Bókastaðir

Þorsteinn hét maðr, er bjó á Desjarmýri í Borgarfirði; kona hans hét Þórdís ok var skyld mjǫk þeim Droplaugarsonum.

Bjǫrn hét maðr, er bjó í Snotrunesi í Borgarfirði; hann var kvæntr ok hlítti þó eigi þeiri einni saman. Þorsteinn var barnfóstri Helga Ásbjarnarsonar.

Bjǫrn fór jafnan á Desjarmýri til tals við Þórdísi konu Þorsteins; hann var þá hrumdr mjǫk, ok var hon til fjár gefin Þorsteini; var hon þó vel at sér.

Þat var einn tíma, at Þorsteinn talaði við Helga Droplaugarson ok bað hann freista, ef Bjǫrn vildi gera fyrir orð hans ok láta af tali við Þórdísi; hann var ófúss þessa, ok hét þó at freista til einu sinni.

Einn tíma gekk Bjǫrn um nótt á Desjarmýri, enn Helgi fór á móts við hann.

Þá mælti Helgi: "Þat vilda ek Bjǫrn, at þú léttir komum þínum til Þórdísar, ok er þér fremd engi at skaprauna gǫmlum manni; lát nú at orðum mínum ok mun ek veita þér í annan tíma svá".

Bjǫrn svarar engu ok gekk veg sinn. Annan tíma fann Helgi Bjǫrn, er hann fór af Desjarmýri, ok bað hann með mjúkum orðum, at láta af komum sínum þangat, enn Bjǫrn kvað eigi gera mundu um at vanda. Þat fylgdi ok því máli, at Þórdís var eigi kona einsaman, ok var þat heraðsfleygt orðit. Helgi hafði þetta mál tekit af Þorsteini, ok beiðir nú Bjǫrn bóta fyrir, enn hann kvaðsk øngum bótum bœta mundu ok øngum svǫrum fyrir halda. Síðan hjó Helgi Bjǫrn banahǫgg, ok stefndi honum til óhelgis, er hann var veginn um sanna sǫk.

Um nóttina eftir fór Helgi við þriðja mann í sker eitt, er þar var fyrir landi, ok fœrðu þeir Bjǫrn þangat ok huldu þar hræ hans. Heitir þar síðan Bjarnarsker.

Menn váru sendir í Mjóvanes til Helga Ásbjarnarsonar, ok þóttisk kona Bjarnar þar eiga tilsjá um eftirmálit, þar er hann var. Fór nú Helgi Ásbjarnarson í Borgarfjǫrð, at búa til málit, ok fann eigi hræ Bjarnar. Síðan stefndi hann Helga Droplaugarsyni um þat, er hann hefði myrðan manninn, ok søkt honum dauðum í sjó, enn hulit eigi moldu. Helgi stefndi til þings skóggangssǫk þeiri. Helgi Droplaugarson hafði til alþingis búit legorðs sǫkina.

Nú fara hvártveggi málin til alþingis ok í dóm; síðan bauð Helgi Ásbjarnarson til varna; þá gekk Helgi Droplaugarson til dóms ok mikit fjǫlmenni með honum. Hann nefndi sér vátta, at ónýt váru ǫll mál Helga Ásbjarnarsonar, ok kvað þar þá þrjá menn, er þat sá, at Bjǫrn var moldu huliðr, ok urðu svá ǫll þessi mál ónýt fyrir Helga Ásbjarnarsyni. Þá vildi Helgi Droplaugarson gera Bjǫrn sekan, enn Helgi bauð fé fyrir, ok varð þá Helgi Droplaugarson at ráða. Gerði hann sér hundrað þeira aura, er þá gengu í gjald, ok skildu svá.

Nǫkkurum misserum síðar kom Helgi Droplaugarson af haustþingi á Víðivǫllu til Droplaugar móður sinnar. Þá mælti Droplaug við Hallstein bónda sinn, at hann skyldi bjóða Helga at vera þar um vetrinn, enn hann svarar: "Ekki er mér um þat mikit", segir hann; "vil ek heldr gefa honum nǫkkur yxn eða hesta".

Enn við áeggjun hennar bauð hann Helga þar at vera, ok þat þá hann.

Hallsteinn átti þræl, er Þorgils hét. Þat var hálfum mánuði síðar, at þau tǫluðusk lengi við einn morgin, Droplaug Helgi ok þrællinn, ok vissu aðrir menn eigi þeira viðrœður.

Þorgils þræll vann at sauðfé um vetrinn á gerði fyrir sunnan garð, ok var góðr verkmaðr; þangat váru borin hey mikil. Einn dag kom Þorgils at Hallsteini ok bað hann fara at sjá hey sín ok fé. Hann fór ok kom í hlǫðu, ok ætlaði út um vindaugat; þá hjó þrællinn til Hallsteins með øxi, er átti Helgi Droplaugarson, ok þurfti hann eigi fleiri hǫgg til bana.

Helgi kom þar at ór hlíð ofan frá hrossum sínum, ok sá at Hallsteinn var veginn; drap Helgi þegar þrælinn. Síðan fór hann heim, ok sagði móður sinni tíðendin; enn hon sat við eld ok konur hjá henni.

Litlu síðar spratt þat upp af heimamǫnnum á Víðivǫllum, at þau Droplaug, Helgi ok þrællinn hefði lengi á tali verit um daginn, áðr Hallsteinn var veginn, ok varð þetta víg óvinsælt.

Þetta mál tók Helgi Ásbjarnarson ok stefnir Helga ok Droplaugu um fjǫrráð við Hallstein, ok bjó hann nú þetta mál til alþingis. Urðu mál Helga Droplaugarsonar óvinsæl, ok vildu engir menn honum veita at, nema þeir Þorkell Geitisson (ok Ketill Þiðrandason).

Enn er menn fóru heiman til alþingis, þá tók Droplaug vǫru þá, er þau Hallsteinn hǫfðu átt, ok fór til skips í Berufjǫrð með son sinn þrevetran, er Bjǫrgólfr hét, ok fóru þau þar utan ok kómu til Færeyja. Keypti hon sér þar jǫrð ok bjó þar til elli; er hon svá ór þessi sǫgu.

Enn því hafði Helgi Ásbjarnarson þessi mál, at eigi váru synir Hallsteins hér á landi, ok varð hann nú fjǫlmennr á þinginu.

Var þar leitat um sættir milli þeira nafna, ok feksk ekki annat af, enn Helgi Ásbjarnarson réði einn. Var sú sátt þeira, at fyrir víg Hallsteins skyldu koma tólf hundruð ok fimm kúgildi í; enn Helgi Droplaugarson skyldi fara utan ok vera þrjá vetr í brottu, ok vera nótt í húsi þar til er hann fœri utan; enn ef hann fœri eigi, skyldi hann sekr falla fyrir Helga Ásbjarnarsyni á milli Smjǫrvatnsheiðar ok Lónsheiðar.

Helgi Droplaugarson leitaði ekki við utanferðinni. Þá fór Grímr bróðir hans frá búi sínu ok til móts við bróður sinn, ok váru á vetrum (með Þorkatli) í Krossavík; þeir fóru um alt herað til þinga ok mannfunda, svá sem Helgi væri ósekr.

Því næst kómu út í Reyðarfirði synir Hallsteins. Þeir gáfu Helga Ásbjarnarsyni viðu til skála ok launuðu honum því eftirmál eftir fǫður sinn. Stendr sá skáli enn í Mjóvanesi.

Þorgrímr skinnhúfa bjó í Miðbæ í Norðrfirði. Kona hans hét Rannveig. Hon var systir Þórdísar, er Þorsteinn átti, ok skyld Helga Droplaugarsyni. Hon bað um várit á Múlaþingi Helga frænda sinn fara til fjárskiftis með þeim Skinnhúfu; ok þat varð, at hann hét ferðinni.

Þat var nǫkkurum vetrum fyrr, er þeir nafnar fundusk á haustþingi at Þinghǫfða; þá skyldi Helgi Droplaugarson mæla lǫgskil, ok varð honum misint, ok hlógu menn at mjǫk, enn Helgi Ásbjarnarson brosti at.

Helgi Droplaugarson fann þat ok mælti: "Þar stendr Hrafnkell at baki þér, Helgi".

"Þat er mér engi brigzli", kvað Helgi Ásbjarnarson, "enn þat skaltu þó vita, at sá mun verða okkarr fundr at vit munum eigi báðir heilir skilja".

Helgi Droplaugarson svaraði: "Eigi hræðumsk ek þessi hót, þótt þau sé allægileg, fyrir því at ek ætla mér at hlaða hellum at hǫfði þér á þeim fundi".

Ok skildi svá tal þeira at sinni.

Eftir þetta kom Grímr at máli við bróður sinn ok sagði, at nú skyldu þeir fara til Rannveigar, ok gera fjárskifti með þeim Þorgrími skinnhúfu. Þorkell ok Gunnsteinn ór (hinni) innri Krossavík fóru með ok tveir heimamenn þeira með þeim, ok váru þeir sex saman. Fara þeir þá um heiði austr ok koma til Þorkels á Torfastaði; dóttir hans var Tófa, er kǫlluð var Hlíðarsól. Hon var hjalskona Helga Droplaugarsonar. Þar váru þeir um nótt, ok tǫluðu þau Helgi mart ok Tófa; sagði henni svá hugr um, sem hann mundi eigi aftr koma ór þessi fǫr; hon gekk á gǫtu með þeim ok grét mjǫk. Helgi spretti af sér belti, ok var þar á knífr góðr, ok gaf henni.

Enn þeir fóru til bœjar þess, er at Straumi heitir; sá maðr fór þaðan með þeim, er Helgi hét; váru þeir þá sjau saman. Þeir kómu til Eyvindarár til Gró; var þeim þar vel fagnat.

Þorbjǫrn hét maðr; sá var húskarl Gró; hann gerði vel til vápn. Helgi Droplaugarson bað hann gera til sverð sitt, meðan hann fœri í fjǫrðu ofan, ok fekk Þorbjǫrn honum annat sverð. Þaðan fóru þeir í Norðrfjǫrð til Þorsteins mágs síns; hann átti Þórdísi systur Rannveigar, er átti Þorgrímr skinnhúfa.

Þann dag, er Helgi sat þar, þá kom ofan um heiði Þorkell bróðir Þórarins ór Seyðarfirði, ok einn maðr með honum. Þeir váru þar um nóttina, ok tǫluðu þeir Helgi mart ok mæltu til vináttu með sér.

Helgi mælti við Þorkel: "Hvert ætlar þú heðan?"

Hann svarar: "Út á Nes til Bjarnar; hann seldi léreft, er ek átta í vetr; mun ek þar vera þrjár nætr".

Þá mælti Helgi: "Ek vilda at vit fœrim báðir saman upp um fjall".

Þorkell kvaðsk þat gjarna vilja. Síðan fara þeir allir saman í Miðbæ; (þaðan fór Þorkell út á Nes. Helgi drap á dyrr í Miðbæ, ok) gekk Rannveig til dyra.

Helgi sagði við hana: "Viltu nú fjárskiftit með ykkr Þorgrími?"

"Vil ek gjarna", kvað hon.

Þá nefndi hon sér vátta, ok sagði skilit við Þorgrím skinnhúfu. Hon tók fǫt hans ǫll ok rak niðr í hlandgróf. Eftir þat fóru þau á brott, því at Helgi ætlaði síðar at heimta út fé hennar. Fara þau til dagverðar í Fannardal.

Enn er þau váru í brottu, spratt Þorgrímr upp ok vafði um sik rekkjuvaðmáli sínu, því at fǫt váru engi. Hann rann til Hofs; þar bjó Þórarinn moldoxi (hann var mikill fyrir sér).

Þórarinn mælti: "Hví ferr þú hér svá snemma, Þorgrímr, ok heldr fáklæddr?"

Hann svarar, kvað konu sína brott tekna. — "vil ek nú biðja þik ásjá um þetta mál".

Þórarinn svarar: "Gefa vil ek þér fyrst klæði, því at þess er þér nú mest þǫrf".

Síðan át hann þar dagverð.

Þá mælti Þórarinn: "Þat mun ek þér ráða, at þú finnir Helga Ásbjarnarson ok skorir á hann, at rétta þitt mál. Enn ef svá ferr, sem ek get til, at þú fáir ekki, þá spyr þú, hvénær hann ætlar at efna orð sín, þau er hann mælti at haustþingi á Þinghǫfða. Enn ef hann vaknar þá eigi við, þá leita þér ráðs. Enn seg, at Helgi Droplaugarson mun fara um fjall upp á þriggja nátta fresti ok þeir sjau saman. Far til Helga í kveld ok kom síð; því at hann lýkr sjálfr hurðu aftan hvern í Mjóvanesi".

Þeir skildu, ok fór Þorgrímr leið sína ok kom þenna sama aftan í Mjóvanes. Helgi sat við eld. Þorgrímr bar þegar upp sín erindi, ok segir Helga vandræði sín; enn hann fekk ekki orð af Helga.

Þá mælti Þorgrímr: "Allmjǫk dregr nú at því, at þú haldir øngva þingmenn þína skammlaust fyrir Helga Droplaugarsyni, hvárki á þingum né mannfundum. Eða hvénær ætlar þú, at fundr ykkarr skyli verða, er þú lofaðir honum á Þinghǫfða, at þit skyldið eigi báðir á brott komask; eða vildir þú enn fleiri ófarar fara fyrir honum?"

Helgi Ásbjarnarson mælti: "Hvárt eru þetta þín ráð eða annarra manna?"

Hann svarar: "Þórarinn moldoxi réð mér þetta".

Þá mælti Helgi: "Þú, Þorgrímr, skalt fara upp yfir háls á Mýrar til Bjarnar hvíta, ok bið hann hingat koma fyrir miðjan dag á morgin; ok þá far þú aftr um Bolungarvǫll ok kom á Víðivǫllu til fundar við sonu Hallsteins, ok bið þá hingat koma, ef þeir vilja hefna fǫður síns; þá far þú ofan fyrir vestan vatn undir Ás til Ǫzurar, ok bið hann hingat koma, ok fylgdu honum".

Hann fór þegar. Um daginn kómu menn í Mjóvanes, þeir er Helgi hafði eftir sent. Með Helga váru á vist austmenn tveir; hét annarr Sigurðr skarfr, enn annarr Ǫnundr. Nú fóru þeir heiman sextán saman til Hǫfða; Helgi bað Hjarranda fara með sér ok Kára bróður hans.

Hann sagði: "Ek var búinn, þótt fyrr væri".

Nú eru þeir átján saman ok fóru upp í Eyvindardal til Knútusels, ok sátu þar fyrir þeim Helga Droplaugarsyni.

Ígull hét maðr (er bjó undir Skagafelli í Eyvindardal); Þórðr hét son hans; þeir skyldu halda njósn um ferðir Helga Droplaugarsonar, því at þaðan mátti fyrr sjá mannferð enn þaðan sem þeir Helgi Ásbjarnarson sátu fyrir.

Þá er þar til at taka, er Þorkell kemr í Fannardal til fǫruneytis Helga Droplaugarsonar, ok váru þeir þar um nóttina. Helgi lét illa í svefni, ok var hann þrem sinnum vaktr á þeiri nótt. Þorkell spurði, hvat hann dreymdi, enn Helgi kvaðsk eigi mundu segja.

Nú klæðask þeir. (Helgi bað Þorstein sjá um kost Rannveigar, — "lát fylgja henni ef þú vill til bús Gríms bróður míns").

Þeir fóru fyrir dag utan ór Fannardal ok váru níu saman ok upp á heiði; ok þá er lokit var brekkunum, hvíldisk Helgi, því at honum var orðit erfitt, ok lagði undir sik feld sinn. Þá kló hann kinn sína ok gneri hǫkuna ok mælti: "Þat er vænna áðr enn kveld komi, at þar klæi lítt; eða er þér, Þorkell, nú jafnmikill hugr at heyra draum minn sem í nótt?"

Hann svarar: "Eigi er mér nú minni hugr á því enn þá".

"Mér þótti", segir Helgi, "sem fœrim vér þessa leið, sem nú fǫrum vér ok ofan eftir Eyvindardal (til Kálfshváls); þá runnu átján vargar móti oss eða tuttugu, ok var einn miklu mestr; enn vér vildum á hválinn (sem í dalnum stendr) ok kómumsk eigi; enn þeir sóttu at oss (þegar), ok kleip einn í hǫku mér ok í tanngarðinn, ok þá var ek vaktr".

Þá kvað Þorkell: "Þat mun víst, at menn sitja í vegi fyrir þér; mun þar vera Helgi Ásbjarnarson ok aðrir heraðsmenn, ok leiðisk nú flestum mǫnnum yfirgangr þinn í heraðinu. Nú hǫfum vit mælt til vináttu með okkr, ok vil ek at þú farir heim með mér, ok ver þar nǫkkura stund".

Helgi svarar: "Svá mun ek fara sem ek hefi ætlat".

Þeir fóru nú ofan eftir Eyvindardal ok kómu á bœ Þórdísar; hon var gǫmul, ok bæði ljót ok svǫrt. Helgi ætlaði at spyrja hana tíðenda; enn í því tekr einn maðr upp snækǫkk ok gerði harðan í hendi sér ok laust við kinn Þórdísi ok varð henni ilt við.

Hon mælti: "Fari þér svá, at yðr taki gramir allir".

Þá mælti Helgi: "Þat er heimsklegt at berja til kvenna ok er án ills gengis nema heiman hafi".

Fekk Helgi þar nú engi tíðendi. Fóru þeir svá þaðan á brott ok ofan til Valagilsár. Þá bauð Þorkell at fylgja Helga til Eyvindarár.

"Eigi þarf þess", kvað Helgi.

Nú skiljask þeir; ok þá er Þorkell var kominn skamt í brekkuna, hverfr hann aftr til móts við Helga. Hann tók allvel við Þorkatli ok kvað slíkt vinraun mikla.

Nú fara þeir til Kálfsvaðseyrar; þá sjá þeir átján menn renna í móti sér. Nú vildu þeir Helgi Droplaugarson snúa til hválsins ok máttu eigi. Þá sneru þeir upp at gǫtunni á gilsþrǫminn hjá Eyrargilsá; þar var lítil upphæð ok lǫgð í snjófǫnn neðan; enn nú er þar hrísi vaxit um alla þá hæð, ok er þar nú lítill grjótvarði, er þeir bǫrðusk.

Þá spurði Helgi Grím bróður sinn, hvárt hann vill skjóta til Helga Ásbjarnarsonar uppi eða niðri; enn Grímr kaus uppi til at skjóta.

"Eigi viltu nafna minn þá feigan", kvað Helgi, "fyrir því at eigi mun honum hlíf verða at skildinum, þar er ek skýt til".

Nú skutu þeir báðir senn til Helga Ásbjarnarsonar, ok skaut Grímr í gegnum skjǫldinn ok varð Helgi eigi sárr af því. Enn Helgi Droplaugarson skaut í knéskel honum ok rendi ofan í legginn, klofnaði til leggrinn, ok svá ofan í gegnum ristina, ok varð hann þegar óvígr. Þá settisk Bjǫrn hvíti undir herðar honum, ok barðisk hvárgi þeira um daginn. Ǫzurr undan Ási gekk frá; kvaðsk eigi mundu vega móti Helga Droplaugarsyni. Þórðr skarfr (son Íguls) var njósnarmaðr Helga Ásbjarnarsonar ok hafði legit í ánni (um daginn); váru frosin klæði hans. Hann sótti upp í skaflinn at Helga Droplaugarsyni ok þóttisk við hann sakir eiga; ok er hann kom í skaflinn, skaut Helgi Droplaugarson til hans milli fótanna ok í gegnum kyllinn ok fell hann á bak aftr, enn spjótit festi í skaflinum, ok hékk hann þar á skaflinum allan daginn.

Eftir þat eggjaði Helgi Ásbjarnarson mága sína til atgǫngu ok nefndi til Hjarranda; sóttu þeir þá Kári ok Hjarrandi at Helga Droplaugarsyni. Enn þeir Hallsteinssynir sóttu Grím ok maðr með þeim. Enn Þorkel svartaskáld sóttu (þeir) austmenn tveir, ok var Sigurðr hinn þriði maðr bezt vígr af liði Helga Ásbjarnarsonar. Þar fell Þorkell svartaskáld, enn hann drap austmanninn annan, enn Sigurðr varð sárr mjǫk, því at Þorkell var bezt vígr af þeira liði (brœðra), þegar Helga leið ok Grím.

Nú gangask þeir at fast; ok þá er þeir Hjarrandi ok Kári sóttu Helga Droplaugarson, þá hljóp Helgi hinn magri frá Straumi í móti Kára; áttusk þeir við ok fell Kári, enn Helgi varð sárr mjǫk.

Þá sótti Hjarrandi fast at Helga Droplaugarsyni ok hjó til hans hart ok tíðum; enn Helgi hjó hvárki færa né smæra; enn sverð þat er hann hafði, dugði ekki.

Þá mælti Helgi við Hjarranda: "Allhart mundir þú fram ganga, ef þú ættir frjálsborna dóttur Helga Ásbjarnarsonar".

Hjarrandi svarar: "Láttu at því koma; jafnskyldar eru Helga báðar". Ok sótti hann at harðara, þótt slík orð fœri í.

Hjósk skjǫldr Helga Droplaugarsonar mjǫk, ok sá hann, at honum mundi eigi svá búit duga. Þá sýndi Helgi vígfimi sína ok kastaði upp skildi sínum ok sverði ok tók sverðit vinstri hendi ok hjó til Hjarranda ok kom á lærit, enn sverðit beit eigi, þá er beinsins kendi, ok svaddi ofan í knésbótina, ok varð hann af því sári óvígr; ok í því hjó Hjarrandi til Helga, enn hann brá við skildinum ok hljóp af sverðit í andlit honum ok kom á tanngarðinn, ok af vǫrrina neðri.

Þá mælti Helgi: "Aldri var ek fagrleitr, enn lítit hefir nú um bœtt".

Tók hann þá til hendi sinni ok sletti í munn sér skegginu ok beit á. Enn Hjarrandi fór niðr fyrir skaflinn ok settisk niðr.

Þat er mál manna, at skemmri mundi hafa orðit fundr þeira Hjarranda, ef Helgi hefði haft sverð sitt ok hefði eigi við fleirum átt at sjá, ok var Hjarrandi þó hinn mesti fullhugi.

Þá sá Helgi, at Grímr bróðir hans var fallinn; enn þeir váru allir dauðir, er at honum sóttu; enn Grímr var sárr til ólífis. Þá tók Helgi sverð þat, er Grímr hafði átt ok mælti: "Nú er sá maðr fallinn, er ek hugða bezt: þat mun nafni minn vilja, at vit skilim eigi at þessu".

Ok stefnir Helgi þá ofan at þar er Helgi Ásbjarnarson sat. Enn þá váru allir menn stokknir ofan af skaflinum, ok vildi þá engi bíða Helga.

"Þar stendr þú, Ǫzurr", kvað Helgi, "ok mun ek ekki við þér sjá, því at þú jóst mik vatni". Ok bar hann þá ofan gegnt Ǫzuri.

Þá varð Ǫzurr skjótt til ráða at taka, því at bani annars hvárs þeira Helganna lá við. Þat varð þá órræði Ǫzurar, at hann lagði á Helga Droplaugarsyni spjótinu, svá at stóð í gegnum hann.

Helgi gekk á spjótit ok mælti við Ǫzur: "Sveiktu mik nú".

Ǫzurr sá, at Helgi sneri at honum ok mundi ná til hans með sverðinu; þá hratt hann frá sér spjótinu með ǫllu saman; sneri þá spjótskaftinu í jǫrð niðr ok lét hann þá laust.

Þá mælti Helgi, er hann sá, at hann náði honum eigi: "Nú seinkaða ek, enn þú bræddir heldr".

Reið hann þá af út á snjáinn, ok lauk svá æfi Helga Droplaugarsonar. Fimm menn hǫfðu bana af liði Helga Ásbjarnarsonar, enn sárir allir aðrir, utan Bjǫrn hvíti ok Ǫzurr. Þar fell með Helga Droplaugarsyni Þorkell svartaskáld ok fǫrunautr hans ok austmaðr, er heiman fór með Helga Droplaugarsyni, ok Grímr bróðir hans.

Helgi Ásbjarnarson reið af fundinum ok var studdr á baki, enn Hjarrandi reið einn saman, enn Kári var á skjǫldum borinn heim til Hǫfða ok (var þar) orpinn haugr eftir hann. Nú koma þeir til Hǫfða ok váru spurðir tíðenda; enn þeir sǫgðu þau, er orðin váru.

Þá mælti einn maðr: "Hvat gerði Helgi Droplaugarson um aðra menn fram í dag?"

Sigurðr skarfr svaraði: "Ef slíkir hefði allir verit með Helga Droplaugarsyni sem hann var, þá hefði engi várr brott komizk".

Helgi hinn magri kom til Eyvindarár ok sagði Gró tíðendin. Hann var sárr mjǫk.

Hon mælti þá við Bárð son sinn: "Tak þú hesta ok eyki ok fǫrum eftir þeim Helga ok Grími".

Þau fóru ok kómu til valsins, ok var þeim brœðrum velt í sleða ok Þorkatli með þeim. Enn þeir fóru á hestum, er sárir váru; enn þar váru þeir jarðaðir, er dauðir váru. Nú fara þeir heim á leið, ok fylgdi Gró þeim sleða fastast, er Grímr var í, ok lét hóglega með hann fara. Nú kómu þau heim ok létu fœra líkin til útibúrs eins.

Gró mælti: "Nú munum vit Bárðr son minn náttsæta líkin; enn þér farið með þá, er lífs eru, ok vinnið þeim beina".

Enn er menn váru í svefni, fór Gró yfir um vatn til Ekkjufells; þar bjó Álfgerðr læknir. Gró bað hana fara heim með sér ok sagði henni tíðendin. Nú kómu þær heim til Eyvindarár, ok var líf með Grími. Álfgerðr batt sár hans ok hafði hann á brott með sér. Um morgininn eftir var haugr gerr utan við Eyvindará fyrir sunnan garð, ok fór Bárðr með líkin ok sá maðr, er þau trúðu bezt at leyna mundi, at Grímr var á lífi, ok váru þeir Helgi ok Þorkell þar heygðir.

Nú liggr Grímr í sárum þann vetr, ok svá Helgi Ásbjarnarson. Nú fló sá kvittr, at Grímr lifði, ok sannaði annarr, enn annarr kvað lygi; kom þat fyrst upp af hjónum Gró. Þá lét Helgi gera lokhvílu í Mjóvanesi, er hann spurði, at Grímr var heill. Síðan fór Grímr norðr í Krossavík til Þorkels Geitissonar, ok var honum þar vel fagnat.

Nú keypti Helgi Ásbjarnarson land þat, er at Eiðum heitir, út í Heraði, enn seldi Mjóvanes, ok þóttisk þar betr kominn, er þingmenn hans váru umhverfis, ok lét gera þar lokhvílu. Þórdís kona hans spurði, hví hann vildi þar heldr land eiga, er alt var skógi vaxit at húsum heim ok mátti hvergi sjá mannaferðir, þótt at garði fœri.

Þá kvað Helgi vísu:

Grímr var nǫkkura vetr í Krossavík ok var eigi kátr, ok aldri hló hann síðan Helgi var fallinn. Þorkell átti fǫr til Eyjafjarðar, at sætta þingmenn sína, ok reið hann heiman; enn Grímr var heima ok annaðisk um bú.

Nǫkkurum nóttum síðar bjósk Grímr heiman, ok sagðisk eiga fjárheimtu at þeim manni, er Þorgrímr hét ok bjó í Hjarðarhaga í Jǫkulsdal.

"Er nú reynt", kvað Grímr, "at hann vill ekki gjalda".

Þá mælti Jórunn, kona Þorkels, hon var dóttir Einars frá Þverá: "Ek mun gjalda þér skuld þessa, ok far þú hvergi".

"Ekki geldr hann þá", kvað Grímr.

Fór hann þá heiman ok hafði með sér nest; fóstbrœðr hans fóru með honum: Glúmr ok Þorkell trani. Þeir fóru þar til er þeir kómu til Rangár fyrir vestan vatn.

Nú lǫgðusk þeir yfir ána með Þorkel trana ok kómu á þann bœ, er á Bakka heitir fyrir austan fljótit ok gengu þar í fjós, ok tóku þar pál ok reku ok fóru á brott síðan ok þaðan út til Oddmarslœkjar fyrir vestan Eiðaskóg. Við lœkinn grófu þeir sér jarðhús, ok fœrðu mold alla út á lœkinn; vildu þeir eiga fylgsni þar, ef þeir þyrfti til at taka.

Þann dag, er þeir váru við lœkinn, riðu menn brott af Lambanessþingi, ok fór mart manna til Eiða með Helga Ásbjarnarsyni.

Ketilormr hét maðr, er bjó á Hrollaugsstǫðum: hann fór með Helga við þrjá tigu manna, ok þar váru þeir mágar Helga, Bjǫrn ok Hjarrandi.

Þenna aftan gengu þeir Grímr ór jarðhúsinu ok heim til Eiða ok ganga inn í fjóssdyrr; enn af fjósi gekk forskáli inn í manna hús; stóðu þeir þar, ok sá þaðan tíðendin inn í bœinn.

Um kveldit mælti Helgi Ásbjarnarson við konu sína: "Hvar ætlar þú þeim Ketilormi at hvíla?"

Hon svarar: "Ek hefi búit þeim góða sæng utar af seti".

Helgi mælti: "Þau skulu liggja í sæng okkarri, því at þau ganga ór rekkju fyrir okkr hvern tíma, er vit erum þar".

Þórdís svarar: "Eigi ertu ávalt jafnvarr; þá munda ek þíns fundar leita, ef ek ætta Gríms hlut, er flest væri gesta ok þú ættir mart at annask".

Hann svarar: "Þat er mér oft í brigzli fœrt, at ek sé of varr".

Nú réð hann rekkjum, enn eigi hon.

Þá mælti Grímr við Þorkel: "Gakk þú inn ok vit, at þú náir sverði því, er Þorbjǫrn hefir hvatt ok Helgi bróðir minn átti".

Þorkell gekk inn ok kom aftr ok hafði þar sverðit.

Stundu síðar mælti Grímr: "Far þú nú ok vit, hvar þau Helgi munu hvíla".

Þorkell var litla stund í brott ok sagði Grími, at þau hvíldu utar af seti í lokhvílu ok engi hurð fyrir.

Arnoddr hét maðr ok var blindr; hann var heimamaðr Helga Ásbjarnarsonar ok var rammr at afli. Hann lá gagnvart Helga í seti við þili.

Þá mælti Grímr við Þorkel: "Þér ætla ek at ganga inn at sæta áverkum við Helga; því at þú ert annarr maðr skyldastr til at hefna Helga bróður míns".

"Satt er þat", kvað Þorkell.

Þá seldi Grímr honum sverð í hǫnd, ok þá gengu þeir heim at dyrunum.

Þorkell nemr staðar ok mælti við Grím: "Eigi vil ek þú virðir svá, at ek óttumsk inngǫngu at Helga; enn þó þykki mér kynlegt um, at því er þú hefir mælt, at þú ynnir engum at hefna bróður þíns, nema þér sjálfum".

"Þat kemr til þess, at mér þykkir aldri fyrir ván komit, at hefnt muni verða Helga bróður míns, meðan ek lifi eftir".

Þá vildi Þorkell inn ganga; enn Grímr tók til hans ok mælti: "Góðr drengr ertu, Þorkell; enn svá lízk mér á þik, at eigi sé víst, at þú særir Helga svá djúpu sári, sem ek munda vilja, ok lát þú at því koma, sem þú sagðir, at ek ann engum manni hefnda eftir Helga, nema mér einum".

Þá tók Grímr við sverðinu ok mælti: "Þú, Þorkell, skalt halda í hurðarhringinn, því at þér trúi ek bezt, at þér verði ekki um felmt; enn Glúmr skal skjóta slagbrandi fyrir dyrr".

Enn áðr Grímr gekk inn, tók hann riðvǫl í hǫnd sér ok var í skyrtu ok línbrókum ok hafði enga skúa á fótum. Hann gekk inn í skálann, ok vissi, at skíðahlaði var við dyrr þær er til fjóss váru. Enn Glúmr hafði um kveldit knýtt saman hala á ǫllum nautum í fjósi. Þá gekk Grímr í hvílugólf þat, er var hjá sæng þeira Helga, ok setti þar niðr fyrir framan þat, er hann hafði í hendi, ok gekk síðan at sænginni ok lagði af Helga klæðin.

Hann vaknaði við ok mælti: "Tóktu á mér, Þórdís, eða hví var svá kǫld hǫnd þín?"

"Eigi tók ek á þér", sagði hon, "ok óvarr ert þú, ok uggir mik, at til mikils dragi um".

Ok eftir þat sofnuðu þau. Þá gekk Grímr at Helga ok tók hǫnd Þórdísar af honum, er hon hafði lagt yfir hann.

Grímr mælti: "Vaki þú, Helgi, fullsofit er".

Enn síðan lagði Grímr sverðinu á Helga, svá at stóð í gegnum hann.

Helgi mælti: "Vaki sveinar í seti; maðr vegr at mér".

Þá tók Grímr tré þat, er hann hafði niðrsett, ok kastaði; þat kom í skíðahlaðann ok hljóp hann ofan. Nú hlaupa menn upp í skálanum, ok ætluðu þangat vegandann hlaupit hafa, er skarkit var at heyra.

Enn Grímr sneri til sǫmu dyra, sem hann gekk inn: þá greip maðr um Grím miðjan ok vá hann upp á bringu sér, ok var þat Arnoddr: hann kallaði: "Til þér hingat; ek held óhappamanninum".

Þá mælti Grímr: "Vesæll ertu halds, ok lát mik lausan: ek vilda hefna Helga".

Þá lét Arnoddr fara aðra hǫndina um hann ok fann, at hann var berfœttr ok í línklæðum: lét hann þá Grím lausan ok mælti: "Því lét ek laust þar, at ek munda eigi vita, at betr væri, at ek hefða haldit".

Þá hljóp Grímr til dyra ok hljóp út, enn Þorkell rekr aftr hurð, enn Glúmr slagbrand fyrir, ok fara þeir til jarðhúss síns ok hafa þar fylgsni.

Nú leituðu þeir sér ráðs, er eftir váru: tóku þat ráð, at halda vǫrð á vǫðum ǫllum ok sitja við brúar á Jǫkulsá. Nú kómusk þeir Hjarrandi ok Ketilormr ok nauðleytamenn Helga fyrst út ok fóru í leit. Nú koma heim flestir ór leitinni ok lifði Helgi þá ok spurði, hvárt þeir Bjǫrn væri aftr komnir ok Hjarrandi.

"Hér em ek", kvað Bjǫrn.

"Svá er ok", kvað Helgi, "at Hjarrandi lýsir enn mestan drengskap við mik".

Nú andask Helgi.

Nú líðr af nóttin, ok fara þeir Grímr ór jarðhúsinu ok upp með vatni til Hǫfða ok sá þar tjald.

Grímr gekk at tjaldinu ok mælti: "Hví láti þér þjófa hjá skipi yðru?"

Þorlákr hét maðr, er skipit átti; hann fylgdi austmǫnnum til skips. Hann léði Grími bát; fluttusk þeir þar yfir. Grímr fór aftr með bátinn ok lagðisk síðan yfir vatnit. Þaðan fóru þeir út með vatni ok kómu til Jǫkulsár, ok lagðisk Grímr þar yfir með Þorkel ok (þá) Glúm (sínu sinni hvárn). Fóru svá norðr í Krossavík ok var Þorkell eigi heim kominn. Þeir váru spurðir tíðenda; þeir kváðusk engi segja.

Um daginn eftir tefldi Grímr við austmann, ok rann at borðinu sveinn, er þau Þorkell áttu ok Jórunn, ok rótaði taflinu. Austmaðr spyrndi til sveinsins, enn hann frat við. Grímr skeldi upp ok hló.

Þá gekk Jórunn at honum ok mælti: "Hvat er þess orðit í ferð þinni, er þér fær nú hlátrar, eða hvat segir þú tíðenda?"

Þá kvað Grímr vísu:

"Er eigi þat nú", kvað Jórunn, "at þú hafir hefnt Helga bróður þíns?" Þá kvað Grímr vísu:

"Nú mun þat sannask", kvað Jórunn, "at vér erum forystulaus, þegar bóndi er eigi heima; enn þó mundu vit til hætta, ef eigi væri násetur Bjarna mágs Helga Ásbjarnarsonar sem nú eru?"

Váru þeir Grímr þá í leynum, þar til er Þorkell kom heim. Nú kemr Þorkell heim, ok fór til fundar við Grím ok spurði tíðenda, ok um atburðinn um víg Helga.

Grímr sagði, hversu til bar, ok kvað vísu:

Þorkell reið þá til þings. Enn Grímr var í tjaldi í fjalli því, er Snæfell heitir upp frá Krossavík, ok þeir félagar.