Bókastaðir

Flosi Þorbjarnarson, móðurbróðir Eyrar-Lofts, drap þrjá sýslumenn fyrir Haraldi konungi hárfagra, ok fór eftir þat til Íslands. Hann nam land fyrir austan Þjórsá, Rangárvǫllu alla hina eystri austr frá Rangá. Hans dóttir var Ásný, móðir Þuríðar, er átti Valla-Brandr; son þeira var Flosi, faðir Kolbeins, fǫður Guðrúnar, móður Lofts prests, fǫður Jóns, fǫður Sæmundar, fǫður Margrétar, móður Brands, fǫður Kálfs.

Ǫzurr hét maðr hinn hvíti, son Þorleifs ór Sogni. Ǫzurr vá víg í véum á Upplǫndum, þá er hann var í brúðferð með Sigurði hrísa. Fyrir þat varð hann landflótti til Íslands, ok nam fyrst ǫll Holtalǫnd á milli Þjórsár ok Hraunslœkjar; þá var hann fimtán vetra, er hann vá vígit. Hann fekk Hallveigar dóttur Þorviðar; þeira son var Þorgrímr kampi; hann var faðir Ǫzurar, fǫður Þorbjarnar, fǫður Þórarins, fǫður Gríms Tófusonar. Ǫzurr bjó í Kampholti. Hann andaðisk þá er Þorgrímr var ungr. Þá tók við fjárvarðveizlu Rafn móðurbróðir hans.

Bǫðvarr hét maðr; hann var leysingi Ǫzurar; hann bjó á Bǫðvarsstǫðum við Víðiskóg. Honum gaf Ǫzurr hlut nǫkkurn í skóginum, ok mælti svá fyrir, at hann skildi sér skóginn, ef misdauði þeira yrði, ok ætti Bǫðvarr engan erfingja eftir.

Ǫrn hét maðr; hann bjó í Vælugerði; hann átti Þorgerði Baugsdóttur, systur Steina snjalla í Snjallshǫfða.

Erni varð vant um haustit sextigu geldinga, ok hefir eigi góðan róm á Bǫðvari, ok berr á brýn honum, at hann muni tekit hafa. Bǫðvarr duldi þess, ok unni honum engra bóta fyrir; þóttisk sitja í trausti ríkra manna, er Rafn var Þorviðarson, frændi Eyrar-Lofts.

Um várit stefnir Ǫrn Bǫðvari um stuld. Þykkisk Bǫðvarr sér nú eigi einhlítr um varnir málsins, ok sœkir at Atla Hallsteinssyni, því at hann var honum nær enn Rafni, ok tjáir honum málit. Atli segir, at eigi sé ørvænt, at menn finni gagnsakir í máli Arnar. Eftir þat tók Atli við ǫllu fé Bǫðvars með handsǫlum. Stendr nú svá til þings. Á þingi er mál búit til sóknar á hendr Bǫðvari, ok kom málit í dóm.

Þá gekk at dómum Atli með fjǫlmenni, ok bað Ǫrn fella niðr málit, — "ella mun ek ónýta þat fyrir þér".

Ǫrn kvaðsk ætla, at eigi mundi ónýtt verða, nema með ofríki; — "má vera", segir Ǫrn, "at torsótt verði at eiga við jarlborna menn sem þú ert, Atli; hygg ek meir eyðir þú málit fyrir fégirni þína enn réttindi, sem frændr þínir hafa gert".

Við þessi orð varð Atli reiðr mjǫk, ok eyðir málit fyrir Erni, ok hrekr hann sem mest af málinu.

Litlu síðar andask Bǫðvarr. Eftir andlát hans kallaði Rafn til Víðiskógsins fyrir hǫnd Þorgríms kampa, ok bannar Atla alla afneyzlu skógarins, ok sagði honum alla máldaga þeira Ǫzurar ok Bǫðvars, ok leiddi vitni um. Atli kvaðsk ætla at láta eigi sitt fyrir Rafni; kvað hann lítt minnask á þat, er faðir hans gaf honum sitt land. Rafn kvað þat fyrir lǫngu aftr bœtt, ok kvaðsk vilja hafa sitt. Atli varnar honum skógarins, ok skildu at því.

Einhvern dag býr Atli ferð sína til Víðiskógar; Leiðólfr leysingi hans var í ferð með honum ok húskarlar tveir; þeir hjuggu skóginn.

Þat er sagt, at sauðamaðr Rafns hafði gengit at fé um daginn; hann getr at líta, hvar þeir eru í skóginum; hann hleypr heim sem skjótast ok segir Rafni, at Atli mun nú hafa nytjar af skóginum — "slíkar sem honum sýnisk; hǫggva þeir þar sem beztr er skógrinn, ok er þat at vánum, at ekki hafir þú þrek við jarlbornum mǫnnum".

Rafn varð mjǫk reiðr við þessa sǫgu, ok býr ferð sína ok ferr við hinn átta mann, þar til er þeir kómu í dal þann, er síðan er kallaðr Orrustudalr, ok þar finnask þeir Atli.

Þá mælti Atli: "Við liðsmun viltu nú etja, Rafn!"

"Þat skal fyrirfurða um burðamuni", segir Rafn.

Þegar slær í bardaga með þeim, ok sœkjask þeir Atli ok Rafn, ok verða þeira viðskifti harðfeng. Leiðólfr versk ok vel, ok vill nú launa frelsisgjǫfina, ok um síðir vill hann flýja, ok fell hann þá, ok hafði þó mann fyrir sik. Atli drap einn húskarl Rafns ok sótti Rafn hann þó. Tveir fellu menn Rafns, enn Atli var þá særðr til ólífis.

Ǫnundr bíldr hét maðr, ok var landnámsmaðr. Hann nam land fyrir austan Hróarslœk ok bjó í Ǫnundarholti. Hann átti Þorgerði dóttur Sigmundar Sigvatssonar hins rauða. Sigmundr var ok faðir Marðar gígju.

Ǫnundr kom nú at skilja þá Atla ok Rafn, ok fylgdi Atla heim ok bað hann til sín fara, — "ok skal ek veita þér ǫll þægindi".

Atli kvað þat vel boðit, enn heim kvaðsk hann vilja í Traðarholt, ok lét eigi ørvænt, at þat fylgdi nafni, at hann dœi af sárum sem Atli jarl fǫðurfaðir hans.

Þórðr hét son Atla; hann var níu vetra er þetta var tíðinda.

Atli heimti hann til sín ok kvaðsk ætla, at hann mundi af sárum deyja; — "áttu", segir hann, "alt fé eftir mik, ok ef þú ert þínum frændum líkr, þá muntu hefna fǫður þíns, ok svá segir mér hugr um, at þú munir verða mikill fyrir þér ok þínir ættmenn".

Eftir þat andaðisk Atli heima í Traðarholti, ok var hann heygðr sem þá var siðvenja til. Þórðr tók við fé ǫllu ok ráðum eftir fǫður sinn. Hann var fríðr sýnum, bráðþroskaðr ok mikill fyrir sér.

Ǫlvér hét son Atla annarr ok kallaðr Ǫlvér mjóvi. Þeir brœðr váru óskaplíkir.

Þórðr varðveitti bú í Traðarholti, enn Ǫlvér réðsk í kaupferðir þegar á unga aldri ok var áburðarmaðr mikill; síðan réðsk hann í hernað, ok var hinn mesti víkingr. At lyktum settisk hann at búum í Sogni, ok kom aldri til Íslands. Þá réð fyrir Noregi Eiríkr blóðøx.

Þá var Þórðr fimtán vetra gamall, er hann hugsar um fǫðurhefndir. Rafn var garpr mikill, enn Þórðr þóttisk ungr.

Svá er sagt eitthvert sinn, at Þórðr frétti, at Rafn var riðinn út í Einarshǫfn til skips, ok var einn í reið ok ætlaði heim um kveldit. Rafn var í blári kápu ok gyrðr sverði, ok hafði spjót mikit í hendi ok gullrekinn á falrinn. Þeir feðgar hǫfðu átt spjót þat; hann hafði eigi við bardaga búizk. Þórðr sitr fyrir Rafni hjá Haugavaði ofan frá Traðarholti einn samt; hann hafði spjót í hendi, ok vill nú annathvárt hefna fǫður síns eða fá bana. Ok um kveldit, er Rafn ríðr heim, hljóp Þórðr at honum óvǫrum ok lagði á honum spjótinu. Rafn fell af baki, ok skildi Þórðr við hann dauðan, ok er þar haugr hans fyrir austan gǫtuna, enn fyrir vestan er Atlahaugr ok Ǫlvéshaugr ok Hallsteinshaugr.

Þórðr ferr nú heim ok þykkir hann vaxit hafa af þessu verki. Síðan er leitat um sættir við Þórð af mágum Rafns ok frændum. Þórðr kvaðsk þat mundu sýna, at hann er engi ójafnaðarmaðr, enn kvað sik nauðsyn til reka at hefna fǫður síns; kvað þat skyldu sína sætt, at í faðma fellisk alt þat er í hafði gerzk. Þessi sætt játuðu frændr Rafns, því at þeim þótti þetta engi ójafnaðr ok sættusk heilum sáttum.

Þórðr gerðisk ágætr maðr; hann fekk Þórunnar dóttur Ásgeirs austmannaskelfis; var hann af því svá kallaðr, at hann drap skipshǫfn í Grímsárósi fyrir þat er hann var áðr ræntr af þeim. Ásgeirr var hit mesta mikilmenni. Þórunn var ok skǫrungr mikill. Þórðr eignaðisk skóg þann, er þeir hǫfðu deilt um.

Þá er Þórðr hafði tvá vetr ok tuttugu, þá keypti hann skip í Knarrarsundi, ok vildi utan fara ok heimta erfðir sínar, þær er frændr hans hǫfðu átt í Sogni ok konungr helt, ok kvað Þórunni fara skyldu, enn hon kvaðsk vilja eftir vera ok kvað þat ráðlegra. Þórðr reiddisk við þessi orð, ok tók mikit fé er hann átti ok fal í jǫrðu.

Þórunn mælti þá: "Þat máttu gera at fela féit, enn svá segir mér hugr um, at litlar nytjar munir þú hafa fjár þess, er þú átt í Noregi ok svá hér".

Síðan tók hon við ǫllum eignum þeira.

Þorgils hét son þeira; hann var tvævetr er Þórðr fór utan. Þat skip hvarf ok spurðisk ekki til síðan, ok vetri síðar kom út Þorgrímr ǫrrabeinn í Knarrarsundi; hann var Þormóðarson; hans móðir var Þuríðr Ketilbjarnardóttir at Mosfelli. Þorgrímr var hraustmenni mikit.

Hann var í Traðarholti um vetrinn með Þórunni, ok var henni hit mesta traust at honum, ok líkaði henni vel við hann ok bað hann með sér dveljask ok ráða sjálfan kaupi. Hann kvaðsk þat vilja ok mælti til samfara við hana; kvaðsk ellegar eigi þar vera mundu hjá henni, nema hon giftisk honum. Hon hugsar þetta með ráði vina sinna ok frænda; þat var ráðit, at honum skyldi ger kostr þess þrem vetrum síðar, því at hon vildi reynask hugum við hann ok skap sitt. Þá er þrír vetr váru liðnir, fekk hann Þórunnar, ok váru samfarir góðar þeira á milli.

Þorgrímr þótti hinn mesti garpr ok heldr ódæll; hafði hann verit víkingr, ok víða af því ǫrróttr ok af því var hann kallaðr ǫrrabeinn, enn Þorgils stjúpson hans var kallaðr ǫrrabeinsstjúpr. Þorgrímr var góðr forstjóri héraðsins. Hann var vel til Þórunnar ok sonar hennar Þorgils. Þar stóð mikit fé saman, er þau áttu ǫll.

Þat er sagt eitt sumar, er menn komu til mannamóts í fjǫrbaugsgarð til Lóns. Þá var Þorgils fim vetra, er hann fór þangat, ok vildi vera at sveinaleik; markar sér vǫll ok kvaðsk vilja at vera. Sveinar sǫgðusk hafa sammælzk á, at sá einn skyldi at leiknum vera, er nǫkkuru kvikindi hefði at bana orðit. Réðsk Þorgils þá frá leiknum, ok þótti þó illa, er hann var fráskila ger. Um kveldit fara menn heim.

Þorgrímr var at ǫllu fé auðigr; hann átti margt kvikfé, bæði sauði ok naut. Einn hestr hét Illingr, er hann átti; þat var klárr ókostigr.

Ok er menn váru sofnaðir um nóttina, þá vakir Þorgils ok íhugar sitt mál, ok vildi eigi oftar úr leikinum ger vera. Hann stóð upp ok tekr sér beizl ok gekk út síðan ok sá hross hjá garði; hann snýsk þangat til ok tekr hestinn Illing ok leiðir til húss nǫkkurs. Síðan tekr hann spjót í hǫnd sér ok gengr at hestinum ok rekr spjótit í kviðinn ok fellr hann dauðr niðr. Þorgils leggsk niðr síðan.

Um morguninn, er mǫnnum var til verks skipat, bað Þorgrímr heim reka Illing, enn hann fansk eigi; var Þorgrími sagt þetta; hann kvað hestinn þar verit hafa um kveldit ok bað enn leita; fara þeir ok finna dauðan hestinn; segja Þorgrími; hann kvaðsk eigi sjá mann til þess at girnask at eiga ilt við hann.

Þorgils svarar: "Ek veldr því, at hestrinn er dauðr".

Þorgrímr spurði, hví hann gerði þat. Þorgils sagði hver sǫk til var.

"Ekki munu vit eiga skap saman", segir Þorgrímr; "far þú til Lofts vinar þíns, því at eigi verðum vit samlyndir".