Bókastaðir

Flóamanna saga.

Haraldr konungr gullskeggr réð fyrir Sogni. Hann átti Sólvöru, dóttur Hundólfs jarls, systur Atla jarls mjóva; þeira dætr váru þær Þóra, er átti Hálfdan konungr svarti Upplendingakonungr, ok Þuríðr, er átti Ketill helluflagi. Haraldr konungr ungi var son þeira Hálfdanar ok Þóru; honum gaf Haraldr konungr gullskeggr nafn sitt. Haraldr konungr gullskeggr andaðist fyrst þeira, enn þá Þóra, þá Haraldr ungi síðast, ok bar svá ríkit undir Hálfdan svarta, enn hann setti þar yfir Atla jarl hinn mjóva. Síðan fekk Hálfdan konungr Ragnhildar dóttur Sigurðar konungs hjartar. Áslaug var móðir Sigurðar hjartar, dóttir Sigurðar orms í auga, Ragnars sonar loðbrókar. Móðir Sigurðar orms í auga var Áslaug, dóttir Sigurðar Fáfnisbana, Sigmundar sonar, Völsungs sonar, Rers sonar, Sigars sonar, Óðins sonar, er réð fyrir Ásgarði. Móðir Áslaugar var Brynhildr Buðladóttir. Son Hálfdanar svarta ok Ragnhildar var Haraldr, er fyrst var kallaðr Dofrafóstri, enn þá Haraldr lúfa, enn síðast Haraldr hinn hárfagri.

Þá er Haraldr hinn hárfagri gekk til ríkis í Noregi, þá mægðist hann við Hákon jarl Grjótgarðsson, ok fekk hann þá Sygnafylki Hákoni mági sínum, enn Haraldr konungr fór í Vík austr, enn Atli jarl vildi eigi laust láta ríkit fyrr enn hann fyndi Harald konung. Jarlarnir þreyttu þetta með kappi svá at hvárrtveggi dró lið saman. Þeir fundust á Fjölum í Stafanesvági, ok fekk Hákon jarl sigr, enn Atli jarl varð sárr ok var fluttr í Atlaey ok dó þar ór sárum.

Atli jarl átti þrjá sonu: hét einn Hallsteinn; hann var elztr ok vitrastr þeira bræðra; þá Hersteinn ok Hólmsteinn. Hallsteinn átti Þóru Ölvésdóttur. Þeir bræðr lágu í hernaði.

Björnólfr hét maðr, enn annarr Hróaldr; þeir voru ágætir menn; þeir váru synir Hrómundar Greipssonar; þeir fóru af Þelamörk fyrir víga sakir ok staðfestust í Dalsfirði á Fjölum. Son Björnólfs hét Örn, er réð fyrir Firðafylki; hans son var Ingólfr, enn dóttir Helga; bæði váru þau frið at sjá; enn son Hróalds var Hróðmarr, faðir Leifs. Þeir Ingólfr ok Leifr váru frændr ok fóstbræðr. Móðir Leifs var Hróðný, dóttir Ketils bifru HörðaKárasonar. Þá var Ingólfr tuttugu vetra, er þetta var, enn Leifr átján vetra.

Ingólfr gekk fyrir föður sinn ok segir honum, at hann vill halda í hernað, ok bað hann afla nökkurs.

Leifr gekk ok fyrir sinn föður, biðjandi hann slíks hins sama ok váru þeim gefin mörg langskip. Biðja nú síðan samlags við sonu Atla jarls. Þeir váru fúsir þessa við Ingólf; enn þat váru lög í þann tíma, at eigi skyldi yngri maðr vera í herförum enn tuttugu vetra, enn elligar vildu þeir gjarna Leif í lög taka.

Leifr svarar: "Ef vér komum í nökkura raun, sjám þá, ef ek stend at baki öðrum; gefumst ek ok eigi verr enn aðrir, þá á ek ekki at gjalda æsku minnar".

Ingólfr sagði þá báða fara skyldu, ella hvárigan; verðr þat at kjörum, at þeir fara allir samt ok leggjast í hernað, ok er svá sagt, at Leifr var hvatr ok röskr í öllum mannraunum. Ingólfr var vitr maðr ok ágætr í öllum álögum ok allri karlmensku. Þeim varð gott til fjár um sumarit ok kómu heim um haustit. Hróðmarr var þá andaðr, faðir Leifs.

Nú mæla þeir mót með sér annat sumar, ok heldu þá enn í hernað allir saman, ok fengu þá miklu meira herfang enn hit fyrra sumarit; ok sem þeir kómu heim um haustit, var Örn faðir Ingólfs andaðr.

Hallsteinn býðr þeim fóstbræðrum Ingólfi ok Leifi heim til veizlu, ok þat þágu þeir; ok at skilnaði gaf hann þeim góðar gjafir.

Síðan buðu þeir fóstbræðr þeim jarlssonum til veizlu; þeir bjóða ok at sér fjölmenni, ok vilja eiga undir sér meira, ef nökkut kann í at skerast. Nú koma þeir bræðr til veizlunnar, ok er mönnum skipat í sæti. Helga bar öl at veizlunni; hon var allra kvenna vænst ok kurtéisust.

Svá er sagt, at Hersteinn lítr oft til hennar blíðlega, ok at þessarri veizlu strengdi hann þess heit, at annathvárt skyldi hann Helgu eiga, eða enga konu ella; kvaðst hann nú fyrstr hafit hafa þenna leik, — "ok áttu nú Ingólfr", segir hann.

Ingólfr svarar: "Hallsteinn skal nú fyrst um mæla, því at hann er várr vitrastr ok várr formaðr at öllu".

Hallsteinn mælti: "Þess strengi ek heit, þó at mér sé vandi á við menn, at ek skal eigi halla réttum dómi, ef mér er trúat til dygðar um".

Hersteinn mælti: "Eigi er þessi heitstrenging þín þeim mun skýrlegri sem þú ert reiknaðr vitrari enn vér, eða hversu muntu gera, ef þú átt við vini þína um eða óvini?"

Hallsteinn svarar: "Þar ætla ek mér sjálfum fyrir at sjá".

"Þess strengi ek heit", segir Ingólfr, "at skifta við engan mann erfð, nema við Leif".

"Eigi skiljum vér þetta", segir Hersteinn.

Hallsteinn kvaðst gerla kunna þetta at sjá, — "Leifi vill hann gifta Helgu systur sína".

Leifr strengdi þess heit, at vera eigi verrfeðrungr.

Hallsteinn svarar: "Eigi mun mikit fyrir því, því at faðir þinn fór fyrir illvirkja sakir af Þelamörk ok hingat".

Nú þrýtur veizluna, ok er ekki til samfara mælt af Hersteins hendi. Fóru jarlssynir heim frá veizlunui ok sátu í búum sínum um vetrinn ok svá þeir fóstbræðr, ok er nú alt kyrt.

Um várit vill Leifr í hernað, enn Ingólfr latti þess ok sagði þeim vera mál at setjast um kyrt at búum sínum, — "ok muntu muna heitstrengingar þær, er fram fóru".

Leifr svarar: "Þú ræðr, fóstbróðir, þínum ferðum, enn fara mun ek; held ek skjótt undan, ef ófriðlegt er".

Ingólfr kvað hann slíku mundu ráða.

Skilja þeir nú við þetta; ferr Leifr í hernað, ok fundust þeir jarlssynir, Hersteinn ok Hólmsteinn, við Hísargafl; þeir leggja at Leifi þegar, ok slær þar þegar í bardaga; hafði Leifr þrjú skip, enn þeir bræðr sex skip; vinna þeir nú skjótt skip af Leifi.

Af stundu sjá þeir at sigla at þeim fim skip; stendr maðr á mesta skipinu við siglu, mikill ok fríðr, í grænum kyrtli ok hafði gyldan hjálm á höfði, ok mælti: "Við mikinn liðsmun áttu nú at etja, frændi, ok mun þat drengilegra at veita þér lið, Leifr frændi".

Þar var kominn Ölmóðr hinn gamli Hörða-Kárason. Hann berst þá með Leifi, ok verða þau orrustulok, at Hersteinn fellr, enn Hólmsteinn verðr sárr ok flýr.

Ölmóðr mælti þá: "Far þú heim með mér eftir stórvirki þessi".

Leifr mælti: "Skamt er heim í Fjörðu, ok hefir þú mikit lið ok gott mér veitt, frændi; vilda ek gjarna þú færir heim með mér".

Eftir þetta skildu þeir, ok heldr Leifr til móts við Ingólf ok sagði honum alt hversu farit hafði.

Ingólfr segir mikit vera at orðit, ok biðr þá báða saman vera, ok svá gerðu þeir, ok heldu fjölment um vetrinn. Þann sama vetr fór Hólmsteinn at þeim Ingólfi ok Leifi, ok vildi hann drepa þá, enn þeir fengu njósnir af ferð hans ok fóru í móti honum ok varð þá enn orrusta mikil; fell þar Hólmsteinn. Eftir þat dreif lið at þeim fóstbræðrum, vinir þeira ok frændr ór Firðafylki; váru þá sendir menn til Hallsteins ok bjóða sættir með því móti, at þeir vilja leggja undir dóm Hallsteins; sagðist Ingólfr honum vel trúa til réttdæmis, ok bað hann muna heitstrenging sína.

Hallsteinn kvað nú mikit at orðit, — "ok er nú mikill vandi í at dæma þetta mál", — ok hefr svá sína ræðu: "Hersteinn bróðir minn lízt mér sem unnit hafi til óhelgi sér, ok vil ek eigi fé fyrir hann dæma né mannsektir, enn Hólmsteinn fór til mannhefnda eftir bróður sinn, ok því dæmi ek fyrir dráp hans fallnar eignir ykkrar ok báða ykkr burtu heðan ór Firðafylki áðr þrír vetr eru liðnir, ella falli þit óhelgir".

"Slíks var at ván", sagði Ingólfr.

Síðan bjuggust þeir fóstbræðr út til Íslands, sem segir í Landnámabók.

Við Ingólf er kendr Ingólfshöfði sunnanlands. Ok lykr þar nú þeira viðskiftum.

Eftir fall Atla jarls mjóva safnaði liði Sigurðr jarl son Hákonar gamla, með ráði Haralds konungs hins hárfagra, ok vildi drepa Hallstein. Við þetta stökk Hallsteinn undan ok út til Íslands fyrir þessum ófriði, sem þá gerðu margir gildir menn, at þeir flýðu óðul sín fyrir ofríki Haralds konungs ok unnu áðr stórvirki nökkur. Hallsteinn skaut setstokkum fyrir borð í hafi til heilla sér eftir fornum sið; þeim sveif á land, þar sem síðan heitir Stokkseyri, enn skipit kom í Hallsteinssund fyrir austan Stokkseyri ok braut þar. Víða höfðu menn þá land numit.

Hallsteinn nam land milli Rauðár og Ölfusár upp alt til Fúlalækjar, Breiðamýri alla upp at Holtum, ok bjó at Stjörnusteinum. Hallsteinn átti Þóru Ölvésdóttur; Atli ok Ölvér váru synir þeira. Hallsteinssund er fyrir austan Stokkseyri, þar sem braut skip Hallsteins, enn setstokkar hans kómu á Stálfjöru ok váru hafðir fyrir dyribranda á Stokkseyri. Öllum mönnum þótti mikils vert um Hallstein, sögðu hann skyldi hér ílendast; var mönnum mikil aufúsa á því þeim er í nánd váru, ok þótti mikill höfuðburðr at honum sakir ættar hans; varð Hallsteinn mikilmenni ok andaðist hann í elli sinni.

Ok eftir andlát hans skiftu þeir bræðr með sér erfðum; bjó Ölvér at Stjörnusteinum; þat heita nú Ölvéstóftir; hafði Atli í mót alt landnám milli Rauðár ok Ölfosár, Traðarholt ok Baugsstaði.

Ölvér andaðist ungr; tók Atli þá allan arf eftir hann ok gerðist mikilhæfr maðr. Þræll hans hét Brattr; hann var honum hollr í sýslu sinni; honum gaf Atli frelsi; hann bjó í Brattsholti. Slíkt sama gerði hann við annan, er Leiðólfr hét; hann bjó á Leiðólfsstöðum. Þeir váru mikilhæfir menn ok vel vingaðir ok hollir mjök Atla.

Hallsteinn hét maðr; hann fór ór Sogni til Íslands; hann var mágr Hallsteins Atlasonar; honum gaf hann hinn ytra hlut Eyrarbakka. Hann bjó á Framnesi; hans son var Þorsteinn, er veginn var at fauskagrefti; hans son var Þorbjörn, er bjó at Framnesi.

Í þenna tíma kom út Loftr son Orms Fróðasonar.

Nú er at segja frá Atla, at hann var ríkr maðr ok hlutdeilinn ok líkr í mörgu lagi frændum sínum.

Loftr fór af Gaulum til Íslands ungr at aldri ok nam land milli Þjórsár ok Rauðár upp til Skúfslækjar, Breiðamýri upp til Súluholts, ok bjó í Gaulverjabæ, ok Oddný móðir hans, dóttir Þorbjarnar hins gaulverska. Loftr fór utan it þriðja hvert sumar fyrir hönd þeira Flosa beggja móðurbróður síns, at blóta at hofi því, er Þorbjörn móðurfaðir hans hafði varðveitt at Gaulum. Frá Lofti er margt stórmenni komit. Þá kom út Þorviðr bróðir hans af Vörs. Loftr gaf honum land á Breiðamýri ok bjó hann at Vörsabæ. Hans börn váru þau Hrafn ok Hallveig. Þessir menn váru nú allir samtíða.