Bókastaðir

Flóamanna saga.

Haraldr konungr gullskeggr réð fyrir Sogni. Hann átti Sólvǫru, dóttur Hundólfs jarls, systur Atla jarls mjóva; þeira dœtr váru þær Þóra, er átti Hálfdan konungr svarti Upplendingakonungr, ok Þuríðr, er átti Ketill helluflagi. Haraldr konungr ungi var son þeira Hálfdanar ok Þóru; honum gaf Haraldr konungr gullskeggr nafn sitt. Haraldr konungr gullskeggr andaðisk fyrst þeira, enn þá Þóra, þá Haraldr ungi síðast, ok bar svá ríkit undir Hálfdan svarta, enn hann setti þar yfir Atla jarl hinn mjóva. Síðan fekk Hálfdan konungr Ragnhildar dóttur Sigurðar konungs hjartar. Áslaug var móðir Sigurðar hjartar, dóttir Sigurðar orms í auga, Ragnars sonar loðbrókar. Móðir Sigurðar orms í auga var Áslaug, dóttir Sigurðar Fáfnisbana, Sigmundar sonar, Vǫlsungs sonar, Rers sonar, Sigars sonar, Óðins sonar, er réð fyrir Ásgarði. Móðir Áslaugar var Brynhildr Buðladóttir. Son Hálfdanar svarta ok Ragnhildar var Haraldr, er fyrst var kallaðr Dofrafóstri, enn þá Haraldr lúfa, enn síðast Haraldr hinn hárfagri.

Þá er Haraldr hinn hárfagri gekk til ríkis í Noregi, þá mægðisk hann við Hákon jarl Grjótgarðsson, ok fekk hann þá Sygnafylki Hákoni mági sínum, enn Haraldr konungr fór í Vík austr, enn Atli jarl vildi eigi laust láta ríkit fyrr enn hann fyndi Harald konung. Jarlarnir þreyttu þetta með kappi svá at hvárrtveggi dró lið saman. Þeir fundusk á Fjǫlum í Stafanesvági, ok fekk Hákon jarl sigr, enn Atli jarl varð sárr ok var fluttr í Atlaey ok dó þar ór sárum.

Atli jarl átti þrjá sonu: hét einn Hallsteinn; hann var elztr ok vitrastr þeira brœðra; þá Hersteinn ok Hólmsteinn. Hallsteinn átti Þóru Ǫlvésdóttur. Þeir brœðr lágu í hernaði.

Bjǫrnólfr hét maðr, enn annarr Hróaldr; þeir váru ágætir menn; þeir váru synir Hrómundar Greipssonar; þeir fóru af Þelamǫrk fyrir víga sakir ok staðfestusk í Dalsfirði á Fjǫlum. Son Bjǫrnólfs hét Ǫrn, er réð fyrir Firðafylki; hans son var Ingólfr, enn dóttir Helga; bæði váru þau fríð at sjá; enn son Hróalds var Hróðmarr, faðir Leifs. Þeir Ingólfr ok Leifr váru frændr ok fóstbrœðr. Móðir Leifs var Hróðný, dóttir Ketils bifru Hǫrða-Kárasonar. Þá var Ingólfr tuttugu vetra, er þetta var, enn Leifr átján vetra.

Ingólfr gekk fyrir fǫður sinn ok segir honum, at hann vill halda í hernað, ok bað hann afla nǫkkurs. Leifr gekk ok fyrir sinn fǫður, biðjandi hann slíks hins sama ok váru þeim gefin mǫrg langskip. Biðja nú síðan samlags við sonu Atla jarls. Þeir váru fúsir þessa við Ingólf; enn þat váru lǫg í þann tíma, at eigi skyldi yngri maðr vera í herfǫrum enn tuttugu vetra, enn elligar vildu þeir gjarna Leif í lǫg taka.

Leifr svarar: "Ef vér komum í nǫkkura raun, sjám þá, ef ek stend at baki ǫðrum; gefumsk ek ok eigi verr enn aðrir, þá á ek ekki at gjalda œsku minnar".

Ingólfr sagði þá báða fara skyldu, ella hvárigan; verðr þat at kjǫrum, at þeir fara allir samt ok leggjask í hernað, ok er svá sagt, at Leifr var hvatr ok rǫskr í ǫllum mannraunum. Ingólfr var vitr maðr ok ágætr í ǫllum álǫgum ok allri karlmensku. Þeim varð gott til fjár um sumarit ok kómu heim um haustit. Hróðmarr var þá andaðr, faðir Leifs.

Nú mæla þeir mót með sér annat sumar, ok heldu þá enn í hernað allir saman, ok fengu þá miklu meira herfang enn hit fyrra sumarit; ok sem þeir kómu heim um haustit, var Ǫrn faðir Ingólfs andaðr.

Hallsteinn býðr þeim fóstbrœðrum Ingólfi ok Leifi heim til veizlu, ok þat þágu þeir; ok at skilnaði gaf hann þeim góðar gjafir.

Síðan buðu þeir fóstbrœðr þeim jarlssonum til veizlu; þeir bjóða ok at sér fjǫlmenni, ok vilja eiga undir sér meira, ef nǫkkut kann í at skerask. Nú koma þeir brœðr til veizlunnar, ok er mǫnnum skipat í sæti. Helga bar ǫl at veizlunni; hon var allra kvenna vænst ok kurtéisust.

Svá er sagt, at Hersteinn lítr oft til hennar blíðlega, ok at þessarri veizlu strengdi hann þess heit, at annathvárt skyldi hann Helgu eiga, eða enga konu ella; kvaðsk hann nú fyrstr hafit hafa þenna leik, — "ok áttu nú Ingólfr", segir hann.

Ingólfr svarar: "Hallsteinn skal nú fyrst um mæla, því at hann er várr vitrastr ok várr formaðr at ǫllu".

Hallsteinn mælti: "Þess strengi ek heit, þó at mér sé vandi á við menn, at ek skal eigi halla réttum dómi, ef mér er trúat til dygðar um".

Hersteinn mælti: "Eigi er þessi heitstrenging þín þeim mun skýrlegri sem þú ert reiknaðr vitrari enn vér, eða hversu muntu gera, ef þú átt við vini þína um eða óvini?"

Hallsteinn svarar: "Þar ætla ek mér sjálfum fyrir at sjá".

"Þess strengi ek heit", segir Ingólfr, "at skifta við engan mann erfð, nema við Leif".

"Eigi skiljum vér þetta", segir Hersteinn.

Hallsteinn kvaðsk gerla kunna þetta at sjá, — "Leifi vill hann gifta Helgu systur sína".

Leifr strengdi þess heit, at vera eigi verrfeðrungr.

Hallsteinn svarar: "Eigi mun mikit fyrir því, því at faðir þinn fór fyrir illvirkja sakir af Þelamǫrk ok hingat".

Nú þrýtur veizluna, ok er ekki til samfara mælt af Hersteins hendi. Fóru jarlssynir heim frá veizlunni ok sátu í búum sínum um vetrinn ok svá þeir fóstbrœðr, ok er nú alt kyrt.

Um várit vill Leifr í hernað, enn Ingólfr latti þess ok sagði þeim vera mál at setjask um kyrt at búum sínum, — "ok muntu muna heitstrengingar þær, er fram fóru".

Leifr svarar: "Þú ræðr, fóstbróðir, þínum ferðum, enn fara mun ek; held ek skjótt undan, ef ófriðlegt er".

Ingólfr kvað hann slíku mundu ráða.

Skilja þeir nú við þetta; ferr Leifr í hernað, ok fundusk þeir jarlssynir, Hersteinn ok Hólmsteinn, við Hísargafl; þeir leggja at Leifi þegar, ok slær þar þegar í bardaga; hafði Leifr þrjú skip, enn þeir brœðr sex skip; vinna þeir nú skjótt skip af Leifi.

Af stundu sjá þeir at sigla at þeim fim skip; stendr maðr á mesta skipinu við siglu, mikill ok fríðr, í grœnum kyrtli ok hafði gyldan hjálm á hǫfði, ok mælti: "Við mikinn liðsmun áttu nú at etja, frændi, ok mun þat drengilegra at veita þér lið, Leifr frændi".

Þar var kominn Ǫlmóðr hinn gamli Hǫrða-Kárason. Hann bersk þá með Leifi, ok verða þau orrustulok, at Hersteinn fellr, enn Hólmsteinn verðr sárr ok flýr.

Ǫlmóðr mælti þá: "Far þú heim með mér eftir stórvirki þessi".

Leifr mælti: "Skamt er heim í Fjǫrðu, ok hefir þú mikit lið ok gott mér veitt, frændi; vilda ek gjarna þú fœrir heim með mér".

Eftir þetta skildu þeir, ok heldr Leifr til móts við Ingólf ok sagði honum alt hversu farit hafði. Ingólfr segir mikit vera at orðit, ok biðr þá báða saman vera, ok svá gerðu þeir, ok heldu fjǫlment um vetrinn.

Þann sama vetr fór Hólmsteinn at þeim Ingólfi ok Leifi, ok vildi hann drepa þá, enn þeir fengu njósnir af ferð hans ok fóru í móti honum ok varð þá enn orrusta mikil; fell þar Hólmsteinn. Eftir þat dreif lið at þeim fóstbrœðrum, vinir þeira ok frændr ór Firðafylki; váru þá sendir menn til Hallsteins ok bjóða sættir með því móti, at þeir vilja leggja undir dóm Hallsteins; sagðisk Ingólfr honum vel trúa til réttdœmis, ok bað hann muna heitstrenging sína.

Hallsteinn kvað nú mikit at orðit, — "ok er nú mikill vandi í at dœma þetta mál", — ok hefr svá sína ræðu: "Hersteinn bróðir minn lízk mér sem unnit hafi til óhelgi sér, ok vil ek eigi fé fyrir hann dœma né mannsektir, enn Hólmsteinn fór til mannhefnda eftir bróður sinn, ok því dœmi ek fyrir dráp hans fallnar eignir ykkrar ok báða ykkr brottu heðan ór Firðafylki áðr þrír vetr eru liðnir, ella falli þit óhelgir".

"Slíks var at ván", sagði Ingólfr.

Síðan bjuggusk þeir fóstbrœðr út til Íslands, sem segir í Landnámabók. Við Ingólf er kendr Ingólfshǫfði sunnanlands. Ok lýkr þar nú þeira viðskiftum.

Eftir fall Atla jarls mjóva safnaði liði Sigurðr jarl son Hákonar gamla, með ráði Haralds konungs hins hárfagra, ok vildi drepa Hallstein. Við þetta stǫkk Hallsteinn undan ok út til Íslands fyrir þessum ófriði, sem þá gerðu margir gildir menn, at þeir flýðu óðul sín fyrir ofríki Haralds konungs ok unnu áðr stórvirki nǫkkur. Hallsteinn skaut setstokkum fyrir borð í hafi til heilla sér eftir fornum sið; þeim sveif á land, þar sem síðan heitir Stokkseyri, enn skipit kom í Hallsteinssund fyrir austan Stokkseyri ok braut þar. Víða hǫfðu menn þá land numit.

Hallsteinn nam land milli Rauðár ok Ǫlfusár upp alt til Fúlalœkjar, Breiðamýri alla upp at Holtum, ok bjó at Stjǫrnusteinum. Hallsteinn átti Þóru Ǫlvésdóttur; Atli ok Ǫlvér váru synir þeira. Hallsteinssund er fyrir austan Stokkseyri, þar sem braut skip Hallsteins, enn setstokkar hans kómu á Stálfjǫru ok váru hafðir fyrir dyribranda á Stokkseyri. Ǫllum mǫnnum þótti mikils vert um Hallstein, sǫgðu hann skyldi hér ílendask; var mǫnnum mikil aufúsa á því þeim er í nánd váru, ok þótti mikill hǫfuðburðr at honum sakir ættar hans; varð Hallsteinn mikilmenni ok andaðisk hann í elli sinni.

Ok eftir andlát hans skiftu þeir brœðr með sér erfðum; bjó Ǫlvér at Stjǫrnusteinum; þat heita nú Ǫlvéstóftir; hafði Atli í mót alt landnám milli Rauðár ok Ǫlfosár, Traðarholt ok Baugsstaði.

Ǫlvér andaðisk ungr; tók Atli þá allan arf eftir hann ok gerðisk mikilhœfr maðr. Þræll hans hét Brattr; hann var honum hollr í sýslu sinni; honum gaf Atli frelsi; hann bjó í Brattsholti. Slíkt sama gerði hann við annan, er Leiðólfr hét; hann bjó á Leiðólfsstǫðum. Þeir váru mikilhœfir menn ok vel vingaðir ok hollir mjǫk Atla.

Hallsteinn hét maðr; hann fór ór Sogni til Íslands; hann var mágr Hallsteins Atlasonar; honum gaf hann hinn ytra hlut Eyrarbakka. Hann bjó á Framnesi; hans son var Þorsteinn, er veginn var at fauskagrefti; hans son var Þorbjǫrn, er bjó at Framnesi.

Í þenna tíma kom út Loftr son Orms Fróðasonar.

Nú er at segja frá Atla, at hann var ríkr maðr ok hlutdeilinn ok líkr í mǫrgu lagi frændum sínum.

Loftr fór af Gaulum til Íslands ungr at aldri ok nam land milli Þjórsár ok Rauðár upp til Skúfslœkjar, Breiðamýri upp til Súluholts, ok bjó í Gaulverjabœ, ok Oddný móðir hans, dóttir Þorbjarnar hins gaulverska. Loftr fór utan it þriðja hvert sumar fyrir hǫnd þeira Flosa beggja móðurbróður síns, at blóta at hofi því, er Þorbjǫrn móðurfaðir hans hafði varðveitt at Gaulum. Frá Lofti er margt stórmenni komit. Þá kom út Þorviðr bróðir hans af Vǫrs. Loftr gaf honum land á Breiðamýri ok bjó hann at Vǫrsabœ. Hans bǫrn váru þau Hrafn ok Hallveig. Þessir menn váru nú allir samtíða.