at öllu fé auðigr; hann átti margt kvikfé, bæði sauði ok naut. Einn hestr hét Illingr, er hann átti; þat var klárr ókostigr. Ok er menn váru sofnaðir um nóttina, þá vakir Þorgils ok íhugar sitt mál, ok vildi eigi oftar úr leikinum ger vera. Hann stóð upp ok tekr sér beizl ok gekk út síðan ok sá hross hjá garði; hann snýst þangat til ok tekr hestinn Illing ok leiðir til húss nökkurs. Síðan tekr hann spjót í hönd sér ok gengr at hestinum ok rekr spjótit í kviðinn ok fellr hann dauðr niðr. Þorgils leggst niðr síðan.

Um morguninn, er mönnum var til verks skipat, bað Þorgrímr heim reka Illing, enn hann fanst eigi; var Þorgrími sagt þetta; hann kvað hestinn þar verit hafa um kveldit ok bað enn leita; fara þeir ok finna dauðan hestinn; segja Þorgrími; hann kvaðst eigi sjá mann til þess at girnast at eiga ilt við hann.

Þorgils svarar: "Ek veldr því, at hestrinn er dauðr".

Þorgrímr spurði, hví hann gerði þat. Þorgils sagði hver sök til var.

"Ekki munu vit eiga skap saman", segir Þorgrímr; "far þú til Lofts vinar þíns, því at eigi verðum vit samlyndir".